Σῶμα καὶ ψυχή συμμετέχουν στὴ λατρεία τοῦ Θεοῦ

Ὁ σωματικὸς κόπος κάνει τὸ σῶμα νὰ παραπονιέται καὶ νὰ γκρινιάζει καὶ ν' ἀντιδρᾶ, δὲν μπορεῖ, ὅμως, νὰ κάνει ράθυμη τὴν ψυχή στὴν προσευχή. Ἀπλά βάζεις τὸ ραδιόφωνο πιὸ δυνατά, ἀκούεις τὴ μουσική, τὴν ἀπολαμβάνεις καὶ δὲν ἀκούεις πιὰ τὶς γκρίνιες. Ἐννοῶ ὅτι δυναμώνοντας ἡ προσευχή ἐξουδετερώνει τὸν κόπο. Πρὶν γκρινιάζεις γιὰ τὸ σωματικὸ κόπο, ἄρχισε τὴν εὐχή, γιατί, ὅταν γκρινιάζεις, φεύγει ἡ χάρις καὶ μένεις μὲ τὴ δύναμή σου. Ἂν πεῖς τρεῖς φορές τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», προχωράεις μὲ χαρὰ. Σὲ βλέπει ὁ Θεὸς καὶ ἀπλώνει τὸ χέρι καὶ σὲ πιάνει. Ἀπὸ 'κεῖ καὶ πέρα θ' ἀρχίσει ἡ ἀληθινὴ κοινωνία μ' Ἐκεῖνον.

Ὅταν ὁ σωματικὸς κόπος —μετάνοιες, ἀγρυπνίες, θυσίες— γίνεται μὲ ἀγάπη, μὲ ἔρωτα, δὲν βλάπτει τὸ σῶμα. Ὅταν γίνεται ἐλεύθερα καὶ μὲ ἀγάπη πρὸς τὸ ἀγαπώμενο πρόσωπο, τὸν Χριστό, δείχνει πόσο κανείς Τὸν ἀγαπάει. Κανείς δὲν λογαριάζει κόπο γι' αὐτὸν ποὺ ἀγαπάει. Ἀνεβαίνει, παραδείγματος χάριν, ἕνας τὸ βουνό, κοπιάζει, μοχθεῖ, ἰδρώνει. «Γιατί τὸ ἔκανες;», τὸν ρωτοῦν. «Γι' αὐτὸν ποὺ ἀγαπάω, ἀπαντάει, γιατί καταλάβαινα πῶς θὰ τὸν εὐχαριστήσω». Ὁ ἄνθρωπος, ὁ πιστός, δείχνει καὶ μὲ αἰσθητά μέσα τὴν ἀγάπη του, τὴν ἀφοσίωσή του, τὴ λατρεία του στὸν Χριστό. Νὰ γιατί ὁ σωματικὸς κόπος, νὰ γιατί οἱ μετάνοιες. Ὄχι γιὰ νὰ κερδίσεις κάτι, ἀλλὰ γιατί δὲν σ' ἀφήνει ἡ ἀγάπη, ὁ ἔρωτας πρὸς τὸν Χριστὸ νὰ κάνεις ἀλλιῶς.

Θὰ πεῖ ἴσως κάποιος: «Τὴν ἀγάπη τὴν ἔχω στὴν καρδιά μου». Ναί, ἀλλὰ οἱ μετάνοιες καὶ ὅλες οἱ ἀσκήσεις χρειάζονται, διότι εἶναι μὲν τύποι, ἀλλὰ μέσω αὐτῶν τῶν τύπων κατορθώνομε νὰ μπαίνουμε στὴν οὐσία. Ἂν δὲν μπούμε ἐκεῖ, ὅλ' αὐτὰ εἶναι μηδέν. Ἔτσι εἶναι. Νὰ κάνω τώρα τούμπες, νὰ βλέπει ὁ Θεός, νὰ εὐχαριστηθεῖ; Δὲν εὐχαριστιέται ὁ Θεὸς ἀπ' αὐτά. Οὔτε προσθέτομε τίποτα στὸν Χριστό μὲ τὴ λατρεία ποὺ Τοῦ κάνουμε. Ἐμεῖς καρπούμεθα, ἐμεῖς ἔχουμε αὐτὴ τὴν ἀνάγκη. Τώρα ἔχουν βγει ἐδῶ χίλιες δύο αἱρέσεις. Κι εἴδατε τί παιδεμὸ κάνουνε; Φθάνουνε σὲ γυμναστικές ἀσκήσεις, ποὺ τὰ πόδια νὰ στέκουν ὄρθια κατὰ πάνω καὶ τὸ κεφάλι κάτω. Κατορθώνουνε φοβερὲς σωματικὲς ἀσκήσεις καὶ προσπαθοῦν μ' αὐτὲς νὰ ἐπιβληθοῦν καὶ νὰ ἐπιδράσουν στὴν ψυχή. Ἐμεῖς δὲν λέμε ἔτσι, ἀλλ' ὅταν οἱ μετάνοιες γίνονται γιὰ τὸν Χριστό, ἀπευθείας ἐπιδρᾶ στὴν ψυχή ἡ χάρις καὶ φέρνει τὴ μετάνοια καὶ φέρνει τὴ γαλήνη καὶ τὴν εἰρήνη καὶ τὴ χαρὰ. Ἀλλ' αὐτὰ έρχονται με τή θεία χάρι και μετά ὠφελεῖται καὶ τό σῶμα.

Κάποτε ὑπῆρχαν ἄρχοντες καὶ δοῦλοι. Γιὰ νὰ δείξουν τὴν ὑποταγή τους καὶ τό σεβασμό τους ἀπέναντί τους, οἱ δοῦλοι γονάτιζαν μπροστά στοὺς ἄρχοντες. Ἔτσι κι ἐμεῖς μὲ τὶς μετάνοιες δείχνομε ὅτι εἴμαστε ταπεινοὶ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ. Δείχνομε τὴ μικρότητά μας καὶ τό σεβασμό μας μ' ἕναν αἰσθητό τρόπο. Μὲ τὶς μετάνοιες κάτι γίνεται· ταπεινώνεται ὁ χριστιανὸς καὶ αὐτό βοηθάει, ὥστε νὰ ἔλθει ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ μέσα του. Ὅταν ἔλθει ἡ χάρις, τότε ἡ καρδιά του γίνεται φωτιά. Ἡ φωτιὰ τῆς ἀγάπης κάνει θυσίες. Θυσία καὶ προσφορά εἶναι οἱ μετάνοιες· θυσία ἀγάπης, λατρεία. Καὶ στὴ λατρεία συμμετέχει ὅλος ὁ ἄνθρωπος, ψυχή καὶ σῶμα.

Νὰ μὴ λυπάσθε τό σῶμα. Νὰ τό παιδεύετε. Δὲν μπορεῖτε νὰ καταλάβετε τί εἶναι ἡ φωτιὰ τῆς ἀγάπης. Πρέπει νὰ κάνετε θυσία, ἄσκηση. Ἄσκηση πνευματικὴ καὶ σωματικὴ. Χωρὶς ἄσκηση δὲν γίνεται τίποτα. Νὰ κάνετε ὑπακοὴ στό πνευματικὸ πρόγραμμα, ἐπὶ παραδείγματι, κανόνα, ἀκολουθίες κ.λπ., καὶ νὰ μὴν τό ἀμελεῖτε. Νὰ μὴν ἀναβάλλετε γιὰ αὔριο. Οὔτε ἀρρώστια νὰ τό χαλάει, μόνο ἀρρώστια πρὸς θάνατο. Ἐγὼ μικρὸς ἔκανα τρεῖς χιλιάδες μετάνοιες τὴν ἡμέρα καὶ δὲν κουραζόμουνα, ἤμουνα πολὺ σκληραγωγημένος. Παίδευα τὸν ἑαυτό μου, περιφρονοῦσα τὸν κόπο. Ἐνὼ γύριζα κατάκοπος ἀπ' τό βουνό, ποὺ κουβαλοῦσα τὰ ξύλα, στό Ἅγιον Ὄρος, οἱ Γέροντες μ' ἔβαζαν νὰ σκάψω τὸν κῆπο. Παίδευα καὶ περιφρονοῦσα τό σῶμα κι ὅμως ἤμουνα πολὺ γερός. Ἀλλὰ εἶχα καὶ τόση φωτιά μέσα μου! Τόση φωτιά!

Νὰ σᾶς δείξω πῶς τὶς ἔκανα τὶς μετάνοιες. Τὶς ἔκανα στρωτὲς καὶ γρήγορα, χωρὶς ν' ἀκουμπῶ τὰ γόνατα στό ἔδαφος. Πρῶτα ἔκανα τό σταυρὸ χτυπώντας τὰ δάχτυλα μὲ δύναμη στό μέτωπο, ἔπειτα στό γόνατο καὶ μετὰ ψηλά στοὺς ὤμους, συμμετρικά. Μετὰ ἀκουμποῦσα τὰ χέρια στό ἔδαφος καὶ σηκωνόμουνα γρήγορα. Τότε πατοῦσα λίγο τὰ γόνατα. Εἴδατε πῶς συμμετέχουν σῶμα καὶ ψυχή στὴ λατρεία τοῦ Θεοῦ; Ὁ νοῦς, ἡ καρδιά στόν Χριστό· καὶ τό σῶμα στόν Χριστό. Νὰ κάνετε τὶς μετάνοιες μ' εὐλάβεια κι ἀγάπη καὶ νὰ μὴν τὶς μετράτε. Καλύτερα νὰ κάνετε δέκα καὶ καλὲς παρὰ πολλὲς καὶ χωρὶς ζῆλο, χωρὶς λατρεία καὶ θεῖο ἔρωτα. Κάνετε ὅσες μπορεῖτε, ἀνάλογα μὲ τὴ διάθεση, ἀλλὰ ὄχι ψευτομετάνοιες καὶ ψευτοπροσευχές. Ὄχι τυπικὰ πράγματα στόν Θεό. Ὁ Θεὸς ζητάει ὅ,τι κάνομε γιὰ Ἐκείνον, νὰ γίνεται «ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας».

Ἡ προσευχή νὰ γίνεται ὅλη τὴν ἡμέρα μὲ ἀγάπη — εὐχή, τροπάρια, μετάνοιες ἐναλλάξ. Καὶ οἱ μετάνοιες ποὺ κάνομε στὴν Παναγία ἀπευθύνονται στόν Χριστό, γιατί ἡ Παναγία μας τόν Χριστό φέρει μέσα της. Ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ Σωτήρ τῶν ψυχῶν μας καὶ ἡ Παναγία ἡ μητέρα μας, ἡ μεγάλη μεσίτριά μας.

Οἱ μετάνοιες εἶναι καὶ γυμναστική. Καὶ —ἂν κι αὐτό δὲν πρέπει καθόλου νὰ τό σκεπτόμαστε— δὲν ὑπάρχει καλύτερη γυμναστική ἀπ' αὐτὴ γιὰ τό στομάχι, τὰ ἔντερα, τό στήθος, τὴν καρδιά, τὴ σπονδυλικὴ στήλη. Εἶναι πάρα πολύ ωφέλιμη, γιατί νά μήν τήν κάνομε; Ὅταν αυτή ή άσκηση γίνεται στή λατρεία τοῦ Θεοῦ καί κατορθώνει ή ψυχή αυτή τή λατρεία, γεμίζει χαρά, γαληνεύει καί ειρηνεύει. Αυτό είναι τό πάν. Οπότε βέβαια καί τό άλλο, τό σώμα, τό ωφελεί. Έπεται καί άκολουθεί καί ωφελείται κι αυτό. Καταλάβατε; Στήν ψυχή έρχεται ειρήνη καί γαλήνη καί στό σώμα ή καλή λειτουργία όλων τών συστημάτων τοῦ οργανισμού μας, όπως είναι τό κυκλοφορικό, τό πεπτικό, τό αναπνευστικό, τό ενδοκρινολογικό, τά όποια άμεση έχουν σχέση μέ τήν ψυχή μας.