Γρηγόριος Βʹ Κύπριος – Ἐπιστολαὶ πρὸς Θεοδώραν τὴν Ῥαούλαιναν

Τῇ Ῥαουλαίνῃ Ἐμοὶ μὲν οἷον τὴν ἔναγχος συνηνέχθη παθεῖν, ἠβουλόμην οἷος τ’ εἶναι διηγεῖσθαι, οὐ ῥάδιον δὲ ὅμως· ἀλλὰ πειράσομαί γε σὴν χάριν εἰπεῖν. Ἦν τῆς ἡμέρας περὶ μεσημβρίαν, ἢ τὸ παραβραχὺ μεσημβρία, καὶ τροφῆς μεταλαχὼν καὶ εἰς ὕπνον τραπείς, βραχύ τε καταδαρθὼν καὶ διυπνισθεῖς, ἔδοξα τοὺς μήνιγγας ἀλγεῖν μετρίως τῆς κεφαλῆς εἶτα καὶ τὸ μέσον σφοδρότερον· καὶ προϊούσης τῆς ὥρας, τὴν ὅλην αὐτὴν καὶ ἔτι σφοδρῶς. Ἔφερον ταῦτα τέως καὶ βιβλίῳ ἐγκύπτειν οὐκ ἀπειργόμην. Ἀλλ’ ὡς ἑσπεριναὶ δήπουθεν ἦσαν ὧραι καὶ ἔδει τὰ τῶν ὕμνων ἀφοσιοῦσθαι Θεῷ, καὶ ἀφωσίωτό γε, ἐπῆλθε τηνικαῦτα μοι προκύψαι τοῦ δωματίου, καὶ μικρὸν προελθεῖν ὥστ’ ἀέρι ψυχεινῷ ἐντυχεῖν· ὁ γὰρ ἐντὸς ἐσάγαν δόξας τεθερμάνθαι, ἔδοξέ πως καὶ τοῦ ἄλγους τῇ κεφαλῇ αἰτιώτατος γεγενῆσθαι, καί γε προῄειν, σκιερῷ τε προβὰς ἐνέτυχον τόπῳ· καὶ ἄνεμος ταύτῃ ἐπέπνει μάλα ἐμοὶ προσηνής.

Ὡς δὲ παρὰ τὸν τόπον καθέζομαι, τό τε βιβλίον ἔχων ἐπὶ τῶν γονάτων, καὶ τὰς ὄψεις παρέχων αὐτῷ, ἅμα δὲ καὶ τὸν νοῦν προσέχων, μηνύεταί τις τῶν θεσπεσίων καὶ φίλων ἥκειν ἀνδρῶν· ἐπαίρω τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὸν λόγον, καὶ ἅμά τε ὁρῶ ἥκοντα, καὶ ἅμα ἰδὼν ἐξανέστην, φιλοφρόνως τε δέχομαι, καὶ παρακαθῆσθαι κελεύω. Οὐ μὴν πολύ τι προῆλθε τῆς ὥρας ὁμοῦ καθημένων, καί μέ τις εἴσεισι λογισμός, ἦν δὲ μὴ ἄρα τι κοινολογεῖσθαι οὗτος· αἱρεῖται μέν, ἀναδύεται δὲ ἥκιστα τοὺς περὶ ἡμᾶς—ἔτυχον γάρ τινες περιεστῶτες, ἀκροατὰς ἔχειν ἐθέλων τῶν λόγων. Ἀμέλει, καὶ ἀνίσταμαι, καὶ μεταβαίνω τοῦ τόπου, καὶ ἄχρι τοῦ δωματίου προβαίνω, ὅθεν κεκίνημαι τὴν ἀρχήν, καὶ δὴ τότε ὑπερισχύει τὸ ἄλγος, δούσης οἶμαι τὴν ῥοπὴν τῆς κινήσεως, καὶ ὅπως καθῆσθαι οὐκ εἶχον, ὥστε κατήνεγκα ἐμαυτόν, καὶ μάλα ἄκων κατέκλινα. Ἴλιγγοι ἦσαν τὰ ἐπὶ τούτοις, καὶ ταραχαὶ τῶν ἐντός, καὶ ἐπιεικῶς δεινῶς ἐναντίων· ἤλγει δὲ τὰ ἄνω πολὺ μᾶλλον σφοδρῶς, καὶ βοαὶ πρὸς ἐμοῦ φέρειν μὴ δυναμένου· ἱδρὼς δέ τις ἅμα πολύς τε καὶ ψυχρὸς περιεχεῖτο τὴν κεφαλὴν καὶ μετὰ τὴν κεφαλήν, τὸ λοιπὸν ἵδρου σῶμα, ἱδρῶτα καὶ τοῦτο γε πολὺν καὶ ψυχρόν, ἐρρίγωσά τε ἐκτόπως τὸ ἀποτοῦδε καὶ μάλα μοι ἔδοξα δεῖσθαι σκεπασμάτων· αἰτήσαντος ἐπηνέχθη πολλά, καὶ πλέον οὐδὲν ἦν ἐπιτεθειμένων.

Ἐπέλαβε νὺξ οὕτως ἔχοντος καὶ προῆκε, καὶ εἰς ἔμετον τρέπομαι· βιαίως δὲ τρέπομαι καὶ γὰρ καὶ αὐτά γε δή πως ἐδόκει ἀποσπώμενα τὰ σπλάγχνα, ὡς πρὸς τὸ στόμα ἀνωθεῖσθαι καὶ ἔξω ἐπείγεσθαι· πόρρω νυκτῶν ἦν, κἀγὼ διαγέγονα ὢν ἐν τούτοις ἐς ἐκεῖνο τῆς ὥρας. Καὶ τότε οἰκτείρει θεός· καὶ ἀνίησί πως ἡ ὀδύνη, καὶ ἔπεισιν ὕπνος, καὶ ῥᾶον ἐντεῦθεν ἔχων ἐγώ, τῆς ἡμέρας καταλαμβάνω τὸ φῶς. Οὕτω παραμικρὸν ἦλθον κινδύνου, οὕτω καὶ σωτῆρος τυγχάνω θεοῦ, ἔχω δ’ ἀρτίως, ὑγιῶς μὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν, οὐκ ἀσθενῶς δέ, ἐλπίζων ὅσον τῇ τοῦ σεσωκότος δυνάμει καὶ τὴν ἰσχὺν ἀπολήψεσθαι· ὁ γὰρ τὸ πρῶτον χαρισάμενος καὶ ὃ τῷ πρώτῳ πάντως ἕπεται δώσει· εὕροις δ’ ἂν τῇ ὑγείᾳ, ὡς οὐδ’ ἂν ἕτερον ἑτέρῳ, τὴν εὐρρωστίαν ἑπόμενον· οὐκοῦν καὶ εὐρρώστους ἡμᾶς ποιήσοι ὁ καὶ κελεύσας ὑγιαίνειν θεὸς καὶ ὑγιαίνομεν.

Τῇ Ῥαουλαίνῃ Ὁ θεσπέσιος πρεσβύτης Ἠλίας—ἔστι δέ σοι τῶν πάνυ γνωρίμων καὶ σεβασμίων ὁ ἄνθρωπος, καὶ οἶσθα πάντως αὐτόν—, οὗτος ἐκ πολλοῦ γνώμης ἔχων ὡς ἡμᾶς ἱκέσθαι, μόγις σήμερον αὐτὴν ἴσχυσεν εἰς πέρας προενεγκεῖν, τῶν εἰργόντων περαίνειν διακοπέντων. Ἵκετο δὴ οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτὸν περιχαρῶς ὁρῶμεν, πάλαι κεκρυμμένον ἡμῖν οὕτως αὐτὸν ἥκοντα βλέπειν· οἶμαι δὲ οἶμαι μήδ’ αὐτὸν ἀηδῶς ἔχοντα τῶν ὧδε ἀπαλλαγῆναι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον, εἰ μή τις τρόπον ἕτερον φαίη, ὅτι διὰ τοῦτ’ ἀηδῶς ἴσως, ὅτι ἡμῶν ἀπηλλάττετο, τάχα που ὄψεταί σε, οὐκ ἐς μακράν, τάχα σοι καὶ περὶ τούτων ἐρεῖ. Ἐπεῖ δ’ ἐκεῖνος ἐρεῖ, ἐγὼ τοὺς περὶ τούτου λόγους ἀφείς, ἐπὶ τοὺς περὶ τῶν κατ’ ἐμαυτὸν μεταβήσομαι, οὔκουν ἕτερ’ ἀνθ’ ἑτέρων, αὐτὰ δὲ μᾶλλον ἀκριβῶς λέγων τὰ ὄντα.

Τὰ μὲν οὖν ἐκ τῶν παροξυσμῶν ἡμῖν ὀχληρά, καὶ τοῦ προτρέχοντος αὐτῶν ἢ καὶ συνεισβάλλοντος ῥίγους, ἀνεῖσθαι μετρίως δοκεῖ, καί πως ἐκλελύσθαι, οὐ μὴν δὲ τοῦτο παθεῖν καὶ τὴν ἄλλην τοῦ σώματος ἀπορίαν, καὶ τὴν ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἀϋπνίαν· ἀλλ’ εἰ μὴ ὅτι καὶ ἐπίτασιν ἐφ’ ἡμῖν λαμβάνει ταυτὶ λέγοιμεν καὶ πρὸς τὴν ἐκείνων ὕφεσιν ἰσχυρότερα γίνεται, ἐπιτιμήσειεν ἂν ἡμῖν ὁ γ’ ᾐσθημένος ὡς πόρρω που φερομένοις τῆς ἀληθείας· καὶ οὐ τὰ ὄντα οὐδ’ ἃ προὐθέμεθα φάσκουσιν· οὐ μόνα δ’ ἡμῖν ἀντὶ τῶν ἀπιόντων ὀχληρῶν, λεγέσθω γὰρ τέως ἀπιέναι, ἀντανέστη τὰ εἰρημένα, ἀλλὰ καὶ τάδε κολοῦσαι σώματος ὑγείαν, οὐδὲν ἧττον ἐκείνων δυνάμενα.

Ἡ εὐρεῖα καὶ μεγάλη ἥδε οἰκία, ὁμιχλώδεις ἤδη καὶ βαρεῖς ἀναπέμπει ἀτμούς· οἱ δέ, σίνουσιν αὐτὸν ἐγκέφαλον ἀνιόντες διὰ τῶν μυκτήρων σίνουσιν αὐτὰ σπλάγχνα διὰ τῆς ἀναπνοῆς εἰσπίπτοντες· σίνουσι δή, ἀλλὰ τί κύκλῳ περίειμι καὶ οὐ τὸ πᾶν ἄντικρυς λέγω; αὐτὴν ὅλην ἡμῶν βλάπτουσι καὶ λυμαίνονται τὴν ζωήν. Πλουτεῖ δὴ καὶ τί δ’ ἕτερον ἡ οἰκία, μάλα καὶ τόδε εἰς ἀνίαν ἡμῶν, μυῶν πλῆθος, ὃ πρόσφατόν ποθεν ἐπιβρίσαν αὐτῇ οὐ πάλαι οἶμαι ὂν ἐγκάτοικον ἐν αὐτῇ στρατόπεδον οἰκεῖον πεποίηται· μᾶλλον δὲ ἵν’ εἴπω σαφέστερον, εἰς δύο ἑαυτοὺς στρατεύματα τάξαντες, εἶτα τὰ τῆς οἰκίας ἄκρα διανειμάμενοι καὶ παρ’ αὐτὰ πηξάμενοι χάρακας, ἀντεπίασιν ἀλλήλοις ἐκεῖθεν πῶς ἂν εἴποις ἀγρίως καὶ προσρήγνυνται· οὐχ ὡς μῦες, φαῦλα δή τινα καὶ ἀσθενέστατα ζῶα, ἀλλ’ ὥς τινες θυμοειδεῖς καὶ γενναῖοι ὁπλῖται, ὁμοῦ μεγάλοις ὀρυμαγδοῖς καὶ πατάγοις. Καὶ οὐκ ἔχω λέγειν πότερον ταῦτα πόλεμός ἐστιν ἀληθής, καὶ μῦες κατὰ μυῶν οὕτως ὀργίζονται καὶ ἐξάλλονται, ἢ γυμνασία καὶ ἄσκησις πραγμάτων πολεμικῶν, ἃ μετὰ ταῦτ’ ἴσως ἔσται αὐτοῖς, πρὸς τίνα μὲν ζώων βεβαίως οὐκ οἶδα, τάχα δὲ πρὸς βατράχους, ὃ καὶ ἄλλοτε πρότερον ὡς λέγεται συμβὰν πρὸς ᾠδὴν οὐκ ἀτερπῆ ποιητικήν τινα σειρῆνα ἠρέθισεν· ἀλλ’ οὖν ἡμῖν ἐκ τῶν ἐπαράξεων τούτων καὶ ψόφων κακόν εἰσι μέγα, τὸν ὕπνον τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἀφαιρούμενοι.

Ὅθεν καὶ μεταβαίνομεν, σὺν θεῷ δὲ ἡ κίνησις εἴη καὶ παρὰ θεοῦ, ἐπὶ τὴν ἡμῶν αὐτῶν οἰκίαν, τὴν πλέον ἡμῖν γλυκεῖαν, ἢ ὅσον τῆς εἰρημένης ἠλάττωται· ἡ δέ, δέχοιθ’ ἡμᾶς, εὐμενὴς δ’ εἴη θεὸς καὶ ταῖς εὐχαῖς ταύταις ἐπευδοκῶν δέχοιτο, μὴ μόνον ἐφ’ ὑγείᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀγαθοῖς δι’ αὐτοῦ κυρίου προκόπτοντας.