Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Ἐπιστολὴ πρὸς Θωμᾶν

Διὰ ταῦτα πάντα, λοιπόν, ἀδελφέ μου ἐν Χριστῷ, ἀδελφὲ περιπόθητε, τριπλασιάζω τὴν φωνήν, ἀδελφέ μου παμφίλτατε καὶ ἐρασμιώτατε, ἀναγνοὺς τὰ παρόντα, καὶ κρίνων αὐτὰ μὲ εὐθεῖαν καρδίαν καὶ ὀρθὸν λογαριασμόν, ὅτι εἶναι δίκαια καὶ ἀληθῆ, ἀναχώρησον ἀπὸ τὸν τόπον αὐτόν, καὶ φύγε ἀπὸ τὴν συναναστροφὴν τῶν πονηρῶν. Ἔξελθε, φωνάζει καὶ τώρα ὁ Θεὸς εἰς τὴν ἐλλογιμότητά σου, καθώς ποτε εἰς τὸν Ἰσραήλ· «ἔξελθε ἐκ μέσου αὐτῶν, καὶ ἀφορίσθητι, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτου».

Οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, ἐν ὅσῳ ἦτον μέσα εἰς τὴν Αἴγυπτον, δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ λατρεύσωσι τῷ Θεῷ αὐτῶν· δι’ ὃ λέγει πρὸς Φαραώ, μὲ τὸ στόμα τοῦ Μωϋσέως, «ἐξαπόστειλον τὸν λαόν μου, ἵνα λατρεύσωσί μοι». Καὶ πάλιν, «ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν πορευσόμεθα καὶ θύσομεν τῷ Θεῷ ἡμῶν». Οὕτω καὶ ἡ ἐλλογιμότης σου, ἀδελφέ, ἀδύνατον εἶναι νὰ φυλάξῃς ὀρθὰ καὶ ἀπαράτρωτα τῆς πίστεώς μας τὰ δόγματα, καὶ ὀρθοδόξως νὰ λατρεύῃς τῷ ζῶντι Θεῷ, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεσαι εἰς αὐτὰ τὰ μέρη. Ὁ ἀπόστολος Πέτρος δὲν ἐδύνετο νὰ μετανοήσῃ καὶ νὰ κλαύσῃ τὴν ἁμαρτίαν του, ἐν ὅσῳ ἦτον εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως, ἀλλὰ τότε μόνον ἠδυνήθη νὰ τὸ κάμῃ, ἀφ’ οὗ εὐγῆκεν ἔξω· «ἐξελθὼν γάρ, φησίν, ἔξω, ἔκλαυσε πικρῶς».

Καὶ ἡ σὴ ἀγάπη, ἀδύνατον εἶναι νὰ περάσῃ τὴν ζωήν της ἐν μετανοίᾳ, ἐν ὅσῳ συναυλίζεσαι μὲ τοὺς ὑπηρέτας τῆς ἀδιαφορίας. Ἐνθυμήσου τὰς ὑποσχέσεις ὁποὺ ἔκαμες ἑκουσίως πρὸς τὸν ζῶντα Θεὸν νὰ ἐνδυθῇς τὸ σχῆμα τῶν Μοναχῶν, καὶ ἀπόδος ὅσα ηὔξω εἰς σωτηρίαν σου τῷ Κυρίῳ. Μνήσθητι ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι καὶ ὀνομάζεται ζηλωτής, καὶ ἐπειδὴ μίαν φορὰν ἔταξες, τὸν ἑαυτόν σου νὰ ἀφιερώσῃς εἰς τὴν αὐτοῦ λατρείαν, ἂν δὲν τελειώσῃς τοῦτο τὸ ἀφιέρωμα δὲν θέλει παύσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ σὲ ζητῇ, ἕως ὅτου, ἑκουσίως ἀκουσίως, μὲ πολλοὺς κημοὺς καὶ χαλινάρια διαφόρων θλίψεων καὶ πειρασμῶν («ἐν κημῷ γάρ, φησί, καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαις τῶν μὴ ἐγγιζόντων πρὸς σέ»), πρὸς τοῦ λόγου του νὰ ἑλκύσῃ. «Κρεῖσσον γὰρ μὴ εὔξασθαι, ὡς εἶπεν ὁ Ἐκκλησιαστής, ἢ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι». Ναί, παρακαλῶ σε ἐν Κυρίῳ, ἐπίστρεψον, ἐπίστρεψον, καλή μου περιστερά, εἰς τὴν πρώτην Κιβωτόν, καὶ συνέσῃ μετὰ τῶν ἐν Χριστῷ σου ὀρθοδόξων ἀδελφῶν. Βλέπεις καὶ μόνος σου πὼς εἰς αὐτὰ τὰ μέρη ἐπικρατεῖ ὁ τῆς ἀδιαφορίας κατακλυσμός, καὶ τὰ ὕδατα τῆς ἀθεοφοβίας εἶναι πανταχοῦ ἐπιπολάζοντα, καὶ ἀνάπαυσιν δὲν θέλεις εὕρει ἐν τοῖς ποσί σου, ἂν δὲν ἐπιστραφῇς εἰς τὴν σωστικὴν ταύτην τῆς πατρίδος σου Κιβωτόν, ἐν ᾗ, χάριτι Χριστοῦ, ἡ ὀρθοδοξία διατηρεῖται καὶ θεοσέβεια.

Ἀνάσωσον τὴν ψυχήν σου ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος, τὴν ὁποίαν ἔστησαν τριγύρω εἰς τοὺς πόδας σου οἱ νοητοὶ καὶ αἰσθητοὶ θηρευταί.

Εἰ δὲ ἀναβάλλεις τὸν καιρὸν διὰ τὰς ἀληθείας ὁποὺ ἔχεις νὰ ἀπολαύσῃς ἀπό τε τῶν μαθηματικῶν καὶ τῶν διὰ πειραμάτων τῆς φύσεως λόγων, ναί, τὸ ἠξεύρω καὶ ἐγώ, ὅτι, κατὰ τὸν φιλόσοφον, «πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει», καί, κατὰ τὸν Ψαλμῳδόν, «Κύριός ἐστιν ὁ διδάσκων ἄνθρωπον γνῶσιν». Πρῶτον γὰρ ἀντικείμενον καὶ τέλος σκοπιμώτατον τοῦ νοῦ ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ὥσπερ καὶ τῆς θελήσεως τὸ ἀγαθόν· καὶ βεβαιότατα δὲν ἠμπορῶ νὰ κατηγορήσω ἁπλῶς τοὺς ζητοῦντας τὸ ἀληθές. Ἀλλ’ ὅμως εἶναι ἀλήθειαι βαθμοῦ μείζονος, εἶναι καὶ ἀλήθειαι βαθμοῦ ἐλάττονος, ἀναλόγως διαιρούμεναι κατὰ τὰ ὑποκείμενα, ὧν εἰσιν ἀλήθειαι. Καὶ βέβαια, φρόνιμος θέλει εἶναι καὶ ὀνομάζεται, ὅστις προκρίνει τὰς ἀνωτέρας ἀπὸ τὰς κατωτέρας, καθὼς ἐκ τοῦ ἐναντίου ἄφρων ἐκεῖνος, ὁποὺ διὰ ταύτας καταφρονεῖ ἐκείνας.

Ὅταν δὲ ἀναγκάζεταί τινας διὰ τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἐλαττόνων, καὶ νὰ κατηγορῇ καὶ νὰ βλασφημῇ, καὶ τελείως νὰ ὑστερηθῇ τὰς μείζους, ἀφρονέστατος ἐξάπαντος εἶναι ἐκεῖνος ὁποὺ ἑκουσίως ὑποκύψῃ εἰς τοιαύτην ἀνάγκην. Ἂς φέρω τὴν θέσιν εἰς ὑπόθεσιν, καὶ τὰ ἀόριστα εἰς ὡρισμένα· αἱ τῶν ἱερῶν λογίων ἀλήθειαι, αἱ περὶ Θεοῦ θεωρίαι αὗται εἶναι αἱ μείζους, μᾶλλον δὲ καὶ μέγισται ὅλων τῶν ἄλλων ἀλήθειαι· «ἀρχὴ γάρ, φησί, τῶν λόγων σου ἀλήθεια», καὶ «ἡ δικαιοσύνη σου δικαιοσύνη εἰς τὸν αἰῶνα καὶ ὁ λόγος σου ἀλήθεια»· καὶ τοιαύτη ἀλήθεια, πρὸς τὴν ὁποίαν παραβαλλόμεναι αἱ παρὰ τῶν ἀνθρώπων εὑρημέναι ἀλήθειαι εἶναι ψεῦδος καὶ πλάνη· «γενέσθω γάρ, ἔφη ὁ Παῦλος, ὁ Θεὸς ἀληθής, πᾶς δὲ ἄνθρωπος ψεύστης». Αἱ δὲ τῶν μαθηματικῶν, καὶ τῶν φυσικῶν πειραμάτων, αἱ ἐλάττονες ἀλήθειαι.

Τώρα, πῶς δὲν θέλεις λογισθῇς ἄφρων, ἀνίσως διὰ ταύτας καταφρονήσῃς ἐκείνας, καὶ μάλιστα ὅταν βλέπῃς πὼς δι’ αὐτὰς κινδυνεύεις καὶ νὰ χάσῃς τελείως ἐκείνας, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον παρασυρόμενος εἰς τὴν ἀδιαφορίαν; Ἀδελφέ, καὶ τὰ μαθηματικὰ παρέρχονται μαζὶ μὲ τὰς ἀληθείας των, καὶ τὰ φυσικὰ ὁμοίως· ὁ Θεὸς ἀεὶ διαμένει μαζὶ μὲ τὰς ἀϊδίους του ἀληθείας· καὶ νὰ δώσῃ τινὰς ἕνα αἰώνιον διὰ νὰ ἀγοράσῃ ἕνα παρερχόμενον, εἶναι τὸ ἴδιον, ὡσὰν νὰ ἀγοράσῃ χοῦν καὶ κονιορτὸν μὲ τοὺς μαργαρίτας καὶ τοὺς ἀδάμαντας. Ἡ διὰ τῶν πειραμάτων φιλοσοφία, αὐτὴ δὲν εἶναι μία ἐπιστήμη αἰτιολογουμένη ἐκ τῶν προτέρων, ἥτις εἶναι πάντοτε ἀληθής, καὶ τῳόντι ἐπιστήμη, ἀλλὰ φιλοσοφία πρωθύστερος, συναγομένη ἐκ τῆς αἰσθήσεως καὶ τῆς ψηλαφήσεως τῶν χειρῶν. Ὁ Θεὸς εἶναι ἡ πηγὴ τῶν ἀληθειῶν, μᾶλλον δὲ αὐτὴ ἡ μόνη καὶ ἄκρα ἀλήθεια, ἐν ᾧ πάντες οἱ λόγοι καὶ τὰ παραδείγματα τῶν ὄντων ἀρχικῶς καὶ αἰτιατικῶς συνέχονται καὶ προέρχονται· καὶ ὅποιος διὰ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς κατὰ νοῦν σχολῆς ἑνωθῇ τῷ Θεῷ, ἑνοειδῶς καὶ συνεπτυγμένως βλέπει τοὺς λόγους τῶν πάντων ἐν τῷ Θεῷ, ὡς ἐν τῇ αἰτίᾳ τὰ ἀποτελέσματα.

Διὰ τοῦτο ἄρα ἕωλος καὶ ματαία φαίνεται κοντὰ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον αὐτὴ ἡ τῶν παρὰ σοῦ ἐπαινουμένων ἀληθειῶν πρόφασις. Ἄλλως τε δέ, πρέπει καὶ τοῦτο νὰ στοχασθῇς, ὅτι ἀφ’ οὗ μίαν φορὰν ἀφιέρωσες τὴν ζωήν σου Χριστῷ τῷ Θεῷ, κατὰ πᾶσαν δικαιοσύνην, δὲν ἔχεις ἄδειαν νὰ τὴν ἐξοδεύῃς εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ εἰς τὴν λατρείαν ἐκείνου, καὶ τὴν μελέτην τῶν θείων· ὄχι καὶ κάμνεις τὸ ἐναντίον, ἂς σὲ καταπείσουν πὼς φαίνεσαι τρόπον τινὰ καὶ τοῦ λόγου σου κλέπτης καὶ ἱερόσυλος τῆς ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ ζωῆς σου, ὁ Ἀνανίας καὶ ἡ Σάπφειρα, καὶ ὁ Ἄχαρ, υἱὸς Χαρμί, οἱ μὲν αἰφνιδίως θανόντες, ὁ δὲ παγγενεὶ λιθοβοληθείς. Φαντάζου πάντοτε καὶ συλλογίζου τὴν καλογερικὴν ὡς μέγα τι πρᾶγμα καὶ οὐράνιον, τῆς ὁποίας ἀρχηγὸς ἐδείχθη αὐτὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν μὲν εἰς τὸ Θαβώριον, νῦν δὲ εἰς τὸ Σαραντάριον, καὶ νῦν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, καὶ τὸν πλείονα καιρὸν ἐν ἐρημίαις διατρίβων, καὶ αὐλιζόμενος ἔξω τῶν πόλεων, καὶ διανυκτερεύων ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ Θεοῦ, ὡς οἱ θεῖοί φασιν Εὐαγγελισταί. Ὑπομνήσθητι, ὅτι καὶ ὁ κατὰ φιλοσοφίαν περιβόητος Εὐγένιος καὶ παρὰ σοῦ θαυμαζόμενος, ἐπῆγεν εἰς Πετζέρσκαν καὶ προσεκύνησε τὰ λείψανα τῶν ἐκεῖσε ἁγίων Ἀσκητῶν. Ὁρᾷς τί πρᾶγμα εἶναι ἡ τῶν ὁσίων ζωή, ὥστε καὶ μετὰ θάνατον νὰ πίπτουν εἰς τοὺς πόδας αὐτῶν οἱ τοῦ κόσμου φιλόσοφοι;

Τοιαύτης εὐκλείας καὶ δόξης ἐπιτυχεῖν πόθησον, ἀδελφέ, καὶ καταλιπὼν τὴν αὐτόθι Πεντάπολιν, φεῦγε ὡς ὁ Λὼτ εἰς τὸ ὄρος τοῦτο τὸ Σηγώρ, τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας, τὸν εὐανθῆ τῆς Θεοτόκου παράδεισον, νὰ ἐνδυθῇς τὸ μοναχικὸν σχῆμα, καὶ νὰ ἀποδώσῃς τῷ Κυρίῳ τὰς εὐχάς σου, ἵνα καὶ Θεόν, καὶ Ἀγγέλους, καὶ Ἁγίους χαροποιήσῃς, καὶ τοὺς σοὺς συγγενεῖς, ἐξαιρέτως δὲ τὸν ἱερόν σου διδάσκαλον, καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς ἐν Χριστῷ σου ἀδελφούς. Ναί, φύγε, ἀδελφιδέ μου, καὶ ὁμοιώθητι τῇ δορκάδι, ἢ νεβρῷ ἐλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη ἀρωμάτων. ͵αψπϛʹ ἀπριλλίου κθʹ, ἐξ Ἁγίου Ὄρους, ἐκ τῆς Σκήτης τοῦ Παντοκράτορος.

Ὁ σὸς ἐν Χριστῷ ἀδελφὸς Νικόδημος Μοναχός.