Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 7:9

Ούτε αυτή η ίδια η συνήθεια του βίου δεν σας διδάσκει ως προς αυτά, ότι δηλαδή πρέπει, εκείνος που πρόκειται να καταστεί δίκαιος και αμερόληπτος ακροατής, να μην παρασύρεται εξ ολοκλήρου από αυτόν που μίλησε πρώτος, αλλά να αναμένει και την απολογία του εγκαλουμένου, ώστε έτσι, μέσα από την αντιπαραβολή των λόγων και των δύο πλευρών, να καταδειχθεί η αλήθεια; Το «κρίνετε με δίκαιη κρίση» είναι ένα από τα πλέον αναγκαία προστάγματα για τη σωτηρία.

Τίποτα λοιπόν δεν εμποδίζει να υποθέσουμε ότι ο Ιησούς έλεγε τέτοια πράγματα προς τους Ιουδαίους, καθώς ο λόγος επεκτείνεται σε ευρύτερη θεώρηση. Είναι δε πιθανό να λάμψει σε εμάς και κάποιο άλλο νόημα από τα προκείμενα. Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή καθόριζε ως τύπους βαπτίσματα και ραντισμούς, αλλά και για όποιον τυχόν συνέβαινε να αιχμαλωτιστεί και να γλιστρήσει στον βόθρο της αμαρτίας, πρόσταζε να θυσιάσει μοσχάρι ή πρόβατο, και έτσι να αποκόψει τις κατηγορίες για τα όσα είχε σφάλει. Όμως εκείνα δεν προσέφεραν τίποτα στην έκπλυση της αμαρτίας. Διότι ποτέ δεν θα μπορούσαν να απαλλάξουν από την ενοχή τους καταδικασμένους, ούτε καθιστούν ελεύθερους από την ανάγκη της τιμωρίας εκείνους που έχουν καταπατήσει τον θείο νόμο. Διότι τι θα ωφελούσε τον άνθρωπο που έσφαλε το να θυσιάζει βόδια, και ποιο κέρδος θα έβρισκε κανείς στο να σφάζει πρόβατα; Διότι ποια χάρη θα προσφέρει μέσω αυτών, τρόπον τινά, στον Θεό που έχει υβριστεί, όσον αφορά την παράβαση του νόμου; Άκουσε τον ίδιο να λέει: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;» Εκτός από αυτά λέει ακόμη προς τους Ιουδαίους ξεκάθαρα: «Προσθέστε τα ολοκαυτώματά σας στις θυσίες σας και φάτε κρέας, διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες, παρά μόνο αυτή την εντολή τους έδωσα, λέγοντας: Κρίνετε δίκαιη κρίση». Συνεπώς, είναι εντελώς ανώφελη η προσέγγιση μέσω αιμάτων, και δεν μπορεί να ξεπλύνει την κηλίδα που έχει προστριφθεί στον άνθρωπο από την αμαρτία.

Επομένως και αυτοί συντάσσονται με τη γνώμη των πατέρων για τον Χριστό, δεχόμενοι τα όσα έγιναν σε αυτόν σαν μια πρόφαση της αγάπης προς εκείνους. «Λέγουν λοιπόν πάλι στον τυφλό: Τι λες εσύ για αυτόν που σου άνοιξε τα μάτια;» Θεωρούν ότι παραλογίζονται όσοι προθυμοποιούνται να κρίνουν δίκαια· και μου φαίνεται ότι έχουν ξεχάσει εντελώς εκείνον που λέει «Κρίνετε δίκαιη κρίση», και όντας προκατειλημμένοι, σαν να είναι δεμένοι με τα δεσμά του φθόνου, δεν ανέχονται καθόλου να ακούνε φωνή που να τιμά τον Χριστό, αλλά απορρίπτοντας όποιον θέλει να συνηγορήσει υπέρ των παραδόξων γεγονότων σαν να είναι κάποιος από τους μεγαλύτερους εχθρούς τους, και αδιαφορώντας για την ίδια τους την κεφαλή, στρέφουν αλαζονικά τα λόγια τους στον άνθρωπο που είχε θεραπευτεί, και τον ρωτούν και πάλι αυτό που είχαν ακούσει πολλές φορές, έχοντας ήδη προαποκαλέσει φαύλο και αμαρτωλό εκείνον που έπραξε κάτι την ημέρα του Σαββάτου. Νόμιζαν δε ότι εξαιτίας αυτού ο τυφλός θα τον καταδίκαζε μαζί με αυτούς και θα συντασσόταν με τα δικά τους λόγια, καταπνίγοντας τις ευχαριστήριες προσευχές για την απαλλαγή από την πάθησή του, και ότι, φοβούμενος και τρέμοντας την οργή τους, θα τον κατηγορούσε εύκολα ως καταφρονητή του νόμου εξαιτίας του Σαββάτου. Πονηρός, λοιπόν, ήταν ο συλλογισμός των Φαρισαίων, και δεν χωρά αμφιβολία ότι ήταν και ανόητος. Διότι τι θα μπορούσε να βλάψει τη δύναμη του θαύματος η φωνή ενός αχάριστου;

Διότι αυτό που γνώριζε ως Θεός ότι θα συμβεί οπωσδήποτε, αυτό προανήγγειλε στον μαθητή. <Ο αρχιερέας, λοιπόν, ρώτησε τον Ιησού για τους μαθητές του και για τη διδαχή του.> Ο νομομαθής και δάσκαλος, στον οποίο το θείο κήρυγμα παραγγέλλει «Κρίνετε με δίκαιη κρίση», αφού συνέλαβε τον Κύριο σαν κάποιον από τους διαβόητους ληστές, με τη βοήθεια μιας σπείρας οπλισμένων στρατιωτών και πλήθους ανόσιων υπηρετών, ρωτά για διδαχές και μαθητές, φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο την έλλειψη κατηγοριών. Διότι ο κρινόμενος δεν γνώριζε την αμαρτία. Και ρωτά για τη διδαχή του, εάν τάχα είναι ασύμφωνη με τους νόμους που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, ή αν ακολουθεί τον ίδιο δρόμο και συμφωνεί με όσα είχαν θεσπιστεί παλαιότερα, και ποιος άραγε είναι ο σκοπός που ενυπάρχει σε αυτούς που μαθήτευσαν κοντά του, το να αγαπούν να διαπαιδαγωγούνται με τα αρχαία έθιμα, ή να εφαρμόζουν κάποια ξένη και καινοφανή αγωγή λατρείας. Και το έκανε αυτό με κακοήθεια· διότι νόμιζε ότι ο Χριστός θα κατακρίνει φανερά τον νόμο, και αφού χαρακτηρίσει απορριπτέα όσα δόθηκαν μέσω του Μωυσή, θα ξεσηκώσει ο ίδιος εναντίον του το θράσος της ιουδαϊκής φλυαρίας, ώστε να φαίνεται πλέον ότι εκτίει δίκαιη τιμωρία, επειδή επέλεξε να θεομαχεί. Διότι το να εναντιώνεται κανείς στους θείους νόμους αποτελούσε ολοφάνερα θεομαχία, αν βέβαια κάποιος από εμάς πιανόταν να έχει πει ή να έχει κάνει κάτι τέτοιο.

Διότι αυτόν που για τον λόγο αυτόν δεν υπολόγισε την ισότητά του με τον Θεό και Πατέρα και ντύθηκε τη δική μας φτώχεια, για να μας ελευθερώσει από τον αληθινό φονιά, δηλαδή τον σατανά, τον τοποθετούν χαμηλότερα από την προτίμησή τους σε έναν ληστή, αυτοί που είναι στολισμένοι με την ιερωσύνη του Νόμου και για τον λόγο αυτόν υπερηφανεύονται, και αφού παραβλέπουν και απορρίπτουν εντελώς ως μηδαμινό το «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση», αθωώνουν τον φονιά καταδικάζοντας τον Χριστό, και ομόφωνα φωνάζουν: «Όχι αυτόν, αλλά τον Βαραββά». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, θα υποστούν τις συνέπειες για αυτήν την ασέβεια. Είναι όμως αναγκαίο να θαυμάσουμε τη θεόπνευστη Γραφή, καθώς από το πρόσωπο του Χριστού αναγνώρισε εκ των προτέρων μια τόσο απεγνωσμένη κραυγή εναντίον Του. Διότι έτσι λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της». Το τι κάνει το λιοντάρι στα δάση, είναι καλό, όπως φαίνεται, να το εξηγήσουμε.

Διότι, με τον ίδιο τρόπο που όσοι φροντίζουν για τη δικαιοσύνη στέκονται ενώπιον των οφθαλμών του Θεού σαν να έχουν λαμπρό πρόσωπο και γεμάτο από πολλή παρρησία, έτσι λέμε ότι οι εραστές της φαυλότητας έχουν το πρόσωπο της καρδιάς σκυθρωπό και αγέλαστο, γεμάτο από αίσχος και ντροπή. Αλλά, όπως ακριβώς ωφελεί εκείνος που διαπαιδαγωγεί στη σύνεση και εισάγει στα άριστα, έτσι νομίζω ότι αδικεί οποιοσδήποτε από όσους έχουν ταχθεί ως δάσκαλοι, εάν δεν καθιστά τον μαθητή του εραστή των καλύτερων. Διότι καταισχύνει, τρόπον τινά, το πρόσωπό του και, όντας αυτός φτωχός σε σύνεση, σχεδόν τον πιέζει με τη βία και τον παρασύρει προς τα αισχρότερα. Ήταν δε και με άλλον τρόπο άδικοι και άρπαγες οι καθηγητές των Ιουδαίων, καταισχύνοντας μεν τα πρόσωπα των φτωχών, προσκολλώμενοι δε στους πλουσίους, καίτοι ο νόμος έλεγε: Δίκαιη κρίση να κρίνετε, και παρήγγελλε παντού το: Δεν θα μεροληπτήσεις στην κρίση. <Αυτά λέγει ο Κύριος: Επειδή υπερηφανεύθηκαν οι θυγατέρες της Σιών και πορεύθηκαν με ψηλά τον τράχηλο και με νεύματα των οφθαλμών, και με το περπάτημα των ποδιών σέρνοντας συγχρόνως τους χιτώνες, και παίζοντας συγχρόνως με τα πόδια, ο Θεός θα ταπεινώσει τις άρχουσες θυγατέρες της Σιών, και ο Κύριος θα αποκαλύψει το σχήμα τους κατά την ημέρα εκείνη.> Έχει ήδη φανερώσει σε εμάς ο λόγος ότι για τους καθηγητές των Ιουδαίων είχε τεθεί ως η πιο πρωταρχική επιδίωξη η αναγκαιότητα του να πλουτίζουν και να έχουν τη δόξα που καθίσταται φανερή μέσω αυτού.

Έτσι λέει και η Ιερή Γραφή: Ο δε γεμάτος έπαρση και καταφρονητής άνθρωπος, ο αλαζόνας, δεν θα καταφέρει τίποτα. Έχοντας αυτήν την αρρώστια στον νου και στην καρδιά τους οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, δεν δέχονταν τις συμβουλές του Σωτήρα. Διότι ήταν, πράγματι ήταν, όχι ενώπιον του Κυρίου αλλά ενώπιον του εαυτού τους σοφοί, όντας υπερόπτες και καυχωμένοι για τη γνώση των θείων νόμων, ενώ στην πραγματικότητα δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα. Επειδή ήταν τυφλοί οδηγοί τυφλών, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. <Αλίμονο στους ισχυρούς σας, αυτούς που πίνουν το κρασί, και στους δυνάστες που αναμιγνύουν τα μεθυστικά ποτά· αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο.> Οι πιο ισχυροί και επιφανείς της ιουδαϊκής συναγωγής, οι οποίοι υπερείχαν των άλλων στη γνώση των θείων νόμων και εξέδιδαν τις δικαστικές αποφάσεις, ήταν πάρα πολύ διεφθαρμένοι, καθώς άπλωναν άπληστα το χέρι τους στη δωροδοκία, και πουλούσαν εύκολα την απόφασή τους σε αυτούς που ήθελαν να αδικήσουν τους αδελφούς τους· αν και ο νόμος έλεγε ξεκάθαρα: «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση.» Το ότι είναι αληθές αυτό που λέω, το επιβεβαιώνει ο προφήτης Αββακούμ λέγοντας: «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω, και δεν θα εισακούς; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα με σώσεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω ταλαιπωρία και ασέβεια; Η κρίση στράφηκε εναντίον μου, και ο κριτής δωροδοκείται.»

Το ποια είναι τα εγκλήματα αυτών από τον Ισραήλ, το διασαφηνίζει πλήρως. Διότι λέει ότι πούλησαν για ασήμι τον δίκαιο και τον φτωχό για ένα ζευγάρι υποδήματα, δηλαδή δεν ανέχονταν να λένε τα ορθά και τα δίκαια, και να αποδίδουν δικαιοσύνη σύμφωνα με τον νόμο για τον καθένα από αυτούς που κρίνονταν. Αλλά αν τύχαινε κάποιος άνδρας δίκαιος, σώφρων και επιεικής, μετριόφρων και απαλλαγμένος από αλαζονεία· διότι ένας τέτοιος θα μπορούσε να νοηθεί ταυτόχρονα και δίκαιος και φτωχός, δηλαδή πτωχός τω πνεύματι· να συρθεί σε δικαστήριο από κάποιον από τους ισχυρότερους, αυτός έχει πουληθεί στους εχθρούς του, καίτοι ο νόμος ρητώς ορίζει: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση»· και πάλι: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». Διότι εκείνος στον οποίο έχει εμπιστευθεί το έργο της κρίσεως, εγκαθίσταται οπωσδήποτε στη θέση του Θεού, στον οποίο και μόνο ανήκει κατεξοχήν η κρίση. «Διότι ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής», σύμφωνα με τη φωνή του αγίου. Επομένως, εκείνος που παραχαράσσει τον λόγο του δικαίου και αποβλέπει σε πρόσωπα, προσβάλλει οπωσδήποτε το θείο αξίωμα, και εναντιώνεται στον Θεό που λέει: «Κρίνετε δίκαιη κρίση, και δείχνετε έλεος και οικτιρμό ο καθένας προς τον πλησίον του». Τους κατηγορεί, λοιπόν, ότι πουλούν στους εχθρούς τον δίκαιο και τον φτωχό, και ότι έχουν συνηθίσει να το κάνουν αυτό για λίγα και ευτελέστατα κέρδη, τα οποία μόλις και μετά βίας θα αρκούσαν σε αυτούς που τα λαμβάνουν για την αγορά υποδημάτων.

Διότι δεν ήθελε να περιμένει την εμπειρία των συμφορών, ώστε να θρηνήσετε τον ναό αφού παραδοθεί στις φλόγες, αλλά για να βρεθείτε μακριά από τα δεινά προτού τα δοκιμάσετε, όπως είπα, εξευμενίζοντας τον Θεό με κοπετούς και θρήνους. Δεν είναι λοιπόν αυτοί οι λόγοι των παλαιότερων προφητών, τους οποίους εσείς επειδή αγνοήσατε θρηνείτε μάταια, και στάζετε δάκρυα από αμάθεια πάνω στους γκρεμισμένους λίθους, ενώ θα έπρεπε να διορθώσετε τον δρόμο της δικής σας ζωής, και να ακολουθήσετε την ένδοξη και άμεμπτη πορεία, αποφασίζοντας πολύ καλά να εφαρμόζετε ό,τι είναι αρεστό στον νόμο; <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ζαχαρία, λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Κρίνετε δίκαιη κρίση, και να εφαρμόζετε έλεος και ευσπλαχνία ο καθένας προς τον αδελφό του, και να μην καταδυναστεύετε τη χήρα, το ορφανό, τον ξένο και τον φτωχό, και κανένας να μη κρατάει κακία εναντίον του αδελφού του στην καρδιά του.>

Αν, βεβαίως, κάτι από αυτά είχε συμβεί νόμιμα, οπωσδήποτε ο κίνδυνος θα αφορούσε τον βαθμό· την ύβρι, όμως, κατά της ελευθερίας και την ατίμωση εναντίον των ομοτίμων, ποιοι κανόνες τις νομοθέτησαν; 〈Δίκαιη κρίση κρίνετε〉, εσείς που αποβλέπετε στον Θεό, σε τι θεωρείτε συγχωρητέα την εναντίον μας ατίμωση;

Και αναγκαζόμαστε, λοιπόν, να λάβουμε κάποια απόφαση υπέρ ημών, ή μάλλον υπέρ εκείνου· διότι το γεγονός ότι δεν ανακόπηκε η αυθαιρεσία του στα όσα είχαν προηγηθεί, τον οδήγησε σε αυτήν την αλαζονική αμετροέπεια. Επομένως, προκειμένου να γίνει και εκείνος καλύτερος από τον εαυτό του, ίσως αρμόζει να γίνει κάτι και από εμάς, ώστε να μάθει ότι είναι άνθρωπος και δεν έχει καμία εξουσία να υβρίζει και να ατιμάζει τους ομόφρονες και τους ομότιμους. Διότι, ας υποθέσουμε ότι είναι αλήθεια (μιλάω καθαρά υποθετικά) πως έπραξα κάτι το λυπηρό εις βάρος του· ποιο δικαστήριο συγκροτήθηκε εναντίον μας για όσα έγιναν ή υπονοήθηκαν; Ποια απόδειξη τεκμηρίωσε την αδικία; Ποιοι κανόνες αναγνώστηκαν εναντίον μας; Ποια νόμιμη απόφαση επισκόπου επικύρωσε την εναντίον μας κρίση; Ακόμη και αν είχε γίνει κάτι από αυτά σύμφωνα με τους κανόνες, ο κίνδυνος θα αφορούσε οπωσδήποτε τον ιερατικό βαθμό· ποιοι κανόνες, όμως, νομοθέτησαν την ύβρη κατά της ελευθερίας και την ατιμία εναντίον των ομοτίμων; Κρίνετε με δίκαιη κρίση εσείς που αποβλέπετε στον Θεό, σε τι θεωρείτε συγχωρητέα την ατιμία που υποστήκαμε; Αν το αξίωμα κρίνεται με βάση την ιερωσύνη, από τη σύνοδο έχει δοθεί και στους δύο ίσο και κοινό προνόμιο, ή μάλλον η μέριμνα για τη διόρθωση των κοινών ζητημάτων, ώστε σε αυτό να βρισκόμαστε σε ισοτιμία. Εάν πάλι κάποιοι μας έβλεπαν γυμνούς από το αξίωμα της ιερωσύνης, εξετάζοντάς μας αυτούς καθαυτούς, τι περισσότερο έχει ο ένας από τον άλλον; Την καταγωγή; Την παιδεία;

Αφού, λοιπόν, εκθέσαμε προηγουμένως αυτή τη θεωρία περί των όντων, θα ήταν καιρός να εξετάσουμε το προκείμενο ζήτημα. Ειπώθηκε, βέβαια, από τον Πέτρο προς τους Ιουδαίους ότι Κύριο και Χριστό τον έκανε ο Θεός, αυτόν τον Ιησού που εσείς σταυρώσατε. Λέγεται, όμως, από εμάς ότι δεν είναι ευσεβές να αναφέρουμε το «Εποίησεν» στη θεία φύση του Μονογενούς, αλλά στη μορφή του δούλου, η οποία αναλήφθηκε σύμφωνα με τη θεία οικονομία κατά τον καιρό της ένσαρκης παρουσίας Του. Αυτοί, αντίθετα, που διαστρέφουν βίαια τον λόγο προς το αντίθετο, ισχυρίζονται ότι με τη λέξη «Εποίησεν» του αποστόλου υποδηλώνεται η προαιώνια γέννηση του Υιού. Θέτοντας, επομένως, το ζήτημα στο μέσο και εξετάζοντας με ακρίβεια και τις δύο απόψεις, θα αφήσουμε στον ακροατή την κρίση για το τι είναι αληθές. Αλλά της μεν αντίθετης άποψης ικανός συνήγορος θα μπορούσε να είναι ο ίδιος ο Ευνόμιος, ο οποίος αγωνίστηκε σθεναρά για αυτά, έτσι ώστε, εξετάζοντας τα λόγια του λέξη προς λέξη, θα διεξέλθουμε πλήρως την επιχειρηματολογία όσων μάχονται εναντίον μας. Το δικό μας, από την άλλη πλευρά, δόγμα θα το υπερασπιστούμε όσο είναι δυνατόν, ακολουθώντας πιστά, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, όσα έχουν προεκτεθεί από τον μέγα Βασίλειο. Εκείνοι, πάλι, που μέσω της ανάγνωσης γίνονται κριτές της αλήθειας, ας κρίνουν με δίκαιη κρίση, όπως λέει κάποιος από τους προφήτες, δίνοντας τα νικητήρια όχι στις φιλόνικες προκαταλήψεις, αλλά στην αλήθεια που αποδεικνύεται μέσα από την εξέταση.

Όσοι βρίσκεστε σε γάμο μην παραδίδετε εντελώς τον εαυτό σας στον κόσμο αυτόν· διότι και για χάρη σας αυτός ο νεοπαγής και όντως υπερκόσμιος κόσμος, εννοώ τη Θεομήτορα, εμφανίστηκε σήμερα ως καρπός συζυγίας. Όσοι βρίσκεστε στο γήρας να επιδεικνύετε σεβάσμιο φρόνημα, και μην συμπεριφέρεστε νεανικά εις βάρος του εαυτού σας με λογισμούς και λόγια και πράξεις, έχοντας σαρκικό φρόνημα και ζώντας κατά σάρκα. Οι νέοι να μιμείστε τέτοιους γέροντες και αυτούς να σέβεστε και σε αυτούς να υπακούτε, και να μην αγνοείτε τι σημαίνει τίμιο γήρας και πώς η νεότητα δεν υπολείπεται του σεμνού γήρατος. Αν όμως το αγνοείτε, ρωτήστε τον σοφό Σολομώντα· διότι θα ακούσετε ότι, «για τους ανθρώπους πολιά σημαίνει φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος». Όσοι έχετε αποκτήσει κάτι περισσότερο από αυτά τα γήινα και παροδικά και ασταθή, που συχνά μεταφέρονται από τους μεν στους δε, με τη μετάδοση αυτών εξασφαλίστε για τον εαυτό σας την αιώνια ζωή· «διότι για κανέναν δεν προκύπτει αλλιώς η ζωή από το περίσσευμα των υπαρχόντων του». Όσοι στερείστε τα αναγκαία, να πλουτίζετε με την υπομονή και την ευχαριστία προς τον Θεό, ώστε να συγκαταλεχθείτε στους πτωχούς που μακαρίζονται από Εκείνον και να κληρονομήσετε τη βασιλεία των ουρανών. Οι άρχοντες «κρίνετε με δίκαιη κρίση», και μην χρησιμοποιείτε τη δύναμή σας εναντίον των υφισταμένων σας, διότι αυτό δεν είναι δίκαιο, αλλά να επιδεικνύετε προς αυτούς πατρική διάθεση, αναλογιζόμενοι ότι είστε ομογενείς και ομόδουλοι με αυτούς.

Ζ΄. Κάθε ημέρα λοιπόν ας εξετάζουμε προσεκτικά τη δύναμή της, και ας μην παύουμε ποτέ να ερευνούμε τον εαυτό μας. Ας κάνουμε απολογισμό στον εαυτό μας, και για όσα εισάγονται και για όσα εξάγονται: δηλαδή τι ωφέλιμο είπαμε και ποιον αργό λόγο προφέραμε, και πάλι, τι από τα ωφέλιμα εισαγάγαμε μέσω της ακοής στην ψυχή μας, και τι από αυτά που μπορούν να μας βλάψουν φέραμε πάλι μέσα σε αυτήν. Και στη μεν γλώσσα ας επιβάλουμε κάποιους κανόνες και όρια, ώστε πρώτα να αναλογιζόμαστε τα λόγια και έπειτα να τα προφέρουμε· τη δε διάνοια ας την εκπαιδεύσουμε να μην παράγει τίποτα το βλαβερό, αλλά ακόμη κι αν εισέλθει κάτι τέτοιο από έξω, να το αποτινάσσει ως περιττό και ικανό να βλάψει, και αν γεννιέται από μέσα, γρήγορα να το διώχνει με τον ευσεβή λογισμό, και ας μη νομίζουμε ότι μόνο η αποχή από την τροφή μέχρι το βράδυ αρκεί για τη σωτηρία μας. Διότι, αν στους αγνώμονες Ιουδαίους έλεγε ο φιλάνθρωπος Δεσπότης μέσω του προφήτη: «Ιδού εβδομήντα έτη· μήπως νηστεύσατε για εμένα τη νηστεία; Και αν φάτε και αν πιείτε, μήπως δεν τρώτε και πίνετε για τους εαυτούς σας; Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Κρίνετε με δίκαιη κρίση, και να δείχνετε έλεος και ευσπλαχνία ο καθένας στον πλησίον του· τη χήρα, το ορφανό, τον προσήλυτο και τον φτωχό μην καταδυναστεύετε, και ο καθένας ας μην κρατά κακία στην καρδιά του εναντίον του αδελφού του».

Και ύψωσε ο Σαούλ τη φωνή του, έκλαψε και είπε προς τον Δαβίδ: «Είσαι πιο δίκαιος από εμένα, διότι εσύ μου ανταπέδωσες αγαθά, ενώ εγώ σου ανταπέδωσα κακά». «Αυτός που απεργάζεται το καλό, επιζητεί την αγαθή χάρη.» «Μην ανοίγεις υπερβολικά τα χείλη σου· μην πεις: Όπως μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, για όσα με αδίκησε.» «Μην πεις: Θα εκδικηθώ τον εχθρό μου· αλλά περίμενε με υπομονή τον Κύριο, για να σε βοηθήσει.» «Εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του τροφή, και εάν διψά, δώσε του να πιει. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του, και ο Κύριος θα σου ανταποδώσει αγαθά.» «Οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο.» «Όποιος μνησικακεί, είναι παράνομος.» «Εκείνος που κρύβει έχθρα, μηχανεύεται δόλο.» «Κανείς σας ας μη μνησικακεί στην καρδιά του για το κακό του αδελφού του. Να κρίνετε με δίκαιη κρίση, και να δείχνετε έλεος και ευσπλαχνία ο καθένας προς τον αδελφό του.» «Επιζητήστε το καλό, και όχι το πονηρό, και ο Κύριος θα είναι μαζί σας.» «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, εσείς που τρέμετε στον λόγο Του. Να πείτε, αδελφοί μου, σε όσους σας μισούν και σας αποστρέφονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου και να φανερωθεί σε εσάς προς χαρά σας, και εκείνοι θα καταντροπιαστούν.» «Για κανένα αδίκημα μην κρατάς οργή εναντίον του πλησίον σου.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Να θυμάσαι το τέλος σου, και πάψε να τρέφεις έχθρα.» «Δάνεισε στον πλησίον σου ανάλογα με τη δύναμή σου.» «

Και είπε ο βασιλιάς: «Φέρτε μου ένα σπαθί». Και έφεραν μπροστά στον βασιλιά ένα σπαθί. Και είπε ο βασιλιάς: «Χωρίστε το ζωντανό παιδί στα δύο, και δώστε το μισό σε τούτην, και το μισό σε εκείνην». Και αποκρίθηκε η γυναίκα της οποίας ήταν ο ζωντανός γιος, και είπε προς τον βασιλιά, διότι ταράχτηκαν τα σπλάχνα της: «Σε καμία περίπτωση, κύριε, δώσε σε εκείνη το παιδί, και μην το θανατώσετε». Και η άλλη είπε: «Ούτε δικό μου, ούτε δικό της ας είναι· χωρίστε το». Και αποκρίθηκε ο βασιλιάς: «Δώστε το παιδί στη μητέρα που είπε, "Δώστε σε αυτήν τούτο, και μην το θανατώσετε", διότι αυτή είναι η μητέρα του». «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση. Τη χήρα, και το ορφανό, και τον ξένο, και τον φτωχό να μην τους καταδυναστεύετε.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Τηρήστε την κρίση, και πράξτε δικαιοσύνη. Μακάριος είναι εκείνος που τα πράττει αυτά, και μένει προσηλωμένος σε αυτά και προφυλάσσει τα χέρια του από το να κάνουν άδικα έργα.» «Εκζητήστε την κρίση, λυτρώστε τον αδικούμενο, αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό, και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε, και ας αναμετρηθούμε, λέει ο Κύριος.» «Γέμισε η Σιών από κρίση και δικαιοσύνη· εκεί υπάρχει σοφία και ευσέβεια προς τον Θεό· αυτοί είναι οι θησαυροί της δικαιοσύνης.» «Θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινωμένη πόλη, και σκέπη σε εκείνους που απελπίστηκαν λόγω στέρησης· από πονηρούς ανθρώπους λύτρωσέ τους.»