Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής – Ζητήματα καὶ ἀποκρίσεις

Οὐκοῦν εἰ μὲν οὐ φυσικὸν τὸ θέλημα, καὶ τῆς ἡμετέρας οὐσίας συστατικόν, παραστήσωσιν. Εἰ δὲ φυσικόν· θελητικὸς γὰρ φύσει ὁ ἄνθρωπος, ἢ καὶ αὐτὸ μετὰ τῶν ἄλλων τοῦ σαρκωθέντος Λόγου κατ’ οὐσίαν ὡς ἀνθρώπου γεγενημένου, καὶ θελητικοῦ κατ’ ἄμφω τὰς ἐξ ὧν συνέστηκε φύσεις ὑπάρχοντος, καὶ ἔστι καὶ γνωρίζεται, ἢ καὶ τὰ ἄλλα φυσικὰ μετ’ αὐτοῦ, φημὶ δὴ τοῦ κατὰ φύσιν θελήματος, ἐν τῇ κατ’ ἐπίνοιαν διαιρέσει, ψιλῶς, ἀλλ’ οὐ κυρίως καὶ πραγματικῶς γνωρισθήσονται, καὶ ἔσται κατ’ αὐτούς, ἡ τῆς ὅλης οἰκονομίας θεωρία καὶ μύησις· μᾶλλον δὲ αὐτὴ κυρίως ἡ σάρκωσις, κατὰ διαίρεσιν αὐτοῖς λαμβανομένη καὶ φαντασίαν, μηδενὸς φυσικοῦ τούτοις ἐν Χριστῷ καθ’ ἕνωσιν ὁμολογουμένου, μὴ δ’ αὐτῆς τὸ παράπαν τῆς φύσεως. Οὗ γάρ τι φυσικὸν οὐκ ἔστιν, οὔτε φύσις ἔσται ποτὲ ἄν. Ὥσπερ ἔνθα κυρίως ἡ φύσις, τὰ κατ’ αὐτὴν ἀπαραλείπτως δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας. Διόπερ οὐδὲ μία τούτοις κατὰ τῆς ἀληθείας πρόφασις ἔσται. Περιῄρηται γὰρ πᾶσα, καὶ διὰ πάντων ἐπίνοια, πρὸς τὸ ταύτην, εἴ γε βούλοιντο, περιχαρῶς ἀσμενίσαι, καὶ ἡμῖν εἰλικρινῶς συνομολογεῖν· ἀλλὰ μὴ τοῖς ὡς ἐξ ἀράχνης τῆς κατ’ αὐτοὺς ἀδρανοῦς διανοίας ἐπερείδεσθαι λόγοις, τοὺς εἰς αὐτὸν ὀρθοδόξως πιστεύοντας, ὅτι ἐξ ὧν ἐστιν ὁ Χριστός, ἐν αὐτοῖς ἐστιν ὁ Χριστός· καὶ ἐν οἷς ἐστιν ὁ Χριστός, ταῦτά ἐστιν ὁ Χριστός.

Ἔστιν οὖν Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἐν ταὐτῷ ὁ Χριστός· ἔστι δὲ καὶ ἐν θεότητι καὶ ἐν ἀνθρωπότητι· ἥνωτο δὲ καὶ ἐκ θεότητος καὶ ἐξ ἀνθρωπότητος.

Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Μαξίμου ἐπίλυσις τοῦ δευτέρου ἀτόπου. Περὶ τοῦ δεῖξαι φυσικὰ λέγειν τὰ θελήματα τοὺς Πατέρας, τότε δείξομεν, ὅτ’ ἂν ἐπαΐειν δυνηθῶσιν ἢ βουληθῶσιν, εἰπεῖν οἰκειότερον, οἱ πρὸς πάντα τὰ θεῖα καὶ πατρικὰ τὴν ἀκουστικὴν τῆς ψυχῆς ἀποβύσαντες δύναμιν. Εἰ γὰρ ταύτην ὡς ἔκ τινος πάθους ἀνακαθάραι βουληθῶσι τῆς ἔριδος, καὶ τρανῶς, ἢ μᾶλλον ἀπροσπάθως, τὸ τῆς διανοίας ὄμμα κατὰ λόγον ἐρεῖσαι τῇ τῆς πατροπαραδότου διδασκαλίας πολυφώτῳ καὶ ἱερᾷ λαμπηδόνι, συνήσουσι πάντως ὡς φυσικὰ θελήματα κατονομάζουσιν· ἔκ τε τοῦ διαῤῥήδην ἅπαντας κοινῇ λέγειν τε καὶ διδάσκειν, Φυσικήν τε ὄρεξιν, καὶ ἔμφυτον ὄρεξιν, καὶ φυσικῶς ἔχουσαν τὸ μὴ θέλειν ἀποθανεῖν τὴν σάρκα· κατάγνωσις φύσεώς ἐστι γὰρ τοῦτο. Καὶ πῶς ἄν φησι κοινὸν ἀμφοτέρων τὸ θέλημα; ποῦ δ’ ἂν ἡ τῆς φύσεως διαφορότης τῷ ἑνὶ θελήματι διαφαίνοιτο; Ἀνάγκη γὰρ πᾶσα σύνδρομον εἶναι τῇ φύσει τὴν βούλησιν, καὶ τὴν φύσιν μὴ βουλομένην ἀποθανεῖν, ἀλλὰ τῆς παρούσης ἀντεχομένην ζωῆς. Καὶ ὥσπερ τὸ πεινεῖν καὶ διψεῖν οὐκ ἔγκλημα, οὐδὲ τὸ τῆς παρούσης ζωῆς ἐφίεσθαι. Καὶ ὅτι φύσει γὰρ ἔγκειται τὸ φίλτρον τὸ περὶ τὰ παρόντα. Καὶ τό· Ἐχούσης τῆς σαρκός, ἣν δι’ ἡμᾶς ἀνέλαβε μετὰ πάντων τῶν αὐτῇ προσόντων φυσικῶς, καὶ τὸ παραιτεῖσθαι τὸν θάνατον.

Ταῦτα Ἀθανασίου, καὶ Βασιλείου, καὶ Γρηγορίου, καὶ Ἰωάννου, καὶ Θεοφίλου, καὶ Κυρίλλου, τῶν ἀοιδίμων, τὰ δόγματα, καὶ τῶν ἄλλων ἐγκρίτων Πατέρων. Τίς ἡ ὑπὲρ ταῦτα μείζων ἀπόδειξις, ὡς φυσικὰ θελήματα διαγορεύουσι; Ποία δὲ καὶ παρὰ τίνων ἀντιλογία, μηδεμιᾶς ἐν τούτοις τοῖς λεγομένοις οὔσης ἀμφιβολίας, ἢ τῆς οἱασοῦν ἐπικρύψεως;

Ἡμεῖς μὲν οὖν ἐντεῦθεν οὐ λέξεις καινοτομοῦμεν, ὡς οἱ δι’ ἐναντίας φασίν, ἀλλὰ πατρικὰς ὁμολογοῦμεν φωνάς· οὐδὲ πρὸς τὸν ἴδιον νοοῦντες σκοπὸν τὰς ὀνοματοποιίας τιθέμεθα· τολμηρὸν γὰρ τοῦτο, καὶ τῆς αἱρετικῆς ἔργον καὶ μανικῆς διανοίας ἐφεύρεσις· ἀλλ’ ὡς ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἁγίων ἐνοήθησαν καὶ ἐλέχθησαν, ταύτας εὐσεβῶς προκομίζομεν. Αὐτοὶ δὲ τίνα καὶ πόθεν ἕξουσι χώραν, εἰς τὸ μὴ πάντως οὕτω νοεῖν, ἀλλ’ ἑτέρως καὶ παρὰ ταῦτα δοξάζειν, εἴγε βούλοιντ’ ἂν ὅλως εὐσεβεῖν, καὶ τῆς πατρικῆς μὴ παρεκκλίνεσθαι διδασκαλίας; Εἰ γὰρ ὑποστατικά, τουτέστι προσωπικὰ ἕξουσι πάντως, τὰ φυσικὰ δούμενοι δυσωπούμενοι, καὶ τὴν προσωπικὴν ἑτερότητα συνεισάξουσιν, ἢ τὰ παρὰ φύσιν, καὶ τὴν ἔκπτωσιν τῶν οὐσιῶν δογματίζουσιν, εἰς ἀνυπαρξίαν τὰς φύσεις, ἢ μᾶλλον ἑαυτούς, συνελάσαντες. Καὶ γάρ τι τῶν προσωπικῶν, καὶ τῶν παρὰ φύσιν, εἴπερ τι τοιοῦτον δώσωμεν ὅλως εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν· ὅτι μηδὲ καθόλου γινώσκεται, μετὰ τὴν τῶν κατ’ οὐσίαν ἀποφοίτησιν θελημάτων. Εἴτε γὰρ θεῖον καὶ ἀνθρώπινον, εἴτε θεοῦν καὶ θεούμενον, εἴτε κτιστὸν καὶ ἄκτιστον, εἴτε καὶ ὅπως ποτὲ καλεῖν ἐθέλοιεν, φυσικά, καὶ οὐκ ἄλλως τὰ ἐπὶ Χριστοῦ θελήματα κατονομάζειν εὐσεβῶς ἐναγόμεθα, τὴν φυσικὴν ἑτερότητα τῶν ἐξ ὧν συνέστηκε διασημαίνειν ἐθέλοντες.

Εἰ γὰρ ἀνάγκη πᾶσα σύνδρομον εἶναι τῇ φύσει τὴν βούλησιν κατὰ τοὺς Πατέρας, καὶ οὐκ ἔστι κοινὸν δηλαδὴ ἀμφοτέρων τῶν οὐσιῶν τὸ θέλημα λέγειν, οὔτε ἡ τῆς φύσεως διαφορότης τῷ ἑνὶ θελήματι διαφαίνεται, δῆλον ὡς πάντως δύο φυσικὰ ἀνάγκη τὰ θελήματα λέγειν· ἵνα, κατὰ τοὺς Πατέρας, ἡ τῶν οὐσιῶν ἐπὶ Χριστοῦ διαφορότης ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαιρέτως γνωρίζηται. Τίς οὖν αὐτοῖς πρὸς ταῦτα λόγος, ἢ τίνα τὴν ὀνοματοποιΐαν ἑαυτοῖς ἀναπλάσοιντο, κατὰ τὸν ἴδιον τὰ πατρικὰ νοοῦντες σκοπόν; Ποῖα δὲ ἄρα τὸν εὐσεβῆ ἑλέσθαι βούλοιντ’ ἄν, τῶν φυσικῶν ἀποπίπτοντα θελημάτων, τὰ προσωπικά; Καὶ τίς οἴσει τὴν ἐν προσώποις τοῦ ἑνὸς κατατομήν; Ἀλλὰ τὰ παρὰ φύσιν. Καὶ τίς ὃ τῆς κακίας καὶ τῆς ἀνυπαρξίας ἐνέγκῃ βάραθρον, εἰς ὅπερ ἑαυτοὺς κατὰ μικρὸν συνελαύνουσι; Πλήν, ἐκεῖνο χάριν ἑαυτοῖς, ὅτι τὸν ἀριθμὸν τῶν θελημάτων πολεμεῖν ἀφέμενοι, περὶ τὴν τούτων φυσιολογίαν ἐτράπησαν, ἣν τυχὸν καὶ παραχωροῦμεν, ὡς θέλοιεν ὀνομάζειν, τοῦ κατὰ ταῦτα διαπίπτοντες ἀριθμοῦ, μέχρις ἂν ἐκ τῆς ἀκαταλλήλου κλήσεως μεταμαθόντες τὸ ἄτοπον, καὶ εἰς ὅπερ ἂν αὐτοῖς ἄγει τέλος ἀπρόσφορον, πεισθεῖεν καὐτοὶ φυσικὰ θελήματα κατὰ τοὺς Πατέρας ὁμολογεῖν.