Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Ὁμολογία πίστεως

<Εʹ.> ΟΤΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΗΜΩΝ ΕΔΟΥΛΕΥΕ ΤΗΝ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΝ ΤΕΧΝΗΝ. Κατηγοροῦσιν ἡμᾶς τινές, διατὶ ἐγράψαμεν μέσα εἰς τὸ Βιβλίον τῶν «Πνευματικῶν Γυμνασμάτων», ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν ἐδούλευε τὴν τέχνην τῆς Τεκτονικῆς, ἤτοι λεπτουργικῆς, ἢ ξυλουργικῆς· διὰ τὸ ὁποῖον ἀπολογούμεθα, ὅτι ἡμεῖς τοῦτο δὲν εἴπομεν ἀπὸ λόγου μας, ἀλλὰ ἀκολουθοῦντες εἰς τὸν Εὐαγγελιστὴν Μάρκον, λέγοντα φανερῶς· «οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τέκτων ὁ υἱὸς Μαρίας;» διότι ὁ Κύριος δὲν ἦτον μόνον Υἱὸς τοῦ τέκτονος Ἰωσήφ, κατὰ τὸν Εὐαγγελιστὴν Ματθαῖον λέγοντα, «οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος Υἱός;» ἀλλὰ ἦτον καὶ τέκτων· οἱ αὐτοὶ δὲ Ἰουδαῖοι, ὁποὺ ἔλεγον παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ὅτι εἶναι τοῦ τέκτονος Υἱός, οἱ αὐτοὶ ἔλεγον καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ, ὅτι εἶναι τέκτων· καὶ ὅρα τοὺς ἀνωτέρω τόπους τῶν δύω Εὐαγγελιστῶν, διὰ νὰ πληροφορηθῇς ὅτι τοῦτο ὁποὺ σοὶ λέγομεν, εἶναι ἀληθές· ὅθεν, καθὼς ἀλήθευον λέγοντες, ὅτι εἶναι τέκτονος Υἱὸς (πάντες γὰρ οἱ θεῖοι Πατέρες κοινῶς συμφωνοῦσιν εἰς τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ ὁ Ἰωσήφ, ὁ νομιζόμενος πατὴρ τοῦ Κυρίου, ἦτον Τέκτων, καὶ ὅτι ὁ Κύριος ἦτον τοῦ τέκτονος Υἱός), ἔτζι ἀλήθευον λέγοντες, καὶ ὅτι εἶναι τέκτων.

Βεβαιοῖ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βασίλειος λέγων, ὅτι ἐπειδὴ οἱ γονεῖς τοῦ Κυρίου ἦτον πτωχοί, καὶ μὲ τὸν κόπον τῶν χειρῶν τους εὔγαναν τὴν ζωοτροφίαν τους, ἦτον ἀνάγκη καὶ ὁ Κύριος νὰ συγκοπιάζῃ μὲ αὐτοὺς εἰς τοῦτο· οὕτω γάρ φησι: «Κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἡλικίαν τοῖς γονεῦσιν ὑποτασσόμενος (ὁ Κύριος), ἅπαντα πόνον σωματικὸν πρᾴως καὶ εὐπειθῶς συνδιέφερεν· ἄνθρωποι γὰρ ὄντες, δίκαιοι μὲν καὶ εὐσεβεῖς, πένητες δὲ καὶ τῶν ἀναγκαίων οὐκ εὔποροι (καὶ μάρτυς ἡ φάτνη, τῶν τιμίων τόκων ἡ θεραπεία), εἰκότως πόνοις σώματος προσωμίλουν διηνεκέσι, τὴν ἀναγκαίαν χρείαν ταύτῃ ἑαυτοῖς συμπορίζοντες·

Ἰησοῦς δὲ τούτοις ὑποτασσόμενος, ὥς φησιν ἡ Γραφή, πάντως καὶ τῷ συνδιαφέρειν τοὺς πόνους τὴν εὐπείθειαν ἐπεδείκνυτο». Ἀκούεις, ἀγαπητέ, τί λέγει ἐδῶ ὁ μέγας Βασίλειος; ἤγουν, ὅτι ὁ Κύριος κάθε πόνον σωματικὸν πρᾴως καὶ εὐπειθῶς μαζὶ μὲ τοὺς γονεῖς του ὑπέφερεν· ὅθεν, ἐπειδὴ καὶ ὁ νομιζόμενος Πατήρ του Ἰωσήφ, ἦτον Τέκτων, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος συνεκοπίαζε μὲ αὐτὸν εἰς τὴν τεκτονικὴν τέχνην, σηκώνοντας ξύλα, κόπτοντας, πριονίζοντας, καὶ κάθε ἄλλον κόπον ὑπομένοντας, καθὼς ἡ τέχνη τὸ ἀπαιτεῖ.

Πῶς λοιπὸν ἐσύ, ὅποιος καὶ ἂν ᾗσαι, ἀδίκως καὶ ψευδῶς κατηγορεῖς ἡμᾶς, πὼς εἴπομεν, ὅτι ὁ Κύριος ἐδούλευε τέχνην, εἰς καιρὸν ὁποὺ βλέπεις αὐτὸν τὸν ἴδιον Εὐαγγελιστὴν Μάρκον νὰ λέγῃ τοῦτο φανερῶς, καὶ αὐτὸν τὸν μέγαν Βασίλειον; Ἀλλ’ ὡς φαίνεται, ἐσὺ εἶσαι ἀνώτερος καὶ σοφώτερος καὶ κριτικώτερος ἀπὸ αὐτούς, καὶ διὰ τοῦτο κατηγορεῖς καὶ τὸν Εὐαγγελιστὴν Μάρκον, καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον· πόσης δὲ ἀνοησίας καὶ ὑπερηφανίας εἶναι τοῦτο σημεῖον, συλλογίσου το μόνος.

Βεβαιοῖ τοῦτο, μάλιστα ἀπὸ ὅλους, ὁ θεῖος Ἰουστῖνος, ὁ Φιλόσοφος καὶ Μάρτυς, φανερῶς μαρτυρῶν ἐν τῷ πρὸς Τρύφωνα τὸν Ἰουδαῖον γνησίῳ Διαλόγῳ αὐτοῦ καὶ λέγων: «Ταῦτα δὲ τὰ τεκτονικὰ ἔργα εἰργάζετο (ὁ Ἰησοῦς) ἐν ἀνθρώποις ὤν, ἄροτρα καὶ ζυγά· διὰ τούτων καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης σύμβολα διδάσκων καὶ ἐνεργῆ τὸν βίον» ἤγουν ὁ Ἰησοῦς Χριστός, λέγει, ἐδούλευε ταῦτα τὰ τεκτονικὰ ἐργόχειρα, καὶ ἔκαμνεν ἀλέτρια καὶ ζυγοὺς τῶν βοδίων· καὶ διὰ μὲν τῶν ζυγῶν ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρώπους νὰ φυλάττουν δικαιοσύνην καὶ ἰσότητα, καθὼς καὶ οἱ ζυγοὶ ἔχουν ἰσότητα ἀναμεταξύ των· διὰ δὲ τῶν ἀλετρίων ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρώπους, νὰ μὴ περνοῦν τὴν ζωήν τους ἀργὴν καὶ χωρὶς ἐργόχειρον, ἀλλὰ νὰ ἐργάζωνται καὶ νὰ δουλεύουν, καθὼς καὶ τὰ ἀλέτρια δὲν στέκονται ἀργά, ἀλλὰ γεωργοῦσι τὴν γῆν διὰ τῶν βοδίων.

Βλέπεις ἐσύ, ὁποὺ κατηγορεῖς ἡμᾶς ἀδίκως; Βλέπεις πῶς, κατὰ τὸν Ἅγιον τοῦτον Ἰουστῖνον, ἐκαταδέχθη ὁ Κύριος τῶν ἁπάντων νὰ δουλεύῃ, ὄχι ἁπλῶς τεκτονικὴν καὶ λειτουργικὴν τέχνην, καθὼς ἡμεῖς λέγομεν εἰς τὰ «Γυμνάσματα», ἥτις εἶναι τιμιωτέρα, ἀλλὰ τὴν πλέον εὐτελεστέραν, τὴν πλέον πτωχοτέραν, καὶ τὴν πλέον καταφρονημένην τέχνην;

Λοιπόν, ἀδελφέ, ὅποιος καὶ ἂν ᾗσαι, παῦσαι ἀπὸ τοῦ νὰ μᾶς κατηγορῇς ἀδίκως, εἰς καιρὸν ὁποὺ βλέπεις ὅτι οἱ Ἅγιοι μαρτυροῦσιν ἐκεῖνο, ὁποὺ ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τὰ «Γυμνάσματα». Βεβαιοῖ τοῦτο καὶ ὁ ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Ἐπιφάνιος ὁ Κύπρου· ἐν γὰρ τῷ εἰς τὴν Θεόσωμον Ταφὴν τοῦ Κυρίου ἐπιγραφομένῳ παρὰ πᾶσι Λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχὴ «Τί τοῦτο; σήμερον σιγὴ πολλὴ ἐν τῇ γῇ»· ἐν τῷ Λόγῳ τούτῳ, λέγω, οὐχὶ Υἱὸν τέκτονος, ἀλλὰ τέκτονα φανερῶς καὶ καθαρῶς ὀνομάζει τὸν Κύριον, λέγων: «Δός μοι νεκρὸν πρὸς ταφὴν τὸ σῶμα, Ἰησοῦ τοῦ τέκτονος».

Βεβαιοῖ τοῦτο καὶ ὁ Προφητάναξ Δαβίδ· οὗτος γὰρ ἐν τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι προθεωρήσας τὴν πτωχείαν καὶ τοὺς κόπους, ὁποὺ ἔμελλε νὰ δοκιμάσῃ ὁ γλυκύτατος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῇ μετὰ σαρκὸς αὑτοῦ ἐπιδημίᾳ, ποτὲ μὲν ἔλεγε: «Πτωχὸς καὶ πένης εἰμὶ ἐγώ, καὶ ἐν κόποις ἐκ νεότητός μου»· κατὰ γὰρ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, καὶ τὸν Ἀθανάσιον, καὶ τὸν Διόδωρον, καὶ τὸν Εὐθύμιον, τοὺς ἑρμηνευτὰς τοῦ ῥητοῦ τούτου, ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου προφητεύει ταῦτα ὁ Δαβίδ, καὶ ἴσως κόπους ἐδῶ ὀνομάζει ὁ Κύριος, κοντὰ εἰς τὰς ἄλλας ἐπιβουλὰς καὶ διωγμούς, ὁποὺ ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν τῶν σπαργάνων, καὶ τοὺς πόνους ὁποὺ ὑπέφερεν, ἐργαζόμενος τέχνην καὶ ἐργόχειρον, ὑπομένων τὸ καῦμα τοῦ θέρους καὶ τὴν ψυχρότητα τοῦ χειμῶνος. Ποτὲ δὲ πάλιν ἔλεγεν ὁ ἴδιος Δαβίδ: «Πτωχὸς καὶ ἀλγῶν εἰμι ἐγώ»· καὶ τοῦτο γὰρ τὸ ῥητὸν ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου προφητεύει ὁ Δαβίδ, κατὰ τὸν Εὐθύμιον, καὶ τὸν Κύριλλον, λέγοντα: «ὁ παμβασιλεὺς καὶ παντέλειος Θεός, ἐτέχθη μὲν ἐκ Μητρὸς πενιχρᾶς, καὶ οὐδὲ ἐν οἰκίᾳ, ἀλλ’ ἐπὶ φάτνης ἀλόγων· περιεβέβλητο δὲ λιτὰ καὶ εὐκαταφρόνητα ἱμάτια· περιῄει δὲ χωρὶς θεράποντος· εἶχε δὲ οὐδὲ καλύβην».

Καὶ ἀλλαχοῦ, ὁ αὐτὸς Δαβὶδ ἔλεγε περὶ τοῦ Κυρίου: «Καὶ κατεδίωξεν (ὁ Ἰούδας δηλαδὴ) ἄνθρωπον πένητα καὶ πτωχόν, καὶ κατανενυγμένον τῇ καρδίᾳ τοῦ θανατῶσαι»· ὅπερ ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Ἡσύχιος λέγει: «Πένης δὲ καὶ πτωχὸς ἦν ὁ Κύριος, ἐπειδὴ πλούσιος ὤν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐπτώχευσεν· ἀλλὰ καὶ εἰς τοσοῦτον πένης ἐγένετο, ὥστε λέγειν: ‘Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ Οὐρανοῦ κατασκηνώσεις, ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ’, ὅπερ ἐστὶ πενίας ὑπερβαλλούσης».

Ἂν ἴσως δὲ πρέπῃ νὰ βεβαιωθῇ τοῦτο καὶ ἀπὸ μαρτυρίας νεωτέρων Διδασκάλων, ἄκουσον τί λέγει αὐτολεξεὶ ὁ σοφὸς Διδάσκαλος κύριος Εὐγένιος, ἐν σελ. 37, τῆς νεοτυπώτου «Ἑκατονταετηρίδος» του: «Εἶναι πολλὰ πιθανόν, ὅτι καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ νομιζομένου αὑτοῦ πατρὸς Ἰωσήφ, διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ τούτου (ἤγουν ἀπὸ τοῦ δωδεκάτου χρόνου αὑτοῦ ἕως τοῦ εἰκοστοῦ ἐνάτου) μετήρχετο ὁ Ἰησοῦς τὴν τέχνην τὴν ξυλουργικήν· ὅθεν καὶ Τέκτων ἐπωνομάσθη»· ὑποσημειοῖ δὲ εἰς ταῦτα καὶ μάρτυρας, τὸ ῥητὸν τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Μάρκου, καὶ τὸν ἀνωτέρω ῥηθέντα Φιλόσοφον καὶ Μάρτυρα Ἰουστῖνον.

Καὶ ἀφίνομεν ὅτι καὶ ὅλοι οἱ συγγενεῖς τοῦ Κυρίου, οἵ τινες ἐλέγοντο Δεσπόσυνοι, τέχνην χοντρὴν καὶ τέχνην πτωχικὴν καὶ γεωργικὴν ἐδούλευον· ὅθεν καὶ ὁ Βασιλεὺς Δομετιανός, ὅταν ἐπῆγεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, θέλοντας διὰ νὰ ἀφανίσῃ τὸ γένος τοῦ Δαβίδ, ἵνα μὴ μείνῃ πλέον ἐλπὶς τοῦ νὰ ἔλθῃ ὁ Μεσσίας, οὗτος, λέγω, ἔκραξε τοὺς συγγενεῖς τοῦ Κυρίου, καὶ βλέποντας τὰ τυλώματα καὶ τοὺς ῥόζους, ὁποὺ εἶχον αἱ χεῖρές των ἀπὸ τὴν ἐργατικὴν τέχνην ὁποὺ ἐδούλευον, καὶ μαθὼν παρ’ αὐτῶν, ὅτι ἦτον πτωχοὶ καὶ γεωργοί, ἀπέλυσεν αὐτούς, χωρὶς νὰ τοὺς πειράξῃ τελείως.

Ἀλλὰ τί λέγουν μερικοί; «ἐὰν εἰποῦμεν, πὼς ὁ Κύριος ἐδούλευε τέχνην καὶ ἐργόχειρον, ἐξευτελίζομεν πολλὰ τὴν μεγαλειότητά του». Ὢ τῆς μωρᾶς καὶ ἀξιογελάστου γνώσεως τῶν ταῦτα λεγόντων! Ἄνθρωποι ἀσυλλόγιστοι, ἐὰν ὁ Κύριος ἐκαταδέχθη νὰ γεννηθῇ μέσα εἰς ἕνα σπήλαιον, καὶ νὰ ἀνακλιθῇ ἐπάνω εἰς ἕνα παχνὶ τῶν ἀλόγων ζῴων, τὸ ὁποῖον δὲν φαίνεται εἰς ὅλας τὰς Ἱστορίας τοῦ κόσμου νὰ τὸ ἐκαταδέχθη οὐδὲ τοῦ πλέον εὐτελεστέρου βοσκοῦ, οὐδὲ τοῦ πλέον πτωχοτέρου καὶ ἀτιμοτέρου γεωργοῦ τὸ παιδίον, τί θαυμαστὸν εἶναι, ἐὰν ἐκαταδέχθη νὰ δουλεύῃ τέχνην, ἡ ὁποία εἶναι τιμία καὶ ἔνδοξος; Ἐὰν ὁ Κύριος ἐκαταδέχθη νὰ ὑπηρετῇ τοὺς μαθητάς του, ὥστε ὁποὺ ἐκεῖνοι μὲν ἐκάθηντο εἰς τὴν τράπεζαν, αὐτὸς δὲ ἐπάνωθεν τοὺς ὑπηρέτει, καθὼς τὸ λέγει μόνος: «τίς μείζων ἐξ ὑμῶν; καὶ ἐγώ εἰμι ἐν μέσῳ ὑμῶν ὡς ὁ διακονῶν»· καὶ πάλιν: «ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι», τί παράδοξον εἶναι, ἐὰν ὑπηρέτει τὸν νομιζόμενον Πατέρα του Ἰωσήφ, καὶ ἐκοπίαζε μὲ αὐτὸν εἰς τὴν τεκτονικὴν τέχνην;

Ἐὰν ὁ Κύριος δὲν ἐντράπη, ἀλλὰ ἐκαταδέχθη νὰ πλύνῃ μὲ αὐτὰς τὰς ἰδίας του χεῖρας (ὢ τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως!) τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν του, καὶ μάλιστα τοὺς βρωμεροὺς πόδας τοῦ προδότου Ἰούδα, ποῦ ἔμεινε πλέον τὸ νὰ καταδεχθῇ διὰ νὰ δουλεύῃ τέχνην καὶ ἐργόχειρον; καὶ ἐὰν ὁ Κύριος ἐκαταδέχθη νὰ σηκώσῃ τὸ ἄτιμον ξύλον τοῦ σταυροῦ ἐπάνω εἰς τοὺς ὤμους του, καὶ τὸ νὰ σταυρωθῇ ὡσὰν ἕνας λῃστὴς καὶ κακοῦργος, ἀνάμεσα εἰς δύω λῃστὰς καὶ κακούργους, πῶς πλέον ἠμπορεῖ νὰ νομισθῇ, κᾂν μὲ ψιλὴν ἐπίνοιαν, ὅτι εἶναι ἐξευτελισμὸς καὶ ἀτιμία τοῦ Κυρίου, τὸ νὰ δουλεύῃ τέχνην καὶ ἐργόχειρον;

Ἔπειτα, ἐσεῖς εἶσθε ὁποὺ νομίζετε κακῶς καὶ σφαλερῶς τὸ ἐργόχειρον καὶ τὴν τέχνην, πὼς εἶναι ἀτιμία καὶ ἐξευτελισμός· διὰ τοῦτο καὶ πολλοὶ μὲν ἀπὸ ἐσᾶς, ὄντες πρότερον τεχνῖται, ἢ ῥάπται, ἢ λεπτουργοί, ὕστερον ἀφ’ οὗ πλουτήσετε, παραιτεῖτε τὴν τέχνην σας, διατὶ τὴν νομίζετε ὡς ἀτιμίαν, καὶ ζῆτε πλέον ἀργοὶ καὶ ἀνωφελεῖς εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, καὶ οὔτε διὰ τὸν ἑαυτόν σας εἶσθε χρήσιμοι, οὔτε διὰ τοὺς ἄλλους. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, μακρὰν ὢν ἀπὸ τοὺς ἐδικούς σας σφαλεροὺς λογισμούς, δὲν ἐνόμιζε διὰ ἀτιμίαν τὸ ἐργόχειρον καὶ τὴν τέχνην· ὄχι, ὄχι· ἐπειδὴ αὐτὸς μίαν μόνην ἀτιμίαν λογίζεται, τὴν ἁμαρτίαν, καὶ οὐχὶ τὴν τέχνην· ὅθεν, καθὼς ὅλα τὰ ἄλλα ταπεινά, ὁποὺ ἐμεταχειρίσθη, γενόμενος ἄνθρωπος, ὅσα εἴπομεν ἀνωτέρω, δὲν ἔγιναν εἰς τὸν Κύριον ἐξευτελισμὸς καὶ ἀτιμία· ἀλλὰ μάλιστα ἀπέβησαν εἰς αὐτὸν δόξα καὶ τιμὴ καὶ μεγαλειότης, ὡς λέγει ὁ Παῦλος: «ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ· διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα», ἔτζι παρομοίως καὶ ἡ τέχνη καὶ τὸ ἐργόχειρον, ὁποὺ ὁ Κύριος ἐδούλευε, δὲν ἦτον ἐξευτελισμός του, ἀλλὰ δόξα καὶ τιμὴ καὶ μεγαλειότης του.

Κατὰ ἀλήθειαν, ἐκεῖνοι ὁποὺ λέγουσιν, ὅτι ἡ τέχνη καὶ τὸ ἐργόχειρον ἦτον ἐξευτελισμὸς τοῦ Κυρίου, αὐτοὶ ἀποδεικνύονται φανερῶς, ὅτι εἶναι ἄνθρωποι παχεῖς, ἄνθρωποι κοσμικόφρονες, καὶ ἄνθρωποι ὁποὺ δὲν ἔχουν νοῦν Εὐαγγελικὸν καὶ Χριστιανικόν, οὐδὲ ἠξεύρουσι τὸν σκοπὸν καὶ τὸ τέλος, διὰ τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὁ Κύριος εἰς τὴν γῆν· ὅθεν, ἤθελον ὅτι ὁ Κύριος νὰ κάθηται ἀργός, καθὼς κάθηνται ἀργοὶ καὶ οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτούς, καὶ νὰ μὴ δουλεύῃ τέχνην, καθὼς καὶ αὐτοὶ δὲν δουλεύουν· ἀλλὰ νὰ σηκώνεται τὸ πρωῒ ἀπὸ τὴν κλίνην, νὰ στολίζεται, καὶ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸ παζάρι, διὰ νὰ μανθάνῃ εἰδήσεις ἀπὸ τὰς Γαζέτας περὶ τῶν Βασιλείων τοῦ κόσμου· διὰ νὰ ἐρωτᾷ τί κάμνει ὁ ἕνας καὶ ὁ ἄλλος ... Ἀλλ’ ὤ, πόσον πεπλανημένοι καὶ ἀνόητοι εἶναι οἱ τοιοῦτοι!

Καὶ ὤ, πόσον εἶναι μακρὰν ἀπὸ τὴν γνῶσιν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ ἀπὸ τὸν σκοπὸν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ! Ὁ σκοπὸς τοῦ Κυρίου, ἀδελφοί, διὰ τὸν ὁποῖον ἦλθεν εἰς τὴν γῆν, δὲν ἦτον τοιοῦτος· ὄχι· ἀλλὰ ἦτον διὰ νὰ διδάξῃ τοὺς ἀνθρώπους νὰ ταπεινώνονται, νὰ εἶναι πτωχοί, καὶ νὰ μὴ κάθωνται ἀργοί, ἐπειδὴ κατὰ τὸν Σειράχ: «πολλὴν (ἤτοι πᾶσαν) κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία».

Ὁ σκοπὸς τοῦ Κυρίου ἦτον νὰ μαθητεύσῃ τοὺς ἀνθρώπους μὲ τὸ παράδειγμά του νὰ δουλεύουν ἐργόχειρα εὐτελῆ καὶ πτωχικά, καὶ ἐκ τοῦ ἐργοχείρου των νὰ εὐγάνουν τὴν ἐδικήν τους κυβέρνησιν καὶ ζωοτροφίαν· καὶ πρὸς τούτοις, ἵνα ἐκ τοῦ ἐργοχείρου των ἐλεῶσι καὶ τοὺς χρείαν ἔχοντας ἀδελφούς των· αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπὸς τοῦ Κυρίου.

Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Παῦλος (ὅταν δὲ τὸν Παῦλον εἴπωμεν, τὸν Χριστὸν λέγομεν, ὥς φησιν ὁ Χρυσόστομος), διὰ τοῦτο, λέγω, καὶ ὁ Παῦλος, τὸ στόμα τοῦ Χριστοῦ, τοῦτον τὸν σκοπὸν ἠξεύροντας τοῦ Κυρίου, ὄχι μόνον αὐτὸς ἐδούλευε νύκτα καὶ ἡμέραν διὰ νὰ εὐγάνῃ καὶ τὰς χρείας τὰς ἐδικάς του, καὶ τὰς χρείας τῶν μετ’ αὐτοῦ: «νύκτα, γάρ φησι, καὶ ἡμέραν ἐργαζόμενοι πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ἐξ ὑμῶν»· καὶ πάλιν· «ταῖς χρείαις μου, καὶ τοῖς οὖσι μετ’ ἐμοῦ, ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται», ἀλλὰ καὶ παραγγελίαν παρήγγειλεν, ἵνα ὅποιος Χριστιανὸς δὲν δουλεύει, αὐτὸς οὐδὲ πρέπει νὰ τρώγῃ: «ὅτε ἦμεν πρὸς ὑμᾶς, τοῦτο παρηγγέλλομεν ὑμῖν, ὅτι εἴτις (ὁποίας τάξεως δηλαδὴ καὶ βαθμοῦ εἶναι) οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω» Τοῦτον τὸν σκοπὸν τοῦ Κυρίου ἠξεύροντες καὶ ὅλοι κοινῶς οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι, ἐδούλευον τέχνην, ὅταν ἐλάμβανον ἄδειαν ἀπὸ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, καθὼς οἱ ἴδιοι τὸ μαρτυροῦσιν εἰς τὰς Διαταγάς των, λέγοντες οὕτω: «Καὶ γὰρ ἡμεῖς σχολάζοντες τῷ λόγῳ τοῦ Εὐαγγελίου, ὅμως καὶ τῶν ἐπεργιῶν (ἤτοι τῶν ἐργοχείρων) οὐκ ἀμελοῦμεν· οἱ μὲν γάρ εἰσιν ἐξ ἡμῶν, ἁλιεῖς· οἱ δέ, σκηνοποιοί· οἱ δέ, γῆς ἐργάται, πρὸς τὸ μηδέποτε ἡμᾶς ἀργοὺς εἶναι».

Ὅτι δὲ πάντα, ὅσα εἴπομεν ἀνωτέρω, εἶναι βέβαια καὶ ἀληθῆ καὶ πάσης ἀμφιβολίας ἀνώτερα, μαρτυρεῖ καὶ ὁ μέγας Χρυσόστομος, λέγων: «Μὴ ἐπαισχυνώμεθα τέχναις, μηδὲ ὄνειδος εἶναι νομίζωμεν ἐργασίαν, ἀλλὰ ἀργίαν, καὶ τὸ μὴ ἔχειν τι ποιεῖν· εἰ γὰρ ὄνειδος ἦν τὸ ἐργάζεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὸ μετῆλθεν ὁ Παῦλος· οὐκ ἂν ἐπ’ αὐτῷ μεῖζον ἐφρόνησεν, οὕτω λέγων: “ἐὰν γὰρ εὐαγγελίζωμαι, οὐκ ἔστι μοι καύχημα. τίς οὖν μοί ἐστιν ὁ μισθός; ἵνα εὐαγγελιζόμενος, ἀδάπανον θήσω τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ”.

Εἰ δὲ ἡ τέχνη ὄνειδος ἦν, οὐκ ἂν τοὺς μὴ ἐργαζομένους ἐκέλευσε μηδὲ ἐσθίειν· ἁμαρτία γὰρ μόνον ἐστὶν ὄνειδος· ταύτην δέ, ἀργία τίκτειν εἴωθε· καὶ οὐ μίαν καὶ δύω καὶ τρεῖς μόνον, ἀλλὰ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν πονηρίαν.

Διὰ τοῦτο καί τις σοφός, δεικνὺς ὅτι πᾶσαν τὴν κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία, καὶ περὶ οἰκετῶν διαλεγόμενός φησιν: “ἔμβαλε αὐτὸν εἰς ἔργον, ἵνα μὴ ἀργῇ”, ὅπερ γὰρ ὁ χαλινὸς τῷ ἵππῳ, τοῦτο τὸ ἔργον τῇ φύσει τῇ ἡμετέρᾳ· εἰ καλὸν ἦν ἡ ἀργία, πάντα ἂν ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα ἡ γῆ ἀνεβλάστανεν· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἐργάζεται.

Διὰ ταῦτα καὶ Παῦλος εἰργάζετο διηνεκῶς, οὐκ ἐν ἡμέρᾳ μόνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτί, καὶ τοῦτο βοᾷ, λέγων: “νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐργαζόμενοι, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν”· καὶ οὐχ’ ἁπλῶς τέρψεως ἕνεκεν καὶ ψυχαγωγίας τὸ ἔργον μετήει, καθάπερ πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐδείκνυτο περὶ αὐτὸ πόνον, ὡς καὶ ἑτέροις δυνηθῆναι ἐπικουρῆσαι· “ταῖς γὰρ χρείαις μου, φησί, καὶ τοῖς οὖσι μετ’ ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται”. Ἄνθρωπος δαίμοσιν ἐπιτάττων, τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος ὢν ... νύκτα καὶ ἡμέραν εἰργάζετο, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀνέπνει τῶν πόνων ἐκείνων· ἡμεῖς δέ, οὐδὲ τὸ μυριοστὸν τῆς ἐκείνου φροντίδος μετιόντες, μᾶλλον δέ, οὐδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν δυνάμενοι, διατελοῦμεν ἐν ἀργίᾳ ζῶντες διηνεκῶς, καὶ ποίαν ἕξομεν ἀπολογίαν, ἢ τίνα συγγνώμην, εἰπέ μοι; Ἐντεῦθεν ἅπαντα εἰς τὸν βίον εἰσενήνεκται τὰ κακά, ὅτι πολλοὶ μεγίστην ἀξίαν εἶναι νομίζουσι τὸ μὴ τὰς ἑαυτῶν μεταχειρίζειν τέχνας, καὶ ἐσχάτην κατηγορίαν τὸ φανῆναί τι τοιοῦτον εἰδότας· καὶ Παῦλος μὲν οὐκ ᾐσχύνετο, ὁμοῦ καὶ σμίλην μεταχειρίζων, καὶ δέρματα ῥάπτων, καὶ τοῖς ἐν ἀξιώμασι διαλεγόμενος· ἀλλὰ καὶ ἐνεκαλλωπίζετο τῷ πράγματι, μυρίων πρὸς αὐτὸν λαμπρῶν καὶ ἐπισήμων ἀφικνουμένων ἀνθρώπων· καὶ οὐ μόνον οὐκ ἐπῃσχύνετο ταῦτα ποιῶν, ἀλλὰ καὶ καθάπερ ἐν στήλῃ χαλκῇ ταῖς ἐπιστολαῖς ἐξεπόμπευσεν ἑαυτοῦ τὸ ἐπιτήδευμα.

Ἡμεῖς δέ, οὐδὲ τῶν ὑποδημάτων ὄντες ἄξιοι τῶν ἐκείνου, αἰσχυνόμεθα τούτοις, ἐφ’ οἷς ἐκεῖνος ἐνηβρύνετο, καὶ καθ’ ἑκάστην μὲν ἡμέραν πλημμελοῦντες οὐδὲ ἐπιστρεφόμεθα, οὐδὲ ὄνειδος εἶναι νομίζομεν, τὸ δὲ ἐκ δικαίων πόνων ζῆν, ὡς αἰσχρὸν καὶ καταγέλαστον φεύγομεν.

Τίνα οὖν ἕξομεν ἐλπίδα σωτηρίας, εἰπέ μοι; τὸν γὰρ αἰσχυνόμενον, ἁμαρτίαν αἰσχύνεσθαι δεῖ καὶ τὸ τῷ Θεῷ προσκροῦσαι καὶ τὸ ποιῆσαί τι τῶν οὐ δεόντων· ἐπὶ δὲ τέχναις καὶ ἐργασίαις καὶ ἐναβρύνεσθαι. Οὕτω γὰρ καὶ πονηρὰν ἔννοιαν τῇ τῆς ἐργασίας ἀσχολίᾳ τῆς διανοίας ἐκβαλοῦμεν ῥᾳδίως, καὶ τοῖς δεομένοις ἐπικουρήσομεν, καὶ τὰς ἑτέρων οὐκ ἐνοχλήσομεν θύρας, καὶ τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ πληρώσομεν, τὸν εἰπόντα: “Μακάριόν ἐστι διδόναι μᾶλλον, ἢ λαμβάνειν”· διὰ γὰρ τοῦτο χεῖρας ἔχομεν, ἵνα ἑαυτοῖς βοηθῶμεν, καὶ τοῖς τὰ σώματα πεπηρωμένοις ἐκ τῶν ἡμετέρων εἰσφέρωμεν τὰ κατὰ δύναμιν ἅπαντα· ὡς ἐάν τις ἀργῶν διατελῇ, κᾂν ὑγιαίνῃ, τῶν πυρεττόντων ἐστὶν ἀθλιώτερος ... οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν τῶν πάντων οὐδέν, ὃ μὴ διὰ τῆς ἀργίας ἀπόλλυται ... Ταῦτα οὖν εἰδότες ἅπαντα, καὶ πόσον μὲν ἀπὸ τῆς ἀργίας τὸ βλάβος, πόσον δὲ ἀπὸ τῆς ἐργασίας τὸ κέρδος, τὴν μὲν φεύγωμεν, τὴν δὲ διώκωμεν, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον εὐσχημόνως ζήσωμεν, καὶ δεομένοις ἐκ τῶν ἐνόντων ἐπικουρήσωμεν».