Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΟΝΙΑΣ 3:9

Ότι όλα τα έθνη, ως προς τον ίδιο τον αριθμό των εθνών, είναι ευάριθμα· οι άνθρωποι, όμως, μέσα στα έθνη είναι πολλοί. Εδώ, λοιπόν, ο λόγος λέγει ότι πολλά μεν έθνη αποδέχονται να ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, όχι όμως όλα, έστω και αν όλοι ονομάζουν τους εαυτούς τους με το όνομα του Χριστού. Όμως, δεν έπεται ότι, επειδή απαριθμούνται πολλά τα έθνη, αυτομάτως και οι μεμονωμένοι άνθρωποι, όσοι συμπεριλαμβάνονται στην κοινή ονομασία του έθνους, ακολουθούν οπωσδήποτε αυτόν τον αριθμό. Διότι είναι δυνατόν να απαριθμούνται έθνη, όπως το έθνος των Καππαδοκών και των Γαλατών και των Αρμενίων, ή των Σύρων, ή των Αιγυπτίων, ώστε να λέγεται ότι τόσα είναι τα έθνη που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου· αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι σε κάθε έθνος οι άνθρωποι που το απαρτίζουν αποδέχονται ομόφωνα τον σκοπό αυτής της πνευματικής πολιτείας. Επομένως, σε σχέση με τα εβδομήντα δύο έθνη (ή όσα τέλος πάντων είναι αυτά) που αριθμούνται σε ολόκληρη την οικουμένη, είναι πολλά αυτά που ακολουθούν την πορεία προς τη ζωή· σε σχέση, όμως, με τον συνολικό αριθμό των ανθρώπων επί της γης, είναι λίγοι αυτοί που σώζονται· έτσι και το Ευαγγέλιο αληθεύει, και η προφητεία δεν αντιφάσκει. «Όλα τα έθνη θα δουλεύσουν σε αυτόν», θα προσκυνήσουν όμως λίγοι από τους πολλούς· «Όλοι», λέγει, «οι βασιλείς της γης». Και ο Σοφονίας: «Θα έλθουν για να δουλεύσουν σε αυτόν υπό έναν ζυγό».

ΣΤΟΝ ΜΗ΄ ΨΑΛΜΟ. Εις το τέλος, για τους υιούς Κορέ, ψαλμός. Στοχάστηκαν βέβαια και ορισμένοι από τους έξω σχετικά με το ανθρώπινο τέλος, και οδηγήθηκαν σε διάφορες αντιλήψεις περί της εννοίας του τέλους. Διότι άλλοι μεν αποφάνθηκαν ότι τέλος είναι η επιστήμη, άλλοι δε η πρακτική ενέργεια· άλλοι η ποικίλη χρήση του βίου και του σώματος· ενώ οι έχοντες κτηνώδη φρονήματα αποφάνθηκαν ότι τέλος είναι η ηδονή. Για εμάς όμως τέλος, για το οποίο πράττουμε τα πάντα και προς το οποίο σπεύδουμε, είναι η μακάρια διαβίωση στον μέλλοντα αιώνα. Αυτή δε ολοκληρώνεται με το να βασιλευόμαστε από τον Θεό. Διότι τίποτα καλύτερο από αυτό δεν θα μπορούσε να βρεθεί για τη λογική φύση, ούτε καν ως επινόηση· και προς αυτήν μας παρακινεί ο Απόστολος, λέγοντας: Έπειτα το τέλος, όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα. Αυτό ακριβώς παρουσιάζει και ο Σοφονίας στην προφητεία του, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: Διότι η κρίση μου είναι προς συναγωγές εθνών, για να δεχθώ βασιλείς, για να εκχέω επάνω τους την οργή μου. Διότι στο πυρ του ζήλου μου θα καταναλωθεί όλη η γη· διότι τότε θα μεταστρέψω σε πολλούς λαούς γλώσσα στη γενεά της, για να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, ώστε να τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό. Σε αυτό, λοιπόν, το τέλος νομίζω ότι αναφέρονται οι ωφέλειες από τους Ψαλμούς, οι οποίοι φέρουν αυτήν την επιγραφή.

Διότι ο ίδιος οργίστηκε μεν λίγο, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ· «αυτοί όμως συνήργησαν στην αύξηση των κακών», απομακρύνοντας εντελώς μεμιάς όλη την οικουμένη από τον Θεό, και καταπνίγοντας τον νου των υποταγμένων τους με τα βάρη της αμαρτίας. Επομένως, ο Λόγος του Θεού έδειξε ζήλο για τη νοητή Σιών, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι την ελευθέρωσε και ο ίδιος «την παρουσίασε στον εαυτό του», όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά μάλλον να είναι αγία και άμωμη». <Διότι τότε θα μεταστρέψω στους λαούς τη γλώσσα στη γενεά της, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου και να τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό. Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου προσφέρουν θυσίες.> Λέει λοιπόν ότι, αφού εκπορθηθεί η πόλη των Βαβυλωνίων και καταστραφούν μέσα στη φθορά οι υπερήφανοι, τα έθνη θα επιγνώσουν τη δύναμη του Θεού που τα συνταράσσει. Και όσοι κάποτε γελούσαν βλέποντας τον Ισραήλ να πέφτει και να καταστρέφεται, όταν τον δουν να επιστρέφει λαμπρός στην πατρίδα του και να επαναπατρίζεται πάλι στην αγία πόλη, και εκείνους που τον είχαν εκπορθήσει παλαιότερα να έχουν καταστραφεί ολοσχερώς, τότε θα αλλάξουν τη γλώσσα τους και στο εξής θα αναπέμπουν δοξολογίες προς τον Θεό, αν και παλαιότερα κουνούσαν τα κεφάλια τους, νομίζοντας και λέγοντας ότι η Ιουδαία αλώθηκε, επειδή τάχα ο τύραννος των Βαβυλωνίων υπερίσχυσε εκείνου που τους βοηθούσε, δηλαδή του Θεού.

Όταν, λοιπόν, δουν τη μεταστροφή των πραγμάτων προς το αντίθετο, τότε θα μεταβάλουν τις γλώσσες τους κατά τις γενιές τους, δηλαδή κατά φυλές και γένη, σε δοξολογίες προς τον Θεό. Και νομίζω ότι θα επέλεγαν να υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό και να προσφέρουν θυσίες, έστω κι αν κατοικούσαν μακριά λόγω της γεωγραφικής θέσης των χωρών τους, και αν κατείχαν τις χώρες των Αιθιόπων.

Και αυτά ας λεχθούν προς το παρόν και πάλι σύμφωνα με το γράμμα του κειμένου. Λέμε όμως ότι η προφητεία έχει εκπληρωθεί κατά τους καιρούς της παρουσίας του Χριστού, και θέτει ως ξεκάθαρο σημείο τη μεταβολή των γλωσσών. Διότι είναι γραμμένο στις Πράξεις των αγίων Αποστόλων, ότι κατά τις ημέρες της αγίας Πεντηκοστής ήταν όλοι συγκεντρωμένοι «στο ίδιο μέρος, και ιδού έγινε» από τον ουρανό ήχος σαν να ερχόταν βίαιος άνεμος, και «γέμισε όλο το σπίτι όπου κάθονταν, και ιδού» εμφανίστηκαν σε αυτούς γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν φλόγες φωτιάς, και «κάθισαν πάνω στον καθένα από αυτούς, και γέμισαν όλοι» από Άγιο Πνεύμα, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, «καθώς το Πνεύμα τους έδινε τη δύναμη να εκφωνούν». Κατά τον καιρό εκείνο λοιπόν, λέει, θα μεταβάλω γλώσσα σε λαούς. Διότι όλοι τους άκουγαν να μιλούν «στη δική τους διάλεκτο», «Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες», και τα υπόλοιπα έθνη. Όμως, πρόσεξε την ακρίβεια της εκφράσεως: διότι είπε ότι θα μεταβάλει τη γλώσσα για τη γενεά της, δηλαδή, ότι θα παραμείνει έτσι σε όσους μίλησαν μια φορά μέχρι το τέλος της ζωής τους, ήτοι της γενεάς τους. Διότι μόνο σε αυτούς πραγματοποιήθηκε το σημείο, σε αυτούς για τους οποίους η ιερή Γραφή είπε ότι επικάθισαν οι γλώσσες. Γι' αυτό λέει ότι θα μεταβάλω τη γλώσσα για τη γενεά της. Διότι το γεγονός αυτό δεν συνέβη πλέον στους μεταγενέστερους. Για ποια αιτία, ας μας διδάξει ο σοφός Παύλος.

Διότι είπε ότι: «Ώστε οι γλώσσες αποτελούν σημείο όχι για όσους πιστεύουν, αλλά για τους απίστους. Επειδή έχει γραφτεί ότι με ετερόγλωσσους και με άλλα χείλη θα μιλήσω σε αυτόν τον λαό, και ούτε έτσι θα πιστέψουν». Με ποιον τρόπο λοιπόν ωφελεί το ότι έχει μεταβληθεί η γλώσσα για τη γενεά της, ο ίδιος πάλι μας το διασαφηνίζει λέγοντας: «Για να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό, από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου προσφέρουν θυσίες». Επειδή δηλαδή είδαν τους Αποστόλους να μιλούν σε άλλες γλώσσες, και θεωρώντας το παράδοξο αυτό ως όχι μικρό θαύμα, πίστεψαν στον Χριστό, και πολλοί και αναρίθμητοι από τους τότε ανθρώπους επικαλέστηκαν το όνομα του κατά φύση και αληθινά όντος Θεού· υπέταξαν τον αυχένα τους στα ευαγγελικά θεσπίσματα· υπηρέτησαν τον Χριστό. Και προσφέρουν θυσίες από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας. Το δε γένος των Αιθιόπων εκτείνεται από την ανατολή μέχρι τη δύση, και πίνουν από τον Γηών· «διότι αυτός είναι που περικυκλώνει όλη τη γη της Αιθιοπίας». Και τέλος, ο λόγος της προφητείας καταλήγει στην αλήθεια. Διότι το Ευαγγέλιο δεν έχει κηρυχθεί μόνο στη γη των Ρωμαίων, αλλά περιφέρεται πλέον και στα βάρβαρα έθνη. Και γι' αυτό υπάρχουν εκκλησίες παντού, ποιμένες και δάσκαλοι, καθοδηγητές και μυσταγωγοί και θεία θυσιαστήρια, και θυσιάζεται νοητά ο αμνός από τους αγίους ιερουργούς και στους Ινδούς και στους Αιθίοπες.

Και ποιος είναι άραγε αυτός; Και ποιο είναι το σημείο αυτού που ανασταίνεται; Με σαφήνεια στα αμέσως επόμενα στην ίδια ακολουθία του προφήτη λέει: «διότι τότε θα μεταστρέψω στους λαούς γλώσσα» (επειδή μετά την ανάσταση, όταν απεστάλη το Άγιο Πνεύμα, δόθηκε το χάρισμα των γλωσσών) «για να δουλεύουν στον Κύριο κάτω από έναν ζυγό». Και ποιο άλλο σύμβολο παρατίθεται στον ίδιο προφήτη για το ότι θα δουλεύουν στον Κύριο κάτω από έναν ζυγό; «Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν θυσίες». Γνωρίζεις τα όσα έχουν γραφτεί στις Πράξεις, όταν ήρθε ο Αιθίοπας ευνούχος από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας. Εφόσον λοιπόν οι Γραφές αναφέρουν και τον καιρό, και το ιδίωμα του τόπου, και τα σημεία μετά την ανάσταση, να βεβαιώνεσαι λοιπόν για την ανάσταση, και κανείς ας μην σε κλονίζει από το να ομολογείς ότι ο Χριστός έχει εγερθεί από τους νεκρούς.

«Θα εμφανιστεί ο Κύριος εναντίον τους και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών, και θα τον προσκυνήσουν, ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών». 〈17. Από τον ίδιο〉. «Γι' αυτό, περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία. Διότι η κρίση μου είναι να συνάξω τα έθνη, για να συγκεντρώσω βασιλείς, ώστε να εκχέω επάνω τους την οργή μου, όλη την οργή του θυμού μου. Διότι με τη φωτιά του ζήλου μου θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή τότε θα μεταστρέψω στους λαούς τη γλώσσα, στη γενεά τους, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον δουλεύουν κάτω από έναν ζυγό. Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν θυσίες». 〈18. Από τον Ζαχαρία〉. «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος· και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του. Και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα». 〈19. Από τον Ησαΐα〉. «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος από τη ρίζα θα αναβλύσει, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Και θα υπάρξει εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να άρχει των εθνών· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». 20. 〈Από τον ίδιο〉. «

Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όταν όλοι οι άνθρωποι δουν αυτό ακριβώς το σωτήριο έργο, λέγεται ότι θα προσκυνήσουν τον Θεό των όλων, ο οποίος έχει χαρίσει σε όλους άφθονα τη σωτηρία του. Και ότι θα τον προσκυνήσουν, όχι στην κάτω Ιερουσαλήμ που βρίσκεται στην Παλαιστίνη, αλλά ο καθένας «από τον τόπο του, και όλοι όσοι βρίσκονται στα νησιά των εθνών». Τότε θα εκπληρωθεί και το λόγιο που λέει ότι «θα επικαλούνται όλοι» οι άνθρωποι, όχι πλέον τους πατρικούς θεούς ούτε τα είδωλα και τους δαίμονες, αλλά «το όνομα του Κυρίου και θα τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό, και από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα του προσφέρουν» τις λογικές και αναίμακτες «θυσίες» μέσω της Καινής Διαθήκης του Χριστού, οι οποίες δεν θα προσφέρονται στην κάτω Ιερουσαλήμ, ούτε στο θυσιαστήριο που βρίσκεται εκεί, αλλά θα αναφέρονται στα προλεχθέντα πέρατα της Αιθιοπίας. Εάν δε είναι κάτι μέγα το να είναι κανείς και να ονομάζεται λαός του Θεού, και αν αυτό μάλιστα αποτελεί μία από τις μέγιστες θείες επαγγελίες, το να λέγεται δηλαδή από Αυτόν για τους αξίους του: «εγώ θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου», και αν ο Ισραήλ καυχιόταν προηγουμένως δικαιολογημένα για το ότι ήταν ο μόνος λαός του Θεού, τώρα ο Κύριος με την έλευσή Του υπόσχεται να χαρίσει αυτό το αγαθό και στα έθνη λέγοντας: «Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν δικός του λαός».

Αρκούν δε και εκείνοι που μίλησαν εναντίον μας για να μαρτυρήσουν την αρχαιότητα των Βιβλίων, δηλαδή οι περί τον Κέλσο και ο Βατανεώτης μετά από εκείνον· διότι βεβαίως δεν αντέλεγαν σε βιβλία που συντάχθηκαν μετά από αυτούς· εξάλλου και ολόκληρη η οικουμένη τα αποδέχθηκε ομοφώνως. Δεν θα είχε υπάρξει δε τόση συμφωνία από τα πέρατα μέχρι τα πέρατα της γης, εάν δεν ενεργούσε η χάρη του Πνεύματος, αλλά θα είχαν αποκαλυφθεί γρήγορα εκείνοι που τα επινοούσαν, και δεν θα είχαν επιτευχθεί τόσα κατορθώματα στηριγμένα σε πλάσματα και ψεύδη. Ή μήπως δεν βλέπεις ολόκληρη την οικουμένη να έχει προσέλθει; Την πλάνη να έχει σβήσει; Τη φιλοσοφία των μοναχών να λάμπει πιο πολύ και από τον ήλιο; Τους χορούς των παρθένων; Την ευλάβεια ανάμεσα στους βαρβάρους; Όλους να υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό; Διότι αυτά δεν έχουν προαναγγελθεί μόνο από εμάς, αλλά και από παλιά, από τους προφήτες. Δεν πρόκειται βεβαίως να αμφισβητήσεις και εκείνες τις προρρήσεις· διότι τα Βιβλία βρίσκονται στα χέρια των εχθρών, και με τη μέριμνα Ελλήνων μελετητών μεταφράστηκαν στην ελληνική γλώσσα. Πολλά λοιπόν προλέγουν και αυτοί για τα γεγονότα αυτά, αποδεικνύοντας ότι ήταν Θεός εκείνος που επρόκειτο να έλθει.

Πρέπει δε να εξετάσουμε ποια είναι αυτά που λέγονται στη συνέχεια από τον θεοφόρο προφήτη, ο οποίος παραμένει συνεπής προς τον εαυτό του και την αλήθεια: «Τότε, λοιπόν, θα μεταστρέψω στους λαούς γλώσσα για τη γενεά τους, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό· από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου προσφέρουν θυσίες». Ας συνάδει με αυτά ο μεγαλοφυέστατος Ησαΐας.

Οι γλώσσες, λέει, που ψελλίζουν θα μάθουν να λαλούν ειρήνη, και βεβαίως θα αρθρώνει καθαρά η γλώσσα του βραδυγλώσσου. Επειδή, όπως μας παρέδωσε το θείο λόγιο, θα μιλήσουν με νέες γλώσσες. Τις γλώσσες, λοιπόν, των λαών εκείνων, οι οποίες είχαν συνηθίσει κάποτε να εκφωνούν λόγια γεμάτα ασέβεια, και ήταν εθισμένες στις ονομασίες και τις επικλήσεις των ακάθαρτων δαιμόνων, καθαρίζοντάς τες από αυτή την τόσο μιαρή συνήθεια, ο Θεός υπόσχεται να τις μεταστρέψει, έτσι ώστε σε όλες τις γενεές τους να γίνουν ανέπαφες και αμιγείς από κάθε ειδωλολατρική εκδήλωση. Ως αποτέλεσμα, θα προσφέρουν την αρμόζουσα στον Θεό καθαρή και αμίαντη λογική λατρεία, και έχει ειπωθεί ότι θα τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό, καθώς είναι φανερό ότι η ανθρώπινη φύση παλαιότερα είχε υποταχθεί σε πολλούς ζυγούς.