Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Ὁμολογία πίστεως

Ἐγράφη ἐν ἔτει ͵αωζʹ, Ἰουλίου ιγʹ. †Ἅπαντες οἱ Προϊστάμενοι τῶν εἴκοσιν Ἱερῶν Μοναστηρίων τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ταῦτα παρεκινήθημεν νὰ γράψωμεν, ὄχι διὰ νὰ προξενήσωμεν σκάνδαλον εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μὴ γένοιτο! ἀλλά, πρῶτον μὲν καὶ κυρίως, διὰ νὰ δείξωμεν ἀθῷον τὸν ἑαυτόν μας, ἀπὸ τὰς δυσφημίας καὶ κατηγορίας, ὁποὺ οἱ καλοὶ ἀδελφοὶ ἐπιφημίζουσι καθ’ ἡμῶν, καὶ μάλιστα διατὶ ὀνομάζουσιν ἡμᾶς αἱρετικοὺς καὶ κακοδόξους, καὶ φαρμασόνους· οὐ γὰρ ἀνώτεροι εἴμεθα ἡμεῖς τοῦ Ὁσίου ἐκείνου Ἀββᾶ Ἀγάθωνος, ὅς τις κατηγορηθεὶς μὲν ὡς πόρνος καὶ ὑπερήφανος καὶ φλύαρος καὶ κατάλαλος, ἐδέχθη τὰς κατηγορίας αὐτὰς μετὰ εὐχαριστίας· ὅταν δὲ κατηγορήθη ὡς αἱρετικός, δὲν ὑπέμεινε τὴν δυσφημίαν, ἀλλὰ ἀπεκρίθη οὕτως: «οὐκ εἰμὶ αἱρετικός», καὶ ἀπολογηθεὶς ὑπὲρ τούτου εἶπε: «τὰ μὲν πρῶτα (ἁμαρτήματα δηλαδή), ἐμαυτῷ ἐπιγράφω· ὄφελος γάρ ἐστι τῆς ψυχῆς μου· τὸ δὲ αἱρετικὸς (ὄνομα δηλαδὴ) χωρισμός ἐστιν ἀπὸ Θεοῦ», καθὼς ταῦτα γέγραπται ἐν τῷ χειρογράφῳ Παραδείσῳ τῶν Πατέρων, τῷ ὑπὸ τοῦ Παλλαδίου Ἐπισκόπου Ἑλενουπόλεως συναχθέντι. Ἡμεῖς ἀπὸ λόγου μας δὲν ἐκινήθημεν εἰς τοῦτο, πιστεύσατε ἡμῖν, ἀγαπητοί· ἀλλὰ τὸ κλειδὶ τῶν καλῶν ἀδελφῶν, ὁποὺ μᾶς κατηγοροῦν, αὐτὸ ἄνοιξε τὴν ἐδικήν μας πόρταν, καὶ αἱ δυσφημίαι καὶ κατηγορίαι αὐτῶν ἐγέννησαν τὴν Ὁμολογίαν καὶ Ἀπολογίαν ταύτην ἡμῶν.

Συνήθεια γὰρ ἐξ ἀρχαίων χρόνων ἐπικρατεῖ εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν, καὶ ὅποιος κατηγορεῖται εἰς τὰ τῆς Πίστεως, ἔχει κάθε ἄδειαν νὰ ποιῇ Ὁμολογίαν ἰδίαν τῆς ἑαυτοῦ Πίστεως, καὶ νὰ ἀπολογῆται εἰς ἃ κατηγορεῖται, πρὸς πληροφορίαν μὲν τῶν μὴ εἰδότων, πρὸς διόρθωσιν δὲ τῶν ἐν γνώσει κατηγορούντων, καθὼς τὰ παραδείγματα τῶν ἰδίας Ὁμολογίας συγγραψάντων πολλὰ καὶ ἀναρίθμητα σῴζονται ἐν ταῖς Ἱεραῖς Βίβλοις. Ἔτζι ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἰδίαν Ὁμολογίαν ἐξέθετο Πίστεως, ὑπὲρ ὧν ἐκατηγορεῖτο ὡς διθεΐτης παρὰ τῶν Βαρλααμιτῶν καὶ Ἀκινδυνιαστῶν· ἔτζι ὁ θεῖος Κύριλλος ὁ Ἀλεξανδρείας ἐν τῇ πρὸς Ἀκάκιον τὸν Μελιτηνῆς Ἐπίσκοπον Ἐπιστολῇ του, ὑπεραπολογεῖται διά τινας Ἐπισκόπους τῆς Φοινίκης, οἵτινες ἐκατηγορήθησαν ἀδίκως, διατὶ ἐποίησαν ἔκθεσιν ἰδίας Ὁμολογίας· ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Μάρκος ὁ Ἐφέσου, ἐν τῇ κατὰ Φλωρεντίαν Συνόδῳ, τοῦτο φαίνεται συγχωρῶν (καὶ ὅρα περὶ τούτου τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ Ζʹ Κανόνος τῆς Οἰκουμενικῆς Τρίτης Συνόδου, ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πηδαλίῳ)· ἔτζι καὶ πολλοὶ τῶν νεωτέρων Διδασκάλων ἐποίησαν, ὡς ὁ Κῦρ Εὐγένιος, καὶ ἄλλοι· ὅθεν, ἀκολούθως, δὲν πρέπει νὰ σκανδαλισθῇ τινάς, βλέπων καὶ ἡμῶν τὴν ἰδίαν ταύτην Ὁμολογίαν, τῆς ὁποίας τοῦτο ἐστάθη τὸ προηγούμενον αἴτιον.

Δεύτερον αἴτιον ταύτης ἐστάθη τὸ μῖσος, ὁποὺ τρέφουν εἰς τὴν καρδίαν τους οἱ κατήγοροι ἡμῶν καὶ πάντων τῶν ἀδελφῶν ὁποὺ φυλάττουν τὴν ἐν Σαββάτῳ περὶ τῶν Μνημοσύνων τῆς Ἐκκλησίας Παράδοσιν· καὶ ἀκολούθως ἡ ἐκρίζωσις τοῦ τοιούτου μίσους, ἥτις ἐλπίζεται νὰ γένῃ, συνεργούσης τῆς θείας Χάριτος, διὰ τῆς Ὁμολογίας καὶ Ἀπολογίας ἡμῶν ταύτης· διότι οἱ ἀδελφοὶ ὁποὺ κατηγοροῦν ἡμᾶς καὶ τοὺς καθ’ ἡμᾶς, δὲν ἐνεργοῦν· τὰ μνημόσυνα ἐν Κυριακῇ ἀπαθῶς καὶ χωρὶς πεῖσμα καὶ μὲ ἁπλότητα καρδίας, καθὼς ἐκτελοῦν αὐτὰ μὲ τοιοῦτον ἀπαθῆ καὶ ἁπλοῦν τρόπον τόσον οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅσον καὶ οἱ ἐν ἄλλαις εὑρισκόμενοι Πολιτείαις, ὄχι· ἀλλὰ τὰ ἐνεργοῦν ἐμπαθῶς, μὲ πεῖσμα καὶ μὲ μῖσος κατὰ τῶν ἀδελφῶν.

Τοῦτο δύναται τινὰς νὰ τὸ πιστωθῇ ἀπὸ τὰ ἀκόλουθα. Πρῶτον, διατὶ αὐτοὶ οἱ εὐλογημένοι, πολλαῖς φοραῖς τυχαίνει νὰ ἔχουν ἀγρυπνίας καὶ ἀπαντῶσι Σάββατα, ἀφίνουσιν ὅμως τὰ Σάββατα καὶ ποιοῦσι τὰ μνημόσυνα ἐν Κυριακῇ· διατί; διὰ πεῖσμα τῶν μὴ ποιούντων ταῦτα ἐν Κυριακῇ· καὶ δεύτερον, διατὶ ἡ μοναδικὴ πολιτεία ἀπαιτεῖ νὰ ἔχουν οἱ Μοναχοὶ πρᾳότητα καὶ ἀταραξίαν καρδίας· αὐτοὶ ὅμως οἱ εὐλογημένοι, ὅταν τύχῃ νὰ ῥηθῇ ἁπλοϊκῶς κανένας λόγος παρά τινος ἀδελφοῦ, φυλάττοντος τὴν τῶν Μνημοσύνων Παράδοσιν, εὐθὺς ταράττονται, εὐθὺς ἀνάπτουν ἀπὸ τὸν θυμόν, καὶ εὐθὺς λέγουν τὰ δυσφημότατα κατ’ αὐτοῦ καὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῦ, καὶ μὲ τοῦτο δείχνουν τὸ μῖσος καὶ πικρίαν, ὁποὺ φυλάττουν μέσα εἰς τὴν ψυχήν τους. «Ὢ τῶν ἐμῶν κακῶν! τίς, κατὰ τὸν Ἱερεμίαν, δώσει τῇ κεφαλῇ μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσωμαι τὸ σύντριμμα τῆς θυγατρὸς τοῦ λαοῦ μου»;

Καὶ δὲν εἶναι θρήνων ἄξιον νὰ βλέπῃ τινὰς τόσους καὶ τόσους ἀδελφοὺς νὰ ἀφήσουν τὸν κόσμον καὶ νὰ κατοικοῦν μέσα εἰς τὰ ὄρη καὶ σπήλαια, διὰ νὰ σώσουν τὴν ψυχήν τους, νὰ ἐκχέουν τόσους αἱματωμένους ἱδρῶτας, νὰ ἀγωνίζωνται μὲ ὑπερβολικοὺς ἀγῶνας νηστειῶν, ἀγρυπνιῶν, κακοπαθειῶν, νωτοφοροῦντες, ὑδροφοροῦντες καὶ πεζοὶ ὁδεύοντες μέσα εἰς δυσβάτους καὶ ἀμφικρήμνους τόπους, καὶ ὕστερον ἀπὸ ὅλα αὐτά, νὰ βλέπῃ τοὺς τοιούτους νὰ τρέφουν εἰς τὴν καρδίαν τους ἕνα τόσον φαρμακερὸν βασιλίσκον; —τὸ μῖσος, λέγω, κατὰ τῶν ἀδελφῶν τους; — Ὤ! καὶ τίς νὰ μὴν ἀναστενάξῃ; ὢ! καὶ τίς νὰ μὴ χύσῃ καρδιοστάλακτα δάκρυα;

Ὅθεν, παρακαλοῦμεν, ἔλθετε εἰς ἑαυτούς, σεβασμιώτατοι Πατέρες, καὶ ἀγαπητοὶ ἡμῖν ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί, ἔλθετε, καὶ αἰσθανθῆτε τὴν βλάβην, ὁποὺ σᾶς προξενεῖ ὁ ἐχθρός· ἄφετε τὰ πείσματα· ἐκριζώσατε ἀπὸ τὰς καρδίας σας τὸ κατὰ τῶν ἀδελφῶν σας μῖσος καὶ ἐμφυτεύσατε εἰς αὐτὰς τὴν πρὸς τοὺς ἀδελφούς σας ἀγάπην, ἥτις ἐστὶ σύνδεσμος τῆς τελειότητος, ὡς λέγει ὁ μακάριος Παῦλος.

Τί ἐστὶ σύνδεσμος τῆς τελειότητος; ἑρμηνεύει ὁ Χρυσοῤῥήμων: «ὃ δὲ θέλει εἰπεῖν τοῦτό ἐστιν· ὅτι πάντα ἐκεῖνα (τὰς ἀρετὰς δηλαδὴ) αὕτη συσφίγγει· ὅπερ ἂν εἴπῃς ἀγαθόν, ταύτης ἀπούσης οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ διαῤῥεῖ· οἷα γὰρ ἐάν τις ἔχῃ κατορθώματα, πάντα φροῦδα, ἀγάπης μὴ οὔσης».

Ἄφετε, Πατέρες, τὰς κατὰ τῶν ἀδελφῶν σας δυσφημίας, καὶ ἀναλάβετε τὰς ὑπὲρ αὐτῶν καὶ πάντων εὐφημίας, μεμνημένοι τοῦ Ἀποστολικοῦ ἐκείνου ῥητοῦ, τοῦ λέγοντος: «τὸ λοιπόν, ἀδελφοί, ὅσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα, εἴτις ἀρετή, καὶ εἴτις ἔπαινος, ταῦτα λογίζεσθε».

Κάμνομεν τέλος τῆς Ὁμολογίας καὶ Ἀπολογίας ἡμῶν ταύτης, καὶ λέγομεν τοῦτο τὸ σύντομον μέν, ἀλλὰ γενναῖον καὶ ἀληθέστατον. Ἀδελφοὶ καὶ Πατέρες, ἐὰν δὲν ἐκριζώσετε τὸ μῖσος ἀπὸ τὴν καρδίαν σας, καὶ δὲν ἐμφυτεύσετε τὴν ἀγάπην, καὶ ἐὰν δὲν παύσετε ἀπὸ τὰς κατὰ τῶν ἀδελφῶν σας δυσφημίας, νὰ ἠξεύρετε (καὶ σύγγνωτε ἡμῖν διὰ τὴν τόλμην) ὅτι ματαίως κατοικεῖτε εἰς τὰ ὄρη καὶ τὰ βουνά· μάταιοι εἶναι ὅλοι οἱ ἀσκητικοί σας ἀγῶνες καὶ κόποι καὶ ἱδρῶτες. Νὰ εἰποῦμεν καὶ μεγαλύτερον;

Μαρτύριον αἰσθητὸν ἐὰν ὑπομείνητε διὰ τὸν Χριστόν, ἔχετε δὲ μῖσος καὶ δὲν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀδελφούς σας, μάταιον εἶναι τὸ τοιοῦτον μαρτύριόν σας· καὶ τοῦτο δὲν εἶναι λόγος ἐδικός μας, ἀλλὰ τοῦ χρυσοῦ τὸν νοῦν καὶ τὴν γλῶτταν Ἰωάννου· οὕτω γὰρ ἐκεῖνός φησιν: «Ἀγάπης οὐδέν, οὔτε μεῖζον οὔτε ἴσον ἐστίν, οὐδὲ αὐτὸ τὸ Μαρτύριον, ὃ πάντων ἐστὶ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν· καὶ πῶς; ἄκουσον. Ἀγάπη μέν, καὶ χωρὶς μαρτυρίου ποιεῖ μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ· Μαρτύριον δὲ χωρὶς ἀγάπης οὐκ ἂν ἰσχύσειε τοῦτο ἐργάσασθαι».

Ἀφίνοντες λοιπόν, Ἀδελφοὶ καὶ Πατέρες, εἰς ἕνα μέρος τὸ μῖσος καὶ τὸν φθόνον καὶ τὰς κατὰ τῶν ἀδελφῶν δυσφημίας, ἂς ἀναλάβωμεν τὸ σημεῖον καὶ γνώρισμα τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, τὴν Ἀγάπην, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην καὶ ὁμόνοιαν καὶ συμψυχίαν ἐναγκαλισώμεθα, καὶ οὕτως ἂς προσφέρωμεν ἐν εἰρήνῃ τὰς εὐχάς μας τῷ εἰρηνάρχῃ Θεῷ, τῷ εἰρηνοποιήσαντι ἡμᾶς διὰ τοῦ Αἵματος τοῦ Σταυροῦ αὑτοῦ, καὶ εἰρήνην δόντι τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, κατὰ τὸν Ἀπόστολον· δοξάζοντες ἐν ἑνὶ στόματι καὶ μιᾷ καρδίᾳ, τὸ πανάγιον Ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τῆς μιᾶς ἐν Τριάδι Θεότητος, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.