Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 9:10

Παρατήρησε δε πώς Εκείνος που γνωρίζει τα νεφρά και τις καρδιές έδειξε ότι η ανθρώπινη φύση είχε περιπέσει σε έσχατη αλογία. Διότι με τον όνο, το πλέον άλογο ζώο, παρομοιάζεται και η Συναγωγή των Ιουδαίων, αλλά και το πλήθος των εθνών. Επειδή οι μεν, λατρεύοντας την κτίση παρά τον Κτίστη Θεό, και οι δε, ατιμάζοντας τον νόμο που υπήρξε παιδαγωγός, βγήκαν εκτός νου και ορθής σκέψης, και ρέποντας προς κάθε είδος φαυλότητας, «παρομοιάστηκαν με τα ανόητα κτήνη και έγιναν όμοιοι με αυτά», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. Ο όνος, εξάλλου, είναι και με άλλον τρόπο σύμβολο ακαθαρσίας· διότι είναι ζώο ανίερο και έχει καταδικαστεί από τον νόμο. Τέτοιοι είναι όλοι όσοι πλανώνται και οι φιλαμαρτήμονες. <Και θα εξολοθρεύσει τα άρματα από τον Εφραίμ και το άλογο από την Ιερουσαλήμ, και θα εξολοθρευτεί το πολεμικό τόξο, και θα υπάρξει πλήθος και ειρήνη από τα έθνη, και θα εξουσιάσει τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα και ως τις εκβολές των ποταμών της γης.> Το ότι, όταν έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, επρόκειτο να υποτάξει κάτω από τα πόδια εκείνων που Τον αγαπούν τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, δηλαδή τα βδελυρά στίφη των δαιμόνων, και να υποτάξει σε αυτούς κάθε ορατό και αόρατο εχθρό, και να συντρίψει κάθε πόλεμο, και να τους ευφράνει με τα αγαθά της ειρήνης, μας το υποδεικνύει αινιγματωδώς ο προφητικός λόγος.

Διότι κατά καιρούς επιτίθονταν εναντίον των Ιεροσολύμων οι Βαβυλώνιοι, καθώς και κάποια άλλα από τα γειτονικά έθνη, επιβαίνοντας σε άλογα και άρματα, «και ρίχνοντας με τόξα», κατά το γεγραμμένο, και έτσι τα υπέτασσαν και τα υπέβαλαν σε πικρούς πόνους. Με αφορμή λοιπόν αυτό που συνήθιζε να συμβαίνει, φανερώνει τη λαμπρότητα των κατορθωμάτων του Χριστού. Διότι, λέει, ο σωτήρας, ο δίκαιος και πραότατος βασιλιάς, θα έρθει, και μάλιστα όχι ύστερα από πολύ καιρό· όμως δεν θα συνοδεύεται από μεγάλο πλήθος σωματοφυλάκων, ούτε θα έχει μυριάδες που γνωρίζουν την πολεμική τακτική. Αλλά θα ασκήσει τόσο πολύ στο ήθος του το ταπεινό, ώστε θα καθίσει απλώς πάνω σε ένα γυμνό πουλάρι. Παρόλα αυτά, θα είναι τόσο μεγάλος στην αρετή, και θα ωφελήσει τόσο πολύ αυτούς που τον εμπιστεύονται, ώστε να αφαιρέσει τα άρματα από τον Εφραίμ, να απομακρύνει το άλογο από την Ιερουσαλήμ, να εξολοθρεύσει το πολεμικό τόξο και να απλώσει βαθιά ειρήνη σε όλα τα έθνη. Με τον όρο Εφραίμ εννοεί τις δέκα φυλές στη Σαμάρεια, και με την Ιερουσαλήμ αυτούς που κατοικούσαν σε αυτήν, δηλαδή τον Ιούδα και τον Βενιαμίν. Επομένως, ο προφητικός λόγος μάς φέρνει υπόσχεση ασφάλειας και ειρήνης. Διότι, λέει, η άγια πόλη, δηλαδή η νοητή Σιών ή Ιερουσαλήμ, «η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού», δεν θα γίνει εύκολα θύμα επιδρομής σε εκείνους που θέλουν να την βλάψουν, και ο σωτήρας της θα διευρύνει τόσο πολύ τη βασιλεία του, ώστε να κυριαρχήσει σε όλη την Ιουδαία, από τη θάλασσα μέχρι τους ποταμούς.

Αρχίζοντας λοιπόν ο Σωτήρας να κηρύττει τη βασιλεία του Θεού από το βάπτισμα στον Ιορδάνη ποταμό, γέμισε όλη την οικουμένη. Και στον προφήτη Ζαχαρία εξάλλου έχει λεχθεί: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος και επιβιβασμένος σε υποζύγιο και σε νέο πώλο. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τις εσχατιές της γης». Αντί αυτού, το εβραϊκό κείμενο περιέχει: «Και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της γης». Θα μπορούσε δε κάποιος να πει πιο μυστηριακά και με άλλον τρόπο μέσω αυτών, ότι λέγεται πως η δεξιά του βρίσκεται σε ποταμούς, διότι όλοι όσοι βρίσκονται στα δεξιά του καθαρίζονται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, και αξιώνονται της ένθεης αναγέννησης μέσω της επιρροής του Αγίου Πνεύματος· διδαχθήκαμε να θεωρούμε ως «δεξιούς» του εκείνους προς τους οποίους έδωσε την υπόσχεση λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Επειδή αυτούς, τους οποίους ονόμασε δικά του πρόβατα, υποσχέθηκε ότι θα τους στήσει στα δεξιά του· για τον λόγο αυτόν, σύμφωνα με μια βαθύτερη και πιο μυστηριακή ερμηνεία, έχει λεχθεί ότι η δεξιά του θα βρίσκεται μέσα σε ποταμούς. Ως ποταμοί του δε, έχουν ονομαστεί και οι λαοί του, σύμφωνα με το χωρίο: «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί»· και πάλι: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους· θα υψώσουν οι ποταμοί τα κύματά τους».

Περί του Χριστού, όπως περί του Ιησού του Ιωσεδέκ· και ότι αυτός είναι άνδρας με το όνομα Ανατολή, και περί της οικοδόμησης της Εκκλησίας. Περί του Χριστού, ως περί βασιλέως ο οποίος πρόκειται να έλθει πάνω σε υποζύγιο και πώλο, και ο οποίος θα εξολοθρεύσει το ιππικό και το πεζικό των Ιουδαίων που κατοικούσε άλλοτε στην Ιερουσαλήμ· και περί της ειρήνης των εθνών.

Ψ. Του ιδίου. ΚΔʹ. Χαίρε ...... θυγατέρα Σιών, κήρυττε θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού, ο βα ...... έρχεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας, αυτός πράος και επι ....... υποζύγιο και νέο πώλο. Και θα εξολοθρεύσει τα άρματα από τον Εφραίμ και τον ίππο από την Ιερουσαλήμ, και θα εξολοθρευθεί το πολεμικό τόξο, και [θα υπάρξει] πλήθος και ειρήνη από τα έθνη, και θα εξουσιάσει από τη θάλασσα και [από] τους ποταμούς έως τα πέρατα της γης. Θυγατέρα Σιών, στην οποία ο λόγος προστάζει να χαίρεται, είναι κάθε ψυχή που τυγχάνει [μέτοχος] (sic) της νοητής και επουράνιας Σιών· ή η Εκκλησία από τα έθνη, η οποία συγκροτήθηκε πάνω στη γη μέσω του Χριστού. Παρομοίως δε πάλι, θυγατέρα Ιερουσαλήμ είναι αυτή που φέρει συγγένεια με την επουράνια Ιερουσαλήμ· όπως ακριβώς ήταν [η ψυχή] του Παύλου, ο οποίος έλεγε: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας».

Σε τέτοιες λοιπόν ψυχές ο λόγος προαναγγέλλει ότι πρόκειται να επιδημήσει ο Χριστός του Θεού, επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πώλο· έτσι νοείται η ανθρώπινη φύση, την οποία προσέλαβε κατά την επιδημία Του. Με αυτήν εξολόθρευσε κάθε εχθρική δύναμη από κάθε εκκλησιαστική ψυχή που δύναται να φέρει αγίους καρπούς, καθώς το όνομα Εφραίμ ερμηνεύεται ως καρποφορία, και το Ιερουσαλήμ, στην ελληνική γλώσσα, ως όραση ειρήνης. Και αφού, βεβαίως, εξολόθρευσε τους πονηρούς δαίμονες που προηγουμένως κυριαρχούσαν στην ανθρωπότητα, από όλα τα έθνη που άλλοτε ήταν υποχείριά τους, υπέταξε αναρίθμητους ανθρώπους υπό τον ευσεβή ζυγό της διδασκαλίας Του.

Αυτά μεν ισχύουν κατά το πνευματικό νόημα· αλλά και ρητώς ο Χριστός, αφού ενανθρώπησε και εκπλήρωσε σωματικώς τις προφητείες περί αυτού, έδωσε και σε τούτη εδώ εκπλήρωση, όταν, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, είπε στους μαθητές του: πηγαίνοντας στην απέναντι κώμη θα βρείτε μια όνο και ένα πουλάρι δεμένο· αφού τα λύσετε λοιπόν, φέρτε τα· και εάν κάποιος σας πει τι κάνετε, θα πείτε, ο Κύριος τα έχει ανάγκη· και εκείνοι πήγαν και έπραξαν καθώς τους πρόσταξε. Έχοντας λοιπόν αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, πρέπει να παραθέσουμε τα ρητά σε εκείνους που φαντάζονται ότι τα προκείμενα επρόκειτο να συμβούν κατά την παρουσία του Χριστού μόνο σωματικώς και ιουδαϊκώς· πρέπει επίσης να τους αποδείξουμε πώς, κατά την παρουσία του Σωτήρος ημών, και σωματικώς περ αυτ...[...]... μαζί με τις άλλες και η προφητεία που λέει, και θα εξολοθρεύσει άρματα από τον Εφραίμ και ίππο από την Ιερουσαλήμ. Η θεία λοιπόν και ουράνια δύναμη του Χριστού, με απόρρητη ενέργεια μετά την .... εναντίον του επιβουλή· και την ίδια την Ιερουσαλήμ μαζί με την προγ........ στις οποίες με την υπάρχουσα πολεμική δύναμη εξολόθρευσε· τότ...... τον λαό μέσα σε αυτήν που πολλές φορές έχει ονομαστεί Εφραίμ ......... ........ εντολή· που πλήθαινε τον ίππο στην Ιερουσαλήμ και άρματ........τικώς εξαιτίας των πολεμικών παρατάξεων τ......κατ.......... ίππους που έγιναν· παρόμοια με τα ανόητα κτήνη ......... τους οποίους προφανώς όλους η παρουσία του Σωτήρος ημών εξολόθρευσε ....

Ή πότε, κατά τους χρόνους των Περσών ή των Μακεδόνων, ήλθε ο προφητευόμενος βασιλιάς, «επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πώλο», και, όταν ήλθε, εξολόθρευσε τη βασιλική παράταξη του ιουδαϊκού έθνους (το οποίο ονομάζεται «Εφραίμ») και της ίδιας της Ιερουσαλήμ (η οποία επικαλείται «άρματα» και «ίππο»), και κατέλυσε τη στρατιωτική δύναμη του ιουδαϊκού έθνους; Διότι αυτό ακριβώς δήλωνε το λόγιο όταν έλεγε: «ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα δίκαιος και σώζων, ο ίδιος πράος και επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πώλο», «και θα εξολοθρευθεί το πολεμικό τόξο». Διότι αυτά προφητεύονταν σχετικά με την καθαίρεση του βασιλικού αξιώματος του ιουδαϊκού έθνους, γεγονός μετά το οποίο προστίθενται και πάλι όσα αφορούν την ειρήνη των εθνών, σύμφωνα με όσα ερμηνεύθηκαν προηγουμένως, μέσω του «και πλήθος ειρήνης από τα έθνη». Αντί αυτού, ο Ακύλας και οι λοιποί ερμηνευτές απέδωσαν: «και θα μιλήσει για ειρήνη στα έθνη», πράγμα το οποίο μάλιστα διαπιστώνεται από την εποχή της βασιλείας του Αυγούστου και έχει εκπληρωθεί κατά λέξη, καθώς από τότε καταλύθηκε κάθε πολυαρχία, και η ειρήνη περιέλαβε τα περισσότερα έθνη της οικουμένης. Ποιος δε πριν από τους ρωμαϊκούς χρόνους, κατά τη διάρκεια των περσικών ή των μακεδονικών, υπήρξε τέτοιος βασιλιάς των Ιουδαίων, ώστε να κυβερνήσει αυτός «από θάλασσα έως θάλασσα και από ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης»; Αυτό άλλωστε δήλωσαν και οι λοιποί ερμηνευτές.

Ο Ακύλας, λοιπόν, αναφέρει: «και θα κηρύξει ειρήνη στα έθνη, και η εξουσία του θα εκτείνεται από θάλασσα σε θάλασσα και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Με αυτό συμφωνεί και το χωρίο από τον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, σχετικά με τον Χριστό που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του Σολομώντα, το οποίο αναφέρει τα εξής: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και άφθονη ειρήνη έως ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Διότι αυτά λέγονταν για τον υιό του Σολομώντα, χωρίς να υστερούν σε τίποτα από όσα έχουν διατυπωθεί από τον προφήτη. Πότε, λοιπόν, και πώς ή κατά ποιους χρόνους συνέβησαν αυτά, ας τα ερμηνεύσει όποιος το επιθυμεί· ή πότε άλλοτε μετά την πολιορκία από τους Βαβυλωνίους υπέστη δεύτερο εμπρησμό η Ιερουσαλήμ και κατεδαφίστηκε ο ναός που βρισκόταν σε αυτήν.

Διότι η ένθεη δύναμη του Σωτήρα μας, κατά την πρώτη του παρουσία, εξολόθρευσε αθόρυβα τα «άρματα» και τους «ίππους» και κάθε «πολεμικό τόξο» από την επίγεια «Ιερουσαλήμ» και από τον λαό που αποκαλείται «Εφραίμ»· γι' αυτό, από τότε μέχρι σήμερα, δεν ανασυστάθηκε πλέον το βασίλειό τους, ούτε η άλλοτε ισχυρή στους πολέμους στρατιωτική τους προετοιμασία και η οπλιτική τους δύναμη. Ορθώς δε στα χωρία αυτά ονόμασε όλο τον λαό των Ιουδαίων Εφραίμ, και όχι Ισραήλ ούτε Ιούδα, ώστε να μην δυσφημήσει τις πιο σεπτές ονομασίες. Θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι και σε άλλες προφητείες ολόκληρο το έθνος ονομάζεται Εφραίμ συνοδευόμενο από πολλή μομφή και κατηγορία, όπως ακριβώς και τώρα· διότι, μετά την επάνοδο από τη Βαβυλώνα, καθώς ο λαός δεν ήταν πλέον διαιρεμένος όπως παλαιότερα, ποιους ήταν εύλογο να υποδηλώνει με το όνομα του Εφραίμ παρά αυτούς τους ίδιους που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ; Των οποίων την πολεμική και οπλιτική δύναμη, που διήρκεσε μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους, κατέλυσε η παρουσία του Σωτήρα μας με ένθεη και άρρητη δύναμη, σε συμφωνία με την προφητεία. Αυτά δε ευαγγελίζεται ο λόγος προς την εξ εθνών Εκκλησία, προτρέποντάς την όχι απλώς να χαίρεται, αλλά να χαίρεται σφόδρα, εξαιτίας της παρουσίας του Θεού Λόγου εντός της.

Και το ακόλουθο εκπληρώθηκε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας. «Ειρήνη» λοιπόν «εκ των εθνών» επήλθε από τους χρόνους της ελεύσεώς του, τέτοια που ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε· δεν πολεμούν πλέον, λοιπόν, πόλεις εναντίον πόλεων όπως παλαιότερα, ούτε έθνη συγκρούονται με έθνη, ούτε η ζωή των ανθρώπων βρίσκεται σε αναταραχή όπως τον παλαιό καιρό, ούτε οι Αθηναίοι εκστρατεύουν εναντίον των Λακεδαιμονίων, ούτε οι Σύροι εναντίον των Φοινίκων, ούτε οι Άραβες εναντίον των Παλαιστινίων και οι Αιγύπτιοι εναντίον των γειτονικών τους λαών. Από τότε έχουν ενωθεί τα πάντα συν Θεώ, και αληθώς «πλήθος ειρήνης εκ των εθνών» έχει επέλθει από τότε έως τώρα σύμφωνα με την προφητεία. Και μόνος ο Ιησούς και ο λόγος της ευαγγελικής διδασκαλίας που κηρύχθηκε δι' αυτού κυριάρχησε επί εκείνων «από θαλάσσης έως θαλάσσης», της ανατολικής και εκείνης προς τη δύση του ηλίου, και «από ποταμών έως τις εσχατιές της γης», σύμφωνα με όσα είχαν προλεχθεί από τον προφήτη. Αυτά ακριβώς ερμήνευσε και ο Ακύλας κάπως έτσι, λέγοντας: «και θα λαλήσει ειρήνη στα έθνη, και η εξουσία του θα είναι από θαλάσσης έως θαλάσσης, και από ποταμών έως τα πέρατα της γης». Σύγκρινε δε αυτά με τα αναφερόμενα στον ψαλμό, τον επιγραφόμενο «εις Σολομώντα», τα οποία λέγονται, δηλαδή, για τον Υιό του Βασιλέα που επρόκειτο να προέλθει εκ σπέρματος Σολομώντα, για τον οποίο αναφέρει ο ψαλμός: «και θα κατακυριεύσει από θαλάσσης έως θαλάσσης, και από ποταμών έως τα πέρατα της οικουμένης».

Λέει, λοιπόν: «Εγώ επιθυμούσα να δω και να ακούσω, και όχι μόνο εγώ, αλλά και πολλοί προφήτες και δίκαιοι». Αλλά και σε αυτούς που βρίσκονται εκεί και μαθητεύουν, που βλέπουν και ακούν τον βασιλιά της Σιών, μιλώ, ώστε να πουν και να κηρύξουν: «Πείτε στη θυγατέρα της Σιών: Ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα». Και δεν είπε απλώς «έρχεται», αλλά «έρχεται σε εσένα», δηλαδή για να γίνει δικός σου και να κατοικήσει μέσα σου. «Ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα, δίκαιος και σώζων», σώζοντας δηλαδή από τη δουλεία του εχθρού εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν. «Πράος και επιβαίνων επί πώλον, υιόν υποζυγίου», δηλαδή ταπεινόφρων και με την ταπεινοφροσύνη του «εξολοθρεύοντας τα άρματα της βασιλείας του Εφραΐμ», δηλαδή του διαβόλου, ο οποίος βασίλευσε επί του Ισραήλ και επί των εθνών. Εξολόθρευσε δε, σύμφωνα και με το γράμμα, και τη βασιλεία του λαού των Ιουδαίων· διότι μέχρι τον Χριστό έφτασε το χρίσμα και η βασιλεία των Ιουδαίων, και έπειτα έπαυσε. «Και τον ίππο», λέει, «από την Ιερουσαλήμ», δηλαδή όλη την υπερηφάνεια της εξουσίας τους, μέσω του ταπεινού του πώλου. Ο δε πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τον Ιούδα και φανερώνοντας την ευλογία προς τους πατέρες του, τον Αβραάμ και τον Ισαάκ, η οποία είναι ο Χριστός, λέει: «Δένοντας τον πώλο του στην άμπελο».