Νικηφόρος Α΄ Κωνσταντινουπόλεως – Περὶ τῶν χερουβίμ

Περὶ τοῦ καλὰ ἢ κακά, καὶ προσκυνητά Ἢ καλὸν τὸ ποιῆσαι αὐτά, ἢ ποιοῦντι τὸ κακὸν ἐπιγράφεται. Ἀλλ’ εἰ μὲν οὐ καλόν, φεῦ τῆς ἀγνοίας. Πῶς γὰρ καὶ Μωϋσῆς ὁ θεοῦ φίλος, καὶ οὐ μόνον οὗτος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ θεῖον ὃ τῷ Μωσεῖ τὴν ποίησιν διατάττεται; Εἰ δέ γε καλὸν τὸ ποιῆσαι, καὶ τὸ ποιηθὲν ἄρα καλόν· εἰ δὲ ἄμφω, ἡ ποίησις ἄρα καλή. Δῆλον γὰρ ὅτι τῶν κατὰ τὴν αὐτὴν συστοιχίαν ὄντων, ἑνὸς ὁποιουοῦν δειχθέντος ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ, καὶ τὰ λοιπά. Ἐποίησε δὲ Ἀαρὼν τὸ εἴδωλον· εἰ αὐτόν που πάντως ἐρωτήσεις, κακὸν δηλονότι τοῦτο ἀποφανεῖ, ὥστε κατ’ ἐναντίωσιν ἕξουσι τὰ ἑπόμενα· αἵ τε ποιήσεις καὶ τὸ ποιῆσαν, καὶ αἱ ποιηθεῖσαι εἰκόνες. Εἰ οὖν ἀντίκειται τὸ καλὸν τῷ οὐ καλῷ, ἀντίκειται δὲ καὶ κατὰ ταυτὰ τὸ ποιῆσαι καὶ τὸ οὐ ποιῆσαι, ἀντικείσεται ἄρα καὶ κατὰ ταυτὰ τὸ προσκυνῆσαι καὶ μή. Εἰ δὲ τὰ παρὰ Μωσέως γενόμενα καὶ ποιῆσαι ἐστὶ καὶ καλὸν ποιῆσαι, τὰ δὲ παρὰ τοῦ Ἀαρὼν καὶ οὐ ποιῆσαι καὶ οὐ καλὸν ποιῆσαι, δῆλον ὅτι θατέρῳ μὲν τούτων ἀκολουθήσει τὸ προσκυνῆσαι, θατέρῳ δὲ τὸ ἐναντίον· τὸ γὰρ παρὰ τοῦ Ἀαρὼν ὑφεστηκός, οὐ προσκυνῆσαι, ἃ δὲ Μωσεῖ γεγένητο, προσκυνῆσαι, ἢ ταῦτα μὲν οὐ προσκυνητέον, ἀλλ’ ὅπερ τῷ Ἀαρὼν γεγένητο, πᾶσα ἀνάγκη. Οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ ἀμφότερα προσκυνεῖσθαι, ὥστε εἰ ἐπὶ τοῦ Ἀαρὼν τὰ τῶν ῥημάτων ἀποφατικὰ ἁρμόσει, ἐπὶ τοῦ Μωσέως ἄρα τὰ καταφατικά.

Ἄνευ δὲ τουτωνί· κατ’ ἐναντίωσιν ταῦτα ἀλλήλοις ἀντίκειται· τὰ μὲν γὰρ καλά, κακὸν δὲ τὸ εἴδωλον· ἐπὶ δὲ τῶν ἐναντίων, ὡς τοῖς περὶ ταῦτα δεινοῖς ***, ἐπὶ ταυτὰ ἡ ἀκολουθία. Ἀκολουθεῖν δὲ πᾶς ὁμολογεῖ τῷ κακῷ, τῇ παρὰ τοῦ Ἀαρὼν εἰκόνι, τὸ φευκτὸν καὶ ὕβρις, καὶ ἡ ἀτιμία· τῷ καλῷ ἄρα ἀκολουθήσει τὸ αἱρετὸν καὶ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμή. Εἰ δὲ τῇ τιμῇ ἀκολουθεῖ καὶ ἡ προσκύνησις, καὶ ταύταις ἄρα αὐτὴ ἀκολουθήσει.

Καταφεύγουσι δὲ πάλιν, ὅτι μὴ θεὸς εἴρηκε προσκυνεῖν. Τί οὖν; Εἴ τι μὲν εἴρηται πρὸς θεοῦ, τοῦτο καὶ ποιητέον καὶ δοξαστέον, οὐκ εἴ τι δὲ μὴ εἴρηκε, τοῦτο διαβλητέον καὶ ἄδοξον ἐατέον, ἀλλ’ εἴ τι ἀπείρηται καὶ κεκώλυται, τοῦτο φευκτέον· ἃ μὲν γὰρ ἀπείρηκε, ταῦτα καὶ βδελύττεται· ὃ δὲ οὐ κεκώλυκεν, οὐδὲ δοξάζειν ἡμῖν ἐξ ἀνάγκης ἀρνηθήσεται, ἢ τιμῆς ἐλάττω καὶ προσκυνήσεως νομισθήσεται. Εἰ μὲν γὰρ τοῦτο, οὔτε τὸν σταυρὸν προσκυνήσεις· ποῦ γὰρ ἔχεις περὶ τούτου φωνήν, ἢ τὸ τὰ εὐαγγέλια προσκυνεῖν; Εἰ οὖν ταῦτα προσκυνεῖς, διατί τὴν εἰκόνα ἀτιμάζεις; Διὰ τὸ μὴ προσκυνεῖσθαι ταῦτα θεὸν εἰπεῖν; Οὐκ ἔφη μὲν θεός, ἀλλὰ πατέρες ἔφησαν. Τί δὲ περὶ τῆς κιβωτοῦ καὶ τῶν θεογράφων πλακῶν καὶ τοῦ ἱλαστηρίου φήσεις; Ἆρ’ ἐδίδαξεν;

Οὐδαμῶς. Τίς δέ σοι τῶν εὐαγγελίων ἡ προσκύνησις, τοῦ σταυροῦ, τῶν ἱερῶν σκευῶν καὶ τῶν σεβασμίων ἀμφιασμάτων; Καὶ εἰ ταῦτα προσκυνεῖς ἄνευ πατρικῆς διδασκαλίας, καὶ τὴν τῶν σεπτῶν εἰκόνων εἰσοίσεις προσκύνησιν· ἢ ἀθετοῦντι ταύτας, ὅτι μὴ θεοῦ φωνὴ προσπεφώνηκε, καὶ ὁ περὶ πάντων σοι τῶν σεβασμίων λόγος οἰχήσεται.

Ὅτι ἅγιαι αἱ εἰκόνες τῶν χερουβίμ Ποίησόν μοι δύο χερουβίμ, καὶ θήσεις αὐτὰ ἑκατέρωθεν τοῦ ἱλαστηρίου· εἶτα· καὶ γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν, καὶ λαλήσω ἄνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου μεταξὺ τῶν δύο χερουβίμ. Ἀκούεις ὅτι δι’ αὐτῶν ὁ θεὸς ἐμφανίζεται, καὶ ἀπιστεῖς ὅτι ἅγια; Πῶς δὲ οὐχ ἅγια; Καὶ γὰρ καὶ ἡ γῆ ἁγία, καὶ ὁ τόπος ἅγιος, καὶ πάντα ἅγια, ὅθεν καὶ ὅπου καὶ ἐξ οὗ θεὸς εὐδοκεῖ διαγινώσκεσθαι.

Ὅτι δὲ ἅγια, καὶ ἐκ τούτων δῆλον. Ποιήσεις γάρ φησιν ἔλαιον, χρίσμα ἅγιον, καὶ χρίσεις ἐξ αὐτοῦ τὴν σκηνὴν καὶ πάντα τὰ σκεύη αὐτῆς, καὶ ἁγιάσεις αὐτά, καὶ ἔσται ἅγια ἁγίων· πᾶς ὁ ἁπτόμενος αὐτῶν, ἁγιασθήσεται. Ἐπεὶ δὲ ὅσα *** ἅγια, καὶ προσκυνητά· προσκυνητὸν γὰρ ἅπαν ἅγιον.

Ἔτι δέ· εἰ ἁπτομένῳ ἁγιασμὸς ἐπιφύεται, προσκυνοῦντι τί προσγενήσεται; Ἆρα οὐχὶ ἁγιάσει τὸ προσκυνούμενον;

Πρὸς τοὺς λέγοντας· «Μὴ προσκυνήσῃς μήτε ἀτιμάσῃς» Ἆρά γε δυνατὸν μήτε τιμὴν μήτε ἀτιμίαν τῷ πρωτοτύπῳ ἐμποιεῖν τὸ παράγωγον προσκυνούμενον; Οἷον ἄρά γε· εἰ τῶν παραγώγων προσκυνουμένων καὶ τιμωμένων, ἀφαιρεῖς τῶν πρωτοτύπων τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀτιμίαν, λέγων ὅτι οὐδὲ τιμὴ ἐκ τούτου οὐδὲ ἀτιμία τοῖς πρωτοτύποις, εὐήθης μὲν πρῶτον αὐτόθεν ὁ λόγος· ἐπεὶ τίνων στερήσεις καὶ αὐτὸ τὸ πρωτότυπον, ὅτε πάλιν ἐξυβρίζειν ἐθελήσειας καὶ ἀτιμίας πληροῦν τὰ παράγωγα; Οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ σοι λέγειν· «Τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀτιμίας ἅμα». † Εἰ δέ σοι μεταγαγεῖν ἐπὶ τὰ παράγωγα παρεμπέσοι δόξα ἃ νῦν οὐ κατοκνεῖς ἐπὶ τῶν πρωτοτύπων λέγειν, ποίους λόγους ἐξευρήσεις οἷς αὐτῶν γε τούτων πάλιν ἐξαρτήσεις; Ἡμεῖς γὰρ τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀτιμίαν μηκέτι συμβάλλεσθαι θέλειν σοι ***. Εἰ δ’ αὖ μὴ δὲ μέχρι τούτων στῇς, ἀλλὰ καὶ τιμᾶν καὶ ἀτιμάζειν μεταμεληθῇς τὰ παράγωγα, ἆρ’ οὐκ ἂν ἅπαντα ῥίψας ἐκφεύξῃ διαπορῶν τῶν πρωτοτύπων πῶς κατορχήσῃ; † Ἀλλ’ ἀτιμάζεσθαι λέγεις τὸ πρωτότυπον, εἰ τιμᾶται τὸ παράγωγον;

Τί οὖν; Αἱ παρὰ Μωσέως εἰκόνες, καθὸ εἰκόνες, καὶ τὸ παράγωγον εἶναι ἐκληρώσαντο· πρωτότυπα δὲ τὰ χερουβίμ· ὁμοίως δὲ καὶ ὃ παρὰ τῷ Ἀαρὼν μοσχάριον ἐπεποίητο, καθὸ εἰκών, παράγωγον· ὁ δὲ πρὸς ὃν ἐγεγόνει δαίμων, πρωτότυπον· καὶ ὃν λόγον ἔχει ἡ δαιμονία εἰκὼν πρὸς τὸ πρωτότυπον, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχουσι καὶ αἱ παρὰ Μωσέως εἰκόνες πρὸς τὰ πρωτότυπα· ἄμφω γὰρ ἀνομοίως ὡμοιοῦντο καὶ τῶν ἀτυπώτων τύποι καὶ σχήματα ἐχρημάτιζον. Εἰ οὖν ἡ τοῦ εἰδώλου προσκύνησις οὐκ ἀτιμίαν, τιμὴν δὲ μᾶλλον ἀνῆγε πρὸς τὸ πρωτότυπον ὡς πᾶσι δῆλον, καὶ ἡ τῶν χερουβικῶν εἰκόνων προσκύνησις· εἰ δὲ αὐταῖς ἀτιμία, καὶ ἡ τοῦ εἰδώλου ἄρα ἀτιμίαν τῷ δαίμονι προσῆγεν. Εἰ δὲ τοῦτο, ἐπειδὴ σπουδὴ ἡμῖν τὰ πρὸς ἀτιμίαν τοῦ διαβόλου ποιεῖν, ἀνιστάσθω σοι καὶ ἡ τοῦ Ἀντιχρίστου εἰκὼν καὶ ἡ τοῦ διαβόλου, καὶ προσκυνείσθω, ἵν’ ἐκεῖνος ἀτιμάζηται κατὰ τὸν σὸν λῆρον. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι λέγειν ἀτιμάζεσθαι τὸ πρωτότυπον, εἰ τιμᾶται τὸ παράγωγον, φανερὸν ἄρα πᾶσιν ἐστὶν ὅτιπερ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, καὶ ἡ ἀτιμία τῆς εἰκόνος, ἀτιμία τοῦ εἰκονισθέντος γίνεται. Ἢ οὖν τιμᾶν ὑμᾶς τὸν Χριστὸν δεῖ τὴν αὐτοῦ τιμῶντας εἰκόνα, ἢ ταύτην ἀτιμάζοντας, καὶ Χριστὸν ἀτιμάζειν.