Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος – Εἰς τὰ ἅγια φῶτα εἴτε Εἰς τὸ βάπτισμα καὶ εἰς τὸν πειρασμόν

Λοιπὸν ὧδε καινὴ πάλη μετὰ τὸ βάπτισμα. Ἀνέβη ὑπὸ τοῦ πνεύματος πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Ἦν δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὁ Χριστός· ἦν καὶ ὁ διάβολος {ἐκεῖ} ἀπορῶν· «Ἆρα τίς ἐστιν;» Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας τῷ λόγῳ. «Ἆρα τίς ἐστιν οὗτος; Ἄνθρωπον ὁρῶ τὸ φαινόμενον, ῥῖνες, ὀφθαλμοί, σχῆμα, πόδες, βάδισις. Ἀλλὰ τὰ ἄλλα με θορυβεῖ· ὁ ἀπὸ τῆς ἐρήμου λέγει· „Οὔκ εἰμι ἄξιος, ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος“, καὶ πάλιν· „Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι.“ Ἀμνὸν αὐτὸν ἐκάλεσε λέγων· „Ἴδε ὁ ἄμνος τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.“ Ἀνθρώπου τοίνυν ἁμαρτίαν προσλαβεῖν, πῶς δύναται; Ἆρα οὖν θεός ἐστιν; Πῶς οὖν σάρκα περιβέβληται;

Ἀλλ’ ἄνθρωπός ἐστιν; Πῶς ἄνωθεν ἦλθε φωνὴ λέγουσα· „Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα“;» Ἐθορυβεῖτο, ἐταράττετο. «Τί ποιήσω;», φησί, «Παραβάλω; Φοβοῦμαι, μὴ θεός ἐστιν καὶ νικήσῃ με. Ἀλλὰ μὴ παραβάλω; Ἀλλ’ ἄνθρωπός ἐστιν ὑπερβαίνων τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν; Οὐκοῦν τὰ ἐμὰ καταλέλυται; Οὐκοῦν ἡ κακία ἀνῄρηται; Οὐκοῦν ἡ ἁμαρτία ἠφάνισται; Τί ἐστιν; Ἄνθρωπός ἐστιν; Θεός ἐστιν; Ἡ φωνὴ θεὸν ἀνακηρύττει· ἡ μορφὴ ἄνθρωπον δείκνυσιν. Ἐν ἀπορίᾳ πολλῇ ἐγώ, ἐν θορύβῳ {καὶ ταραχῇ.}» Τί οὖν ποιεῖ ὁ Χριστός; Ἐπειδὴ οὐδὲ τῆς σαρκὸς ἡ φύσις ἐξεκαλέσατο αὐτὸν εἰς τὰ παλαίσματα, ἀλλ’ ἔτι πονηρὸν ὂν τὸ θηρίον, ἀνεβάλετο, ἐνήστευσεν, εἶτα ἐπείνησεν δέκα ἡμέρας, καὶ οὐκ ἔφαγεν· εἴκοσι, καὶ οὐκ ἔφαγεν· τριάκοντα, καὶ οὐκ ἔφαγεν· τεσσαράκοντα, καὶ οὐκ ἔφαγεν.

Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας, παρακαλῶ. Ἐνήστευσε τεσσαράκοντα ἡμέρας; Ναί, ἐνήστευσεν. Τοῦτο ἀνθρώπου ἐστίν; Ναί, ἀνθρώπου καὶ τοῦτο· ἁγίου δὲ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ Μωϋσῆς τεσσαράκοντα ἡμέρας οὐκ ἔφαγεν· καὶ Ἠλίας τεσσαράκοντα ἡμέρας οὐκ ἔφαγεν. «Οὐ πτοεῖ με ἡ νηστεία αὐτοῦ, ἀλλὰ πτοεῖ με ἡ φωνὴ ἡ ἄνωθεν ἐνεχθεῖσα. Πτοεῖ με τοῦ πνεύματος ἡ κάθοδος· πτοεῖ με ἡ φωνὴ τοῦ Ἰωάννου. Ταῦτά με πτοεῖ· ἐπεὶ ἡ νηστεία αὐτοῦ οὐ πτοεῖ με. Καὶ γὰρ Ἠλίας ἄνθρωπος ἦν, καὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐνήστευσεν· καὶ Μωϋσῆς ἄνθρωπος ἦν, καὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐνήστευσεν. Ἄφες, ἴδωμεν μήπως ὑπερβαίνει τὰς τεσσαράκοντα· καὶ ἐὰν ὑπερβῇ αὐτάς, οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος.» Διὰ τοῦτο οὖν ὁ Χριστός, ἵνα μὴ φύγῃ ἢ δραπετεύσῃ ὁ διάβολος, οὐχ ὑπερέβη τὸ μέτρον τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλὰ νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα, ὕστερον ἐπείνασεν. Οὐδὲ τὸ ὕστερον ἁπλῶς πρόσκειται, ἀλλ’ ἵνα μάθῃς ὅτι οὔτε μετὰ τὰς τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐπείνασεν, τῆς θεότητος τὴν σάρκα διακρατούσης, ἀλλὰ τότε ἐπείνασεν, ὅτε ἐξεκαλέσατο αὐτὸν εἰς τὴν πάλην, ἀντὶ χειρὸς καὶ ἀντὶ νώτων τὴν πείνην αὐτῷ προδούς. Οὐ γὰρ βούλομαί σοι νῦν ἐπιδεῖξαι τῆς θεότητος τὴν κατάβασιν.

Καὶ νηστεύσας ὁ Ἰησοῦς ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα, ὕστερον ἐπείνασεν. Καὶ εὐθέως προσελθὼν ὁ διάβολος. Ὁρᾷς ὅτι ἀπὸ τῆς πείνης κατέσχεν, καὶ τοῦ νότου κατέχει ἐκεῖνος καὶ τῆς πείνης.

Καὶ προσέρχεται αὐτῷ καὶ λέγει· «Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ.» <Τοῦτο αὐτῷ λέγει,> ἐπειδὴ διετάραττεν αὐτὸν τὰ εἰρημένα καί, ὅτι μὲν ἄνθρωπος ἦν, ᾔδει (ἐμαρτύρει γὰρ ἡ ὄψις), ἠβούλετο δὲ μαθεῖν, μὴ θεός ἐστιν ἔνδον κεκρυμμένος. Καὶ προσελθὼν οὐ λέγει αὐτῷ· «Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ ἀνθρώπου» (τοῦτο γὰρ ἐμαρτύρει ἡ ὄψις), ἀλλ’ «Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ. Τοῦτο γὰρ καὶ ζητῶ μαθεῖν, τοῦτο περιεργάζομαι, τούτῳ θορυβοῦμαι, ἄνωθεν κάτω ταράττομαι. Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, εἰπέ, ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται.» Ὦ αἱρετικέ, κἂν τοῦ διαβόλου, ἄκουσον. Ἐκεῖνοι, ὅτε ἐλιτάνευον, ἔλεγον· «Παρακάλεσον τὸν πατέρα σου.» Οὗτος δὲ οὐκ εἶπεν· «Παρακάλεσον», ἀλλ’ «Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, εἰπέ. Εἰ υἱὸς εἶ, κέλευσον. Εἰ υἱὸς εἶ, εἰπέ.» Ἕπεται τῇ φύσει υἱοῦ τὸ κελεύειν, ἀνθρώπου τὸ ὑπακούειν. «Εἰ υἱὸς εἶ, εἰπέ, κέλευσον· φύσεως εἶ δημιουργός, αὐθέντης εἶ, ἐξουσίαν ἔχεις. Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, εἰπέ, ἐπίταξον· οὐδέν σοι ἀντιλέγει.

Οὐκ οὖσαν τὴν οὐσίαν ἐποίησας, πολλῷ μᾶλλον οὖσαν μεταβαλεῖν δύνασαι. Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, εἰπέ, ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Πεινᾷς; Τράπεζα οὐ πρόκειται.» Τί οὖν ὁ Χριστός; Ἐπειδὴ εἰς τὴν θεότητα ἔτρεχεν ὁ διάβολος, αὐτὸς εἰς τὴν ἀνθρωπότητα αὐτὸν περισύρει λέγων· «Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος θεοῦ.» Ἐκεῖνος ἦλθε μαθεῖν, εἰ θεός ἐστιν· αὐτὸς δὲ θέλει αὐτὸν πεῖσαι ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν. «Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος θεοῦ.» —«Εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, εἰπέ, ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται.» «Οὐ λέγω σοι νῦν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, ὅταν πληρώσω μου τὴν οἰκονομίαν, ὅταν σταυρώσῃς με· κάτω ἐν τῷ <ᾅδῃ> δείκνυμί σοι τὴν θεότητα. Οὐ βούλομαι ἄρτι, ἀλλ’ ἐν τῷ σταυρῷ, ἐν τοῖς ἥλοις ἐκείνοις, ἐν τῷ ᾅδῃ κάτω, ὅταν σε ἐλάσω, ὅταν σου τὸν δῆμον καταλύσω. Τέως σὲ θηρᾶσαι βούλομαι. Περιστέλλω τῷ λόγῳ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ ὄνομα τῆς θεότητος.» Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος θεοῦ. Διὰ τί δὲ τοῦτο πρῶτον αὐτῷ εἶπεν; Βλέπει τι μιαρόν. Διὰ γυναικὸς ἐξέβαλε τὸν Ἀδάμ· ἐκεῖ ζητεῖ γυναῖκα, καὶ οὐχ εὑρίσκει. «Τὸ παλαιόν μου ὅπλον οὐκ ἔστιν ὧδε», φησίν. Ἀλλ’ οὐ διὰ γυναικὸς ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τροφῆς. «

Γυναῖκα οὐχ εὑρίσκω, ἵνα δι’ αὐτῆς πλανήσω· δένδρα οὐχ εὑρίσκω, ἵνα εἴπω· „Φάγε“.

Λίθοι εἰσίν· λέγω αὐτῷ· „Μετάβαλε αὐτοὺς εἰς ἄρτους“.» Ἐπεὶ οὖν διὰ τροφῆς ἐξέβαλεν, βούλεται καὶ ὧδε διὰ τροφῆς. Ὁ δὲ Χριστός· «Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος.» Οὐκ ἴσχυσε διὰ τροφῆς ἐκβαλεῖν· λοιπὸν δὲ λέγει διὰ φιλαργυρίας· «Ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι.» Ὁ δὲ Χριστός φησιν· «Γέγραπται· κύριον τὸν θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Πάλιν ὡς ἄνθρωπος αὐτῷ διαλέγεται.

Εἶτα μετὰ ταῦτα, ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ αὐτὸν στήσας, φησίν· «Βάλε σεαυτὸν κάτω.» Ἀλλ’ ὁ Χριστὸς πρὸς αὐτόν· «Οὐκ ἐκπειράσεις κύριον τὸν θεόν σου.» Καὶ πάλιν ὡς ἄνθρωπος αὐτῷ διαλέγεται· καὶ εἶθ’ οὕτως ἀπ’ αὐτοῦ ἀνεχώρησεν ὁ διάβολος. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Ἐπάλαισεν, ἐνίκησεν, περιεγένετο· ἀνεχώρησεν ἐκεῖνος, καὶ ἀεὶ παρηκολούθει τοῖς σημείοις, τοῖς θαύμασιν.