Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τοὺς ἀποστολικοὺς κανόνας

ΟΙ ΠΕʹ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Εἰς τὴν καθ’ ἡμᾶς κοινὴν διάλεκτον ταύτην ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ χειροτονείσθω ὑπὸ Ἐπισκόπων δύω, ἢ τριῶν.

Ἑρμηνεία Ἡ λέξις Ἐπίσκοπος, πρῶτον μὲν καὶ κυρίως ἀποδίδοται, παρὰ ταῖς θείαις καὶ ἁγίαις Γραφαῖς, εἰς τὸν τὰ πάντα ἐφορῶντα καὶ ἐπισκοποῦντα Θεόν, ὡς μαρτυρεῖ ὁ Ἰὼβ λέγων· «Αὕτη ἡ μερὶς ἀνθρώπου ἀσεβοῦς παρὰ Κυρίου. Καὶ κτῆμα ὑπαρχόντων αὐτῷ παρὰ τοῦ Ἐπισκόπου» (ἤτοι τοῦ Θεοῦ) Καὶ πάλιν. «Ἡ δὲ ἐπισκοπή σου ἐφύλαξέ μου τὸ πνεῦμα.» Καὶ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ὡς λέγει ὁ ἐν Ἀποστόλοις Κορυφαῖος Πέτρος περὶ αὐτοῦ. «Ἦτε γὰρ ὡς πρόβατα πλανώμενα. Ἀλλ’ ἐπεστράφητε νῦν ἐπὶ τὸν ποιμένα καὶ Ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν ἡμῶν» Δεύτερον δὲ καὶ κατὰ χάριν, ἡ φωνὴ αὕτη ἀποδίδοται εἰς τοὺς ὑπὸ Θεοῦ ψηφισθέντας, καθὼς λέγει περὶ τοῦ Ἐλεάζαρ ὁ ἴδιος Θεός. «Ἐπίσκοπος Ἐλεάζαρ υἱὸς Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως.» Καὶ πρὸς Ἰεζεκιὴλ λέγει ὁ Θεός. «Υἱὲ ἀνθρώπου, σκοπὸν δέδωκά σε τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ·» καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, Ἐπίσκοποι ὀνομάζονται ἐν τῇ Παλαιᾷ Γραφῇ, τόσον οἱ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν Διοικήσεων καὶ πραγμάτων ἐπιτηρηταὶ καὶ φύλακες, καθὼς εἶναι γεγραμμένον περὶ τοῦ ἀνωτέρω Ἐλεάζαρ, ὅτι εἶχε τὴν ἐπισκοπὴν ὅλης τῆς σκηνῆς Καὶ περὶ τοῦ ἀρχιερέως Ἰωδαέ, ὅτι, κατέστησεν Ἐπισκόπους εἰς τὸν οἶκον Κυρίου. Καὶ ἔθηκεν ὁ ἱερεὺς ἐπισκόπους εἰς τὸν οἶκον Κυρίου «ὅσον καὶ οἱ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ πολιτικῶν πραγμάτων καὶ Διοικήσεων ἐπιτηρηταί: καθὼς γέγραπται.»

Ὠργίσθη Μωϋσῆς ἐπὶ τοῖς Ἐπισκόποις τῆς δυνάμεως, χιλιάρχοις, καὶ ἑκατοντάρχοις. οὐδεὶς ὅμως ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους ἐψηφίσθη, ἢ ὠνομάσθη Ἐπίσκοπος, ζῶντος ἐπὶ γῆς τοῦ Κυρίου, τοῦ μόνου ὄντος Ἐπισκόπου τῶν ψυχῶν ἡμῶν. Ἀλλὰ μόνην τὴν ἐξουσίαν εἶχον τοῦ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ τοῦ ἐκβάλλειν τὰ δαιμόνια.

Μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξανάστασιν, καὶ ἀνάληψιν, ἀποσταλέντες οὗτοι παρ’ αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς ἀπεστάλη παρὰ τοῦ Πατρός, εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα, καὶ πᾶσαν λαβόντες ἐξουσίαν τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν, καὶ πάντα τὰ χαρίσματα τοῦ Παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς, ὄχι μόνον τὸ ἀποστολικὸν εἶχον ὄνομα, ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ ἐπισκοπικὸν αὐτό, καθὼς μαρτυρεῖ ὁ ἱερὸς Ἐπιφάνιος αἱρ. κζʹ. «Πρῶτοι Πέτρος, καὶ Παῦλος οἱ Ἀπόστολοι αὐτοί, καὶ Ἐπίσκοποι.» Ὡσαύτως καὶ οἱ λοιποὶ πάντες, καθὼς βεβαιοῦσιν οἱ Πατέρες. «Διὰ τοῦτο καὶ ὑπὸ τριῶν ἐπισκόπων, ἢ δύω, διώρισαν νὰ χειροτονοῦνται οἱ κατὰ πόλεις Ἐπίσκοποι. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ κατὰ χώρας καὶ πόλεις κηρύσσοντες, ὡς λέγει ὁ ἱερὸς Κλήμης ἐπιστ. αʹ. πρὸς Κορινθ. Καθίστανον τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν, δοκιμάσαντες τῷ Πνεύματι, εἰς Ἐπισκόπους, καὶ Διακόνους τῶν μελλόντων πιστεύειν.» Ὅθεν καὶ ὁ θεοφόρος Ἰγνάτιος γράφων πρὸς τοὺς ἐν Τράλλεσι πιστοὺς παραγγέλλει. «Αἰδεῖσθε δὲ καὶ τὸν Ἐπίσκοπον ὑμῶν, ὡς Χριστόν, καθ’ ἃ ὑμῖν οἱ μακάριοι διετάξαντο Ἀπόστολοι.» Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς λέξεως Ἐπίσκοπος.

Ἡ δὲ λέξις χειροτονία, ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸ τείνω, ἤτοι ἐξαπλόνω τὰς χεῖρας, καὶ ἔχει δύω σημαινόμενα. Διότι, χειροτονία ὀνομάζεται καὶ ἡ ψῆφος, καὶ ἐκλογὴ ἁπλῶς τινος ἀξιώματος, ἡ ὁποία ἐγίνετο μὲ τὴν ἔκτασιν τῶν τοῦ δήμου χειρῶν, κατ’ ἐκεῖνο τὸ Δημοσθενικόν. «Κᾂν ὁντιναοῦν χειροτονήσητε στρατηγόν.» Καὶ μάλιστα κατὰ τὸ πάλαι τῆς Ἐκκλησίας ἐπικρατῆσαν ἔθος, ὅτε ἀνεμποδίστως, τὰ πλήθη συναγόμενα, ἐχειροτόνουν, ἤτοι ἐψήφιζον, διὰ τῆς ἐκτάσεως τῶν χειρῶν, τοὺς ἀρχιερεῖς, ὡς λέγει ὁ Ζωναρᾶς, κᾂν ἔπειτα τοῦτο ἡ ἐν Λαοδικείᾳ σύνοδος, ἐν τῷ πέμπτῳ αὐτῆς Κανόνι ἠκύρωσεν, εἰποῦσα· «Ὅτι οὐ δεῖ τὰς χειροτονίας, ἤτοι τὰς ψήφους, ἐπὶ παρουσίᾳ ἀκροωμένων γίνεσθαι.» Χειροτονία δὲ τὴν σήμερον ὀνομάζεται, ἡ διὰ τῶν εὐχῶν, καὶ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, γινομένη τοῦ ἀρχιερέως ἱεροτελεστία, βάλλοντος ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν χεῖρά του, ἐπάνω εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ χειροτονουμένου, κατὰ τὸ Ἀποστολικὸν ἐκεῖνο «χεῖρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει.» Καὶ εἶναι τὸ πρᾶγμα τοῦτο τοῖς ὅλοις γνωριμώτατον. Ὁρίζει λοιπὸν ὁ Κανὼν οὗτος, ὅτι, κάθε Ἀρχιερεὺς (εἴτε Μητροπολίτης εἶναι δηλ. ἢ Ἀρχιεπίσκοπος, ἢ Ἐπίσκοπος) ἂς χειροτονῆται ἀπὸ δύω Ἐπισκόπους, ἢ τρεῖς. Φαίνεται δὲ ὅτι τὸ σχῆμα τοῦ λόγου εἶναι προθύστερον. Τὸ γὰρ ἀσχημάτιστον, καὶ ἁπλούστερον ἦτο, ἂν οὕτως ἔλεγεν.

Ἐπίσκοπος χειροτονείσθω ὑπὸ ἐπισκόπων τριῶν, ἢ (τὸ ὀλιγώτερον) δύω. Οὕτως αἱ τῶν Ἀποστόλων διαταγαὶ ἀσχηματίστως τὸν αὐτὸν Κανόνα ἐξέθεντο, λέγουσαι. «Ἐπίσκοπον δὲ προστάσσομεν χειροτονεῖσθαι ὑπὸ τριῶν Ἐπισκόπων, ἢ τὸ γοῦν ἔλαττον ὑπὸ δύω.»

Συμφωνία. «Συμφώνως μὲ τὸν παρόντα Κανόνα, καὶ διάφοροι ἄλλοι Κανόνες νομοθετοῦσι. Πρέπει μὲν γάρ, ἢ ὅλοι οἱ τῆς Ἐπαρχίας ἐπίσκοποι ἢ πολλοί, νὰ συνάγωνται, καὶ νὰ χειροτονοῦσι τὸν Ἐπίσκοπον. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο εἶναι δύσκολον, τὸ ὀλιγώτερον πρέπει νὰ τὸν χειροτονοῦσι τρεῖς, καὶ οἱ λοιποὶ νὰ γίνωνται σύμψηφοι εἰς τὴν χειροτονίαν αὐτοῦ διὰ τῶν γραμμάτων τους. Βεβαιῶν δὲ τὸν Ἀποστολικὸν τοῦτον ὁ νή. τῆς ἐν Καρθαγ. λέγει, ὁ ἀρχαῖος τύπος φυλαχθήσεται, ἵνα ὄχι ὀλιγώτεροι ἀπὸ τοὺς τρεῖς Ἐπισκόπους, ἀρκέσωσιν εἰς χειροτονίαν Ἐπισκόπου, ὅ,τε Μητροπολίτης δηλ. καὶ δύω ἄλλοι Ἐπίσκοποι. Αὐτὸ τοῦτο λέγει, καὶ ὁ αʹ. Κανὼν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει τοπικῆς συνόδου. Καὶ ὁ ιβʹ. δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ διορίζει, ὅτι, μὲ τὴν κρίσιν τῶν πέριξ Ἐπισκόπων, πρέπει νὰ καθίστανται οἱ Ἐπίσκοποι εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἀρχήν. Ἐὰν δέ, κατὰ συμβεβηκός, μείνῃ εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἕνας μόνος Ἐπίσκοπος, ὅστις παρακαλούμενος ἀπὸ τὸν Μητροπολίτην, οὔτε ὑπάγῃ, οὔτε διὰ γραμμάτων συμψηφίσῃ τὸν μέλλοντα χειροτονηθῆναι Ἀρχιερέα, τότε ὁ Μητροπολίτης πρέπει, καὶ νὰ ψηφίζῃ, καὶ νὰ χειροτονῇ αὐτὸν διὰ τῶν τῆς πλησιοχώρου ξένης ἐπαρχίας Ἐπισκόπων, ὁμοίως καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν Μητροπολίτην οἱ πλησιόχωροι αὐτοὶ πρέπει νὰ ψηφίζουν καὶ νὰ χειροτονοῦν, κατὰ τὸν ϛʹ. τῆς Σαρδικῆς. Αἱ δὲ τῶν Ἀποστόλων διαταγαὶ (βίβλ. ηʹ. κεφ. κζʹ.)

προστάζουν, ὅτι ἐκεῖνος ὁποῦ χειροτονηθῇ ἀπὸ ἕνα Ἐπίσκοπον, νὰ καθαίρεται, ὁμοῦ μὲ τὸν χειροτονήσαντα, ἔξω μόνον ἂν κατὰ ἀνάγκην διωγμοῦ, ἢ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, δὲν ἠμποροῦν πολλοὶ νὰ συναχθοῦν, καὶ μὲ τὴν ψῆφον τούτων χειροτονηθῇ ἀπὸ ἕνα. Καθὼς ὁ Σιδήριος ἐχειροτονήθη Ἐπίσκοπος Παλαιβίσκης, κατὰ τὸν Συνέσιον, ὄχι ὑπὸ τριῶν, ἀλλ’ ὑπὸ ἑνὸς Ἐπισκόπου τοῦ Φίλωνος, διὰ τὸ ἀπαῤῥησίαστον τῶν Ἐπισκόπων, ἐν τοῖς καιροῖς ἐκείνοις.»

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Πρεσβύτερος ὑπὸ ἑνὸς Ἐπισκόπου χειροτονείσθω, καὶ Διάκονος, καὶ οἱ λοιποὶ Κληρικοί.

Ἑρμηνεία. Οὗτος ὁ Κανὼν διορίζεται, ὅτι κάθε Πρεσβύτερος, καὶ Διάκονος, καὶ ὅλοι οἱ λοιποὶ Κληρικοί, Ὑποδιάκονοι δηλ. Ἀναγνῶσται, καὶ Ψάλται, καὶ οἱ καθ’ ἑξῆς, νὰ χειροτονῶνται ἀπὸ ἕνα μόνον Ἐπίσκοπον.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Εἴ τις Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος παρὰ τὴν τοῦ Κυρίου διάταξιν τὴν ἐπὶ τῇ θυσίᾳ, προσενέγκοι ἕτερά τινα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, ἢ μέλι, ἢ γάλα, ἢ ἀντὶ οἴνου σίκερα ἐπιτηδευτά, ἢ ὄρνιν, ἢ ζῶά τινα, ἢ ὄσπρια, παρὰ τὴν διάταξιν, καθαιρείσθω: πλὴν νέων χίδρων, ἢ σταφυλῆς, τῷ καιρῷ τῷ δέοντι. Μὴ ἐξὸν δὲ ἔστω προσάγεσθαί τι ἕτερον πρὸς τὸ θυσιαστήριον, ἢ ἔλαιον εἰς τὴν λυχνίαν, καὶ θυμίαμα τῷ καιρῷ τῆς ἁγίας προσφορᾶς.

Ἑρμηνεία. Ὅταν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς παρέδωκεν εἰς τοὺς Ἀποστόλους τὸ μυστήριον τῆς θείας ἱερουργίας, ἐδιέταξεν εἰς αὐτούς, νὰ μὴ τὸ ἐπιτελοῦσι μὲ ἄλλο κᾀνένα εἶδος, πάρεξ μὲ ἄρτον καὶ οἶνον, ἐσμιγμένον μὲ τὸ νερόν, αὐτὸς πρῶτος τοῦτο ποιήσας ἐπὶ τοῦ Μυστικοῦ δείπνου, ὡς ἐν τῇ τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου λειτουργίᾳ γέγραπται. «Ἐξ οἴνου κεράσας (τὸ ποτήριον δηλ.) καὶ ὕδατος.» Διὰ τοῦτο καὶ οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι εἰς τὸν παρόντα Κανόνα διορίζουν, ὅτι ὅποιος Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος παραβαίνοντας τὴν διάταξιν, ὁποῦ ὁ Κύριος ἐδιώρισε διὰ τὴν ἀναίμακτον ταύτην θυσίαν, ἤθελε προσφέρῃ ἐπάνω εἰς τὴν ἁγίαν τράπεζαν ἄλλα τινὰ εἴδη, ἢ μέλι λόγου χάριν, ἢ γάλα, ἢ ἀντὶ διὰ οἶνον, σίκερα κατασκευαστά, ἤγουν κάθε ποτὸν ὁποῦ ποιεῖ μέθην, καθὼς εἶναι τὸ ῥακί, ὁποῦ κατασκευάζεται ἀπὸ διάφορα πωρικά. Ἢ καθὼς εἶναι ὁ ζύθος, ἤτοι ἡ λεγομένη μπύρα, ἀπὸ κριθάρι κατασκευαζομένη. Ἢ ἄλλο τι παρόμοιον, ἢ προσφέρῃ πουλία, ἢ ζῶα τινά, ἢ ὄσπρια, ὁ τοιοῦτος ἂς καθαίρεται. Ἂς προσφέρωνται δὲ εἰς τὸ θυσιαστήριον νέα χίδρα (ἤγουν νέων ἀσταχύων σίτου δράγματα, καθὼς καὶ οἱ Ἑβραῖοι ταῦτα τῷ Θεῷ προσέφερον, «νέα γάρ φησι, χίδρα πεφρυγμένα οὐ φάγεσθε, ἕως ἂν προσενέγκητε ὑμεῖς τὰ δῶρα τῷ Θεῷ ὑμῶν. Καὶ πάλιν, οἴσετε δράγματα ἀπαρχὴν τοῦ θερισμοῦ ὑμῶν πρὸς τὸν ἱερέα.) καὶ σταφύλια.»

Ὄχι ὅμως ὡς ἀναίμακτον θυσίαν τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου, μὴ γένοιτο, ἀλλ’ ὡσὰν ἀπαρχαί, καὶ πρωτοφανήσιμοι καρποὶ εἰς τὸν πρέποντα καιρὸν ὁποῦ ἤθελαν ὡριμάσουν. Ὥστε δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ προσφέρῃ τινὰς ἄλλο τι εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, πάρεξ λάδι διὰ φωταγωγίαν, καὶ θυμίαμα εἰς τὸν καιρὸν ὁποῦ τελεῖται ἡ θεία λειτουργία.

Συμφωνία. «Συμφώνως μὲ τὸν παρόντα καὶ ὁ ἑξῆς δʹ. διορίζει, ὅτι τὰ ἄλλα πωρικὰ νὰ μὴ προσφέρωνται εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἀλλ’ εἰς τὸν οἶκον τοῦ ἐπισκόπου, ὡς πρωτοφανήσιμα. Ὁ δὲ μδʹ. τῆς ἐν Καρθ. διορίζεται, ἄλλο τι νὰ μὴ προσφέρηται εἰς τὰ ἅγια μυστήρια, εἰμὴ μόνον ἄρτος, καὶ οἶνος ἡνωμένος μὲ τὸ νερόν· ὁ δὲ κηʹ. τῆς ϛʹ. ὁρίζει, ὅτι τὰ σταφύλια ὁποῦ φέρονται εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, πρέπει νὰ εὐλογοῦνται ἀπὸ τὸν ἱερέα μὲ ξεχωριστὴν εὐχὴν καὶ εὐλογίαν, ἀπὸ τὴν τῶν μυστηρίων, ἵνα ἡμεῖς λαμβάνοντες ταῦτα μὲ εὐλογίαν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν ἱερέων, εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ, ὁποῦ διὰ τῆς τῶν καιρῶν εὐκρασίας οἰκονομεῖ τὰ πρὸς ζωάρκειαν ἡμῶν.» Τοὺς δὲ μὴ ποιοῦντας οὕτως ἱερεῖς, ἀλλὰ συνάπτοντας τὰ σταφύλια ταῦτα τῷ σώματι καὶ αἵματι τοῦ Κυρίου, καθαιρέσει ὑποβάλλει. Ὁ δὲ λβʹ. τῆς αὐτῆς ἐλέγχει τοὺς Ἀρμενίους ὡς προσφέροντας οἶνον μόνον, καὶ ὄχι ἡνωμένον μὲ τὸ νερόν. Ὁ δὲ ϙθʹ. τῆς αὐτῆς, ἐμποδίζει καὶ τὸ νὰ προσφέρωνται εἰς τὸ θυσιαστήριον ἑψημένα κρέατα. Ὁ δὲ νζʹ. τῆς αὐτῆς, ῥητῶς ἐμποδίζει τὸ νὰ προσφέρωνται εἰς τὸ θυσιαστήριον γάλα, καὶ μέλι. Ἀγκαλὰ καὶ ταῦτα νὰ ἐπροσφέροντο πρότερον κατὰ τὸν ῥηθέντα μδʹ. τῆς Καρθαγέν. διὰ τὰ νήπια. Ὁ δὲ ηʹ. τοῦ Θεοφίλου διορίζει τί νὰ γίνωνται, ὅσα μείνουν ἀπὸ τὰς προσφορὰς καὶ τὰ νάματα.

ΚΑΝΩΝ Δʹ. Ἡ ἄλλη πᾶσα ὀπώρα εἰς οἶκον ἀποστελλέσθω, ἀπαρχὴ τῷ Ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς Πρεσβυτέροις, ἀλλὰ μὴ πρὸς τὸ θυσιαστήριον. Δῆλον δέ, ὡς ὁ Ἐπίσκοπος καὶ οἱ Πρεσβύτεροι, ἐπιμερίσουσι τοῖς Διακόνοις, καὶ τοῖς λοιποῖς Κληρικοῖς.

Ἑρμηνεία. Ὁ Κανὼν οὗτος διορίζει, ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα πωρικά, (ἔξω τῶν σταχύων τοῦ σίτου καὶ τῆς σταφυλῆς καὶ τοῦ ἐλαίου, καὶ τοῦ θυμιάματος) νὰ μὴ προσφέρωνται εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, ἀλλὰ νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὸν οἶκον τοῦ Ἐπισκόπου καὶ τῶν Πρεσβυτέρων, ὅταν ᾖναι πρωτοφανήσιμα, ἵνα οἱ ταῦτα ἀποστέλλοντες, ἀξίαν εὐχαριστίαν ἀναπέμψωσι τῷ Θεῷ δι’ αὐτῶν, ὁποῦ τοιαῦτα ἀγαθὰ τοὺς ἐχάρισε. Φανερὸν δὲ εἶναι ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος καὶ οἱ Πρεσβύτεροι δὲν θέλουν τὰ ἀπολαύσουν μόνοι τους, ἀλλὰ θέλουν τὰ διαμοιράσουν καὶ εἰς τοὺς Διακόνους, καὶ τοὺς λοιποὺς Κληρικοὺς διὰ νὰ συμμεθέξωσι καὶ αὐτοί. Ὅρα τὴν ἑρμηνείαν τοῦ γʹ. ἀποστολικοῦ.

ΚΑΝΩΝ Εʹ. Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος, τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα μὴ ἐκβαλλέτω προφάσει εὐλαβείας. Ἐὰν δὲ ἐκβάλῃ, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δέ, καθαιρείσθω.

Ἑρμηνεία. Ὁ μὲν παλαιὸς Νόμος ἐσυγχώρει εἰς τοὺς ὑπανδρευμένους νὰ χωρίζουν τὰς γυναῖκάς των, ὁπόταν ἤθελαν, καὶ χωρὶς κᾀμμίαν εὔλογον ἀφορμήν. Ὁ δὲ Κύριος εἰς τὸ Εὐαγγέλιον ἐμπόδισε τοῦτο σφοδρῶς. Ὅθεν καὶ οἱ Ἀπόστολοι ἀκολουθοῦντες τὴν τοῦ Κυρίου διαταγήν, ἐμποδίζουσι τοῦτο εἰς τὸν παρόντα Κανόνα, καὶ λέγουσιν· ὁ Ἐπίσκοπος, ἢ ὁ Πρεσβύτερος, ἢ ὁ Διάκονος, ἂς μὴ ἐκβάλῃ, ἤτοι ἂς μὴ χωρίζῃ βιαίως τὴν γυναῖκά του, χωρὶς τὴν συμφωνίαν δηλ. ἐκείνης, διὰ πρόφασιν καὶ σχῆμα εὐλαβείας· εἰδὲ καὶ τὴν χωρίσῃ, ἂς ἀφορίζεται, ἕως οὗ νὰ καταπεισθῇ νὰ τὴν πάρῃ πάλιν εἰς τὴν οἰκίαν του. Εἰ δὲ καὶ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ πεῖσμά του, καὶ δὲν θέλει νὰ τὴν παραλάβῃ, ἂς καθαίρεται τῆς ἱερωσύνης τελείως. Ἐπειδὴ καὶ φαίνεται μὲ τοῦτο ὁποῦ κάμνει, πῶς ἀτιμάζει τὸν γάμον, ὅστις εἶναι κατὰ τὸν Ἀπόστολον τίμιος. Καὶ πῶς νομίζει τὴν κοίτην καὶ τὴν μίξιν ἀκάθαρτον, ἥτις ἀπὸ τὸν ἴδιον Ἀπόστολον ὠνομάσθη ἀμίαντος.

Ἀφίνω νὰ λέγω, ὅτι, μοιχεία καὶ εἰς τὸν χωρισμὸν τοῦτον μεσολαβεῖ καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος. «Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρ’ ἐκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχᾶσθαι.» Ἔφη δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος, «δέδεσαι γυναικί, μὴ ζήτει λύσιν. Καὶ μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου, ἵνα σχολάζητε τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ.»

Συμφωνία. «Οὕτω καὶ ἡ ϛʹ. ἐν τῷ ιγʹ. αὐτῆς Κανόνι διορίζει, ὅτι νὰ μένουν στερεὰ καὶ ἀχώριστα τὰ συνοικέσια τῶν ἱερωμένων, καὶ ὄντες οὗτοι πρὸ τοῦ ἱερωθῆναι ὑπανδρευμένοι, νὰ μὴ ἐμποδίζωνται ἐκ τοῦ γάμου εἰς τὸ νὰ λάβουν τὴν ἱερωσύνην, μήτε νὰ χρεωστοῦν ὅταν χειροτονοῦνται νὰ ὁμολογοῦν, ὅτι ἀφ’ οὗ γένουν ἱερεῖς, νὰ χωρίζωνται ἀπὸ τὰς γυναῖκάς των,» καθὼς τοιαύτη παράνομος συνήθεια ἐπεκράτησεν εἰς τὴν Ῥώμην. Εἰ δὲ καὶ ὁ δʹ. καὶ λγʹ. Κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ λέγουσιν, ὅτι οἱ Ἐπίσκοποι καὶ Πρεσβύτεροι καὶ Διάκονοι καὶ Ὑποδιάκονοι νὰ σωφρονοῦν, καὶ νὰ ἀπέχουν ἀπὸ τὰς γυναῖκάς των κατὰ τοὺς ἰδίους ὄρους· ἀλλ’ οἱ ἑρμηνευταὶ τῶν Κανόνων, ὁ Ζωναρᾶς, λέγω, καὶ ὁ Βαλσαμών, καὶ μάλιστα ἡ ϛʹ. ἐν τῷ ιγʹ. Κανόνι, ἑρμηνεύοντες τοὺς ἀνωτέρω Κανόνας, λέγουσιν, ὅτι νὰ ἀπέχωσι κατὰ τοὺς καιροὺς μόνον τῆς ἐφημερίας των, καὶ ὄχι πάντοτε, πλὴν τῶν Ἐπισκόπων· καὶ ὅρα ἐκεῖ.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ. Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος, κοσμικὰς φροντίδας μὴ ἀντιλαμβανέτω. Εἰδὲ μή, καθαιρείσθω.

Ἑρμηνεία. Δὲν εἶναι συγχωρημένον εἰς τοὺς ἱερωμένους νὰ ἐμπλέκωσι τὸν ἑαυτόν τους εἰς πράγματα κοσμικά, ἀλλὰ νὰ καταγίνωνται εἰς τὴν θείαν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπαγγέλματός των, καὶ νὰ φυλάττωσι τὸν νοῦν αὐτῶν ἐλεύθερον ἀπὸ κάθε σύγχυσιν καὶ ταραχὴν βιωτικήν. Ὅθεν καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται, ὅτι, ὁ Ἐπίσκοπος, ἢ ὁ Πρεσβύτερος, ἢ ὁ Διάκονος, ἂς μὴ ἀναδέχεται εἰς τὸν ἑαυτόν του φροντίδας βιωτικάς. Εἰ δὲ καὶ ἀναδέχεται ταύτας, καὶ δὲν θέλει νὰ τὰς ἀποβάλῃ ἀπὸ λόγου του, ἀμὴ ἐπιμένει εἰς αὐτάς, ἂς καθαίρεται. Τὸ δὲ νομικὸν τοῦ Φωτίου τίτλῳ ηʹ. λέγει, ὅτι οἱ Ἐπίσκοποι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι φροντίδας καὶ νὰ γίνωνται ἐπίτροποι, οὔτε αὐτῶν τῶν ἰδίων τους συγγενῶν. Κατὰ τὸν ιγʹ. ιδʹ. ιεʹ. τίτλ. αʹ. βιβλ. γʹ. τῶν Βασιλικῶν. Ἔξω μόνον ἂν ἡ ἐπιτροπικὴ αὐτὴ ἦναι διὰ νὰ μοιρασθοῦν ψυχικά, καὶ ἐλεημοσύναι διὰ τὸν ἀποθανόντα συγγενῆ τους, κατὰ τὴν ξηʹ. Νεαρὰν τοῦ σοφοῦ Λέοντος. Ἀνάγνωθι καὶ τοὺς ἀνωτέρω συμφώνους Κανόνας, ἐμποδίζοντας ἀπὸ τοὺς κληρικοὺς τὰς κοσμικὰς φροντίδας.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ. Εἴτις Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος, τὴν ἁγίαν τοῦ Πάσχα ἡμέραν πρὸ τῆς ἐαρινῆς ἰσημερίας μετὰ Ἰουδαίων ἐπιτελέσοι, καθαιρείσθω.

Ἑρμηνεία. Δύω ἰσημερίας κάμνει τὸν χρόνον ὁ ἥλιος, μίαν μέν, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀνοίξεως, ἄλλην δὲ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ φθινοπώρου. Καὶ λέγονται ἰσημερίαι, ἐπειδὴ τότε ἴση εἶναι ἡ ἡμέρα μὲ τὴν νύκτα, καὶ ἀντιστρόφως, ἡ νύκτα μὲ τὴν ἡμέραν. Καὶ ἡ μὲν φθινοπωρινὴ ἰσημερία γίνεται κατὰ τὸν Σεπτέμβριον μῆνα, ὅταν ὁ ἥλιος ἐμβαίνει εἰς τὴν αʹ. μοῖραν τοῦ Ζωδίου τοῦ καλουμένου Ζυγοῦ. Ὄχι τοῦ ἐνάστρου καὶ αἰσθητοῦ, ἀλλὰ τοῦ ἀνάστρου καὶ νοητοῦ. Ἡ δὲ ἐαρινή, ἤτοι ἡ τῆς ἀνοίξεως ἰσημερία γίνεται κατὰ τὸν Μάρτιον μῆνα, ὅταν ὁ ἥλιος ἐμβαίνῃ εἰς τὴν αʹ. μοῖραν τοῦ Ζωδίου, τοῦ καλουμένου Κριοῦ, ὄχι τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ἐνάστρου, τοῦ ὄντος μεταβλητοῦ, ἀλλὰ τοῦ νοητοῦ καὶ ἀνάστρου τοῦ ὄντος ἀμεταβλήτου κατὰ τοὺς ἀστρονόμους.

Ἡ ἐαρινὴ λοιπὸν αὐτὴ ἰσημερία, διὰ τὴν ἀνωμαλίαν τῆς ἀπὸ δυσμῶν εἰς ἀνατολὰς ἰδίας κινήσεως τοῦ ἡλίου, δὲν γίνεται πάντοτε εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἀλλ’ εἰς μὲν τὸν καιρὸν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ἦτο εἰς τὴν κβʹ. τοῦ Δρύστρου, ἤτοι τοῦ Μαρτίου, κατὰ τὰς διαταγὰς τῶν αὐτῶν Ἀποστόλων ἢ κατ’ ἄλλους εἰς τὴν κγʹ. εἰς δὲ τὸν καιρὸν τῆς οἰκουμενικῆς αʹ. συνόδου ἦτο εἰς τὴν καʹ. Μαρτίου κατὰ τὸν Σεβαστόν, καὶ ἄλλους. Καὶ τώρα εἰς τοὺς ἐδικούς μας καιρούς, γίνεται εἰς τὴν ιαʹ. ἢ καὶ ιʹ. σχεδὸν τοῦ Μαρτίου. (Κατὰ μὲν γὰρ τοὺς παλαιοὺς ἀστρονόμους, τὸν Πτολεμαῖον καὶ ἄλλους, ἓν νυχθήμερον καταβαίνει ἡ ἰσημερία εἰς τριακοσίους χρόνους, καὶ ὀλίγον τι περισσοτέρους. Κατὰ δὲ τοὺς νεωτέρους, ἓν νυχθήμερον καταβαίνει εἰς χρόνους ρλδʹ. ὡς φαίνεται ἐν σελ. 540. τοῦ τόμου τῆς Ἀγάπης). Τούτων οὕτω προεγνωσμένων, ὁ παρὼν Ἀποστολικὸς Κανὼν διορίζει, ὅτι ὅποιος Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος, ἤθελεν ἑορτάσῃ τὸ ἅγιον Πάσχα προτήτερα ἀπὸ τὴν ἰσημερίαν τῆς ἀνοίξεως, μαζὺ μὲ τὸ νομικὸν φάσκα τῶν Ἰουδαίων, ἂς καθαίρεται. (

διότι καὶ ἀπὸ τοὺς Ἰουδαίους, οἱ μὲν σοφώτεροι ἐφύλαττον τὸ κατὰ τὴν ἰσημερίαν ἑορτάζειν τὸ Πάσχα κατὰ τὸν Βλάσταριν, καθὼς ὁ Μωϋσῆς τοῦτο διέταξεν, οἱ δὲ ἀγροικότεροι ἑώρταζον αὐτὸ πρὸ τῆς ἰσημερίας κατὰ τὸν παρόντα Κανόνα, καὶ ἀκολούθως δὶς ἐν τῷ αὐτῷ ἐνιαυτῷ τὸ Πάσχα ἑώρταζον, καθὼς τοῦτο δηλοῖ ἡ ἐπιστολὴ Κωνσταντίνου τοῦ Βασιλέως ἡ περὶ τοῦ Πάσχα, κειμένη ἐν τῷ αʹ. βιβλ. τῆς ἱστορίας τοῦ Θεοδωρήτου, κεφ. ιʹ. ἢ θʹ. παρ’ ἄλλοις.) Πότε δὲ τοῦτο νὰ ἐπιτελῆ; ὕστερα ἀπὸ τὴν ἰσημερίαν δηλ. καὶ ὕστερα ἀπὸ τὸ νομικὸν φάσκα. Ὕστερα μὲν ἀπὸ τὴν ἰσημερίαν, διατί, ἢ ἰσημερία μὲ τὸ νὰ ἦναι μέτρον διαιρετικὸν τοῦ τελείου ἐνιαυτοῦ, ἀνίσως πρὸ τῆς ἰσημερίας ἑορτάσωμεν, κάμνομεν δύω φοραῖς Πάσχα εἰς τὸν αὐτὸν χρόνον, καὶ ἀκολούθως δύω φοραῖς σημαδεύομεν τὸν θάνατον τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν ἰσημερίαν ἑορτάσωμεν, ἕνα μόνον Πάσχα κάμνομεν τὸν χρόνον, καὶ ἀκολούθως ἔνα καταγγέλλομεν τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ οἱ ἴδιοι Ἀπόστολοι ἐν ταῖς Διαταγαῖς ταῦτά φασι· «δεῖ ὑμᾶς, ἀδελφοί, τὰς ἡμέρας τοῦ Πάσχα ἀκριβῶς ποιεῖσθαι, μετὰ πάσης ἐπιμελείας, μετὰ τροπὴν ἰσημερινήν, ὅπως μὴ δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἑνὸς παθήματος μνείαν ποιεῖσθε, ἀλλ’ ἅπαξ τοῦ ἔτους, τοῦ ἅπαξ ἀποθανόντος.»

Ὕστερα δὲ πάλιν ἀπὸ τὸ φάσκα τῶν Ἰουδαίων, ἕνα μέν, διὰ νὰ προηγῆται ὁ τύπος, ἤτοι ἡ σφαγὴ τοῦ Ἀμνοῦ, καὶ ἔπειτα νὰ ἀκολουθῇ τὸ τυπούμενον, ἤτοι ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος καὶ ἡ ἀνάστασις. Καὶ ἄλλο δέ, διὰ νὰ μὴ ἑορτάζωμεν εἰς ἄλλην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος, καθὼς οἱ Ἰουδαῖοι ἑορτάζουσιν ὁποίαν ἡμέραν τύχῃ ἡ ιδʹ. τῆς σελήνης, ἀλλὰ πάντοτε εἰς Κυριακήν, ὡς καὶ τοῦτο, εἰς τὸν αὐτὸν τόπον οἱ Ἀπόστολοι λέγουσι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὅταν κᾀμμίαν φορὰν συμπέσῃ τὸ νομικὸν φάσκα εἰς ἡμέραν Κυριακήν, ἡμεῖς δὲν ἑορτάζομεν κατ’ αὐτὴν τὸ Πάσχα, ἀλλὰ τὴν ἐρχομένην Κυριακήν, ἵνα μὴ τοῖς Ἰουδαίοις συνεορτάσωμεν. Ἐπειδὴ καὶ κατ’ αὐτὴν τῶν πραγμάτων τὴν ἀλήθειαν, πρῶτον τότε Ἰουδαῖοι τὸ ἐδικόν τους Πάσχα ἑώρτασαν, καὶ ὕστερον ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις ἔγινε, τῆς ὁποίας τύπον καὶ ἐνθύμησιν φέρει τὸ Πάσχα ὁποῦ τώρα κατ’ ἔτος ἡμεῖς ἑορτάζομεν.

Συμφωνία. Ὅτι δὲ μὲ τοὺς Ἰουδαίους δὲν πρέπει νὰ συνεορτάζωμεν, ἢ τὰ τῶν ἑορτῶν αὐτῶν δῶρα καὶ ἄζυμα νὰ δεχώμεθα, καὶ ὁ οʹ. Ἀποστολικὸς διορίζει, ἀλλὰ καὶ ὁ λζʹ. καὶ ληʹ. τῆς ἐν Λαοδικείᾳ. Ἀλλ’ οὔτε πρέπει νὰ συμπροσευχώμεθα μὲ αὐτούς, κατὰ τὸν ξεʹ. Ἀποστολικόν, οὔτε ἔλαιον νὰ πηγαίνωμεν εἰς τὰς συναγωγάς των, κατὰ τὸν οαʹ. Ἀποστολικόν. Καθαιρεῖ δὲ τοὺς ἱερωμένους, ὁ αʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς μὴ φυλάττοντας τὸν περὶ τοῦ Πάσχα ὅρον τῆς αʹ. συνόδου, ἀλλὰ μετὰ Ἰουδαίων τοῦτο ἐπιτελοῦντας. Ὁ δὲ ξʹ. καὶ παʹ. καὶ ριζʹ. τῆς ἐν Καρθαγένη διορίζουν περὶ τῆς ἡμέρας τοῦ Πάσχα πότε νὰ εὑρίσκεται, καὶ ποῦ νὰ γράφεται, καὶ εἰς τοὺς ἄλλους νὰ διαλαλῆται. Ὁ δὲ ιαʹ. τῆς ϛʹ. ἐμποδίζει ἀκόμη καὶ τοῦ νὰ προσκαλῇ τινὰς Χριστιανὸς τοὺς Ἰουδαίους εἰς ἰατρείαν, ἢ νὰ συλλούεται μὲ αὐτούς.

ΚΑΝΩΝ Ηʹ. Εἴ τις Ἐπίσκοπος, ἢ Πρεσβύτερος, ἢ Διάκονος, ἢ ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, προσφορᾶς γενομένης, μὴ μεταλάβοι, τὴν αἰτίαν εἰπάτω: καὶ ἐὰν ᾖ εὔλογος, συγγνώμης τυγχανέτω. Εἰ δὲ μὴ λέγοι, ἀφοριζέσθω, ὡς αἴτιος βλάβης γενόμενος τῷ λαῷ καὶ ὑπόνοιαν ἐμποιήσας κατὰ τοῦ προσενέγκαντος, ὡς μὴ ὑγιῶς ἀνενέγκαντος.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν θέλει, ὅτι ὅλοι, καὶ μάλιστα οἱ ἱερωμένοι, νὰ ᾖναι προετοιμασμένοι καὶ ἄξιοι νὰ μεταλάβουν τὰ θεῖα μυστήρια, ὅταν γίνεται ἡ προσφορά, ἤγουν ἡ ἱερουργία τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου. Εἰ δὲ τινὰς ἀπὸ αὐτοὺς δὲν μεταλάβοι παρὼν εἰς τὴν θείαν λειτουργίαν, ἂς εἰπῇ τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐμετάλαβε καὶ εἰ μὲν ἦναι δικαία καὶ εὔλογος, ἂς λαμβάνῃ συγχώρησιν, εἰ δὲ καὶ δὲν θέλει νὰ τὴν εἰπῇ, ἂς ἀφορίζηται. Ἐπειδὴ καὶ γίνεται αἴτιος βλάβης εἰς τὸν λαόν, μὲ τὸ νὰ δίδῃ ἀφορμὴν νὰ ὑποπτευθῇ τὸ πλῆθος, πῶς ὁ ἱερεὺς ἐκεῖνος ὁποῦ ἐλειτούργησεν εἶναι ἀνάξιος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησε νὰ κοινωνήσῃ ἀπὸ αὐτόν.