Οί ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας νά γίνονται πάντα μέ ἔρωτα

Οἱ ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας εἶναι λόγια πού συζητάμε, πού μιλάμε στόν Θεό μέ τή λατρεία μας, μέ τήν ἀγάπη μας. Μέσα στήν ἐκκλησία μέ ὅλους τούς ἀδελφούς, πού παρακολουθοῦμε τή θεία μυσταγωγία, πού ψάλλομε, πού μεταλαμβάνομε —αὐτές εἶναι οἱ πιό παραδεισιακές μας ὥρες. Ὅταν ὅλοι μαζί παρακολουθοῦμε τίς ἱερές ἀκολουθίες, τά λόγια τοῦ Κυρίου μέ τά Εὐαγγέλια, τόν Ἀπόστολο, τούς κανόνες καί τά τροπάρια τῆς Παρακλητικής, τοῦ Τριωδίου, τῶν Μηναίων ἐπιτυγχάνομε τήν ἕνωσή μας μέ τόν Χριστό.

Ἀλλά οἱ παγίδες τοῦ σατανᾶ εἶναι πολλές γιά τούς ἀνθρώπους πού λατρεύουν τόν Θεό. Ὁ πειρασμός μᾶς κανονίζει σ' αὐτό τό σημείο νά μή δίνομε καθόλου προσοχή. Πάμε στήν ἐκκλησία συχνά, γιά νά συνεχίσουμε τόν ὕπνο μας. Καί μόλις ἀκούσομε τά λόγια, τά ψάλματα, κλείνουν τά μάτια μας. Ἐρχόμαστε σέ μία κατάσταση χαυνότητος καί δέν μποροῦμε νά παρακολουθήσομε τά γράμματα, τά τροπάρια, τούς ὕμνους· ἕνα σατανικό πράγμα. Τό βλέπει κανείς ὁλοφάνερο μ' αὐτή τήν ὑπνηλία.

Τί χάνομε εὑρισκόμενοι ἀπερίσκεπτα μέσα στήν ἐκκλησία! Ἐνώ ἀπ' ἔξω λέεις, «θά προσέχω, δέν θά τό ξανακάνω, θά προσπαθήσω», δέν τά καταφέρνεις. Αὐτά τά «θά προσέχω» κ.λπ. εἶναι ὅλα πιεστικά πράγματα, πού ἐξοργίζουν τόν ἑαυτό μας, δηλαδή τόν κάνουν ν' ἀντιδρά. Δέν γίνεται τίποτα μέ τήν πίεση. Ἀντίθετα, μᾶς βουτάει ἡ κακή κατάσταση καί μᾶς ἐξευτελίζει. «Σφίξου, συγκεντρώσου, κάνε ὅ,τι νομίζεις· ἐγώ, ὁ παλαιός ἄνθρωπος, σ' ἔχω στό χέρι μου, θά σέ σφίγγω, κι ἄν μπορεῖς, προχώρα».

Ὅ,τι κάνεις ἀγγάρια καί κλωτσάει ἡ ψυχή σου μέσα σου, βλάπτεσαι. Τό ἔχω πεῖ πολλές φορές αὐτό. Ἔχω δεῖ καί μοναχούς κι ἀνθρώπους κάθε ἡλικίας νά φεύγουν ἐντελῶς ἀπ' τήν Ἐκκλησία κι ἀπ' τόν Θεό, μήν ἀντέχοντας τήν ἐσωτερική πίεση ἀλλά καί τήν πίεση ἀπό ἄλλα πρόσωπα. Ἀπ' τήν πίεση, ὄχι μόνον ἀντιδρά κανείς ἐναντίον τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά δέν τή θέλει κάν. Δέν τόν ἐπηρεάζει θετικά. Δέν καρποῦται. Τό κάνει, πιεστικά βέβαια, γιατί τό εἶπε ὁ γέροντας, τό εἶπε ὁ πνευματικός. Καί λέει: «Τώρα πρέπει νά πάω, παραδείγματος χάριν, στ' ἀπόδειπνο». Ναί, ὅλα γίνονται, ἀλλά ὅταν γίνονται τυπικά, βλάπτουν, δέν ὠφελοῦν.

Ἀναγκάζεσαι πολλές φορές νά κάνεις τό καλό. Ἀλλά δέν πρέπει νά γίνεται μέ σφίξιμο, δέν ὠφελεῖ, δέν οἰκοδομεῖ. Παράδειγμα, αὐτό πού λέμε γιά τό «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ...». Ἄν βιάσεις τόν ἑαυτό σου νά τό κάνει, σέ λίγο θά στενοχωρεθεῖς, θά τό πετάξεις μακριά κι ὕστερα τί γίνεται; Ἄν τό κάνεις ἀγγάρια, πιέζεσαι, πιέζεσαι καί σοῦ ξεσπάει σέ κακό. Μπορεῖ, κιόλας, μία τέτοια πίεση νά σέ κάνει νά μή θέλεις νά πάεις οὔτε στήν ἐκκλησία. Μέ ἄλλο τρόπο νά πάεις στήν ἐκκλησία, ὄχι μέ σφιξίματα καί μέ σπρωξίματα κ.λπ., ἀλλά μ' εὐχαρίστηση. Γιά νά γίνει αὐτό, πρέπει νά προσέχεις καί ν' ἀπολαμβάνεις καί νά χαίρεσαι τίς ἀκολουθίες, τά τροπάρια, τά ἀναγνώσματα, τίς εὐχές. Νά προσέχεις τήν κάθε λέξη, νά παρακολουθεῖς τά νοήματα. Καταλάβατε; Ἀπό κει ξεκινάει ἡ εὐφροσύνη.

Ὑπάρχει, ὅμως, κι ἕνας ἄλλος μεγάλος κίνδυνος. Ἄν δέν προσέξομε, μπορεῖ ὅλ' αὐτά νά τ' ἄκουμε καὶ νά τά ψάλλομε τυπικά. Νά τά λέμε καὶ νά τ' ἄκουμε, ἐπειδή πρέπει. Ὁ μοναχός πηγαίνει, παραδείγματος χάριν, στόν ἐσπερινό καὶ ἄκουσι: «Ὡς ἀγαπητά τά σκηνώματά Σου, Κύριε τῶν δυνάμεων· ἐπιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου...». Τ' ἄκουσε σήμερα, τ' ἄκουσε αὔριο, τ' ἄκουσε μεθαύριο, ὅλο τό χρόνο. Τώρα τί ἄλλο, τά ἴδια καὶ τά ἴδια; Ὅταν τ' ἄκουσι χωρὶς νά συμμετέχει, κουράζεται, κοιμάται, δέν ἐμβαθύνει, παθαίνει κορεσμό καὶ μετά ἔρχεται ἡ ἀντίδραση. Μετά καμία ὠφέλεια, καμία χαρά. Ἀρχίζει ἡ ἀπελπισία κι ὁ διάβολος δέν χάνει τὴν εὐκαιρία νά κάνει τό κακό.

Οἱ ἀκολουθίες εἶναι μεγάλη ὑπόθεση. Οἱ ἀκολουθίες εἶναι τό πᾶν. Τό ἔχω ζήσει αὐτό. Ἀρκεῖ πάντα νά γίνονται μέ ἔρωτα, μέ ἐνδιαφέρον, μέ ἀκραιφνή λατρευτική διάθεση πρὸς τὸν Χριστό. Ὄχι ἀγγάρια καὶ μηχανικά. Θέλει ἔρωτα, θεῖο ἐνθουσιασμό. Ἄν δέν αἰσθανόμαστε ἔτσι, δέν ἔχουν ἀξία. Ὄχι μόνο δέν ἔχουν ἀξία, ἀλλὰ κάνουνε καὶ κακό. Θά μοῦ πεῖτε, «τότε νά μήν τίς κάνομε;». Ὄχι, βέβαια. Ὅμως, ὅσο μπορεῖ κανείς νά φεύγει ἀπ' τὸν τύπο καὶ νά κοιτάζει τὴν οὐσία. Δηλαδή νά τό θέλει, νά τό ὀρέγεται, νά εὐχαριστείται μέ τὴν προσευχή, μέ τή συνομιλία μετά τοῦ Θεοῦ. Εἶναι καταστροφή γιά τὸν μοναχό ὁ κορεσμός.

Ἐγώ, τί νά σᾶς πῶ, αὐτό δέν τό ξέρω. Τίς ἀκολουθίες τίς ἔχω ἀπολαύσει. Δέν πίεζα τὸν ἑαυτό μου, δέν ἤξερα νά κάνω κάτι ἀγγάρια. Ἀντίθετα, ἄν εἶναι δυνατόν κάθε μέρα ν' ἄκουσα τά ἴδια, σήμερα καὶ αὔριο καὶ μεθαύριο. Ὅλο τά ἴδια· ἀλλ' αὐτό ἔχει ἀξία. Δέν χορταίνω νά τά λέω ὅλη τὴν ἡμέρα. Καὶ πιστεύω ὅτι πολὺ μᾶς ὠφελοῦν ὅλ' αὐτά. Ἔχουν τόσους χυμούς, ποῦ δροσίζουν τὴν ψυχή καὶ τὴν τρέφουν. Κι ἐσεῖς ἔτσι νά δίνεσθε μέ τὴν καρδιά σας στόν Χριστό.

Ὅταν στὴν Πολυκλινικὴ τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ ἔλεγα τὴν εὐχή, «Δέσποτα Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ μακροθυμήσας...» μπροστά στόν Ἐσταυρωμένο, τὴ διάβαζα καὶ τὴ ζοῦσα. Τὴν ἄλλη μέρα στό χειρουργεῖο ὁ καθηγητής μπροστά στά παιδιά, δηλαδή στοὺς φοιτητές, μοῦ λέει:

— Πάτερ, τί ὡραία ἦταν ἡ εὐχή! Ἐσύ πρέπει νά εἶσαι ἅγιος.

— Δέν εἶμαι ἅγιος, τοῦ λέω, ἀλλ' ἐπειδή θέλω νά γίνω ἅγιος, ζητοῦσα τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ νά μέ κάνει ἅγιο κι ἡ ψυχή μου συγκινήθηκε. Ἐγώ εἶμαι πολὺ ἁμαρτωλός κι αὐτό ἦταν μία νεύση τοῦ Χριστοῦ.

Αὕτη ἡ εὐχή εἶναι καλλιτέχνημα, δέν εἶναι; Γι' αὐτό σᾶς λέω νά τή διαβάζετε πάλι καὶ πάλι.

Οἱ λειτουργικὲς προσευχές, οἱ ὁποῖες φαίνονται τυπικές, ὅταν λέγονται μέ νόημα καὶ προσοχή, γίνονται δικές σας. Τὴν Ἀκολουθία τῆς Θείας Μεταλήψεως, ὅταν τή διαβάσει καὶ ὁ πιὸ ἁμαρτωλός, ἁγιάζεται πολύ.

Ἔτσι γίνεται ἡ καλλιέργεια χωρίς νά τό καταλαβαίνομε. Ἀναίμακτα. Δηλαδή ἀχρηστεύει ὁ ἄνθρωπος τόν παλαιό ἑαυτό του. Τόν ἀχρηστεύει χωρίς πόλεμο. Δέν τόν ἐξοργίζει, ἀλλά τόν ἀχρηστεύει καί ἀναπτύσσει τόν καινό ἄνθρωπο μέσα του.