Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 9:16

Και την αγία πόλη, τη νέα Ιερουσαλήμ, είδα να καταβαίνει από τον Θεό εκ του ουρανού, ετοιμασμένη σαν νύμφη στολισμένη για τον άνδρα της. Και από αυτό αποδεικνύεται ότι η ονομασία της καινότητας αποτελεί γνώρισμα μεταβολής προς το λαμπρότερο, της οποίας θα τύχει η άνω Ιερουσαλήμ, καταβαίνοντας από τις ασώματες δυνάμεις άνωθεν μέχρι τους ανθρώπους, επειδή ο Χριστός ο Θεός μας έγινε κοινή κεφαλή και των δύο. Αυτή δε η πόλη συναρμολογείται από αγίους —για τους οποίους έχει γραφτεί: «λίθοι άγιοι κυλίονται επί της γης»— έχοντας ως ακρογωνιαίο τον Χριστό. Ονομάζεται αφενός πόλη, ως κατοικητήριο της βασιλικής Τριάδας —διότι κατοικεί μέσα της και εμπεριπατεί, όπως έχει υποσχεθεί—, αφετέρου δε νύμφη, επειδή είναι προσκολλημένη στον Δεσπότη και συνδεδεμένη με άκρα και αδιάστατη συνάφεια, και στολισμένη, καθώς κατέχει έσωθεν, κατά τον ψαλμωδό, τη δόξα και την ωραιότητα μέσα στην ποικιλία των αρετών.

Διότι οικειοποιείται, όπως προείπα, όλα τα του λαού. «Διότι οι δούλοι σου ευαρεστήθηκαν με τους λίθους της, και θα σπλαχνιστούν το χώμα της». Ως λίθους μεν εννοεί εκείνους που πίστεψαν στον Χριστό μετά την ανάσταση και έγιναν άγιοι λίθοι, σύμφωνα με τον λόγο του Ζαχαρία· ως δούλους δε εννοεί τους αγίους αποστόλους, μέσω των οποίων σώθηκαν όσοι πίστεψαν στον Χριστό.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι (διότι νομίζω πως πρέπει με φιλομάθεια να σπουδάζουμε να αναζητούμε αυτό που καταλήγει σε ωφέλεια) για ολόκληρα σαράντα χρόνια χορηγήθηκε από τον Θεό στους Ισραηλίτες το τυπικό μάννα, όσο ήταν ακόμη μαζί τους ο Μωυσής. Όταν όμως εκείνος έφτασε στο κοινό τέλος της ζωής και ο Ιησούς εγκαταστάθηκε πλέον ως καθοδηγητής και στρατηγός των ιουδαϊκών ταγμάτων, τους πέρασε από τον Ιορδάνη, καθώς είναι γραμμένο, τους περιέτεμε με πέτρινα μαχαίρια, και αφού τους εισήγαγε στη γη της επαγγελίας, παρείχε πλέον άρτο για να τρέφονται, επειδή ο πάνσοφος Θεός είχε ήδη σταματήσει τη χορηγία του μάννα. Επομένως, καθώς ο τύπος θα μετασχηματιστεί πλέον προς το αληθινότερο: όταν αποσύρθηκε ο Μωυσής, δηλαδή όταν έπαψαν να ισχύουν οι τύποι της νομικής λατρείας, αναδείχθηκε σε εμάς ο Χριστός, ο αληθινός Ιησούς. Διότι αυτός διέσωσε "τον λαό από τις αμαρτίες του". Τότε διαβήκαμε τον Ιορδάνη, τότε δεχθήκαμε την εν Πνεύματι περιτομή μέσω της διδασκαλίας των δώδεκα λίθων, δηλαδή των αγίων μαθητών, για τους οποίους είναι γραμμένο στους προφήτες "ότι άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη". Διότι οι άγιοι λίθοι που περιέρχονται και διατρέχουν ολόκληρη την οικουμένη, είναι οπωσδήποτε αυτοί, μέσω των οποίων περιτμηθήκαμε και εμείς με περιτομή αχειροποίητη εν πνεύματι, δηλαδή διά του Πνεύματος.

Και βέβαια, είπε κάπου για τους αγίους αποστόλους, ότι άγιοι λίθοι κυλίονται πάνω στη γη. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές περιόδευσαν όλη την υπ' ουρανόν, διακηρύττοντας και ευαγγελιζόμενοι σε όλους παντού τη χάρη της σωτηρίας δια του Χριστού. Είπε πάλι και ο προφήτης Ησαΐας, ως εκ προσώπου του Θεού: «Και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων, και θα ταπεινώσω την υπερηφάνεια των αλαζόνων, και εκείνοι που έχουν απομείνει θα είναι πιο πολύτιμοι και από το άπυρο χρυσάφι, και ο άνθρωπος πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφείρ». Διότι καταστράφηκαν μεν, έχοντας παρανομήσει απέναντι στον Χριστό, οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, ενώ εκείνοι που διασώθηκαν δια της πίστεως, ευλόγως θα μπορούσαν να θεωρηθούν πολυτιμότεροι από κάθε χρυσό και λίθο. Εξάλλου και ο πάνσοφος Παύλος, αποκαλώντας τον Ιησού Χριστό θεμέλιο, λέγει ότι εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν εποικοδομούνται ως εκλεκτοί λίθοι σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Επομένως, τους αγίους μυσταγωγούς, οι οποίοι διαπρέπουν με την ποικιλία των αρίστων αρετών και το νοητό κάλλος, τους παρομοιάζει με τους πολυτιμότατους λίθους· και για άλλους μεν λέγει ότι έχουν τεθεί ως θεμέλια στην αγία πόλη, για άλλους ως επάλξεις, ενώ άλλοι αναπληρώνουν τη χρεία των πυλών και του περιβόλου. Και αυτά μεν ελέχθησαν για τους προεστώτες της πόλεως, την οποία μας περιγράφει ο λόγος. Αλλά για αυτούς που την κατοικούν, τι λέει άραγε; «Και όλοι οι υιοί σου θα είναι διδακτοί του Θεού».

Αυτοί πάλι θα μπορούσαν να είναι οι εκλεκτοί των Ελλήνων, και εκείνοι που έχουν περιβληθεί τη δόξα της κοσμικής σοφίας, οι οποίοι διαρκώς ονομάζουν θεούς και θεές, και πείθουν τους ανθρώπους να προσκυνούν την κτίση αντί του δημιουργού, και αποδίδουν στο κάθε ένα από τα στοιχεία της φύσης τη δόξα που πρέπει στον Θεό. Αυτοί έχουν πλανήσει την υφήλιο, και όχι βέβαια μόνο κατά τον χρόνο της σωματικής τους ζωής, αλλά και στους μετέπειτα χρόνους. Διότι αναρίθμητοι είναι εκείνοι που κατά καιρούς έχουν καταστραφεί νικημένοι από την ψευδολογία τους, και έχοντας δώσει προσοχή σε ψυχρούς και γραώδεις μύθους. Έχουν λοιπόν αναιρεθεί πλέον τέτοιου είδους άνθρωποι. Διότι έχει χαθεί η βεβήλωση των συγγραμμάτων τους, οι μύθοι τους έχουν καταστεί ανενεργοί, και σαν να έχει στραγγιστεί το αίμα τους, και χτυπημένοι από τα δόγματα της αλήθειας σαν από πέτρες σφενδόνης καταχώνονται, και έχει γίνει, όπως είπα, ευωδία στον Θεό η καταστροφή της φλυαρίας τους. Και ο Κύριος έσωσε τον λαό του σαν πρόβατα. Διότι επειδή ο ίδιος είναι ο δημιουργός των πάντων, δικαίως θα μπορούσαν να ονομαστούν λαός του και εκείνοι που παλαιότερα βρίσκονταν σε πλάνη· όμως σαν κοπάδι που είχε απαχθεί από ληστές το έσωσε ο Χριστός, διώχνοντας τους ψευδοποιμένες, και θέτοντας υπό την προστασία του το ανθρώπινο γένος. Διότι ο ίδιος είναι ο καλός ποιμένας, αυτός που έχει θυσιάσει τη ζωή του για τα πρόβατα. <Διότι άγιοι λίθοι κυλίονται πάνω στη γη του.

«Διότι, αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό του, και αν υπάρχει κάτι καλό, προέρχεται από αυτόν, σιτάρι για τους νεανίσκους και κρασί που ευωδιάζει για τις παρθένους». Διότι λέμε ότι «άγιοι λίθοι που κυλιούνται στη γη του Θεού» ονομάζονται οι κατά καιρούς άγιοι μέσα στις εκκλησίες, οι οποίοι γίνονται μυσταγωγοί και διδάσκαλοι. Επειδή έχουν γίνει σύμμορφοι με τον εκλεκτό, ακρογωνιαίο και πολύτιμο λίθο, ο οποίος έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών· και αν το θεμέλιο είναι λίθος, εύλογα ονομάζονται κατ' αναλογία λίθοι και εκείνοι που συναρμολογούνται, συνδέονται και ανεγείρονται σε άγιο ναό για τον Θεό. Αναφέρει πολύ εύστοχα ότι αυτοί κυλιούνται, υποδηλώνοντας με αυτό, όπως νομίζω, το κατά κάποιον τρόπο ευέλικτο και γοργό των αγίων προς οτιδήποτε. Διότι οι κυκλικοί, δηλαδή οι σφαιρικοί λίθοι, είναι τρόπον τινά απαλλαγμένοι από τη δυσκινησία και πιο έτοιμοι για κίνηση από τους άλλους, αν κάποιος επιλέξει να τους κινήσει· και ο νους των αγίων καθοδηγείται πάρα πολύ εύκολα προς αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα με τους λίθους, θα πρέπει να έχουμε σταθερή την πεποίθηση: ότι «αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό του, και αν υπάρχει κάτι καλό, προέρχεται από αυτόν», και είναι φανερό ότι προέρχεται από τον Θεό που μας χορηγεί όλα όσα συντελούν στην ευσέβεια και τη ζωή. Και ποια είναι αυτά; «Σιτάρι για τους νεανίσκους και κρασί που ευωδιάζει για τις παρθένους».

Είπε δε κάπου και για τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, καθώς καλούνται από τη νομική εκπαίδευση στο καλύτερο, δηλαδή την ευαγγελική: «Γι' αυτό κάθε γραμματέας που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλιά». Επομένως, ζητώντας από τον Θεό τη νομική και ευαγγελική γνώση, και παρουσιάζοντας τους εαυτούς μας άξιους να τη λάβουμε, θα τη λάβουμε οπωσδήποτε, και θα γεμίσουμε τους θησαυρούς μέσα στον νου μας, συλλέγοντας τα παλιά και τα νέα, γεμίζοντας τον νου μας με άφθονη πνευματική ευκαρπία. <Ο Κύριος έκανε αστραπές, και θα τους δώσει χειμερινή βροχή, στον καθένα χορτάρι στον αγρό. Διότι αυτοί που μιλούν, λένε μάταια πράγματα, και οι μάντεις είδαν ψευδείς οράσεις και μιλούσαν για ψευδή ενύπνια, μάταια παρηγορούσαν· γι' αυτό ξεράθηκαν σαν να μην έχουν βροχή, και ταλαιπωρήθηκαν σαν πρόβατα, διότι δεν υπήρχε ίαση.> Το προκείμενο χωρίο κυοφορεί κάποια κρυμμένη έννοια, την οποία θεωρώ αναγκαίο να διασαφηνιστεί σαφώς εκ των προτέρων, διότι έτσι οι φιλομαθείς θα μπορούσαν να κατανοήσουν τον σκοπό των λόγων του Προφήτη. Διότι ο λόγος του αναφερόταν στους αγίους, τους οποίους ονόμαζε και άγιους λίθους, και έλεγε ότι τους ταιριάζει κυρίως ο σίτος, επειδή ανδρίζονται, δηλαδή στους νεανίσκους, και βέβαια και ευωδιαστός οίνος, επειδή είναι παρθένοι, δηλαδή αγνοί και αμόλυντοι. «

«Ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» Είναι αναγκαίο, λοιπόν, να αναζητούμε εκ των προτέρων από την πλευρά μας καλά μαργαριτάρια. Διότι έτσι θα βρούμε το ένα και πολύτιμο μαργαριτάρι, δηλαδή τον Χριστό. Και ποια μπορεί να είναι τα καλά μαργαριτάρια, που αποτελούν αξιόλογο απόκτημα, η αναζήτηση των οποίων φέρνει στο προσκήνιο το ένα; Θα έλεγα εξάπαντος και οπωσδήποτε ότι είναι οι άγιοι, για τους οποίους έχει ειπωθεί μέσω προφητικής φωνής ότι «Λίθοι άγιοι κυλούν πάνω στη γη.» Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε πολύ προσεκτικά τα όσα έχουν ειπωθεί και πραχθεί ειδικά από τον καθένα από τους αρχαιοτέρους. Διότι θα διακρίνουμε μέσα σε αυτά το βαθύ μυστήριο της ευσεβείας, δηλαδή τον Χριστό, να σκιαγραφείται ακόμα μέσω τύπων με σοφία και τέχνη.

Διότι, εφόσον ο κόσμος δεν έχει πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, θα γίνει φίλος. Μάλλον δε, έχει ήδη συνδεθεί με τον Χριστό και αποτελεί τον σύνδεσμο της ειρήνης. Αυτός πάλι είναι ο πλέον δόκιμος λίθος, ο πολυτελής, ο ακρογωνιαίος, ο έντιμος, αυτός που τέθηκε ως κεφαλή της γωνίας και στα θεμέλια της Σιών. «Διότι έστησε», λέει, «ο Ιακώβ στήλη», ως τύπο του Χριστού. Συσσωρεύονται δε και άλλοι λίθοι των αγίων αποστόλων, δηλαδή εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και έχουν αγιαστεί εν πνεύματι, προτυπώνοντας με ωραίο τρόπο τη σύναξη γύρω από τον Χριστό. Διότι, σχετικά με τους αγίους αποστόλους, ο προφητικός λόγος είπε: «Διότι άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη». Επειδή οι θεσπέσιοι μαθητές διέτρεξαν ολόκληρη τη γη, μεταφέροντας στα έθνη το ευαγγελικό κήρυγμα. Προς δε αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης, ο σοφός Παύλος γράφει: «Στον οποίο και εσείς συνοικοδομείστε, για να γίνετε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι Αγίω». Ονομάστηκε, λοιπόν, η συγκέντρωση των λίθων «Βουνός μαρτυρίας» από τον Λάβαν, ενώ ο θεσπέσιος Ιακώβ ανάγει το νόημα σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και ασυγκρίτως ανώτερο, δηλαδή στον Χριστό, ονομάζοντας αυτό που δημιουργήθηκε «Βουνός μάρτυς».

Αυτοί λοιπόν εξάπαντος εγκαθιστούν για τον εαυτό τους ως δασκάλους και μυσταγωγούς τους μαθητές του Σωτήρα μας, τους αληθινά αγίους και εκλεκτούς λίθους, για τους οποίους μας μίλησε ο προφητικός λόγος: «Ότι άγιοι λίθοι κυλιούνται πάνω στη γη». Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές σχεδόν ταξίδεψαν σε όλα τα πέρατα κάτω από τον ουρανό, περιδιαβαίνοντας την οικουμένη, δείχνοντας στους ανθρώπους παντού την ομορφιά της ευσέβειας που διέθεταν, και διακηρύττοντας τον αληθινό μαργαρίτη, τον έναν και πολυτίμητο λίθο, δηλαδή τον Χριστό. Και οι επιχρισμένοι με ασβέστη λίθοι φέρουν γραφή, τον νόμο, με υπερβολική σαφήνεια. Διότι στους αγίους αποστόλους θα βρούμε λαμπρά και ολοφάνερα τα νοήματα του νόμου, τα οποία δεν είναι πλέον επισκιασμένα από το γράμμα, ούτε έχουν ως αμυδρό κάλυμμα τη σκιά, αλλά είναι λαμπρά και καθαρά.

Γι' αυτό και ο προφήτης, υποδεικνύοντας σε εμάς τους αγίους αποστόλους, λέει: «Λίθοι άγιοι κυλούν πάνω στη γη»· τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος περιέτρεχε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό για το κήρυγμα. Πολύτιμοι λίθοι, λοιπόν, και προς δόξαν του Χριστού, είναι το πλήθος των αγίων. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και το έλαιο του χρίσματος, καθώς και η σύνθεση του θυμιάματος, αναδίδοντας την ευωδία της γνώσης του Χριστού, και, σαν με έλαιο, τρέφοντας πλουσιοπάροχα τις ψυχές εκείνων που μυσταγωγούνται με τις πάνσοφες διδασκαλίες και με τους λόγους του Πνεύματος. Και το θυμίαμα είναι σύνθετο· διότι η γνώση περί του Χριστού έχει συντεθεί από δύο στοιχεία, καθώς είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος· όμως είναι ένας από τα δύο, Υιός και Χριστός, προς τον οποίο έχει ειπωθεί κάπου και από εμάς τους ίδιους: «Το όνομά σου είναι μύρο που χύνεται». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Επομένως, με την επίσκεψη του Θεού, προκύπτει το μαχητικό και ρωμαλέο φρόνημα, του οποίου καρπός είναι η σύσταση των Εκκλησιών και όσα γίνονται προς δόξαν Θεού. Διότι αυτό μας φανερώνουν τα νοήματα. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ορθά μίλησες. Το ότι βέβαια λαμπρός και εξαίρετος κλήρος, και το ότι πρέπει να μετέχουν σε κάθε αγαθό, θα απονεμηθεί από τον Θεό σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ευδοκιμούν κατ' αυτόν τον τρόπο, πώς ή για ποιο λόγο θα μπορούσε κανείς να το αμφισβητήσει;

Διότι είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, υποδηλώνοντας τις ευωδίες -προφανώς τις πνευματικές, καθώς και τα ύψη της αρετής- εκείνων που μέσω της πίστης στον Χριστό αναβλάστησαν στη ζωή: «Και θα δημιουργήσω στην έρημο ζωντανό νερό, και σε άνυδρη γη ποταμούς, και θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Και πάλι: «Και θα συμβεί», λέει, «αντί για αγκαθωτό θάμνο, θα φυτρώσει κυπαρίσσι· και αντί για κόνυζα, θα φυτρώσει μυρτιά»· ονομάζοντας έτσι εύστοχα, νομίζω, τον αγκαθωτό θάμνο και την κόνυζα, τις ψυχές που είναι ακόμη ανήμερες και εμφανίζονται με τη μορφή άγριου αγκαθιού ενώπιον των οφθαλμών της θεότητας. Αλλά και με λίθους μερικές φορές παρομοιάζεται το σεπτό πλήθος των αγίων: «Διότι λίθοι άγιοι κυλίονται πάνω στη γη». Ακόμη, ο Σωτήρας έλεγε ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι και με κόκκο σιναπιού. Επομένως, είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να φανερώνει τα ανθρώπινα μέσα από πολλά και σαφέστατα παραδείγματα. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν ότι, ενώ παραθέτει χρησίμως αναρίθμητα είδη κτηνών, καθώς και πτηνών και ψαριών, άλλα τα κηρύσσει ως εντελώς ακάθαρτα, ενώ άλλα τα αποδέχεται και τα απαλλάσσει από την κατηγορία, προκειμένου να γνωρίζουν ορθά εκείνοι που λατρεύουν τον Θεό ποιες πράξεις εάν κάνουν δεν θα γίνουν αποδεκτοί· και από ποιες εάν απέχουν με σύνεση, θα μείνουν μακριά από κάθε ψεγάδι, θα είναι λαμπροί και αξιόλογοι, και θα τιμηθούν από την άνωθεν κρίση.

Οι δε άρχοντες από δική τους πρωτοβουλία και με δικά τους μέσα προσέφεραν τους πολύτιμους λίθους, το έλαιο του χρίσματος και τη σύνθεση του θυμιάματος. Πολύτιμοι λίθοι, λοιπόν, είναι οι ίδιοι οι εκλεκτοί προεστώτες των Εκκλησιών του Χριστού, εξαιτίας της στερεότητας, της καθαρότητας, της λαμπρότητας και της μεγάλης τους διαφοράς από τους άλλους. Για αυτούς έχει ειπωθεί στον προφήτη ότι: «Λίθοι κυλίονται επί της γης». Οι ίδιοι είναι επίσης βασιλικό και ιερατικό έλαιο, επειδή όχι μόνο χρίουν βασιλείς και ιερείς, αλλά και τρέφουν τις ψυχές με πάνσοφες διδασκαλίες και τις γεμίζουν ιλαρότητα. Οι ίδιοι είναι και θυμίαμα εξαιτίας της ευωδίας των αρετών τους. Και μάλιστα σύνθετο, καθώς αναδίδουν ευωδία μέσα από την πράξη και τη θεωρία. Σχετικά, βέβαια, με αυτούς που είναι είκοσι ετών και άνω, έχουμε ήδη μιλήσει στα προηγούμενα.

Και ποιος είναι τέτοιος οικοδόμος ναού, ο οποίος θέτει τα θεμέλιά του στα άγια όρη, δηλαδή στους προφήτες και τους αποστόλους, και εποικοδομεί, όπως λέει ο απόστολος, επάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών τους ζωντανούς και έμψυχους λίθους, οι οποίοι, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, κυλούν από μόνοι τους προς την αρμονία των τοίχων, ώστε, αφού συναρμοστούν στην ενότητα της πίστεως και στον σύνδεσμο της ειρήνης, να αυξήσουν δι' αυτών τον άγιο ναό, για να γίνει κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι; Ότι δε και ο Σολομών με τη δική του σοφία φανερώνει την αληθινή σοφία, κανείς δεν θα μπορούσε να φέρει αντίρρηση, αν αποβλέπει και στην ιστορία και στην αλήθεια· διότι για εκείνον μεν μαρτυρείται από την ιστορία ότι ξεπέρασε τα όρια της ανθρώπινης σοφίας, έχοντας χωρέσει τη γνώση των πάντων στο πλάτος της καρδιάς του, ώστε και αυτούς που προηγήθηκαν να ξεπεράσει και για τους μεταγενέστερους να παραμείνει απλησίαστος, ενώ ο Κύριος κατά τη δική Του φύση είναι κατ' ουσίαν αυτό ακριβώς που είναι, δηλαδή αλήθεια και σοφία και δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν ο Δαβίδ είπε ότι τα πάντα έγιναν εν σοφία, ο θείος απόστολος, ερμηνεύοντας τον προφήτη, λέει ότι τα πάντα κτίστηκαν εν Αυτώ, θεωρώντας ότι ο προφήτης εννοούσε Εκείνον μέσω της λέξεως «σοφία».

Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε ποιοι είναι οι λίθοι που ρίχνονται εναντίον ενός τέτοιου ανθρώπου, ώστε να μην ολοκληρωθεί η σπουδή για τη συλλογή των ξύλων. Και τι είναι τα ξύλα, με τα οποία θα ανάψει η φωτιά για εκείνον που τα συγκέντρωσε; Πάντως, αυτά δεν είναι καθόλου ασαφή σε όποιον κατανοεί έστω και ελάχιστα τους μυστικούς λόγους. Διότι, εάν ορθώς ο Απόστολος ονομάζει την πονηρή οικοδομή «ξύλα και καλάμια και χόρτα», επειδή τέτοιου είδους οικοδομήματα κατά τον καιρό της κρίσεως γίνονται φωτιά, και η φωνή του Ευαγγελίου λέει ότι το άχυρο ετοιμάζεται για τη φωτιά, και αποφάνθηκε ότι η άκαρπη κληματίδα είναι κατάλληλη μόνο για τη φωτιά, τότε καθίσταται σαφές ότι τα ξύλα που συγκεντρώνονται για την ετοιμασία της φωτιάς είναι τα μάταια επιτηδεύματα αυτού του βίου. Και αυτός που λιθοβολείται την κατάλληλη στιγμή είναι εκείνος, τον οποίο, εάν κανείς τον θεωρήσει ως τον λογισμό που ρέπει προς τα κακά, δεν θα έσφαλλε ως προς το ορθό. Πρέπει οπωσδήποτε να κατανοήσουμε ότι οι λογισμοί που αναιρούν την κακία είναι αυτοί οι λίθοι που σφενδονίζονται εύστοχα από τον Εκκλησιαστή, οι οποίοι πρέπει πάντοτε και να εξακοντίζονται και να συγκεντρώνονται. Αφενός μεν να εξακοντίζονται για την καθαίρεση εκείνου που υψώνεται εναντίον της ζωής μας, αφετέρου δε να συγκεντρώνονται, ώστε ο κόλπος της ψυχής να είναι πάντοτε πλήρης από τέτοια εφόδια, για να είναι έτοιμη η βολή εναντίον του εχθρού, σε περίπτωση που αυτός σκεφθεί κάποια άλλη επιβουλή εναντίον μας. Από πού, λοιπόν, θα συγκεντρώσουμε τους λίθους, με τους οποίους θα καταλιθοβολήσουμε τον εχθρό; Άκουσα την προφητεία που λέει: «Λίθοι άγιοι κυλίονται επί της γης».

Εννοώ εκείνον τον τοίχο, για τον οποίο ο Παύλος καυχάται λέγοντας: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο»· εννοώ εκείνον τον τοίχο, πάνω στον οποίο τέθηκε ο ακρογωνιαίος λίθος· εννοώ δηλαδή τον Χριστό, για τον οποίο η Γραφή είπε ότι «άγιοι λίθοι θα κυλιστούν»· εννοώ εκείνον τον τοίχο, για χάρη του οποίου οικοδομήθηκε ο ναός του Θεού. Τι κάνεις, Εζεκία; Γιατί στρέφεσαι προς τον τοίχο; Απαντά: «Επειδή εκείνον ζητώ, τον δωρητή της ζωής και λυτρωτή από τον θάνατο· εκείνον ζητώ και σε αυτόν καταφεύγω». Όμως, αφού στράφηκε και μετανόησε, καρπώθηκε τη ζωή και απέφυγε την απόφαση του Θεού που είχε εκδοθεί εναντίον του, και ο Θεός τού πρόσθεσε δεκαπέντε έτη ζωής. Και όταν οι εχθροί τον περιτείχισαν ολόγυρα και περικύκλωσαν την πόλη, ένας άγγελος έγινε υπέρμαχός του και εξολόθρευσε τα τόσο μεγάλα πλήθη των Ασσυρίων.

Υπαινίσσεται δε διαμέσου αυτών το τέλος της τιμωρίας που είχε περιοριστεί στα εβδομήντα έτη. Έτσι και ο θαυμάσιος Δανιήλ, αφού υπολόγισε τον χρόνο της αιχμαλωσίας, προσφέρει την ικεσία, όπως και ο Ζαχαρίας που είπε: «Κύριε παντοκράτωρ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;». Με αυτά συμφωνούν και τα λόγια της πνευματικής μελωδίας: «Διότι είναι καιρός να την σπλαγχνιστείς, διότι έφτασε ο καιρός». Νομίζω δε ότι με αυτά προφητεύεται η επιφάνεια στους ανθρώπους του Θεού Λόγου, του ίδιου του Κυρίου και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, η οποία επρόκειτο να γίνει η αιτία της ανοικοδόμησης της Σιών. Φτάνοντας δε στο σημείο αυτό, μην υποθέσεις ότι εννοώ την επίγεια πόλη, ούτε να νομίζεις ότι υποδηλώνεται η επίγεια Ιερουσαλήμ, αλλά η ανανέωση του πολιτεύματος της ευσέβειας. Διότι αυτός είναι ο καιρός, για τον οποίο ο ίδιος λέει μέσω του Ησαΐα: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα». Και ο Παύλος γράφει ότι αυτός ο καιρός έχει εκπληρωθεί με την έλευση του Σωτήρος, λέγοντας: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος». «Διότι οι δούλοι σου αγάπησαν τους λίθους της, και θα σπλαγχνιστούν το χώμα της». «Λίθοι άγιοι κυλίονται πάνω στη γη», έχει ειπωθεί κάπου στους προφήτες. Αλλά και ο Πέτρος λέει: «Και όλοι εσείς, ως λίθοι ζωντανοί, οικοδομείσθε ως πνευματικός οίκος για άγιο ιεράτευμα».

Και μπορούσε κανείς να δει τη μεν αυτοκρατορία να έχει γονατίσει, αυτήν εδώ δε τη βασιλεύουσα πόλη, που ονομάζεται Νέα Ρώμη, γεμάτη από χαλαρές ρυτίδες και, σαν τη γυναίκα του Ευαγγελίου που ο Σατανάς είχε δέσει για δεκαοχτώ χρόνια, να είναι σκυμμένη κατά γης για τόσα πολλά χρόνια και να μην μπορεί να ανασηκωθεί, από τότε δηλαδή που ο θείος σου από την πλευρά του πατέρα σου και μακαριότατος μεταξύ των βασιλέων Μανουήλ μετέστη στην καλύτερη ζωή και βασιλεία. Και εμείς φαινόμασταν περικυκλωμένοι ολόγυρα από τα ολόχαλκα εχθρικά όπλα, και από την ανατολή έχασκε αναιδώς το περσικό έθνος, ενώ από τη δύση βρίσκονταν οι Αλαμανοί που αγρίευαν φοβερά σαν θηρία και βυσσοδομούσαν τα χειρότερα εναντίον μας. Από δε την Ευρώπη, αφενός από τα νεφελοσκέπαστα φαράγγια του Αίμου το αποστατικό φύλο των Βλάχων, αντίθετα από τους άγιους λίθους της Γραφής, κατρακυλώντας συνέτριβαν και έκαναν σκόνη ό,τι έβρισκαν μπροστά τους, και αφετέρου το αναρίθμητο σκυθικό ιππικό, αυτό το πεζοπόρο πτηνό που πετούσε κατά σμήνη, κατέστρεφε τον τόπο μας πιο αποτελεσματικά και από την ακρίδα· αυτό είχε ως οπλισμό το τόξο, τη φαρέτρα και τα παλλόμενα δόρατα, και το ίδιο το μεταφορικό μέσο φρόντιζε τον αναβάτη τόσο για τη μεταφορά του όσο και για την τροφή του, μέσω της φλεβοτομίας.

Υπάρχουν και πολύτιμοι λίθοι που έχουν τεθεί για κάποιο μυστήριο, μεταξύ των οποίων και ο λεγόμενος μαγνήτης. Αυτός έλκει τον σίδηρο μέσω της σκιάς του, και καθώς η δύναμη του λίθου διαπερνά τον σίδηρο, έλκει άλλον σίδηρο, και πάλι μέσω εκείνου άλλον, ως προτύπωση των πολύτιμων και άγιων λίθων που επρόκειτο να κυλήσουν πάνω στη γη, όπως είπε ο προφήτης: «διότι άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη», δηλαδή ο πρωτότυπος, ο ακρογωνιαίος και πολύτιμος λίθος, ο Κύριος, και οι άγιοι απόστολοι. Διότι και η σκιά του Πέτρου ανέστησε νεκρό, και το νεκρωμένο για χάρη μας σώμα του Κυρίου, επισκιάζοντας τους νεκρούς, ανέστησε αρκετούς. Επειδή, όταν κατήλθε στον άδη, ανύψωσε πολλούς: «διότι πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν», λέει η Γραφή. Και τώρα, κρυφά σε κάθε πιστή ψυχή, η δύναμη εκείνου του σώματος που την επισκιάζει, την εγείρει από τη νεκρότητα των παθών. Αλλά και κατά την ανάσταση των νεκρών, όταν εκείνο το σώμα έλθει πάλι με πολλή δόξα, και τα ίδια τα σώματα όλης της ανθρωπότητας θα αναστηθούν μέσω της δύναμής του, «για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Αυτός λοιπόν ο λίθος ονομάστηκε πέτρα, η οποία επιτέλεσε πολλά θαυμάσια στους Ισραηλίτες. Διότι λέει: «έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα ήταν ο Χριστός».

Σε ηγούμενο. Επειδή έμαθα ότι προσήχθης και μαστιγώθηκες για τον Χριστό, ω τριπόθητε, χαίρομαι και σε συγχαίρω· διότι αυτό είναι χαρά και αγαλλίαση, όχι σύμφωνα με τη χαρά του κόσμου (διότι αυτή είναι χωρίς χαρά, καθώς φαίνεται μεν ότι είναι, αλλά δεν είναι, επειδή είναι ρευστή και δεν παραμένει σταθερή και στο τέλος προκαλεί θάνατο), αλλά σύμφωνα με τη χαρά κατά Θεόν· διότι αυτή είναι η μόνη αληθινή ευφροσύνη και παραμένει αναλλοίωτη, και το τέλος της είναι η αιώνια ζωή. Εύλογα λοιπόν χαίρομαι και συνευφραίνομαι μαζί σου, τιμιότατε πάτερ. Αλλά το ότι, όπως λένε, ο καταιγισμός των χτυπημάτων έφτασε τα εκατό και μάλιστα με βαρύ ξυλοδαρμό, δες πώς αυτό αποτελεί πάλι αύξηση της ευφροσύνης· δεν άντεξα να ακούσω την είδηση χωρίς να συγκινηθώ, αν και απών. Αλλά όμως, δόξα στον Θεό που σε δόξασε επιτρέποντας να πληγωθείς θανάσιμα στην πλάτη από τους ασεβείς· άσβεστο είναι το κλέος σου, ιερό το πάθος σου, στήριγμα όσων ομολογούν μαζί σου την πίστη, προθυμία των ορθοδόξων, συντριβή των αιρετικών, οικοδομή της Εκκλησίας του Θεού. Άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη, όπως λέει ο προφήτης· τι σημαίνει αυτό; Προς εξομάλυνση της ευσέβειας, για την οικοδόμηση της Εκκλησίας. Ένας από όλους αυτούς τους λίθους είσαι κι εσύ, που συναρμολογείσαι και συνδέεσαι στενά με τον ακρογωνιαίο λίθο από το Άγιο Πνεύμα.

Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Είθε, αδελφοί μου, να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας· είθε να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία· είθε να περιφέρουμε μέσα μας την αγαλλίαση της απαθείας· όπως ο Ιακώβ, λέει, ζούσε άκακος στον οίκο του, έτσι και εμείς ας ζήσουμε στο μοναστήρι με ακεραιότητα και ακακία. Μακάριος ο άνθρωπος που κάθε ημέρα, σαν άγιος λίθος, κυλιέται ανάμεσα στους αδελφούς, για να μιλήσω προφητικά· ο οποίος φαίνεται μαζί με τους άλλους να τρώει και να πίνει και να κοιμάται, στα κρυφά όμως βλέπει πάντοτε τον Θεό και οραματίζεται τα εκεί (τα επουράνια)· προβλέποντας τον θάνατο και για αυτόν τον λόγο αποτρέποντας τον εαυτό του από τα πάθη. Εισάγοντας δε στην ψυχή του καθετί καλό και καθετί τερπνό και αγαπητό στον Θεό, μνήμη κάποιου αγίου κατορθώματος βίου, θεωρία ουράνιας διαγωγής, ύμνο και δοξολογία, ίσως κάποια ευχή, «Κύριε ελέησον» και «Δόξα σοι ο Θεός» ή «Ευχαριστώ σοι Κύριε» ή «Τι να σου ανταποδώσω, για όσα έχεις κάνει για εμένα, που με λύτρωσες από το πέλαγος των αμαρτιών μου και με οδήγησες στην αγία σου επίγνωση».

Διότι για τον λόγο αυτόν λειαινόμαστε κατά κάποιον τρόπο και δοκιμαζόμαστε και κυλιόμαστε πάνω στη γη ως λίθοι άγιοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι, αν και εκ πρώτης όψεως αυτά τυγχάνουν οχληρά και δυσάρεστα, παρόλα αυτά μέσα από αυτά γυμναζόμαστε και δοκιμαζόμαστε ως διά πυρός και αναδεικνυόμαστε προσιτοί στον Θεό και αγιασμένοι. Ο καθένας λοιπόν ας ωφελεί τον άλλον, τέκνα μου, και ας επιδιώκει όχι το ατομικό του συμφέρον, αλλά το κοινό συμφέρον με κάθε τρόπο. Και όλοι σας, ενδυναμώνοντας και τονώνοντας όλο και περισσότερο τις ψυχές σας, να παραμένετε ακλόνητοι στην αδιάσπαστη υποταγή σας, ανανεούμενοι καθημερινά, και με την πάροδο των ημερών, των μηνών και των ετών, να προκόβετε στα καλύτερα. Εφόσον υπάρχει ακόμη καιρός για να κοπιάσουμε πολύ, να πλουτίσουμε πνευματικά και να γίνουμε θεοί κατά χάριν, ας μην αδρανούμε, ούτε να κοιμόμαστε, ούτε να οπισθοχωρούμε, ούτε να σπαταλάμε αυτήν την επωφελή ζωή με αμέλειες. Διότι πράγματι τότε θα γευτούμε τους καρπούς των παρόντων λόγων, τέκνα μου, και θα κατανοήσουμε ποια ήταν αυτή η προθυμία της ταπεινώσεώς μας, και ποιον καρπό αποκομίσαμε επειδή προσέξαμε, και τι χάσαμε επειδή αμελήσαμε.

Περάσαμε λοιπόν, τέκνα, και τις εορτές που ήδη έλαβαν χώρα, εννοώ τα Θεοφάνια και τις Επιφάνειες του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και ο χρόνος διαβαίνει ταχέως και μας παρασύρει προς το τέλος της παρούσας ζωής. Ποιος λοιπόν, όπως λέμε πολλές φορές, είναι συνετός, ώστε να μην σπαταλήσει τον χρόνο του σε μια αδιάφορη ζωή και στην κακοτεχνία των πανουργιών του διαβόλου; Ποιος πορεύεται με προσοχή, χωρίς να παρασύρεται από την αμέλεια, αλλά, προετοιμαζόμενος καθημερινά για τον θάνατο, συμμαζεύει τον εαυτό του και παρουσιάζει καθαρό το έργο του, τόσο το πνευματικό όσο και το σωματικό, ενώπιον του Παντοκράτορος Θεού; Ποιος λοιπόν είναι αυτός που υψώνει το βλέμμα της ψυχής του επάνω στον ουρανό και ατενίζει κάπως αμυδρά τα κάλλη των εκεί θεαμάτων, και μεταθέτει όλο τον έρωτά του προς την επιθυμία των ουρανίων και συμπορεύεται στα ύψη με τις ανώτατες δυνάμεις, και για αυτά δεν θεωρεί τίποτε ως επαχθές, αλλά υπομένει και την ύβρη και την εξουθένωση και την κακοπάθεια, την πείνα και τη δίψα, το ψύχος και τον καύσωνα, και κυλίεται ανάμεσα στην αδελφότητα ως λίθος άγιος, σύμφωνα με τα γεγραμμένα;

Διότι, ακόμη κι αν ο διάβολος προσπαθεί μέσω των προσβολών του να μας στερήσει το φως της αγαθής μας καταστάσεως, έχουμε τη δύναμη να τον αποκρούσουμε και να έχουμε πάντοτε τον Ήλιο της Δικαιοσύνης να καταυγάζει τον νου μας, όπως ακριβώς τον είχαν οι άγιοι και τον έχουν όσοι ζουν ενάρετα. Διότι και σήμερα υπάρχουν πολλοί άγιοι και, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, σαν «πολύτιμοι λίθοι κυλιούνται πάνω στη γη», όχι με το να επιτελούν σημεία και τέρατα (διότι η αγιότητα δεν συνίσταται μόνο σε αυτό), αλλά με το να διατηρούν την ορθή πίστη και να τηρούν απαραβίαστες τις εντολές, με το να τρέφουν ειλικρινή αγάπη προς τον αδελφό τους, με το να παραμένουν καθαροί από μίσος, φθόνο και έριδα, με το να χαίρονται για την προκοπή του πλησίον τους, με το να είναι ανώτεροι από την ανθρώπινη δόξα και με το να περιορίζονται στα όρια της αυτάρκειας όσον αφορά το φαγητό, το ποτό και τις υπόλοιπες σωματικές ανάγκες.