Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων πατέρων

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Θεόφιλος ὁ κατὰ τὸ 389. ἔτος χρηματίσας τῆς Ἀλεξανδρείας Ἀρχιεπίσκοπος, σοφὸς καὶ ἀνδρεῖος ὢν τὸ φρόνημα, πρότερον μὲν ἠλευθέρωσε τὴν Ἀλεξάνδρειαν ἀπὸ τὴν πλάνην τῶν εἰδώλων· διότι, ὄχι μόνον ἔδειχνεν εἰς τοὺς ἠπατημένους Ἕλληνας τὰς κρυφὰς μηχανὰς ὁποῦ εἶχον οἱ Ἱερεῖς των, διὰ μέσου τῶν ὁποίων ἔμβαινον μέσα εἰς τὰ ἄδεια καὶ ἄψυχα εἴδωλα, καὶ ἔλεγον ἀπὸ ἐκεῖθεν μέσα ἐκεῖνα ὁποῦ ἤθελον, ἀλλὰ καὶ τὸ ξόανον τοῦ Σαράπιδος (τὸ ὁποῖον διὰ τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος, ᾄδετο λόγος, ὅτι ἂν σεισθῇ, ἔχει νὰ σεισθῇ ὅλη ἡ γῆ,) ἐσύντριψε καὶ ἔδειξεν αὐτὸ εἰς τοὺς ὁρῶντας Ἕλληνας ποντικῶν κατοικητήριον· καὶ τὰ φονικὰ μυστήρια τοῦ Μυθρείου ἐπόμπευσε, καὶ τὰ ἀγάλματα τῶν ψευδοθεῶν ἐχώνευσεν εἰς λεβήτια καὶ ἄλλας χρείας τῆς Ἐκκλησίας. Ὕστερον ὅμως ἐξ αἰτίας τῶν περὶ τὸν Ἀμμώνιον μοναχῶν, τῶν λεγομένων μακρῶν, μάχην κατὰ τοῦ θείου Χρυσοστόμου κινήσας, ὡς μὴ ὤφειλε, διὰ τοῦτο μισητὸς παρὰ πᾶσιν ἐγένετο. Ηὔξησε δὲ τὸ κατ’ αὐτοῦ μῖσος καὶ διὰ τί κατεγίνετο εἰς τὴν μελέτην τῶν βιβλίων τοῦ Ὠριγένους, τὰ ὁποῖα προλαβὼν εἶχεν ἀποκηρύξει. Παρὼν δὲ ἧτο εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ Νεκταρίου Σύνοδον, ἥτις μετὰ τὴν βʹ. Οἰκουμενικὴν ἐγένετο ἐν ἔτει 394. περὶ Ἀγαπίου καὶ Βαγαδίου τῶν ἀντεχομένων τῆς ἐπισκοπῆς Βόστρης (περὶ ἧς ὅρα μετὰ τὴν ἐν Σαρδικῇ).

Τελειώσας δὲ ἐν μετανοίᾳ τὴν ζωήν του ἀφῆκεν εἰς ἡμᾶς τὰς κανονικὰς ἐπιστολὰς ταύτας, ἀναγκαίας οὔσας εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας σύστασιν, αἵτινες ἐπικυροῦνται, ἀορίστως μὲν ἀπὸ τὸν αʹ. τῆς δʹ. καὶ τὸν αʹ. τῆς ζʹ. ὡρισμένως δὲ ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς ϛʹ. Οἰκουμενικῆς, καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης Οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνουσι δύναμιν. Εὑρίσκονται δὲ ἐν τῷ βʹ. τόμῳ τῶν Πανδεκτῶν, καὶ ἐν τῷ αʹ. τόμῳ τῶν. Συνοδικῶν, σελ. 353.

Οἱ ιδʹ. Κανόνες Θεοφίλου τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ Καὶ τὸ ἔθος καὶ τὸ πρέπον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ πᾶσαν Κυριακὴν τιμᾷν, καὶ ἐν ταύτῃ πανηγυρίζειν, ἐπειδήπερ ἐν ταύτῃ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασιν ἡμῖν ἐπρυτάνευσε. Διὸ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς καὶ πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχὴ ζωῆς ἡμῖν ὑπάρχουσα, καὶ ὀγδόη, ἅτε δὴ ὑπεραναβεβηκυῖα τὸν τῶν Ἰουδαίων Σαββατισμόν. Ἐπεὶ οὖν συνέβη τὴν τῶν ἁγίων Θεοφανείων νήστιμον ἡμέραν εἶναι, ταύτην οἰκονομήσωμεν καὶ πρὸς ἑκάτερον ἐπιστημόνως χωρήσωμεν, ἵνα μεταλαμβάνοντες ὀλίγων φοινίκων, ἐκκλίνωμεν ἅμα καὶ τὰς αἱρέσεις, τὰς μὴ τιμώσας τὴν ἀναστάσιμον τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡμέραν καὶ τὸ ὀφειλόμενον τῇ νηστίμῳ ἡμέρᾳ ἀποδῶμεν, περιμένοντες τὴν ἑσπερινὴν σύναξιν, ἥτις ἐνταῦθα, Θεοῦ θέλοντος, τελεῖται. Συναχθῶμεν τοίνυν ἀπὸ ὥρας ἐννάτης ἐνταῦθα.

Ἑρμηνεία Ἐπειδὴ ἡ νήστιμος ἡμέρα, ἤτοι ἡ παραμονὴ τῶν Θεοφανείων ἠκολούθησε νὰ τύχῃ εἰς ἡμέραν καταλύσιμον, τὴν Κυριακήν, διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι πρέπει νὰ οἰκονομήσωμεν μὲ σοφίαν καὶ διάκρισιν καὶ τὰ δύω ἐναντία ταῦτα, τρώγοντες μὲν ὀλίγους φοίνικας (ἢ καὶ σῦκα καὶ σταφίδας), καὶ μὲ τὴν λύσιν τῆς νηστείας ταύτης, νὰ τιμήσωμεν τὴν ἀναστάσιμον καὶ καταλύσιμον ἡμέραν τῆς Κυριακῆς, καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς αἱρέσεις ὁποῦ τὴν Κυριακὴν δὲν τιμοῦν μὲ τὴν τελείαν ἀσιτίαν ὁποῦ εἰς αὐτὴν κάμνουσι (καὶ ὅρα τὸν ιηʹ. τῆς ἐν Γάγγρᾳ). Διότι καὶ τὸ πρέπον, καὶ ἡ ἀρχαία συνήθεια καὶ παράδοσις τῆς Ἐκκλησίας, χρεωστικῶς ζητοῦν νὰ τιμῶμεν ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι κάθε Κυριακὴν καὶ νὰ πανηγυρίζωμεν εἰς αὐτήν, χαίροντες διὰ τὴν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασιν ὁποῦ ἐχάρισεν εἰς ἡμᾶς ὁ Κύριος κατ’ αὐτὴν τὴν ἡμέραν, ὡσὰν ὁποῦ ἡ ἡμέρα αὕτη ὀνομάζεται εἰς τὰς θείας Γραφὰς καὶ πρώτη, διὰ τί εἶναι ἀρχὴ τῆς ζωῆς ἡμῶν, καὶ ὀγδόη, διὰ τί ὑπερέβη τὴν ἑβδόμην, τὸ Σάββατον δηλ. τῶν Ἰουδαίων, ὡς μετὰ τὴν ἑβδόμην ἀριθμουμένη (καὶ ὅρα τὸν ϙαʹ. Βασιλείου). Νὰ τιμήσωμεν δὲ πάλιν καὶ τὴν νήστιμον ἡμέραν τῆς παραμονῆς μὲ τὴν ἰδίαν αὐτὴν λύσιν, μὲ τὸ νὰ μὴ λύωμεν αὐτήν, ἢ νὰ καταλύωμεν εἰς ἄλλα παχύτερα καὶ λιπαρώτερα φαγητά, προσμένοντες τὴν ὥραν τοῦ Ἑσπερινοῦ, ὅστις ἔχει νὰ γένῃ σὺν Θεῷ μετὰ τὴν ἐννάτην ὥραν.

Ὅρα καὶ τὸν ξδʹ. Ἀποστολικόν.

Ἐκ τοῦ Ὑπομνηστικοῦ, ὅπερ ἔλαβεν Ἄμμων διὰ τὴν Λυκώ. ΚΑΝΩΝ Βʹ Περὶ τῶν κοινωνησάντων τοῖς Ἀρειανοῖς καὶ μέχρι νῦν τὰς Ἐκκλησίας κατεχόντων, ὡς ἔχει τὸ ἔθος γινέσθω. Οὕτω μέντοι, ὥστε ἑτέρους καταστῆναι μαρτυρουμένους ἐν ὀρθοδοξίᾳ, κᾀκείνους αὐλίζεσθαι, οὕτως οἰκονομουμένων καὶ τούτων, ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι πεποιήκασιν οἱ ἐν τῇ Θηβαΐδι ὀρθόδοξοι Ἐπίσκοποι. Οἱ καταστάντες παρ’ Ἀπόλλωνος τοῦ Ἐπισκόπου, καὶ κοινωνήσαντες τοῖς ἔχουσι τὰς Ἐκκλησίας Ἀρειανοῖς, ἐπιτιμάσθωσαν, εἴγε γνώμῃ ἑαυτῶν πεποιήκασι τοῦτο· εἰ δὲ ὑπήκοοι γεγόνασι, τῷ οἰκείῳ Ἐπισκόπῳ αὐλιζέσθωσαν, ὡς μὴ ἐπεγνωκότες τὸ ἄλογον. Καὶ εἰ μὲν πάντες οἱ λαοὶ τούτους ἀποποιοῦνται μετὰ τῶν ἄλλων, ἕτεροι χειροτονείσθωσαν· εἰ δὲ ἀντιποιοῦνται αὐτῶν μετ’ ἐκείνων οἷς κεκοινωνήκασι, ταύτης καὶ οὗτοι ἀποπειράσθωσαν τῆς συνηθείας, ᾗ ἐχρήσαντο οἱ ἐν Θηβαΐδι πάντες ὀρθόδοξοι Ἐπίσκοποι.

Ἑρμηνεία Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ Ἐπίσκοποι ὁποῦ ἐσυγκοινώνησαν μὲ τοὺς Ἀρειανούς, καὶ ἐκράτησαν ἕως τοῦ νῦν τὰς Ἐκκλησίας τῶν ὀρθοδόξων, νὰ ἐξωσθοῦν μὲν αὐτοὶ ἀπὸ αὐτάς, νὰ συγκοινωνοῦν ὅμως μὲ τοὺς ὀρθοδόξους, ἀφ’ οὗ γένῃ εἰς αὐτοὺς ἡ οἰκονομία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐδιώρισαν οἱ ἐν τῇ Θηβαΐδι ὀρθόδοξοι Ἐπίσκοποι, νὰ γίνεται καὶ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις, ὁποῦ εὑρίσκονται τοιοῦτοι Ἀρειανοί, ἐπιστρέφοντες εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν. Αὐτοί, λέγω, νὰ ἐξωσθοῦν ἀπὸ αὐτάς, καὶ νὰ κατασταίνωνται ἄλλοι ὀρθόδοξοι εἰς αὐτάς. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὀρθόδοξοι, τοὺς ὁποίους κατέστησεν ὁ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων, εἰ μὲν καὶ ἐσυγκοινώνησαν ἀφ’ ἑαυτοῦ των μὲ τοὺς Ἀρειανούς, νὰ ἐπιτιμῶνται, εἰ δὲ μὲ γνώμην τοῦ ῥηθέντος Ἐπισκόπου των τοῦτο ἔκαμαν, νὰ ἔχουν τὴν κοινωνίαν μὲ τοὺς ἄλλους Ἐπισκόπους, διὰ τί θέλοντες νὰ φυλάξουν ὑπακοὴν εἰς τὸν Ἐπίσκοπόν τους, δὲν ἐδυνήθησαν νὰ γνωρίσουν ποῖον ἦτο εὔλογον νὰ κάμουν, ἤτοι τὸ νὰ μὴ συγκοινωνήσουν μὲ ἐκείνους. Καὶ ἂν μὲν ὅλον τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ ἀποστρέφωνται τοὺς τοιούτους, ὡς συγκοινωνοὺς τῶν Ἀρειανῶν, ἂς χειροτονοῦνται ἄλλοι ἀντ’ αὐτῶν ὀρθόδοξοι, εἰ δὲ στέργουν, τόσον αὐτούς, ὅσον καὶ τοὺς Ἀρειανούς, μὲ τοὺς ὁποίους ἐσυγκοινώνησαν, ἂς δεχθοῦν κατὰ τὴν συνήθειαν ὁποῦ ἐμεταχειρίσθησαν οἱ ῥηθέντες ἐν Θηβαίδι Ἐπίσκοποι εἰς τοὺς ἐκ τῆς κοινωνίας τῶν Ἀρειανῶν ἐπιστρέφοντας.

Σημείωσαι ὅτι, οὔτε εἰς τὸν αʹ. οὔτε εἰς τὸν παρόντα Κανόνα σώζεταί τις ἑρμηνεία τοῦ Βαλσαμῶνος. Ὅρα καὶ τὸν ξηʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Γʹ Περὶ Βίστου καταστάντος ἐν Ἐρέβῃ Πρεσβυτέρου, ζητητέον. Καὶ εἰ μὲν ἀποταξαμένην τινά, ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς ἐβιάσατο, μὴ συγχωρείσθω εἶναι Πρεσβύτερος, ὅπου γε, οὐδὲ ὡς λαϊκὸς ὀφείλει συνάγεσθαι, τῆς Ἐκκλησίας εἰωθυίας τοὺς τοιούτους χωρίζειν. Οὐ φέρει δὲ τοῦτο πρόκριμα τῷ Ἐπισκόπῳ Ἀπόλλωνι, εἰ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν κατέστησε, τῆς ἁγίας Συνόδου κελευσάσης, τοὺς ἀναξίους, μετὰ τὴν χειροτονίαν, ἐλεγχομένους ἐπὶ ἐγκλήματι, ἐκβάλλεσθαι.

Ἑρμηνεία Ὁ Βίστος οὗτος ἐφημίζετο, ὅτι ἐβίασε καὶ ἔλαβε μίαν γυναῖκα ὕπανδρον, ἥτις ζῶντος τοῦ ἀνδρός της, ἐχωρίσθη ἀπὸ αὐτόν. Ἔπειτα ἐχειροτονήθη Πρεσβύτερος ἀπὸ τὸν Ἀπόλλωνα εἰς τὴν Ἐρέβην πόλιν τῆς Αἰγύπτου, μὴ γινώσκοντα, ὅτι αὐτὸς ἔλαβε τοιαύτην γυναῖκα. Λέγει λοιπὸν ὁ παρὼν Κανών, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ αὕτη ἡ ὑπόθεσις, καὶ εἰ μὲν οὕτως ἔχει, ὁ μὲν χειροτονηθεὶς αὐτὸς Πρεσβύτερος νὰ καθαίρεται καὶ πλέον νὰ μὴ ἦναι Ἱερεύς, εἰς καιρὸν ὁποῦ οὐδὲ ὡς λαϊκὸς ὁ τοιοῦτος πρέπει νὰ συνίσταται μὲ τοὺς πιστοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐπειδὴ ἡ Ἐκκλησία χωρίζει τοὺς τοιούτους ἀπὸ τὴν σύναξιν τῶν πιστῶν. Εἰς δὲ τὸν χειροτονήσαντα Ἀπόλλωνα τοῦτο δὲν προξενεῖ βλάβην καὶ καθαίρεσιν τῆς Ἀρχιερωσύνης του, ἐπειδὴ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν ἐχειροτόνησε. Διότι ἡ ἁγία Σύνοδος, ἤτοι ἡ αʹ. ἐν τῷ θʹ. Κανόνι αὑτῆς ἐπρόσταξεν, ὅτι οἱ ἀναξίως χειροτονηθέντες, οὗτοι καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐλεγχόμενοι, ἐκβάλλονται ἀπὸ τὴν Ἱερωσύνην. Ὅρα αὐτὸν τοῦτον τὸν θʹ. τῆς αʹ.

ΚΑΝΩΝ Δʹ Περὶ δὲ Σούρ, ἐπειδὴ ὁ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων διεβεβαιώσατο καὶ ἀπεσταλκέναι τοῦτον, καὶ ἀλλότριον τῆς Ἐκκλησίας πεποιηκέναι, ἔστω οὕτως, ὡς ἀπεφῄνατο ὁ Ἐπίσκοπος, χρωμένου ἐκείνου ταῖς οἰκείαις δικαιολογίαις, εἴγε βούλεται καὶ μέμφεται τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐπισκόπου.

Ἑρμηνεία Ὁ Σοὺρ οὗτος Κληρικὸς ἦτο τοῦ Ἐπισκόπου Ἀπόλλωνος, ὁ ὁποῖος ἀπεστάλθη, ἤτοι ἀπεβλήθη ἀπὸ τὸν Κλῆρον (καθὼς ἑρμηνεύει ὁ Βαλσαμὼν) καὶ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν ἐδιώχθη, ὡς ὁ ἴδιος Ἀπόλλων ἐβεβαίωσε. Λέγει λοιπὸν ὁ Κανὼν οὗτος, ὅτι ἐπειδὴ τοῦτο οὕτως ἔγινεν, ἂς ᾖναι καθὼς ἐδιώρισεν ὁ Ἐπίσκοπος. Πλήν, ἐὰν ὁ Σοὺρ κατηγορῇ τὴν κατ’ αὐτοῦ τοῦ Ἐπισκόπου του ἀπόφασιν, ἂς εἰπῆ τὰς δικαιολογίας του, ἐὰν θέλῃ, εἰς τὴν Σύνοδον, μέρος τῆς ὁποίας ἦτο καὶ ὁ Ἀπόλλων.

ΚΑΝΩΝ Εʹ Περὶ δὲ Πανοὺφ τοῦ καταστάντος Διακόνου ἐν τῇ Λυκῷ, χρὴ ζητῆσαι. Καὶ εἰ μὲν εὑρεθείη οὗτος κατηχούμενος ὤν, τὴν ἀδελφιδὴν ἑαυτοῦ πρὸς γάμου κοινωνίαν δεξάμενος, μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα εἰς Κλῆρον ἀχθείς, μενέτω ἐν τῷ Κλήρω, εἴγε κεκοίμηται ἐκείνη, καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐ κεκοινώνηκεν αὐτῇ. Εἰ δὲ πιστὸς ὤν, τὴν αὐτὴν ἀδελφιδὴν αὐτοῦ πρὸς γάμου κοινωνίαν ἐδέξατο, ἔστω τοῦ Κλήρου ἀλλότριος· οὐ γὰρ πρόκριμα τῷ Ἐπισκόπῳ φέρει Ἀπόλλωνι, εἰ ἐξ ἀγνοίας κατέστησεν αὐτόν.

Ἑρμηνεία Ὁ Πανοὺφ οὗτος, πρὸ τοῦ νὰ βαπτισθῇ, ἐφημίζετο ὅτι ἐπῆρεν εἰς γυναῖκα τὴν ἀνεψιάν του καὶ μετὰ ταῦτα ἐχειροτονήθη Διάκονος· Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις, καὶ εἰ μὲν αὐτός, ἀφ’ οὗ ἐβαπτίσθη, δὲν ἐμεταχειρίσθηκεν αὐτὴν ὡς γυναῖκά του, ἐπειδὴ ἐκείνη ἀπέθανεν, ἂς μένῃ Διάκονος· τὴν γὰρ πρὸ τοῦ βαπτίσματος χρῆσιν τῆς γυναικὸς ἐκαθάρισε τὸ ἅγιον βάπτισμα· εἰ δὲ τὴν ἐμεταχειρίσθη, νὰ καθαίρεται. Εἰς δὲ τὸν χειροτονήσαντα αὐτὸν Ἀπόλλωνα δὲν προξενεῖ βλάβην ἡ τοιαύτη χειροτονία, ἐπειδὴ ἐν ἀγνοίᾳ, καὶ μὴ ἠξεύρων ὅτι εἶχεν ἐκεῖνος εἰς γυναῖκα τὴν ἀνεψιάν του, ἐχειροτόνησεν αὐτόν. Ὅρα καὶ τὸν ιθʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν θʹ. τῆς αʹ.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ Περὶ Ἰακὼβ χρὴ ζητῆσαι. Εἰ γὰρ Ἀναγνώστης ἦν, καὶ ἐγκλήματι πορνείας ἐδείχθη ὑπεύθυνος, καὶ παρὰ τῶν Πρεσβυτέρων ἐξεβλήθη, εἶτα κεχειροτόνηται, οὗτος ἐκβαλλέσθω, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως γενομένης, καὶ μὴ μόνον ἐκ ψιθυρισμοῦ ἢ κακολογιῶν ὑποψίας εἰς αὐτὸν γινομένης· εἰ δὲ μὴ εὑρεθείη ὑπεύθυνος, μενέτω ἐν τῷ Κλήρῳ· οὐ γὰρ δεῖ ταῖς ματαίαις διαβολαῖς προσέχειν.

Ἑρμηνεία Ὁ Ἰακὼβ οὗτος ἐφημίζετο, ὅτι ἦτο Ἀναγνώστης, καὶ ἐπειδὴ ἐκατηγορήθη ὅτι ἐπόρνευσεν, ἐδιώχθη ἀπὸ τὸν Κλῆρον παρὰ τῶν Ἱερέων, ἔπειτα ἐχειροτονήθη εἰς μεγαλήτερον βαθμόν. Διὰ τοῦτο λέγει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι νὰ γένῃ πρῶτον ἀκριβὴς ἐξέτασις περὶ τούτου, καὶ ἂν μὲν εὑρεθῇ ὑπεύθυνος εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς πορνείας, νὰ ἐκβάλλεται ἀπὸ τὸν Κλῆρον· εἰ δὲ εὑρεθῇ καθαρὸς ἀπὸ αὐτήν, νὰ μένῃ εἰς τὸν Κλῆρον. Εἶπα δὲ νὰ γένῃ ἀκριβὴς ἐξέτασις περὶ τούτου, ἐπειδὴ δὲν πρέπει τινὰς ἀπὸ μοναχὰς κατηγορίας, ἐξ ὑποψίας γενομένας νὰ καθαιρῆται, ἀλλ’ οὔτε πρέπει τινὰς νὰ προσέχῃ εἰς ματαίας καὶ ἀναποδείκτους διαβολάς.

Ὅρα καὶ τὸν θʹ. τῆς αʹ.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ Περὶ τῶν μελλόντων χειροτονηθῆναι, οὗτος ἔστω τύπος, ὥστε πᾶν τὸ Ἱερατεῖον συμφωνεῖν καὶ αἱρεῖσθαι, καὶ τότε τὸν Ἐπίσκοπον δοκιμάζειν. Καὶ συναινοῦντος αὐτῷ τοῦ Ἱερατείου, χειροτονεῖν ἐν μέσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ, παρόντος τοῦ λαοῦ καὶ προσφωνοῦντος τοῦ Ἐπισκόπου, εἰ καὶ ὁ λαὸς δύναται αὐτῷ μαρτυρεῖν· χειροτονία δὲ λαθραίως μὴ γινέσθω. Τῆς γὰρ Ἐκκλησίας εἰρήνην ἐχούσης, πρέπει παρόντων τῶν Ἁγίων, τὰς χειροτονίας ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας γίνεσθαι.

Ἐν δὲ τῇ ἐνορίᾳ, εἰ μὲν κοινωνήσαντές εἰσί τινες ταῖς τῶν κοινωνησάντων γνώμαις, μὴ ἄλλως χειροτονείσθωσαν, ἀλλὰ τῶν ἀληθῶς ὀρθοδόξων Κληρικῶν δοκιμαζόντων, παρόντος πάλιν τοῦ Ἐπισκόπου καὶ προσφωνοῦντος, παρόντι τῷ λαῷ, μόνον εἰ μὴ παραδρομή τις γένηται.

Ἑρμηνεία Ὁ παρὼν Κανὼν εἶναι Κανὼν καὶ τύπος ἐκείνων ὁποῦ μέλλουν νὰ χειροτονοῦνται, ποῖοι καὶ πῶς πρέπει νὰ χειροτονοῦνται. Διορίζει γὰρ ὅτι ὅλον τὸ Ἱερατεῖον πρέπει πρῶτον νὰ συμφωνῇ, καὶ νὰ ἐκλέγῃ ἐκεῖνον ὁποῦ ἔχει νὰ χειροτονηθῇ, καὶ τότε νὰ δοκιμάζῃ αὐτὸν καὶ ὁ Ἐπίσκοπος, καὶ συμφωνοῦντος τοῦ Ἱερατείου, καὶ παρόντος τοῦ λαοῦ, νὰ ἐρωτᾷ τὸν λαόν, ἂν καὶ αὐτοὶ τὸν μαρτυροῦν ἄξιον, καὶ οὕτω νὰ χειροτονῇ αὐτὸν παῤῥησίᾳ εἰς τὸ μέσον τῆς Ἐκκλησίας, κρυφίως δὲ χειροτονία νὰ μὴ γίνεται. Διότι, ἀφ’ οὗ ἡ Ἐκκλησία ἔλαβεν εἰρήνην ἀπὸ τοὺς αἱρετικούς, ἢ καὶ ἀπὸ τοὺς ἐθνικούς, διὰ τὸν φόβον τῶν ὁποίων ἠναγκάζετο νὰ κάμνῃ τὰς χειροτονίας κρυφά, πρέπει αἱ χειροτονίαι νὰ γίνωνται φανερὰ ἐπ’ Ἐκκλησίας, ὅταν ᾖναι παρόντες οἱ Ἅγιοι, ἤτοι οἱ χριστιανοί. Ἐὰν δὲ εἰς τὴν ἐνορίαν τινὸς Ἐκκλησίας εὑρίσκωνταί τινες πιστοί, οἵτινες μὴ θέλοντες ἐσυγκοινώνησαν κατὰ συγκατάβασιν μὲ τὰς γνώμας τῶν κοινωνησάντων τοῖς αἱρετικοῖς, οἱ τοιοῦτοι, λέγω, κατὰ ἄλλον τρόπον νὰ μὴ χειροτονοῦνται εἰς ἐκείνην τὴν ἐνορίαν, ἀνίσως πρῶτον δὲν δοκιμασθοῦν ἀπὸ ὀρθοδόξους Κληρικούς, ἂν ἔχουν ὀρθόδοξα φρονήματα, παρόντος καὶ τοῦ Ἐπισκόπου, καὶ ἐρωτοῦντος πάλιν τὸν λαόν, ἂν ᾖναι ἄξιοι, καὶ τοῦτο νὰ γίνεται διὰ νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ κᾀμμία συναρπαγὴ καὶ ἀπάτη, καὶ χειροτονηθῇ τινας ἔχων αἱρετικὰ φρονήματα. Ὅρα καὶ τὸν βʹ.

Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ηʹ Τὰ προσφερόμενα εἰς λόγον θυσίας, μετὰ τὰ ἀναλισκόμενα εἰς τὴν τῶν Μυστηρίων χρείαν, οἱ Κληρικοὶ διανεμέσθωσαν, καὶ μήτε κατηχούμενος ἐκ τούτων ἐσθιέτω. ἢ πινέτω, ἀλλὰ μᾶλλον οἱ Κληρικοί, καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς πιστοὶ ἀδελφοί.

Ἑρμηνεία Διορίζει ὁ παρών, ὅτι ἀπὸ τὰ προσφερόμενα παρὰ τοῦ λαοῦ εἰς τὴν λειτουργίαν, ὅσαι προσφοραὶ περισσεύσουν παράνω ἀπὸ τὴν χρείαν τῶν ἁγίων Μυστηρίων, νὰ διαμοιράζωνται εἰς τοὺς Κληρικούς, καὶ ἀπὸ αὐτούς, ὁμοῦ καὶ ἀπὸ τοὺς πιστοὺς λαϊκοὺς νὰ τρώγωνται καὶ νὰ πίνωνται. Κᾀνένας δὲ κατηχούμενος καὶ ἀβάπτιστος, ἀπὸ αὐτὰ οὔτε νὰ τρώγῃ, οὔτε νὰ πίνῃ· διότι, ἐπειδὴ αὐτὰ ἐπροσφέρθησαν εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον· καὶ μερίδες ἀπὸ αὐτὰ εὐγῆκαν εἰς τὰ θεῖα Δῶρα, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἐναπολειφθέντα ἐξ αὐτῶν ἡγιάσθησαν· ὅθεν καὶ ἀπὸ τοὺς ἀβαπτίστους καὶ ἀμυήτους δὲν πρέπει νὰ τρώγωνται καὶ νὰ πίνωνται. Ὅρα καὶ τὸν γʹ.

Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Θʹ Ἐπειδὴ Ἱέραξ, τόνδε, ὡσανεὶ ἐπὶ πορνείᾳ διαβαλλόμενον, οὐκ ὀφείλειν λέγει ἐν τῷ Κλήρῳ εἶναι, ὁ δὲ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων διϊσχυρίσατο, τηνικαῦτα μηδένα κατήγορον ἐν μέσῳ ἐληλυθέναι κατ’ αὐτοῦ, ἐξεταζέσθω καὶ οὗτος, καὶ εἰ μὲν κατήγορός τις ἀναφύεται πίστεως ἄξιος καὶ τὸ ἔγκλημα ἀποδείκνυται, φερομένων ἀξιοπίστων μαρτύρων, τῆς Ἐκκλησίας ἐκβαλλέσθω, εἰ δὲ τοῦ Κλήρου ἄξιός ἐστι καὶ ἐπὶ σωφροσύνῃ μαρτυρεῖται, μενέτω ἐν τούτῳ.

Ἑρμηνεία Ὁ Ἱέραξ οὗτος ἐκατηγόρει κἄποιον Κληρικὸν ὅτι ἐπόρνευσε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μένῃ εἰς τὸν Κλῆρον, ἀλλὰ νὰ καθαιρεθῇ· ὁ δὲ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων ὁ χειροτονήσας τὸν Κληρικόν, ἐβεβαίωνεν, ὅτι τῷ τότε καιρῷ (ἴσως τῆς χειροτονίας του) κᾀνένας κατήγορος δὲν ἐφάνη νὰ τὸν κατηγορήσῃ. Ὅθεν καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις τοῦ διαβληθέντος Κληρικοῦ, καὶ εἰ μὲν εὑρεθῇ ἀξιόπιστος κατήγορος ὁποῦ νὰ τὸν κατηγορῇ (καὶ ὅρα τὸν οδʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν ϛʹ. τῆς βʹ), καὶ τὸ ἔγκλημά του ἀποδειχθῇ ἀληθὲς διὰ ἀξιοπίστων μαρτύρων (ὅρα καὶ τὸν οεʹ. Ἀποστολ), ἂς ἐκβάλλεται ἀπὸ τῆν Ἐκκλησίαν· εἰ δὲ μαρτυρηθῇ σώφρων καὶ τοῦ Κλήρου ἄξιος, ἂς μένῃ εἰς αὐτόν.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ Ὥστε γνώμῃ παντὸς τοῦ Ἱερατείου Οἰκονόμον ἀποδειχθῆναι ἕτερον, ἐφ’ ᾧ συντέθειται καὶ ὁ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων, πρὸς τὸ τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δέον ἀναλίσκεσθαι.

Ἑρμηνεία Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι μὲ τὴν γνώμην ὅλου τοῦ Ἱερατείου νὰ γίνεται ἄλλος Οἰκονόμος εἰς τὴν Ἐπισκοπήν, διὰ νὰ οἰκονομῇ καλῶς καὶ νὰ ἐξοδεύῃ εἰς τὰ πρέποντα, ἤτοι εἰς τὰς ἀναγκαίας χρείας τῶν χηρῶν καὶ πτωχῶν τὰ τῆς Ἐκκλησίας σιτηρέσια. Εἰς τὸν διορισμὸν δὲ τοῦτον τοῦ Οἰκονόμου ἔδωκε γνώμην καὶ ὁ Ἐπίσκοπος Ἀπόλλων, εἰς τοῦ ὁποίου, ὡς φαίνεται, τὴν Ἐπισκοπὴν ἔμελλε νὰ κατασταθῇ ὁ Οἰκονόμος αὐτός. Ὅρα καὶ τὸν ληʹ. καὶ μαʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν κϛʹ. τῆς δʹ. καὶ τὴν εἰς ἐκεῖνον ὑποσημείωσιν.

ΚΑΝΩΝ ΙΑʹ Αἱ χῆραι καὶ οἱ πένητες καὶ οἱ παρεπιδημοῦντες ξένοι πάσης ἀναπαύσεως ἀπολαυέτωσαν, καὶ μή τις τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἰδιοποιείσθω.

Ἑρμηνεία Ὁ παρὼν Κανὼν ἐξήγησις εἶναι τοῦ ἀνωτέρω. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος ἐδιώρισε νὰ ἐξοδεύωνται διὰ τοῦ Οἰκονόμου τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα εἰς τὰ πρέποντα, οὗτος λέγει, ποῖα εἶναι τὰ πρέποντα αὐτά· ὅτι δηλαδὴ αἱ χῆραι καὶ οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ ξένοι ἀδελφοί, ὁποῦ τύχῃ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἐπισκοπήν, πρέπει νὰ ἀπολαμβάνουν κάθε ἀνάπαυσιν ἀπὸ τὰ σιτηρέσια τῆς Ἐκκλησίας, καὶ κᾀνένας Ἐπίσκοπος ἢ Οἰκονόμος νὰ μὴ οἰκειοποιῆται αὐτὰ καὶ νὰ τὰ τρώγῃ μόνον αὐτός. Ὅρα καὶ τὸν ληʹ. μάλιστα δὲ τὸν μαʹ. Ἀποστολικόν.

Τοῦ αὑτοῦ, Ἀφυγίῳ (ἢ Ἀφρυγίῳ παρ’ ἄλλοις) Ἐπισκόπῳ, περὶ τῶν λεγομένων Καθαρῶν.

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ Δεδήλωκέ μοι ἡ σὴ εὐλάβεια, ὥς τινες τῶν ὀνομαζόντων ἑαυτοὺς Καθαρούς, προσελθεῖν βούλονται τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ μὲν Σύνοδος ἡ γενομένη ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν μακαρίων Πατέρων ἡμῶν ὥρισεν, ὥστε χειροτονεῖσθαι τοὺς προσερχομένους, θέλησον κατὰ τὸν τύπον τοῦτον τοὺς ἐθέλοντας προσέρχεσθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ χειροτονεῖν, εἴγε ὁ βίος αὐτῶν ὀρθός ἐστι καὶ μηδὲν τούτοις ἀντίκειται.

Ἑρμηνεία Ἡ κανονικὴ αὕτη ἐπιστολὴ διορίζει διὰ τοὺς Ναυατιανούς, οἵτινες θέλουσι νὰ ἐπιστραφοῦν πρὸς τὴν ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν, λέγων ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἐν Νικαίᾳ πρώτη Σύνοδος ὥρισε νὰ χειροτονοῦνται οἱ ἐπιστρέφοντες ἐκ τῆς κακοδοξίας εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν αἱρετικοί, ἂν εὑρεθοῦν μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν ἄξιοι τῆς Ἱερωσύνης· διὰ τοῦτο καὶ ἐσύ, ὦ Ἀφρύγιε, θέλησον νὰ χειροτονήσῃς τοὺς θέλοντας ἐπιστραφῆναι πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν Ναυατιανούς, ἐὰν ἡ ζωὴ αὐτῶν φανῇ μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν ἀνέγκλητος, καὶ κᾀνένα ἐμπόδιον δὲν ἔχῃ εἰς τὸ νὰ λάβουν τὴν Ἱερωσύνην. Ὅρα καὶ τὸν ηʹ. τῆς αʹ.

Τοῦ αὑτοῦ, Ἀγάθωνι Ἐπισκόπῳ. ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ Ἀγνοῶν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας νόμους ὁ Μάξιμος, διϊσχυρίσατο παρανόμῳ συμβιώσει συνῆφθαι· καὶ ἐπειδὴ θορυβεῖ αὐτὸν τὸ ἀσύνακτον εἶναι, διεβεβαιώσατο (ἐπειδὴ ἀγνοίᾳ τὸ παράνομον ἔδρασεν) ἐκ συμφώνου ἀπέχεσθαι τῆς παρανόμου συμβιώσεως, κᾀκείνης ἀγαπώσης τοῦτο.

Ἐὰν τοίνυν δοκιμάσῃς ὅτι τοῦτο ποιοῦσιν ἐκ συμφώνου καὶ μὴ ἀπατῶσιν (ἐπειδὴ δεκαετής ἐστιν ὁ χρόνος), εἰ σκοπεῖς μετὰ τῶν κατηχουμένων αὐτοὺς συνάγεσθαι τέως, οὕτω διοίκησον· εἰδὲ συνορᾷς, ὅτι ἀπατῆσαι βούλονται, καὶ δεῖται τὰ κατ’ αὐτοὺς ἔτι στύψεως, ὅπερ ὁ Θεὸς ὑποβάλλει σοι, τοῦτο ποίησον, πανταχοῦ πρὸς τὸ ἐπέχον ὁδηγούμενος· ἐπὶ γὰρ τῶν τόπων τυγχάνων, τὰς γνώμας αὐτῶν μᾶλλον εἰδέναι δύνασαι.

Ἑρμηνεία Ὁ Μάξιμος οὗτος μὴ ἠξεύρωντας τοὺς νόμους τῆς Ἐκκλησίας, μὲ ἰσχυρογνωμοσύνην ἔλαβε γυναῖκα μὲ παράνομον γάμον, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἀφωρίσθη ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν σύναξιν τῶν πιστῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐλυπεῖτο πολλὰ διατί ἦτο ἀσύνακτος, ἤγουν ἀφωρισμένος ἀπὸ τοὺς πιστούς, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἔχει νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὸ παράνομον αὐτὸ συνοικέσιον, ὁποῦ κατὰ ἄγνοιαν ἔπραξε, θελούσης τοῦτο συμφώνως καὶ τῆς γυναικός. Ὅθεν ὁ Θεόφιλος γράφει εἰς τὸν Ἀγάθωνα τοῦτον καὶ τοῦ λέγει ὅτι, ἂν δοκιμάσῃ καὶ ἰδῇ πῶς αὐτοὶ τῇ ἀληθείᾳ χωρίζονται ἐκ συμφώνου ἀπὸ τὸν γάμον αὐτόν, καὶ δὲν ἔχουν νὰ ἀπατήσουν τὴν Ἐκκλησίαν, στοχαζόμενοι, ὅτι διὰ τὴν παρανομίαν των εἶναι δέκα χρόνους ἀφωρισμένοι· ἂν τοῦτο, λέγω, στοχασθῇ καὶ ἰδῇ, νὰ τοὺς ἀφήσῃ κατὰ τὸ παρὸν νὰ ἔμβουν μὲ τοὺς κατηχουμένους εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πάλιν νὰ ἐκβαίνουν ὁμοῦ μὲ αὐτούς. Εἰ δὲ καὶ στοχασθῇ, ὅτι ἔχουν νὰ ἀπατήσουν, καὶ ἀκόμη χρειάζονται παιδείαν, νὰ κάμῃ εἰς αὐτοὺς ἐκεῖνο ὁποῦ ἤθελε τὸν φωτίσει ὁ Θεός, ὁδηγούμενος εἰς κάθε ὑπόθεσιν πρὸς τὸ ἐπέχον, ἤτοι κατὰ τὸν στοχασμόν, ὁποῦ ἤθελε κάμει περὶ αὐτῆς μὲ ἐποχὴν καὶ ἀργοπορίαν. Διότι εὑρισκόμενος εἰς τὸν τόπον, ὅπου ἀκολουθοῦν τὰ πράγματα, ἐμπορεῖ νὰ ἠξεύρῃ καλήτερα ἀπὸ τὸν Θεόφιλον τὰς γνώμας τῶν ἐκεῖσε ἀνθρώπων, καὶ ἀκολούθως τὸν συμφερώτερον τρόπον τῆς τούτων διορθώσεως.

Τοῦ αὑτοῦ, Μηνᾷ Ἐπισκόπῳ. ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ Νόμιμον πρᾶγμα πεποιήκασιν οἱ Πρεσβύτεροι ἐν Γεμίνῳ τῇ κώμῃ, εἰ ἀληθεύει ἡ κομίζουσα τὸ γράμμα Εὐσταθία. Φάσκει γάρ, ὅτι Κυῤῥάδιον ἀδικοῦσαν καὶ μὴ βουλομένην ἀναστεῖλαι τὴν ἀδικίαν, ἐχώρισαν τῆς συνάξεως. Ἐπειδὴ τοίνυν εὗρον ὡς τὸ ἑαυτῆς κακὸν θεραπεύουσα βούλεται συναχθῆναι, θέλησον παρασκευάσαι αὐτήν, ἀποθέσθαι πρῶτον τὴν ἀδικίαν καὶ πεῖσαι μετανοῆσαι, ἵνα οὕτως, εἰ συνίδεις ὅτι νόμῳ Θεοῦ προσέρχεται, τῆς συνάξεως ὀρεγομένη, ἐπιτρέψῃς αὐτῇ μετὰ τῶν λαῶν συνάγεσθαι.

Ἑρμηνεία Ἡ παροῦσα κανονικὴ Ἐπιστολὴ λέγει, ὅτι οἱ Πρεσβύτεροι τοῦ χωρίου Γεμίνου ἀφώρισαν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν σύναξιν τῶν πιστῶν μίαν γυναῖκα Κυῤῥάδιον ὀνομαζομένην, διατὶ ἀδίκει καὶ ἅρπαζε τὰ ξένα πράγματα, καὶ ἀπὸ τὴν ἀδικίαν δὲν ἤθελε νὰ ἀφεθῇ, κατὰ τὸ δηλωτικὸν περὶ τούτου γράμμα ὁποῦ ἔφερεν ἀπ’ ἐκεῖ ἡ Εὐσταθία, καὶ ὅτι ὁ ἀφορισμὸς αὐτὸς ὁποῦ τῆς ἔκαμαν εἶναι νόμιμος καὶ κανονικός. Περὶ τούτου λοιπὸν τοῦ ἰδίου διορίζων ὁ Θεόφιλος τὸν Ἐπίσκοπον Μηνᾶν τοῦ λέγει, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἄδικος γυνὴ αὕτη ἠθέλησε καὶ ὑπεσχέθη νὰ ἰατρεύσῃ τὸ κακὸν αὐτὸ καὶ τὴν ἀδικίαν ὁποῦ ἔκαμε, καὶ οὕτω νὰ λυθῇ ἀπὸ τὸν ἀφορισμόν, καὶ νὰ δεχθῇ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, ἐπιμελήσου νὰ τὴν καταπείσῃς νὰ ἀποβάλλῃ πρῶτον τὴν ἀδικίαν, ἤτοι νὰ ἐπιστρέψῃ ὀπίσω τὰ ξένα πράγματα, ὁποῦ ἥρπασε, καὶ νὰ μετανοήσῃ πρὸς τὸν Θεόν, διὰ νὰ συγχωρηθῇ ἡ ἁμαρτία της αὕτη· καὶ ἀφ’ οὗ ταῦτα κάμῃ, ἐὰν καταλάβῃς ὅτι μὲ θεῖον νόμον, ἤτοι μὲ ἀγαθὴν συνείδησιν καὶ διὰ τὸν Θεόν, καὶ ὄχι διὰ μόνην τὴν καταισχύνην τῶν ἀνθρώπων καταφεύγει εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ὀρέγεται νὰ συνάζεται μὲ τοὺς λοιποὺς Χριστιανοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, συγχώρησαί την νὰ ἐκκλησιασθῇ. Ὅρα καὶ τὸν γʹ. Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ.