Νικηφόρος Βλεμμύδης – Εἰς τὸν ἅγιον Ἰωάννην τὸν εὐαγγελιστήν

Πρῶτον μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ μεγάλου γενέσεως, βραχέ’ ἄττα διαληψόμεθα, καὶ ἴσως οὐ πρόχειρα τοῖς πολλοῖς, καὶ τότ’ εὐθὺ τρεψόμεθα πρὸς αὐτόν. Ἡ τοίνυν Παλαιστίνη, πατρὶς αὐτῷ, ἥν, γῆν ἀγαθὴν ὁ κτίσας αὐτὴν ἀνεκήρυξε, γῆν ῥέουσαν μέλι καὶ γάλα, διὰ τὴν ἀφθονίαν τῶν πρὸς ἀπόλαυσιν. Ἐν ταύτῃ καὶ ὁ γενάρχης μετῴκισται, τοῦ παραδείσου ἐξοικισθείς· ἐκ γὰρ τῶν πολλῶν θρήνων οἰκτειρηθείς, ὡδήγηται πρὸς αὐτήν, δευτέραν οὖσαν χώραν τρυφῆς, ἔνθα καὶ τὸν βίον κατέλυσεν, οὗ καὶ τὸ κρανίον, ἐν Γολγοθᾶ. Καὶ ὁ δεύτερος Ἀδὰμ ἐν ταύτῃ πρῶτον φοιτήσας τῇ γῇ, καὶ κατὰ τὸν τοῦ κρανίου τόπον ἑκουσίως ὀδυνηθεὶς διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ ἀποθανών, τὴν ἐκ τοῦ ξύλου τῆς παραβάσεως ἡδονὴν ἀνεῖλε, καὶ τὸ τοῦ θανάτου κατάκριμα· καὶ τὸν ἐξωσμένον, πρὸς τὸν παράδεισον ἐπανήγαγεν.

Ἡ Παλαιστίνη κεκλήρωτο μετὰ τὸν κατακλυσμόν, τῷ τῶν υἱῶν τοῦ Νῶε δευτέρῳ τῷ Σήμ, ὃν ὑπερευλόγησεν ὁ πατήρ, καὶ τὸν Κύριον ἐγκατοικῆσαι τοῖς αὐτοῦ σκηνώμασιν, ηὔξατό τε καὶ προεφήτευσεν. Ἀπόγονοι τοῦ Σήμ, οἱ πάντων ἀνθρώπων ἀληθῶς εὐγενέστατοι, Ἁβραὰμ καὶ Δαυΐδ· ὅθεν τὸ κατὰ σάρκα ὁ Κύριος, ὅθεν καὶ ὁ νῦν εὐφημούμενος. Ταύτην μέντοι τὴν Παλαιστίνην, οἱ περὶ τὸν Χαναὰν ἀφήρπασαν, καταδυναστεύσαντες τῶν τοῦ Σήμ· ἰδόντες γὰρ αὐτὴν ὅτι πίων, ὅτι κρείττων τῆς ἑαυτῶν εἰς πολύ, τοὺς κληρονόμους ἀπήλασαν, καὶ κατασχόντες τυραννικῶς, γῆν Χαναὰν κατωνόμασαν, ἐπείπερ ἡ Αἰγυπτία χώρα τῷ Χὰμ τῷ προγόνῳ τῶν Χαναναίων ἀπονενέμητο, καθὼς τῷ πρωτοτόκῳ Ἰάφεθ, ἡ Μηδική. Διά τοι ταῦτα, δικαίως ἄγαν ἡ τῆς ἐπαγγελίας γῆ, καὶ τῷ πατριάρχῃ προεπήγγελτο, καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ ἀποδέδοτο· καὶ οἱ πλεονεκτήσαντες, ἀσεβείας ἅμα καὶ παρανομίας δίκας ἀπέτισαν. Διὸ καὶ κατὰ τούτους τοὺς λόγους, εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν ὁ Κύριος, εἰς Παλαιστίνην ἐλθών, καὶ οἱ ἴδιοι καὶ συγκληρονόμοι καὶ δι’ οὓς ἐληλύθει πρώτως, αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, οὕτως ἀδιορίστως, εἴτε τῶν συμφυλετῶν, εἴτε τῶν ἀλλογενῶν, εἰς τὸ αὐτοῦ πιστεύσαντες ὄνομα, ἐξουσίαν ἔσχον γενέσθαι τέκνα Θεοῦ, καὶ κληρονόμοι τῆς ἄνω πατρίδος, καὶ συγκληρονόμοι Χρίστου, ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ.

Τούτων πρῶτος, Ἰωάννης, τὸ πάντιμον σκεῦος τῆς ἐκλογῆς, τὸ τῆς παρθενίας καθαρώτατον σκήνωμα, τὸ λαμπρότατον τῆς ἁγνείας ἀνάκτορον, τὸ τῆς θείας ἀγάπης ἱερώτατον τέμενος, τὸ τῆς θεοσοφίας τιμαλφέστατον οἰκητήριον, τὸ πλουσιοχώρητον καὶ πληρέστατον ταμιεῖον τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος, τὸ τῆς ὑπερτάτου θεολογίας πρυτανεῖον οὐράνιον, τὸ πολυπάροχόν τε καὶ ἀδαπάνητον· τὸ πασῶν τῶν ἀρετῶν εὐκλεέστατον καταγώγιον.

Ἔδει μὲν γὰρ συνηρμόσθαι τοῖς ἐπὶ γῆς τὰ οὐράνια, καὶ τοὺς ἀνθρώπους τοῖς ἀγγέλοις συμπολιτεύεσθαι. Τοῦτο καὶ κατὰ τὴν δημιουργίαν ὑποδεδήλωται, ψυχῆς ἀθανάτου κατιούσης οὐρανόθεν εἰς σῶμα θνητὸν γεηρόν, ἵν’ ἐκ γῆς ἀνέλθοι πρὸς οὐρανοὺς τὸ σῶμα μετὰ τῆς ψυχῆς ἀθανατισθέν.

Ἐπεί δε καὶ ὁ συναρμοστὴς τῶν δίχα φρονεόντων εὐκαίρως παρῆν, ἐχρῆν προκαταβεβλῆσθαι τὴν ἕνωσιν τῶν ἀρχῶν, καὶ τῇ παρθενίᾳ τὴν γέννησιν εἴτουν σύμπηξιν συνελθεῖν, καὶ τῇ ἀφθορίᾳ τὴν ἀποκύησιν, ἵνα καὶ τὰ ἐντεῦθεν συνέλθοιεν· ἀφθορία γὰρ καὶ παρθενία, τοῦ τῶν ἀσωμάτων ἐσμοῦ προκαθηγήσαντο σύμπαντος, ὥσπερ αὖ ἀποκύησις καὶ γέννησις, τῶν μετὰ σαρκός, πλὴν τῶν πρωτίστων ἀρχῶν, αἳ δὴ καὶ τὸ τῆς παρθενίας τιμιώτατον προανακεκράγασι πόρρωθεν. Ἐκλέγεται διὰ ταῦτα παρθένος ἁγνή, τῇ γεννήσει καὶ τῷ τόκῳ τοῦ Λόγου ὑπηρετήσουσα. διὰ δὲ τὴν παρθένον, ὁ παρθένος, διὰ τὴν ἁγνήν, ὁ ἁγνός· ἔδει γὰρ ἄκρως καὶ τὸ σῶμα καθαρεύειν καὶ τὴν διάνοιαν, τὸν τὸ δοχεῖον τῆς ἀκροτάτης πιστευθησόμενον ἁγιότητος.

Ἰωσὴφ μὲν γὰρ εἰς δέλεαρ τοῦ ἀπατεῶνος παραλαμβάνεται, ὁ γηραιός, ὁ σώφρων, ὁ δίκαιος· ἅμα δὲ καὶ παίδων πατὴρ γεγονώς, τωτότε χρήσιμος ἦν, βρεφικαῖς εἰδὼς ἐπιμελείαις ἐξυπουργεῖν. Ἐκείνου δὲ καλῶς καὶ θεοφιλῶς τῷ διακονήματι καὶ τῷ χρεὼν λειτουργήσαντος, ἤδη δὲ καὶ τῆς οἰκονομίας ἐκτελεσθείσης, ἀξίῳ προσῆκε φύλακι παρατεθῆναι τὸν θησαυρόν· Ἰωσήφ, ἐν γάμῳ, Ἰωάννης, ἐν ἀγαμίᾳ, καὶ ἄμφω, κηδεμόνες μητρὸς παρθένου μιᾶς. Ἰδοῦ δι’ αὐτῆς γάμος καὶ ἀγαμία συνάπτονται, καὶ πάλιν τῶν διεστώτων καὶ οὕτως ἕνωσις γίνεται, καὶ τὰ κάτω τοῖς ἄνω, διὰ τῶν καταλλήλων ἑκατέροις συνέρχονται· Ἰωσὴφ τὴν παρθένον μνηστεύεται, καὶ ἀειπάρθενος ἡ παρθένος, καὶ μνηστείας παρθενία κατακρατεῖ· Ἰωάννης ὡς μητέρα τὴν παρθένον εἰσδέχεται, καὶ τὸ τῆς παρθενίας τηλαυγές, ἀστράπτει καὶ ἀμφοτέρωθεν, καὶ δείκνυται κἀντεῦθεν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, εἰς ἀγγελικὴν λαμπρότητα μεθιστάμενον.

Ἐκ τοῦ κατὰ νόμον θυσιαστηρίου παρὰ τοῦ ἀρχιερέως διὰ θυσίας, λαμβάνει τὴν ἀειπάρθενον ὁ μνηστήρ, καὶ ὁ παρθένος, ἐκ τοῦ σταυροῦ παρὰ τοῦ Χριστοῦ, θυσίαν προσάγοντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρί. Καὶ τὸν νόμον ἑρμηνεύει καλῶς, τύπον εἶναι δεικνὺς τὸ θυσιαστήριον, τοῦ σταυροῦ, τὸν ἀρχιερέα καὶ τὰς ζωοθυσίας, τοῦ μεγάλου καὶ πρώτου καὶ ἀρχιερέως καὶ θύματος, τοῦ σωτῆρος ἡμῶν, ὃς ἐν αἴματι διαθήκης αἰωνιζούσης, εἰς τὰ τῶν ἁγίων ἅγια τὰ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς ὑπὲρ τῶν γηγενῶν εἰσελήλυθεν, ὃς τοῦ κόσμου παντὸς τὰς ἁμαρτίας ἐκάθῃρεν.

Ἰωσὴφ ἐκ τοῦ ναοῦ τὴν παρθένον δεξάμενος, ἐντὸς αὐτῆς τὸν Λόγον καταβεβηκότα διδάσκεται σαρκούμενον ἔμβρυον· Ἰωάννης ἐκ τοῦ Γολγοθᾶ τὴν αὐτὴν παρθένον λαβών, κάθοδον εἰς ἅδου μυσταγωγεῖται σαρκὸς ἄνευ τροπαιοφόρον δεσποτικήν. Ἐκεῖνος, τόκον ὁρᾷ Χριστοῦ καὶ σπαργάνωσιν· οὗτος, ἀνάστασιν, καὶ πρότερον, ἐνταφίων ἀπόθεσιν. Ἐκεῖνος, περιτομήν· οὗτος, φθορᾶς ἀπαλλαγὴν καὶ θνητότητος. Ἐκεῖνος, φυγὴν εἰς Αἴγυπτον· οὗτος, εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Ἐκεῖνος, ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνοδον, ἔμφοβον καὶ αὐτήν· οὗτος, ἐξ οὐρανῶν ἁγίου Πνεύματος ἄφιξιν, θάρσους ἀπείρου ποιητικήν. Ἐκεῖνος, διαγωγὴν ἐν σιωπῇ, καὶ πρὸς τοὺς γονέας ὑποταγήν· οὗτος, πυρίνων γλωσσῶν διαμερισμούς, μεθ’ ὅσης ἐξουσίας καὶ κυριότητος. Ἐκεῖνος, παιδικὴν ἀναγωγήν τε προκοπήν, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦτο ἀνθρωπικώτερον· οὗτος, ὑπερτελῶν χαρισμάτων διανομάς, καὶ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον, καὶ δείκνυσι τὸν νόμον κατὰ τὸ πρόχειρον καὶ τὴν τοῦ γράμματος παχύτητα, σαρκικὸν καὶ σκιώδη, κατὰ δὲ τὸ τέλος καὶ τὴν ἀπόθεσιν τοῦ καλύμματος, πνευματικὸν καὶ λαμπρόν.