Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων πατέρων

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΘΕΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ὁ ἐν ἁγίος Πατὴρ ἡμῶν Κύριλλος, ὁ ἀνεψιὸς τοῦ Θεοφίλου, κατὰ τὸ 412. κατέστη τῆς Ἀλεξανδρείας Ἀρχιεπίσκοπος καὶ τοῦ θείου διάδοχος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀποθανόντα ἐχθρεύετο τὸν θεῖον Χρυσόστομον, διὰ τὴν πρόληψιν καὶ προσπάθειαν ὁποῦ εἶχεν εἰς τὸν ἐχθρὸν τοῦ Χρυσοστόμου Θεόφιλον τὸν θεῖόν του, ἐφάνη εἰς αὐτὸν ἡ Θεοτόκος καὶ τοῦ εἶπε νὰ βάλῃ τὸν Χρυσόστομον εἰς τὰ ἱερὰ δίπτυχα, ὃ καὶ ἐποίησε, μετανοήσας διὰ τὴν προτέραν δυσμένειαν.

Ἀποδιώξας δὲ ὅλους τοὺς Ἑβραίους ὁποῦ ἦσαν εἰς Ἀλεξάνδρειαν, καὶ κατὰ τῶν τότε αἱρετικῶν πόλεμον πνευματικὸν ἐκίνησε, μάλιστα δὲ κατὰ Νεστορίου, τὸν ὁποῖον μὴ δυνηθεὶς νὰ ἐπιστρέψῃ ἀπὸ τὴν πλάνην, οὔτε μὲ τὰ παρακλητικὰ γράμματα ὁποῦ πρότερον τοῦ ἔστειλεν, οὔτε μὲ τὴν τοπικὴν Σύνοδον, τὴν ὁποίαν ἤθροισε κατ’ αὐτοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐν ἔτει 326., ἐν ᾗ καὶ τοὺς δώδεκα ἀναθεματισμοὺς κατὰ τῆς αἱρέσεως ἐκείνου ἐξέδωκε, τέλος ἔπεισε τὸν Βασιλέα Θεοδόσιον, καὶ ἐποίησε τὴν Οἰκουμενικὴν γʹ. Σύνοδον (περὶ ἧς ὅρα εἰς τὰ ἐκείνης προλεγόμενα), αὐτὸς προεξάρχων αὐτῆς, διὰ τῆς ὁποίας τὸν δυσσεβῆ καθεῖλε Νεστόριον, ἐν ἔτει δὲ 444. ἀπῆλθε πρὸς Κύριον. Τὰ δὲ συγγράμματα τούτου τὰ ἐν Παρισίοις ἐκδεδομένα ἐν ἔτει 1638. εἰς ἑπτὰ τόμους συναριθμοῦνται, κοντὰ εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ κανονικὴ αὕτη Ἐπιστολὴ σώζεται, ἀναγκαία οὖσα εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας σύστασιν, διῃρημένη εἰς Κανόνας, τέσσαρας μὲν κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα, εἰς πέντε δὲ κατὰ τὸν Ἀριστηνόν, εἰς τὸν ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ἀκολουθήσαμεν. Ὁ δὲ Δόμνος οὗτος, πρὸς ὃν ἐπιστέλλεται, ἦτο Πατριάρχης Ἀντιοχείας. Ἐπικυροῦται δὲ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, ἀορίστως μὲν ἀπὸ τὸν αʹ. τῆς δʹ. καὶ αʹ. τῆς ζʹ. ὡρισμένως δὲ ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς Οἰκουμενικῆς ϛʹ. καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης Οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνει δύναμιν. Εὑρίσκεται δὲ ἐν τῷ βʹ.

τόμῳ τῶν Πανδεκτῶν, καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ βʹ. τόμου τῶν Συνοδικῶν.

Οἱ εʹ. Κανόνες τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Κυρίλλου Ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας ἑρμηνευόμενοι, Εἰς οὓς διαιροῦνται, ἡ πρὸς Δόμνον Ἀντιοχείας, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἐν Λιβύῃ Ἐπισκόπους κανονικαὶ αὑτοῦ Ἐπιστολαί. Ἡ πρὸς Δόμνον κανονικὴ Ἐπιστολή. ΚΑΝΩΝ Αʹ Ἕκαστα τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων, ὅταν εὐθυφέρηται Κανονικῆς εὐταξίας, οὐδένα μὲν ἐντίκτει θόρυβον ἡμῖν, ἀπαλλάττει δὲ καὶ τῆς παρά τινων δυσφημίας, μᾶλλον δὲ καὶ τὰς παρὰ τῶν εὗ φρονούντων εὐφημίας ἡμῖν προξενεῖ. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀποδέξοιτο ψῆφον ἀπροσκλινῆ, ἥπερ ἂν γένοιτο παρά τινων; ἢ πῶς τὸ κρίνειν ὀρθῶς καὶ ἐννόμως οὐκ ἀνεπίπληκτον ἔσται, μᾶλλον δὲ παντὸς ἐπαίνου μεστόν; καὶ ταῦτα γράφω νυνί, τῆς σῆς θεοσεβείας ἐν τοῖς ἑαυτοῖς γράμμασι, τοῖς σταλεῖσι πρὸς ἐμέ τε καὶ τὸν ὁσιώτατον καὶ θεοφιλέστατον ἀδελφὸν ἡμῶν, καὶ Συνεπίσκοπον Πρόκλον, Ἐπίσκοπον μὲν ὀνομαζούσης τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοφιλέστατον Πέτρον αὐτοῦ κλαίοντος, καὶ τῆς ἐκνεμηθείσης αὐτῷ Ἐκκλησίας, παρανόμως κεκινῆσθαι λέγοντος. Ἦν δ’ ἀκόλουθον, ἢ καὶ τὸ τῆς Ἱερωσύνης ὄνομα μετὰ τοῦ θείου πράγματος ἔχειν αὐτόν, ἤγουν εἴπερ μὴ ἦν ἄξιος τοῦ προεστάναι θείου θυσιαστηρίου, μηδ’ αὐτῇ τιμᾶσθαι τῇ κλήσει τῆς Ἐπισκοπῆς. Ἀλλ’ ἴσως δόξειεν ἂν τῇ σῇ θεοσεβείᾳ σκληρὸς εἶναί τις καὶ ἀφιλάλληλος ὁ παρ’ ἐμοῦ λόγος· ἔχει δὲ οὐχ οὕτω κατὰ τὸ ἀληθές.

Ἐλεῆσαι γὰρ τάχα που νομίζομεν τὸν Πρεσβύτην, μόνην αὐτῷ τὴν κλῆσιν ἀφέντες, μακρῷ δὲ ἦν ἄμεινον ἐννοῆσαι καὶ τὸ ἕτερον. Φάσκει γὰρ δύνασθαι μὲν συστῆναι τῇ οἰκείᾳ ὑπολήψει, οὐ λαβεῖν δὲ καιρὸν ἀπολογίας, οὔτε μὴν ἀκρόασιν αὐτῷ προστεθῆναι κανονικήν. Εἰ δ’ ἐγεγόνει τι τοιοῦτον, αὐτὴ τῶν ὑπομνημάτων ἡ σύστασις διήλεγξεν ἂν αὐτόν, ἢ ἁλόντα τοῖς αἰτιάμασιν ἔνοχον ἀποφασισμένον, καὶ οὐδὲν ἔχοντα λοιπὸν εἰπεῖν ὡς ἠδικημένον, ἢ γοῦν ἐλεύθερον ἀποφήνασα, πάλιν ἐδίδου τὸ προεστάναι τῆς Ἐκκλησίας, ἢ καὶ ὑπὸ χεῖρα γέγονε τὴν ἑαυτοῦ.

Οὐδενὸς δὲ πεπραγμένου τοιούτου, καταβοᾷ τοῦ πράγματος (καὶ ἀδικίαν ἀφόρητον ὑποστῆναί φησι καὶ ἀθέσμως ἐκβεβλῆσθαι)· προσεπάγει δέ, ὅτι καὶ ἡρπάγη πάντα τὰ προσόντα αὐτῷ χρήματα. Ἡ σὴ τοιγαροῦν ὁσιότης ἐννοοῦσα καὶ τὸ τοῖς θείοις Κανόσι δοκοῦν, καὶ τὸ πρέπον τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τοῖς τεταγμένοις εἰς ἱερὰν λειτουργίαν· ἔτι δὲ πρὸς τούτοις καὶ τὰ παρ’ ἡμῶν δυσωπηθεῖσα γράμματα, στησάτω τοῦ πρεσβύτου τὸ δάκρυον· καὶ εἰ μὲν ἕλοιτο δικάσασθαι πρὸς τοὺς ἐπάγοντας αὐτῷ τὰς αἰτίας, δικαζέσθω κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐπὶ τῆς σῆς θεοσεβείας, συμπαρόντων δηλονότι τῶν ὑπὸ τὴν αὐτοῦ χεῖρα θεοσεβεστάτων Ἐπισκόπων, ἐκτὸς εἰμὴ παραιτοῖτό τινας, ὡς ὑπόπτους· οὐδένα μὲν γὰρ τῶν θεοσεβεστάτων Ἐπισκόπων ἐχθρὰ φρονεῖν ἀδελφῷ πιστεύομεν. Ἵνα δὲ μὴ πρόφασις αὕτη γένηται, τὴν ἐσομένην ἐπ’ αὐτῷ κρίσιν παραλύουσα, πρὸς τὸ μὴ ἐν δίκῃ πεποιεῖσθαι δοκεῖν, οὐδέν ἐστι τὸ λυποῦν ἀπεῖναι τοῦ συνεδρίου τῶν ἐν ὑποψίᾳ τινάς.

Ἑρμηνεία Ἀρχίζωντας ὁ Ἅγιος τὴν παροῦσαν ἐπιστολὴν λέγει, ὅτι κάθε πρᾶγμα ἐκκλησιαστικόν, ὅταν γίνεται κατὰ τὴν εὐταξίαν τῶν ἱερῶν Κανόνων, ὄχι μόνον δὲν προξενεῖ εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἱερωμένους κᾀμμίαν ταραχὴν καὶ δυσφημίαν, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ἐπαίνους ἀπὸ τοὺς φρονίμους καὶ διακριτικούς. Ποῖος γὰρ δὲν ἐπαινεῖ τὴν ἀφιλοπρόσωπον καὶ δικαίαν ἀπόφασιν; ἢ πῶς δὲν εἶναι ἔξω ἀπὸ κάθε ἐπίπληξιν καὶ κατηγορίαν ἡ ὀρθὴ καὶ νόμιμος κρίσις, καὶ γεμάτη ἀπὸ κάθε εὐφημίαν καὶ ἔπαινον; οὕτω προοιμιάσας, ἔρχεται εἰς τὴν ὑπόθεσίν του, καὶ λέγει πρὸς τὸν Δόμνον. Αὐτά σου γράφω, διὰ τί εἰς τὰ γράμματα ὁποῦ ἔστειλες τόσον εἰς ἐμένα, ὅσον καὶ εἰς τὸν συνάδελφόν μας Κωνσταντινουπόλεως Πρόκλον, σὺ μὲν ὀνομάζεις Ἐπίσκοπον τὸν εὐλαβέστατον Πέτρον, αὐτὸς δὲ ἐξ ἐναντίας, ἐρχόμενος εἰς ἡμᾶς, κλαίει καὶ ὀδύρεται λέγων, ὅτι ἀδίκως καὶ παραλόγως ἐξώσθη παρὰ σοῦ ἀπὸ τὴν δοθεῖσαν Ἐπισκοπήν του· ἦτο δὲ πρέπον ἢ νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ὄνομα τῆς Ἐπισκοπῆς, καὶ τὸ πρᾶγμα, ἤτοι τὴν Ἐπισκοπήν, ἡ ἂν δὲν ἦτο ἄξιος νὰ ἔχῃ τὴν Ἐπισκοπὴν καὶ τὴν Ἀρχιερωσύνην, οὐδὲ μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Ἐπισκόπου νὰ τιμᾶται, καθὼς δηλ. ἐσὺ τὸν ὀνομάζεις. Ὁ γὰρ Ἐπίσκοπος, Ἐπισκοπῆς λέγεται καὶ εἶναι Ἐπίσκοπος, καὶ ὄχι μόνον καὶ καθ’ ἑαυτό, μὲ τὸ νὰ ᾖναι τὰ δύω ταῦτα ὀνόματα τοῦ Ἐπισκόπου καὶ τῆς Ἐπισκοπῆς ἕνα μὲ τὸ ἄλλο συνδεδεμένα καὶ σχετικά.

Εἰ δὲ καὶ ἴσως ἤθελε σοῦ φανῆ σκληρὸν καὶ ἀφιλάδελφον τοῦτ’ ὁποῦ λέγω, τὸ νὰ μὴ λέγεται δηλονότι Ἐπίσκοπος, ἂν δὲν ἔχῃ καὶ τὴν Ἐπισκοπήν, ὅμως τῇ ἀληθείᾳ δὲν εἶναι σκληρόν. Διότι ἡμεῖς λογιάζομεν (ὅρα πῶς πληθυντικῶς ὁμιλεῖ ὁ Ἅγιος, βάλλωντας καὶ τὸ ἐδικόν του πρόσωπον διὰ νὰ κάμῃ τὸν λόγον ἀνεπαχθέστερον καὶ πλέον εὐπαράδεκτον), πῶς ἐκάμαμεν ἔλεος εἰς τὸν γέροντα αὐτὸν Πέτρον, μὲ τὸ νὰ τὸν ὀνομάζωμεν μὲ ψιλὸν ὄνομα Ἐπίσκοπον, καλλιώτερα ὅμως ἠθέλαμεν ἐλεήσει αὐτόν, ἂν ἐστοχαζόμεθα νὰ τοῦ κάμωμεν καὶ τὸ ἄλλο. Ποῖον; τὸ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν καιρὸν νὰ ἀπολογηθῇ, καὶ τὸ νὰ ἀκροασθῶμεν καὶ τὰ δικαιολογήματά του, καθὼς οἱ θεῖοι Κανόνες διατάζουσιν, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς λέγει, ὅτι ἂν ταῦτα τοῦ ἐδίδοντο καὶ ἐπὶ Συνόδου ἐκρίνετο, ἐδύνετο νὰ ἀποδείξῃ τὸν ἑαυτόν του ἀθῶον καὶ ἀναίτιον ἀπὸ ἐκεῖνα ὁποῦ κατηγορεῖται.

Καὶ βεβαιότατα, ἂν τοῦτο ἐγίνετο, αὐτὴ ἡ ἔγγραφος ἀπόφασις ὁποῦ ἤθελεν ἐκδοθῇ περὶ τῆς ὑποθέσεώς του, εἰ μὲν αὐτὸς ἦτο πταίστης, ἤθελε τὸν ἐλέγχει εἰς τὸ νὰ μὴ ἔχῃ πλέον νὰ εἰπῇ ὅτι ἀδικήθηκα· εἰ δὲ πάλιν ἦτο ἀθῶος, ἤθελε δώσει εἰς αὐτὸν τὴν Ἐπισκοπήν του· ἐπειδὴ δὲ τοιαύτη συνοδικὴ κρίσις καὶ ἀπόφασις δὲν ἔγινε περὶ αὐτοῦ, φωνάζει καὶ λέγει, ὅτι ἔλαβεν ἀνυπόφορον ἀδικίαν, καὶ παρανόμως ἐξεβλήθη ἀπὸ τὴν Ἐπισκοπήν του, καὶ πρὸς τούτοις λέγει, ὅτι ὅλα τὰ ἄσπρα ὁποῦ εἶχε, τοῦ τὰ ἅρπασαν.

Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἅγιος, τώρα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν Δόμνον καὶ τοῦ λέγει· λοιπὸν ἡ ὁσιότης σου, ἕνα μὲν διὰ τί ἠξεύρεις τι διορίζουσιν οἱ θεῖοι Κανόνες (ὅτι δηλαδὴ νὰ μὴ κατακρίνεταί τινας πρὸ συνοδικῆς κρίσεως καὶ διαγνώσεως, καὶ ὅρα τὸν οδʹ. Ἀποστολ. καὶ τὴν ἐν ἐκείνῳ συμφωνίαν), καὶ ποῖον εἶναι τὸ πρέπον εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας λειτουργοὺς (ὅπερ ἐστὶν ἡ κατὰ Κανόνας δικαιοσύνη), καὶ ἄλλο δέ, αἰδεσθεῖσα τὰ ἐδικά μου γράμματα, ἂς παύσῃ τοῦ γέροντος τὰ δάκρυα. Καὶ εἰ μὲν αὐτὸς θέλοι νὰ κριθῇ μὲ τοὺς κατηγόρους του, ἂς κριθῇ ἔμπροσθεν εἰς τὴν θεοσέβειάν σου, παρόντων καὶ τῶν ὑποκειμένων αὐτοῦ Ἐπισκόπων· ἔξω μόνον ἂν ὑποπτεύεταί τινας, ὡς ἐχθρούς του, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θέλῃ νὰ ᾖναι παρόντες. Ἡμεῖς γάρ, ἀγκαλὰ καὶ πιστεύωμεν, ὅτι κᾀνένας Ἐπίσκοπος δὲν εἶναι ἐχθρὸς κατὰ ἄλλου συναδελφοῦ του, μ’ ὅλον τοῦτο, διὰ νὰ μὴ γένῃ ἡ παρουσία τῶν ὑποπτευομένων παρ’ αὐτοῦ αἰτία νὰ μὴ θεωρηθῇ ἡ κρίσις του, καὶ μὲ τὸ νὰ νομίζῃ ὅτι ἔχει νὰ ἀδικηθῇ παρ’ αὐτῶν, ἂς λείψουν οἱ ὕποπτοι ἀπὸ τὴν χωρικὴν ταύτην περὶ αὐτοῦ Σύνοδον.

ΚΑΝΩΝ Βʹ Τὰ δὲ ἀδίκως ληφθέντα παρ’ αὐτοῦ χρήματα ἀναδοθῆναι δίκαιον κατὰ δύω τρόπους. Πρῶτον μέν, ὅτι οὐδὲ ἐχρῆν ὅλως γενέσθαι τι τοιοῦτον, καὶ ὅτι λυπεῖ σφόδρα, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀκηδίαν καταφέρει τοὺς ἁπανταχόσε γῆς ὄντας θεοσεβεστάτους Ἐπισκόπους, τὸ ἀπαιτεῖσθαι λόγους τῆς οἰκονομίας τῶν παραπιπτόντων αὐτοῖς ἀναλωμάτων, εἴτε ἐκ προσόδων Ἐκκλησιαστικῶν, εἴτ’ οὖν καὶ ἀπὸ τῆς τινῶν καρποφορίας· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν τῶν ἰδίων καιρῶν δώσει λόγον τῷ πάντων κριτῇ. Κειμήλια μὲν γὰρ καὶ κτήσεις ἀκινήτους, ἀνεκποιήτους ταῖς Ἐκκλησίαις σώζεσθαι χρή, θαῤῥεῖσθαι δὲ τοὺς κατὰ καιρὸν τὴν θείαν διέποντας Ἱερωσύνην, τῶν παραπιπτόντων ἀναλωμάτων τὴν οἰκονομίαν.

Ἑρμηνεία Ἀκόλουθος εἶναι ὁ παρὼν Κανὼν μὲ τὸν ἀνωτέρω. Λέγει γάρ, εἶναι δίκαιον νὰ δοθοῦν εἰς τὸν ῥηθέντα Ἐπίσκοπον Πέτρον τὰ ἄσπρα ὁποῦ τοῦ ἥρπασαν ἀδίκως (ὅρα τὸν γʹ. Γρηγορ. τοῦ Θαυματουργοῦ) διὰ δύω αἴτια, αʹ. διὰ τί ἦτο ἄδικον πρᾶγμα νὰ τοῦ ἁρπάσουν ὅλως αὐτὰ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, καὶ βʹ. διὰ τί πολλὰ λυπεῖ, καὶ εἰς μεγάλην ἀμέλειαν βάλλει τοὺς Ἐπισκόπους ἑκάστης ἐπαρχίας, τὸ νὰ χρεωστοῦν νὰ δίδουν λογαριασμοὺς διὰ τὰ ἔξοδα ὁποῦ κάμνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, τὰ ὁποῖα ἔρχονται εἰς αὐτούς, ἢ ἀπὸ τὰ σιτηρέσια ὁποῦ ἤθελον φέρει τινές, ἢ ἀπὸ τὰς καρποφορίας τῶν ὑποστατικῶν τῆς Ἐπισκοπῆς, ἐπειδὴ καὶ καθ’ ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους ἔχει νὰ δώσῃ λογαριασμὸν εἰς τὸν Θεόν, διὰ τὰ ἔξοδα ὁποῦ ἔκαμεν εἰς ὅλον τὸν καιρὸν ὁποῦ ἐπισκόπευε. Διότι, τὰ μὲν ἱερὰ κειμήλια καὶ τὰ ἀκίνητα ὑποστατικὰ τῶν Μητροπόλεων καὶ Ἐκκλησιῶν πρέπει νὰ σώζωνται εἰς αὐτὰς ἀναπόσπαστα καὶ ἀναφαίρετα, τὴν δὲ οἰκονομίαν τῶν ἐξόδων ὁποῦ τυγχαίνουσιν εἰς αὐτάς, πρέπει νὰ ἐμπιστεύωνται οἱ κατὰ καιροὺς Μητροπολῖται καὶ Ἀρχιερεῖς. Διὰ τὸ ἀνύποπτον ὅμως, πρέπει νὰ ἔχουν καὶ Οἰκονόμους, οἵτινες κατὰ τὴν γνώμην τῶν Ἐπισκόπων νὰ διοικοῦσιν ἅπαντα τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἔσοδά τε καὶ ἔξοδα. Καὶ ὅρα τὸν ληʹ. καὶ μαʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Γʹ Τοὺς δὲ τῆς παραιτήσεως λιβέλλους, οὐ κατὰ προαίρεσιν οἰκείαν, ἀλλ’ ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου, καὶ τῆς τινῶν ἀπειλῆς ἐπιδοῦναί φησι. Καὶ ἑτέρως δέ, πρᾶγμά ἐστιν, οὔτε τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀρέσκον θεσμοῖς, τὸ λιβέλλους παραιτήσεων προσάγειν τινὰς τῶν Ἱερουργῶν. Εἰ γάρ εἰσιν ἄξιοι τοῦ λειτουργεῖν, ἔστωσαν ἐν τούτῳ, εἰ δὲ ἀνάξιοι, μὴ ἀπὸ παραιτήσεως ἐξίτωσαν, κατεγνωσμένοι δὲ μᾶλλον ἐπὶ πράγμασιν, ὧν ἄν τις πολλὴν ποιήσαιτο τὴν καταβοήν, ὡς ἔξω τε ἐχόντων πάσης ἀκολουθίας. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα. Σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει.

Ἑρμηνεία Ὁ προῤῥηθεὶς Ἐπίσκοπος Πέτρος φαίνεται, ὅτι ἔδωκε καὶ παραίτησιν ἔγγραφον, ὅτι παραιτεῖται τὴν Ἐπαρχίαν του. Περὶ τούτου οὖν ὁ παρὼν Κανὼν λέγει, ὅτι τὴν τοιαύτην παραίτησιν δὲν ἔδωκεν αὐτὸς θεληματικῶς καὶ μὲ τὴν ἐδικήν του προαίρεσιν, ὡς ὁμολογεῖ, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης, ἀπὸ φόβον καὶ φοβερισμούς τινων, ὁποῦ τοῦ ἔκαμαν νὰ τὸν κακοποιήσουν. Ἔπειτα δὲ καὶ ἂν τυχὸν θεληματικῶς ἔδωκε τὴν τοιαύτην παραίτησιν, ὅμως τὸ νὰ δίδουν τινὲς Ἐπίσκοποι ἐγγράφους παραιτήσεις, ὅτι παραιτοῦνται τὰς Ἐπισκοπὰς καὶ ἐπαρχίας των, τοῦτο δὲν εἶναι ἀρεστὸν εἰς τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, ταὐτὸν εἰπεῖν, ὅτι εἶναι παρὰ Κανόνας καὶ ἄτοπον· διότι, εἰ μὲν οἱ Ἐπίσκοποι αὐτοὶ εἶναι ἄξιοι νὰ ἔχουν τὴν Ἀρχιερωσύνην, ἂς μένουσιν εἰς αὐτὴν καὶ ἂς μὴ παραιτοῦνται, ὄχι καὶ εἶναι ἀνάξιοι, ἂς μὴ εὐγαίνουν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας των, ὡς τάχα παραιτούμενοι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς κατακεκριμένοι διὰ ἄτοπα ὁποῦ ἔκαμαν, τὰ ὁποῖα ἤθελε κατηγορήσει μεγάλως τινάς, ὡς ἔξω ὄντα πάσης ἀκολουθίας τῶν Ἱερῶν Κανόνων, ἤτοι ὡς πάντῃ παράνομα καὶ ἀκανόνιστα (εἰ δὲ ταῦτα ἤθελε κατηγορήσει τινάς, πρόδηλον ὅτι ὡς φανερῶς πραχθέντα, καὶ ὡς ἐγνωσμένα εἰς αὐτόν, καὶ μαρτυρούμενα παρ’ ἄλλων, ἤθελε τὰ κατηγορήσει· οὐδεὶς γὰρ τὰ ἄγνωστα καὶ κρύφια κατηγορεῖ).

Εἰ δὲ τοῦτο, ἕπεται ἐξ ἀντιδιαστολῆς, ὅτι δύναται ὁ Ἐπίσκοπος νὰ παραιτῆται καὶ χωρὶς νὰ κατακριθῇ φανερά· ὅταν δηλαδή, ἢ πρὸ τῆς Ἀρχιερωσύνης, ἢ καὶ μετὰ τὴν Ἀρχιερωσύνην ἤθελε πράξει κρυφίως κᾀνὲν ἁμάρτημα κωλυτικὸν καὶ καθαιρετικὸν τῆς Ἀρχιερωσύνης, τὸ ὁποῖον ἐξομολογηθεὶς εἰς πνευματικὸν Πατέρα, καὶ ἐλεγχόμενος ὑπὸ τῆς συνειδήσεως, ὁμοῦ μὲ τὴν Ἱεροπραξίαν τῆς Ἀρχιερωσύνης, παραιτεῖται καὶ τὴν Ἐπισκοπήν. Καὶ ὅρα τὸν θʹ. τῆς αʹ. καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῆς γʹ. καὶ τὸν ιϛʹ. τὴς αʹ. βʹ.

Τοῦ αὑτοῦ, τοῖς κατὰ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν Ἐπισκόποις. ΚΑΝΩΝ Δʹ Παντὸς τοῦ χρησίμου καὶ ἀναγκαίου πρὸς οἰκοδομὴν τῶν λαῶν, τελοῦντος δὲ εἰς ὑπόληψιν τῶν Ἁγίων Ἐκκλησιῶν, φροντίδα ποιεῖσθαι χρή. «Γέγραπται γάρ, ὅτι εὐλαβεῖς ποιεῖται τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ». Μοναστηρίων τοίνυν Πατέρες τῶν κατὰ τὴν Θηβαίων ἐπαρχίαν, ἄνδρες εὐσεβεῖς καὶ οὐκ ἀθαύμαστον ἔχοντες πολιτείαν, ἐλθόντες ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, ἐρωτώμενοί τε παρ’ ἐμοῦ τὴν κατάστασιν τῶν αὐτόσε Μοναστηρίων, ἐδίδασκον ὅτι σκανδαλίζονται πολλοὶ διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν. Νεωστὶ γεγαμηκότες τινὲς καὶ οἷον ἐξ αὐτῶν καταβάντες τῶν νυμφώνων, συναρπάζουσί τινας τῶν θεοφιλεστάτων Ἐπισκόπων, καὶ οὐδενὸς τάχα που τὰ κατ’ αὐτοὺς καταγγέλλοντος, χειροτονοῦνται Κληρικοί, ἤγουν Πρεσβύτεροι. Ἕτεροι δέ τινες, ἐξ αὐτῶν τῶν Μοναστηρίων ὡς ἄτακτοι ἐκβαλλόμενοι, πάλιν ὑποτρέχουσι τὰς χειροτονίας, καὶ γενόμενοι Κληρικοί, εἰσέρχονται καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς Μοναστηρίοις ὅθεν ἐκβέβληνται.

Καὶ βούλονται προσφέρειν καὶ ὅσα Κληρικοῖς ἔθος πληροῦν, καὶ ταῦτα δρᾷν, ὡς καί τινας τῶν εἰδότων αὐτοὺς παραιτεῖσθαι καὶ τὰς συνάξεις, καὶ μὴ ἀνέχεσθαι κοινωνεῖν, λειτουργούντων ἐκείνων. Ἐπειδὴ τοίνυν πρὸς οἰκοδομήν, ὡς ἔφην, τῶν λαῶν πάντα χρὴ πράττεσθαι παρ’ ἡμῶν, ἐπιτηρείτω ταῦτα ἡ θεοσέβεια ὑμῶν, καὶ εἰ μέλλοι τις χειροτονεῖσθαι Κληρικός, περιεργαζέσθω τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ πότερόν ποτε, γαμετὴν ἔχει ἢ οὔ, καὶ πῶς καὶ πότε, ἠγάγετο, καὶ εἰ ἀπέσχετο, καὶ εἰ μή τίς ἐστι τῶν ἐκβεβλημένων, ἢ παρ’ ἑτέρου θεοσεβεστάτου Ἐπισκόπου, ἢ ἐκ Μοναστηρίου, καὶ τότε χειροτονείσθω, ἀδιάβλητον εὑρεθέντα. Τηρήσωμεν γὰρ οὕτω καθαρὸν καὶ τὸ ἑαυτῶν συνειδός, καὶ ἀδιάβλητον τὴν ἱερὰν καὶ σεπτὴν λειτουργίαν.

Ἑρμηνεία Τὸ μὲν προοίμιον τῆς παρούσης ἐπιστολῆς λέγει, ὅτι οἱ Ἀρχιερεῖς πρέπει νὰ φροντίζουν διὰ κάθε πρᾶγμα ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον, τόσον εἰς τὴν οἰκοδομὴν καὶ ὠφέλειαν τοῦ λαοῦ, ὅσον καὶ εἰς τὴν καλὴν ὑπόληψιν καὶ δόξαν τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, ταὐτὸν εἰπεῖν τῶν ἐκκλησιαστικῶν τε καὶ Κληρικῶν. Διότι εἶναι γεγραμμένον, «Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ.» Ἀκολούθως δὲ ἡ ἐπιστολὴ ἀναφέρει εἰς τοὺς Ἐπισκόπους, ὅτι μερικοὶ Πατέρες Θηβαῖοι, θαυμαστοὶ καὶ ἐνάρετοι ἄνδρες, ἐλθόντες εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, καὶ ἐρωτηθέντες παρὰ τοῦ Ἁγίου περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖσε Μοναστηρίων, ἐδιηγήθηκαν εἰς αὐτόν, ὅτι μερικοὶ νεωστὶ ὑπανδρευόμενοι ἀπατῶσι κατὰ συναρπαγὴν τοὺς Ἀρχιερεῖς, καὶ χειροτονοῦσιν αὐτοὺς Κληρικοὺς καὶ Ἱερεῖς, χωρὶς νὰ φανερώσῃ τινὰς εἰς αὐτοὺς προτοῦ τὴν τῶν τοιούτων πολιτείαν καὶ ζωήν. Καὶ ὅτι ἄλλοι πάλιν διωκόμενοι ἀπὸ τὰ Μοναστήριά των διὰ τὰς ἀταξίας των, μὲ τρόπον ἀπατηλὸν χειροτονοῦνται, καὶ πάλιν ἐπιστρέφουσιν εἰς τὰ ἴδια Μοναστήρια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐδιώχθησαν, καὶ θέλουν νὰ λειτουργοῦν εἰς αὐτά, καὶ τὰς ἄλλας ἱεροπραξίας νὰ κάμνουν, τὰς ἀνηκούσας εἰς τοὺς Ἱερεῖς, ὥστε ὁποῦ ἐκ τούτου, μερικοὶ ἀδελφοί, γινώσκοντες τὴν φαύλην πολιτείαν αὐτῶν, ἀναχωροῦσιν ἀπὸ τὰς λειτουργίας των καὶ δὲν τὸ ὑπομένουν νὰ κοινωνοῦν παρ’ αὐτῶν.

Ὅθεν ἐπειδή, ὡς προεῖπον, χρέος ἔχομεν νὰ πράττωμεν τὰ εἰς οἰκοδομὴν τῶν λαῶν συντείνοντα, ἂς προσέχῃ εἰς αὐτὰ ἡ ἐδική σας θεοσέβεια, ὦ Ἐπίσκοποι, καὶ ὅταν θέλῃ τινὰς νὰ χειροτονηθῇ, περιεργάζεσθε τὴν ζωήν του, καλὴ εἶναι ἢ κακή, καὶ ἂν ἔχῃ γυναῖκα ἢ ὄχι, καὶ πῶς καὶ πότε ἐπῆρεν αὐτήν, καὶ ἂν ἐχώρισεν ἀπὸ τὴν σαρκικὴν μίξιν αὐτῆς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ ἀπέσχετο, καὶ ἂν δὲν ᾖναι διωγμένος ἀπὸ Μοναστήριον, ἢ ἄλλον Ἐπίσκοπον, καὶ ἀφ’ οὗ ταῦτα ἐξετάσετε καὶ εὑρῆτε αὐτὸν ἀκατηγόρητον, τότε νὰ τὸν χειροτονῆτε, διὰ τί μὲ τὴν τοιαύτην δι’ ἐξετάσεως χειροτονίαν, καὶ τὴν ἐδικήν μας συνείδησιν θέλομεν φυλάξει καθαράν, καὶ τὴν θείαν Ἱερωσύνην. Ὅρα καὶ τὸν πʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Εʹ Ἐὰν δὲ χωρισμὸν ὑπομένωσί τινες, ἐπιτιμηθέντες πταισμάτων ἕνεκα, εἶτα μέλλοντες τελευτᾷν, κατηχούμενοι ὄντες, βαπτιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἀποδημείτωσαν τῶν ἀνθρωπίνων, ἀμέτοχοι τῆς Χάριτος, ἤγουν ἀκοινώνητοι. Δοκεῖ γὰρ προσέχειν καὶ τοῦτο τοῖς τῆς Ἐκκλησίας θεσμοῖς.

Ἑρμηνεία Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι ἄν τινες κατηχούμενοι, διὰ ἁμαρτήματα ὁποῦ ἔπραξαν, ἐπιτίμιον ἔλαβον διὰ νὰ χωρισθοῦν ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ προσευχομένους κατηχουμένους, καὶ ἔξω τοῦ Νάρθηκος νὰ ἐξωσθοῦν· οὗτοι, ἐὰν κινδυνεύουν νὰ ἀποθάνουν, ἂς βαπτίζωνται, διὰ νὰ μὴ ἀποθάνουν ἀμέτοχοι τῆς θείας χάριτος τοῦ Βαπτίσματος καὶ ἀκοινώνητοι, ἤτοι χωρὶς νὰ λάβουν καὶ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν κοινωνίαν ἐν ταῖς προσευχαῖς, καὶ τὴν κοινωνίαν τῶν Μυστηρίων· φανερὸν γὰρ εἶναι, ὅτι οὗτοι εὐθὺς ὁποῦ βαπτισθοῦν, πρέπει καὶ νὰ κοινωνήσουν τὰ θεῖα Μυστήρια, ἐπειδὴ τοῦτο τὸ νὰ βαπτίζωνται οἱ κατηχούμενοι ἐν κινδύνῳ θανάτου καὶ τὸ νὰ κοινωνοῦν ἀφ’ οὗ βαπτισθοῦν, οἰκεῖον καὶ ἁρμόδιον εἶναι εἰς τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, ταὐτὸν εἰπεῖν, εἶναι νόμιμον καὶ κανονικόν. Καὶ ὅρα τὸν ιγʹ. καὶ ιδʹ. τῆς αʹ. καὶ τὸν ιβʹ. τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ.