Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τοὺς συνοδικοὺς κανόνας

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ἡ ἁγία καὶ Οἰκουμενικὴ πρώτη σύνοδος συνεκροτήθη ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου, κατὰ τὸ ἀπὸ Χριστοῦ 325. ἔτος. Ἄνδρες δὲ προέχοντες ἐν αὐτῇ ἦσαν Ἀλέξανδρος ὁ Κωνσταντινουπόλεως, Βίτων καὶ Βικέντιος οἱ Πρεσβύτεροι, μετὰ τοῦ ὁσίου τοῦ τῆς ἐν Ἱσπανίᾳ Κουδρούβης, ἢ Κουρδούβης Ἐπισκόπου, οἱ τρεῖς ὁμοῦ τὸν τόπον ἐπέχοντες τοῦ Ῥώμης Σιλβέστρου καὶ Ἰουλίου, Ἀλέξανδρος ὁ Ἀλεξανδρείας, συναγωνιστὴν ἔχων τὸν μέγαν Ἀθανάσιον, Διάκονον τότε ὑπάρχοντα, Εὐστάθιος ὁ Ἀντιοχείας, Μακάριος ὁ Ἱεροσολύμων, Παφνούτιος, καὶ Σπυρίδων, Ἰάκωβός τε καὶ Μάξιμος, ἄνδρες ἐστολισμένοι μὲ ἀποστολικὰ χαρίσματα, καὶ μαρτυρικὰ παθήματα, καὶ ἄλλοι πολλοὶ ὄντες τὸν ἀριθμόν, κατὰ τὴν κοινὴν καὶ παρὰ πάντων ὁμολογουμένην παράδοσιν τῆς Ἐκκλησίας 31. Κοντὰ δὲ εἰς αὐτούς, ἦτο καὶ ἕτερον πλῆθος κληρικῶν, πρεσβυτέρων, καὶ διακόνων.

Συνήχθη δὲ αὕτη κατὰ Ἀρείου, ὅστις ἐβλασφήμει, ὅτι ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ δὲν εἶναι ὁμούσιος μὲ τὸν Πατέρα, καὶ ἀκολούθως δὲν εἶναι Θεὸς ἀληθινός, ἀλλὰ κτίσμα καὶ ποίημα, εἰς τρεῖς ἥμισυ δὲ χρόνους διαρκέσασα, (κᾂν ὃ Γελάσιος παρὰ Φωτίῳ ἀναγν. 256. εἰς ἓξ ἥμισυ λέγῃ) παρέδωκε τὸ κοινόν, καὶ ἐγνωσμένον παρὰ πᾶσι θεῖον, καὶ ἱερὸν τῆς ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως Σύμβολον, ἐν ᾧ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν καὶ Λόγον, Θεὸν ἀληθινὸν ἀνεκήρυξεν, ὁμοούσιον μὲ τὸν Πατέρα, ἤτοι τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ φύσιν μὲ τὸν Πατέρα ἔχοντα, καὶ ἑπομένως τὴν αὐτὴν δόξαν, καὶ ἐξουσίαν, καὶ κυριότητα, καὶ ἀϊδιότητα, καὶ πάντα τὰ λοιπὰ θεοπρεπῆ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα· ἔχει δὲ ἐπὶ λέξεως οὕτω· «Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα πάντων ὁρατῶν τε, καὶ ἀοράτων ποιητήν. Καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τοῦτ’ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τὰ ἐν τῷ Οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ. Τὸν δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐνανθρωπήσαντα. Παθόντα· ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ· καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς Οὐρανοὺς καὶ καθεζόμενον ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός. Πάλιν ἐρχόμενον κρίναι ζῶντας καὶ νεκρούς.

Καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα· τοὺς δὲ λέγοντας, ὅτι ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν, καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ τρεπτόν, ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία.» Τοῦτο δὲ τὸ Σύμβολον, ὁ μὲν Ἱεροσολύμων Θεόδωρος πίστεως ὀρθὴν ὁμολογίαν ὠνόμασεν: ὁ δὲ Ῥώμης Δάμασος, τεῖχος ὑπεναντίον τῶν ὅπλων τοῦ διαβόλου. Καὶ ἁπλῶς παρὰ πάσης τῆς Ἐκκλησίας καλεῖται ἡ χαρακτηριστικὴ σημαία, καὶ τὸ φλάμπουρον τῶν ὀρθοδόξων, διὰ μέσου τοῦ ὁποίου αὐτοί, ὡς ἀληθεῖς στρατιῶται τοῦ Χριστοῦ, διακρίνονται ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀπὸ τοὺς ὑποκρινομένους μὲν τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ὄντας δὲ ψευδαδέλφους καὶ κακοδόξους. Καὶ οἱ στρατιῶται γὰρ διὰ συμβόλων διακρίνουσι τοὺς συστρατιώτας αὑτῶν ἀπὸ τοὺς ὑπεναντίους. Ὅθεν καὶ ἐκ μεταφορᾶς τῶν στρατιωτικῶν συμβόλων ὠνομάσθη καὶ τὸ τῆς πίστεως Σύμβολον. Παρέδωκε δὲ καὶ τὸν περὶ τοῦ Πάσχα διωρισμόν, ὃν νῦν κρατεῖ ἀπαράτρωτον ἡ καθολικὴ Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία. (περὶ οὗ ὅρα τὸν ζʹ. Ἀποστολικόν, καὶ τὸν αʹ. τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.) Ἀλλὰ δὴ καὶ τοὺς παρόντας εἴκοσιν ἱεροὺς Κανόνας ἐξέθετο, ἀορίστως μὲν ἐπικυρουμένους ἀπὸ τὴν αʹ. τῆς δʹ. ὡρισμένως δὲ ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς ϛʹ. καὶ τὸν αʹ. τῆς ζʹ.

Σημείωσαι δὲ ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς πρώτης συνόδου ταύτης ἤδη οὐχ εὑρίσκονται, οὔτε Ἑλληνικά, οὔτε Λατινικά, ἀλλὰ μόνα ἐκεῖνα, ὅσα ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος, ὁ Ῥουφῖνος, ὁ Σωκράτης, ὁ Σωζόμενος, ὁ Θεοδώρητος, καὶ Ἱερώνυμος καὶ ἄλλοι, ἐξαιρέτως δέ, καὶ μάλιστα ὁ ἐπὶ Ζήνωνος τοῦ βασιλέως ἐν ἔτει 476. Γελάσιος ὁ Κυζικηνός, ὁ ὕστερον καὶ Ἐπίσκοπος Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης γενόμενος· ταῦτα, λέγω, μόνα εὑρίσκονται ὅσα οἱ ἀνωτέρω, καὶ ὁ Γελάσιος οὗτος, συνέγραψαν.

Τὴν δὲ τοῦ Γελασίου συγγραφήν, πρακτικὰ μὲν ὀνομάζει ὁ Χωνειάτης Νικήτας, ἱστορικὸν δὲ μᾶλλον, ἢ πρακτικόν, ὁ Φώτιος· μνημονεύει δὲ αὐτῆς καὶ ὁ Ἰωάννης ὁ Κυπαρισσιώτης.

Οἱ κʹ. Κανόνες τῆς ἁγίας καὶ Οἰκουμενικῆς Αʹ. Συνόδου ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. Εἴ τις ἐν νόσῳ ὑπὸ ἰατρῶν ἐχειρουργήθη, ἢ ὑπὸ βαρβάρων ἐξετμήθη, οὗτος μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ. Εἰ δέ τις ὑγιαίων ἑαυτὸν ἐξέτεμε, τοῦτον καὶ ἐν τῷ κλήρῳ ἐξεταζόμενον πεπαῦσθαι προσήκει. Καὶ ἐκ τοῦ δεῦρο μηδένα τῶν τοιούτων χρῆναι προάγεσθαι· ὥσπερ δὲ τοῦτο πρόδηλον, ὅτι περὶ τῶν ἐπιτηδευόντων τὸ πρᾶγμα, καὶ τολμώντων ἑαυτοὺς ἐκτέμνειν εἴρηται· οὕτως, εἴτινες ὑπὸ βαρβάρων, ἢ δεσποτῶν εὐνουχίσθησαν, εὑρίσκοιντο δὲ ἄλλως ἄξιοι, τοὺς τοιούτους εἰς κλῆρον προσίεται ὁ Κανών.

Ἑρμηνεία. Διάφοροι Κανόνες τῶν Ἀποστόλων περὶ εὐνουχισμοῦ διορίζονται. Ἐπειδὴ δέ, ὡς φαίνεται, ἀμελήθησαν ἐκεῖνοι, διὰ τοῦτο ἔκαμε χρεία νὰ διορίσῃ περὶ αὐτοῦ καὶ ὁ παρὼν Κανών, ὅστις καὶ λέγει· Ὅποιος διὰ πάθος καὶ ἀσθένειαν εὐνουχίσθη ἀπὸ ἰατρούς, ἢ καὶ ἀπὸ βαρβάρους ἐν καιρῷ ἐπιδρομῆς, οὗτος κληρικὸς ὤν, ἂς ἐνεργῇ τὰ τοῦ κλήρου. Ὅποιος δὲ ὑγιὴς ὤν, εὐνούχισε τὸν ἑαυτόν του, οὗτος καὶ κληρικὸς ὤν, πρέπει νὰ παύῃ ἀπὸ τὰς ἐνεργείας τοῦ Κλήρου. Καὶ ἀπὸ τοὺς τοιούτους, ὅσοι εἶναι λαϊκοί, ἀπὸ τῆς σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, κᾀνένας δὲν πρέπει νὰ γίνεται κληρικός. Καθὼς ὅμως τοῦτο λέγομεν διὰ ἐκείνους ὁποῦ ἐπίτηδες, καὶ θεληματικῶς τολμῶσι νὰ εὐνουχίζουσι τὸν ἑαυτόν τους, τέτοιας λογῆς πάλιν λέγομεν, ὅτι ἀνίσως τινὲς εὐνουχίσθησαν μὲν ἀπὸ βαρβάρους, ἢ ἀπὸ τοὺς αὐθέντας αὐτῶν, ταὐτὸν εἰπεῖν ἀκουσίως καὶ τυραννικῶς, εἶναι δὲ ἄξιοι, οἱ τοιοῦτοι δέχονται ἀπὸ τὸν Κανόνα (ἢ τὸν παρόντα δηλ. ἢ τὸν καʹ. Ἀποστολικὸν) εἰς τὸ νὰ κληρωθῶσιν. Ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ καʹ. Ἀποστολικοῦ.

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Ἐπειδὴ πολλά, ἤτοι ὑπὸ ἀνάγκης, ἢ ἄλλως ἐπειγομένων τῶν ἀνθρώπων ἐγένετο παρὰ τὸν Κανόνα τὸν Ἐκκλησιαστικόν, ὥστε ἀνθρώπους ἀπὸ ἐθνικοῦ βίου ἄρτι προσελθόντας τῇ πίστει, καὶ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ κατηχηθέντας, εὐθὺς ἐπὶ τὸν πνευματικὸν λουτρὸν ἄγειν, καὶ ἅμα τῷ βαπτισθῆναι προσάγειν εἰς Ἐπισκοπήν, ἢ εἰς Πρεσβυτέριον· καλῶς ἔδοξεν ἔχειν τοῦ λοιποῦ μηδένα τοιοῦτον γίνεσθαι· καὶ γὰρ καὶ χρόνου δεῖ τῷ κατηχουμένῳ, καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα δοκιμασίας πλείονος. Σαφὲς γὰρ τὸ Ἀποστολικὸν γράμμα τὸ λέγον «μὴ Νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίμα ἐμπέσῃ, καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου.» Εἰ δέ, προϊόντος τοῦ χρόνου, ψυχικόν τι ἁμάρτημα εὑρεθείη περὶ τὸ πρόσωπον, καὶ ἐλέγχοιτο ὑπὸ δύω, ἢ τριῶν μαρτύρων, πεπαύσθω ὁ τοιοῦτος τοῦ κλήρου. Ὁ δὲ παρὰ ταῦτα ποιῶν, ὡς ὑπεναντία τῇ μεγάλῃ συνόδῳ θρασυνόμενος, αὐτὸς κινδυνεύσει περὶ τὸν κλῆρον.

Ἑρμηνεία. Ἐκεῖνο ὁποῦ διορίζει ὁ πʹ. Κανὼν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διατάσσεται· λέγει γάρ· Ἐπειδὴ κατὰ τοὺς προαπερασμένους καιροὺς ἠκολούθησαν νὰ γένουν πολλὰ πράγματα ἔξω ἀπὸ τὸν Ἐκκλησιαστικὸν Κανόνα (αὐτὸν τὸν πʹ. δηλ. τῶν Ἀποστόλ.) εἴτε ὑπὸ ἀνάγκης, εἴτε ὑπὸ ἄλλης αἰτίας κινουμένων τινῶν, ὥστε ὁποῦ, αὐτοὶ νὰ βαπτίζωσι μὲν παρευθὺς ἐκείνους ὁποῦ πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν ἐθνικόν, καὶ ἄπιστον βίον προσῆλθον εἰς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, καὶ εἰς ὀλίγον καιρὸν ἐκατηχήθησαν τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, ὁμοῦ δὲ μὲ τὸ βάπτισμα, νὰ προβιβάζουσιν αὐτοὺς καὶ εἰς Ἐπισκοπήν, ἢ Πρεσβυτέριον, ταὐτὸν εἰπεῖν, νὰ χειροτονοῦσιν αὐτοὺς Πρεσβυτέρους καὶ Ἐπισκόπους· ἐπειδή, λέγω, ταῦτα ἔτσι παρανόμως πρὸ τοῦ ἐγίνοντο, ἐφάνη εὔλογον ἀπὸ τώρα καὶ ὕστερα νὰ μὴ γίνωνται. Διότι ὁ κατηχούμενος, καὶ πρὸ τοῦ μὲν νὰ βαπτισθῇ χρειάζεται καιρὸν ἀρκετὸν διὰ νὰ κατηχηθῇ, καὶ νὰ διδαχθῇ καλῶς ἅπαντα τὰ τῆς πίστεως δόγματα, καὶ ἀφ’ οὗ δὲ βαπτισθῇ, πάλιν χρειάζεται δοκιμασίαν πολλήν. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπόστολος τῷ Τιμοθέῳ, μὴ νεόφυτον (χειροτόνει δηλ.) ἤτοι νεοκατήχητον, καὶ νεωστὶ φυτευθέντα εἰς τὴν ἄμπελον τοῦ Χριστοῦ, ἵνα μὴ ἐπαρθεὶς πέσῃ εἰς τὸ ἴδιον ἁμάρτημα, καὶ εἰς τὴν ὁμοίαν παγίδα ὁποῦ ἔπεσεν ὁ διάβολος, ἤτοι εἰς τὴν ὑπερηφάνειαν.

Εἰ δὲ ἀπερνῶντος τοῦ καιροῦ, ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὸν μετὰ χρόνον καὶ δοκιμασίας, καὶ κατηχηθέντα, καὶ βαπτισθέντα, καὶ χειροτονηθέντα, κᾀνένα ἁμάρτημα ψυχικὸν καὶ ἐλεγχθῇ δι’ αὐτὸ ἀπὸ δύω, ἢ τρεῖς μάρτυρας, ὁ τοιοῦτος ἂς παύῃ ἀπὸ τὸ νὰ ἐνεργῇ τὰ τῆς ἱερωσύνης. Ὅποιος δὲ θελήσει νὰ κάμῃ ἔξω ἀπὸ αὐτά, οὗτος ὡς θρασυνόμενος ἐναντίον τῆς μεγάλης Συνόδου ταύτης, θέλει κινδυνεύσει καὶ εἰς τὴν ἱερωσύνην, ἤτοι θέλει καθαιρεθῇ. Ὅρα καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ πʹ. Ἀποστολικοῦ.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Ἀπηγόρευσε καθόλου ἡ μεγάλη Σύνοδος, μήτε Ἐπισκόπῳ, μήτε Πρεσβυτέρῳ, μήτε Διακόνῳ, μήτε ὅλως τινὶ τῶν ἐν κλήρῳ, ἐξεῖναι συνείσακτον ἔχειν. Πλὴν εἰμὴ ἄρα μητέρα, ἢ ἀδελφήν, ἢ θείαν, ἢ ἃ μόνα πρόσωπα πᾶσαν ὑποψίαν διαπέφευγεν.

Ἑρμηνεία. Οἱ ἱερωμένοι καὶ κληρικοὶ δὲν πρέπει νὰ προξενοῦσι κᾀμμίαν αἰτίαν ὑποψίας καὶ σκανδάλου εἰς τὸν λαόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται, ὅτι, ἡ μεγάλη αὕτη Σύνοδος, ἡ πρώτη δηλαδή, ἐμπόδισε τελείως τὸ νὰ μὴ ἔχῃ ἐξουσίαν καὶ ἄδειαν, μήτε Ἐπίσκοπος, μήτε Πρεσβύτερος, μήτε Διάκονος, μήτε ἄλλος τις ἀπὸ τοὺς κληρικούς, νὰ ἔχη ξένην γυναῖκα μέσα εἰς τὸ ὀσπήτιόν του, καὶ νὰ συγκατοικῇ μὲ αὐτήν, ἔξω μόνον μητέρα, ἢ ἀδελφήν, ἢ θείαν, ἢ μόνα ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα ὁποῦ δὲν δίδουσιν ὑποψίαν.

Συμφωνία. Λέγει δὲ καὶ ἡ διάταξις τοῦ αʹ. τίτλ. τῶν Νεαρῶν, ἥτις ἐστὶ Νεαρὰ ρκγʹ. τοῦ Ἰουστινιανοῦ οὕτως· «Ἐμποδίζομεν καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν τῶν θείων Κανόνων δύναμιν, νὰ μὴ ἔχουν γυναῖκα ξένην εἰς τὸν οἶκόν τους οἱ Πρεσβύτεροι, καὶ Διάκονοι, καὶ Ὑποδιάκονοι, καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι Κληρικοὶ ὁποῦ γυναῖκας νομίμους δὲν ἔχουσιν. Ἔξω μόνον ἂν ἔχουσι μητέρα, θυγατέρα καὶ ἀδελφήν, καὶ τὰ ἄλλα πρόσωπα ὁποῦ εἶναι ἀνύποπτα. Εἰ δὲ ταῦτα δὲν φυλάξῃ τινάς, ἀλλ’ ὑπομνησθεὶς ἀπὸ τὸν Ἀρχιερέα, ἢ ἀπὸ τοὺς συγκληρικούς του, δὲν πεισθῇ νὰ ἐκβάλῃ τὴν γυναῖκα ὁποῦ ἔχει, ἢ κατηγορηθείς, ἀποδειχθῇ ὅτι ἀσέμνως συναναστρέφεται μὲ αὐτήν, ὁ τοιοῦτος νὰ καθαιρῆται, καὶ νὰ παραδίδεται εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς πόλεως ἐκείνης ὁποῦ εἶναι κληρικός.» Ἐὰν δὲ Ἐπίσκοπος καθόλου συγκατοικῇ μὲ γυναῖκα, καθαιρεῖται. Σημείωσαι δὲ ἐνταῦθα δύω πράγματα, ἕνα μὲν ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἔχουν εἰς τὰς οἰκίας των πρόσωπα ἀνύποπτα, ὡς εἴπομεν, μητέρα δηλ. καὶ ἀδελφήν, καὶ θείαν, καὶ ἄλλο, δὲν πρέπει νὰ ἔχουσιν εἰς τὸν αὐτὸν καιρὸν καὶ πρόσωπα ὕποπτα διὰ νὰ ὑπηρετοῦν ὄχι ἐκείνους, ἀλλὰ ἐκεῖνα τὰ ἀνύποπτα, διατὶ πάλιν μὲ τοῦτον τὸν τρόπον παραβάται εὑρίσκονται, καὶ εἰς τὰ ἐπιτίμια ὑποβάλλονται τῶν Κανόνων.

Ἀλλὰ πρέπει, ἢ μόναι ἀφ’ ἑαυτῶν νὰ ὑπηρετῶνται, ἢ καὶ ᾑ δοῦλαι ὁποῦ μέλλουν νὰ τὰς ὑπηρετοῦν, νὰ ᾖναι ἀνυπόπταις· ἄλλο δέ, ὅτι οὔτε μὲ μοναχὰ τὰ ἀνύποπτα πρέπει οἱ μοναχοὶ νὰ συγκατοικοῦν οἱ ἔχοντες αὐτά. Διότι ἂν ὁ ἀνωτέρω ῥηθεὶς κβʹ. τῆς ζʹ. ἐμποδίζῃ καὶ τὸ νὰ τρώγῃ τινὰς μὲ μόνας τὰς συγγενίδας τους, αἵτινες εἶναι ἀνυπόπταις, πόσῳ μᾶλλον ἐμποδίζει τὸ νὰ συγκατοικῇ μόνος μὲ αὐτάς. Λέγει γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος (ἐν τῷ περὶ παρθενίας), ὅτι ἡ τῆς σαρκὸς ἡδονὴ καὶ αὐτοὺς τοὺς ὁμογαστρίους ἀδελφοὺς κατεπάλαισε, καὶ κάθε εἶδος ἁμαρτίας κατὰ μητέρων, καὶ θυγατέρων ἐκενοτόμησε, καθὼς καὶ τὸν Ἀμὼν τὸν υἱὸν τοῦ Δαβὶδ διὰ τὴν φθορὰν τῆς ἀδελφῆς του Θημὰρ ἐστηλίτευσε· διότι ἡ ἑλκυστικὴ καὶ μαγνητικὴ δύναμις τοῦ ἔρωτος, ὁποῦ ἐβάλθη φυσικῶς εἰς τὰ σώματα τῶν ἀνδρῶν πρὸς τὰς γυναῖκας, ἀποῤῥίψασα, λέγει, κάθε ὀρθὸν λογαριασμόν, ὅτι, θετέον, ἐκείνη εἶναι μήτηρ, ἢ ἀδελφή, ἢ θεία, αὐτομάτως καὶ παρ’ ἑαυτῶν θέλει νὰ σμίξῃ τὰ σώματα τῶν ἀνδρῶν μὲ τὰ σώματα τῶν γυναικῶν, τόσων ξένων, ὅσον συγγενῶν, καὶ μ’ ὅλον ὁποῦ ἔνδοθεν οἱ λογισμοὶ ἀντιπαλαίοντες, τοῦτο δὲν θέλουσιν.

ΚΑΝΩΝ Δʹ. Ἐπίσκοπον προσήκει μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καθίστασθαι· εἰδὲ δυσχερὲς εἴη τὸ τοιοῦτον, ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ, ἐξάπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένους, συμψήφων γενομένων καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων, τότε τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι. Τὸ δὲ κῦρος τῶν γινομένων δίδοσθαι καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν τῷ Μητροπολίτῃ.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος πρέπει μάλιστα νὰ χειροτονῆται ἀπὸ ὅλους τοὺς Ἐπισκόπους τῆς ἐπαρχίας· εἰδὲ καὶ εἶναι δύσκολον νὰ συναχθοῦν ὅλοι, ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἢ διὰ τὸ μακρὸν διάστημα τῆς ὁδοιπορίας, ἐξάπαντος νὰ συνάγωνται τρεῖς Ἐπίσκοποι, οἱ δὲ ἀπόντες νὰ γίνωνται σύμψηφοι διὰ γραμμάτων εἰς τὴν χειροτονίαν, καὶ τότε νὰ χειροτονοῦσιν αὐτόν. Τὸ δὲ κῦρος, καὶ ἡ ἐπισφράγησις τῶν γινομένων ἁπάντων, ἤγουν τὸ κῦρος τῆς ἤδη γενομένης ψήφου ὑπὸ πάντων τῶν Ἐπισκόπων, καὶ ὁ διορισμὸς τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τοὺς ψηφισθέντας τρεῖς, (ὅτι τρεῖς κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν τύπον ψηφίζονται) ὁ διορισμὸς λέγω τοῦ ἑνὸς πρὸς τὸ δέξασθαι τὸ μήνυμα τῆς χειροτονίας, νὰ μένῃ καὶ νὰ ἀναφέρεται, ὡσὰν εἰς κυριάρχην εἰς τὸν Μητροπολίτην ἑκάστης ἐπαρχίας. Ἐπειδὴ δὲ οἱ ἑρμηνευταί, ἤγουν Ζωναρᾶς καὶ Βαλσαμών, ἐξηγοῦσι τὸ καθίστασθαι, ἀντὶ νὰ ψηφίζεται, καὶ ἄλλοι ἀντὶ νὰ χειροτονῆται. Τοῦτο πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι προηγουμένως καὶ κυρίως τὸ καθίστασθαι, τὸ γίνεσθαι σημαίνει. Καὶ καθίστημι ἀντὶ τοῦ, ποιῶ, ἀναδείκνυμι· λοιπὸν καὶ ἐνταῦθα προηγουμένως καὶ περιεκτικῶς, τὸ προσήκει καθίσταται δηλοῖ, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται, νὰ ἀναδείκνυται, νὰ προχειρίζεται ὑπὸ πάντων.

Εἶπα δὲ περιεκτικῶς καὶ προηγουμένως, ὅτι ἡ ἀνάδειξις αὕτη ἔχει τάξιν ἱεράν· ἤγουν πρῶτον νὰ ψηφισθῇ, καὶ εἶτα νὰ χειροτονηθῇ. Καὶ οὕτω πληρεστάτως ἐννοοῦμεν, ὅτι κατέστη, δηλαδὴ ἔγινεν Ἐπίσκοπος.

Ὥστε ὁποῦ τὸ καθίστασθαι, ἔχει καὶ τὰ δύω σημαινόμενα, καθὼς καὶ τὸ γίνεσθαι· σημαίνει γὰρ καὶ τὸ ψηφίζεσθαι, σημαίνει καὶ τὸ χειροτονεῖσθαι· τὸ μὲν ὑπὸ πάντων, τὸ δὲ ὑπὸ τριῶν, καὶ κατὰ τὸν παρόντα, καὶ κατὰ τὸν αʹ. Ἀποστολικόν· αὐτὴ σχεδὸν εἶναι ἐξήγησις τῆς ζʹ.

Οἰκουμενικῆς ἐν τῷ ἑαυτῆς γʹ. καὶ ὅταν γὰρ τρεῖς μόνοι χειροτονῶσιν, ὑπὸ πάντων πρότερον ψηφίζεται, συμψήφων τῶν ἀπόντων γινομένων δι’ ἐπιστολῶν.

ΚΑΝΩΝ Εʹ. Περὶ τῶν ἀκοινωνήτων γενομένων, εἴτε τῶν ἐν κλήρῳ, εἴτε τῶν ἐν λαϊκῷ τάγματι, ὑπὸ τῶν καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν Ἐπισκόπων, κρατείτω ἡ γνώμη, κατὰ τὸν Κανόνα τὸν διαγορεύοντα, τοὺς ὑφ’ ἑτέρων ἀποβληθέντας ὑφ’ ἑτέρων μὴ προσίεσθαι. Ἐξεταζέσθω δὲ μὴ μικροψυχίᾳ ἢ φιλονεικίᾳ ἤ τινι τοιαύτῃ ἀηδίᾳ τοῦ Ἐπισκόπου, ἀποσυνάγωγοι γεγένηνται. Ἵνα οὖν τὴν πρέπουσαν ἐξέτασιν λαμβάνῃ, καλῶς ἔχειν ἔδοξεν, ἑκάστου ἐνιαυτοῦ, καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν δὶς τοῦ ἔτους συνόδους γίνεσθαι. ἵνα κοινῇ πάντων τῶν Ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένων, τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζηται. Καὶ οὕτως οἱ ὁμολογουμένως προσκεκρουκότες τῷ Ἐπισκόπῳ, κατὰ λόγον ἀκοινώνητοι παρὰ πᾶσιν εἶναι δόξωσι, μέχρις ἂν τῷ κοινῷ τῶν Ἐπισκόπων δόξῃ τὴν φιλανθρωποτέραν ὑπὲρ αὐτῶν ἐκθέσθαι ψῆφον. Αἱ δὲ σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μέν, πρὸ τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα πάσης μικροψυχίας ἀναιρουμένης, τὸ δῶρον καθαρὸν προσφέρηται τῷ Θεῷ· δευτέρα δέ, περὶ τὸν τοῦ μετοπώρου καιρόν.

Ἑρμηνεία. Διορίζεται ὁ παρὼν Κανὼν ταῦτα, διὰ τοὺς κληρικοὺς καὶ λαϊκοὺς ὁποῦ ἀφωρίσθησαν ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους ἑκάστης ἐπαρχίας, ἂς κρατῇ καὶ ἂς μένῃ βεβαία ἡ γνώμη ἡ οὖσα νομοθετημένη, καθὼς ὁ Κανὼν ὁ παλαιὸς ἐκεῖνος διορίζεται, ὅτι δηλ. νὰ μὴ δέχωνται εἰς κοινωνίαν ἀπὸ ἄλλους Ἐπισκόπους οἱ ὑπὸ ἄλλων Ἐπισκόπων ἀφορισθέντες. Ὅμως ἂς γίνεται ἐξέτασις μήπως οἱ ἀφορισθέντες αὐτοί, ἀφωρίσθησαν διὰ κᾀμμίαν μικροψυχίαν, ἢ φιλονεικίαν, ἢ ἄλλην τινὰ ἐμπάθειαν τοῦ Ἐπισκόπου. Ὅθεν διὰ νὰ λαμβάνῃ τοῦτο τὴν πρέπουσαν ἐξέτασιν, καὶ τὰ τοιαῦτα ἄλλα ζητήματα, ἐφάνη εὔλογον νὰ γίνωνται σύνοδοι τοπικαὶ δύω φοραῖς τὸν χρόνον εἰς κάθε ἐπαρχίαν, καὶ νὰ συνάγωνται ὅλοι κοινῶς οἱ Ἐπίσκοποι νὰ τὰ θεωροῦν, καὶ ἔτσι ἀφ’ οὗ γένῃ ἡ τοιαύτη ἐξέτασις, οἱ φανερῶς ἁμαρτάνοντες εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, καὶ μὲ δίκαιον τρόπον ἀφορισθέντες παρ’ αὐτοῦ, νὰ μένουν ἀφωρισμένοι, κατὰ τὸν τοῦ ἀκολούθου καὶ δικαίου λόγον, καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους Ἐπισκόπους, ἕως ὅτου φανῇ εὔλογον εἰς τὴν κοινότητα τῶν Ἐπισκόπων νὰ δώσωσιν ἀπόφασιν φιλανθρωποτέραν διὰ τοὺς ἀφορισθέντας αὐτούς. Ἐὰν γὰρ ὁ ἀφορίσας αὐτούς, θετέον, σκληρύνηται, καὶ μετὰ καιρὸν δὲν θέλῃ νὰ τοὺς λύσῃ ἀπὸ τὸν ἀφορισμόν, ἢ καὶ ἐὰν ἀποθάνῃ, εἶναι ἄδεια εἰς τὴν σύνοδον ἀφ’ οὗ γνωρίσῃ ἀρκετὸν τὸν καιρὸν τοῦ ἐπιτιμίου, νὰ λύῃ τούτους ἀπὸ αὐτό.

Αἱ σύνοδοι δὲ αὗται ἂς γίνωνται, μία μὲν πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς, ἵνα διαλυομένης κάθε μικροψυχίας καὶ σφάλματος ὁποῦ ἢ ὁ Ἀρχιερεὺς ἔκαμε πρὸς τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαόν, ἢ ἀντιστρόφως ὁ κλῆρος καὶ ὁ λαὸς πρὸς τὸν Ἀρχιερέα, προσφερθῇ εἰς τὸν Θεὸν καθαρόν, καὶ ἄμωμον τῆς νηστείας τὸ δῶρον. Ἡ δευτέρα δὲ ἂς γίνεται εἰς τὸν τοῦ φθινοπώρου καιρόν. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν λβʹ. καὶ λζʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ. Τὰ ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ Λιβύῃ, καὶ Πενταπόλει, ὥστε τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Ἐπίσκοπον πάντων τούτων ἔχειν τὴν ἐξουσίαν, ἐπειδὴ καὶ τῷ ἐν Ῥώμῃ Ἐπισκόπῳ τοῦτο σύνηθές ἐστιν. Ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν, καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις, τὰ πρεσβεῖα σώζεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις. Καθόλου δὲ πρόδηλον ἐκεῖνο ὅτι εἴ τις χωρὶς γνώμης τοῦ Μητροπολίτου γένοιτο Ἐπίσκοπος, τὸν τοιοῦτον ἡ μεγάλη Σύνοδος ὥρισε μὴ δεῖν εἶναι Ἐπίσκοπον. Ἐὰν μέν τοι τῇ κοινῇ πάντων ψήφῳ, εὐλόγῳ οὔσῃ, καὶ κατὰ Κανόνα ἐκκλησιαστικόν, δύω, ἢ τρεῖς, δι’ οἰκείαν φιλονεικίαν ἀντιλέγωσι, κρατείτω ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται, ὅτι νὰ φυλάττωνται τὰ παλαιὰ ἔθη τῶν τριῶν Πατριαρχῶν, τοῦ Ἀλεξανδρείας μὲν κυρίως καὶ κατὰ αʹ. λόγον, τοῦ Ἀντιοχείας δέ, κατὰ δεύτερον λόγον, καὶ τοῦ Ῥώμης συνεπτυγμένως καὶ περιληπτικῶς· (περὶ δὲ τοῦ Ἱεροσολύμων ἰδιαιτέρως καὶ ξεχωριστὰ φησὶν ἡ παροῦσα Σύνοδος ἐν τῷ ζʹ. αὐτῆς Κανόνι, καὶ περὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεώς φησιν ἡ βʹ. ἐν τῷ γʹ. Κανόνι,) ὥστε ὁποῦ, ὁ μὲν Πατριάρχης, (τὸν ὁποῖον Ἐπίσκοπον ὀνομάζει ἐδώ, μὲ τὸ νὰ μὴ ἦτο ἀκόμη συνήθεια νὰ ὀνομάζεταί τινας μὲ τὸ τοῦ Πατριάρχου ὄνομα) τῆς Ἀλεξανδρείας, νὰ ἔχη τὴν ἐξουσίαν τῶν Ἐπισκόπων καὶ Μητροπολιτῶν τῆς Αἰγύπτου καὶ Λιβύης καὶ Πενταπόλεως. Καθὼς καὶ εἰς τὸν Ῥώμης Πατριάρχην ἡ αὐτὴ συνήθεια ἐπεκράτησε νὰ ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ προεδρίαν πάντων τῶν ἑσπερίων Ἐπισκόπων τε καὶ Μητροπολιτῶν.

Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ τῆς Ἀντιοχείας Πατριάρχης νὰ ἔχη τὴν ἐξουσίαν τῶν Ἐπισκόπων καὶ Μητροπολιτῶν τῆς Συρίας, Κοίλης Συρίας, Κιλικίας ἑκατέρας, Μεσοποταμίας, καὶ πασῶν τῶν ἄλλων ὑποκειμένων αὐτῷ διοικήσεων. Οὐ μόνον δὲ τὰ προνόμια τῶν Πατριαρχῶν τούτων ὁ παρὼν Κανὼν προστάζει νὰ σώζωνται. Ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τὰ προνόμια τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν καὶ ἐκκλησιῶν, τῶν ὑποκειμένων εἰς τοὺς Μητροπολίτας. Τόσον τοὺς Πατριάρχας ὄντας, ὅσον καὶ τοὺς μὴ ὑποκειμένους Πατριάρχαις, τότε καὶ νῦν, δηλ. τοὺς αὐτοκεφάλους, οἷον Ἀσίας, Πόντου, Θρᾴκης, Κύπρου, Ἀφρικῆς καὶ τῶν ἄλλων. (ἀγκαλὰ καὶ ἄλλοι λέγουσιν, ὅτι, ἄλλας ἐπαρχίας ὀνομάζει ὁ Κανὼν ἐδῶ, συνεπτυγμένως τὰς διοικήσεις, τὰς ὑποκειμένας τοῖς ἄλλοις δυσὶ Πατριάρχαις τῷ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τῷ Ἱεροσολύμων, καὶ Μητροπολίτας νὰ ὀνομάζῃ μόνον τοὺς Πατριάρχας. Ἀλλ’ ἡ πρώτη ἑρμηνεία κρείττων ἐστί, καὶ ὅρα τὸν Δοσίθεον ἐν τῇ Δωδεκαβίβλ. σελ. 117, 123.) Ὥστε ὁποῦ κᾀνένα πρᾶγμα ἀναφερόμενον εἰς ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν νὰ μὴ γίνεται, χωρὶς τὴν γνώμην αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ μεγαλήτερον καὶ κυριώτερον πάντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν εἶναι ᾑ χειροτονίαις, διὰ τοῦτο ἀκολούθως ἐπιφέρει ὁ Κανών, ὅτι ὅποιος ἤθελε γένῃ Ἐπίσκοπος χωρὶς τὴν γνώμην τοῦ ἐδικοῦ του Μητροπολίτου, ὡς ὥρισεν ἡ μεγάλη Σύνοδος αὕτη, ὁ τοιοῦτος νὰ μὴ ᾖναι Ἐπίσκοπος. (

διότι, ἂν καὶ τὸ πλῆθος τῶν Ἐπισκόπων ἐψήφιζε τὸν Ἐπίσκοπον, ἡ ἐπικύρωσις ὅμως τῆς ψήφου ἔπρεπε νὰ γένῃ ἀπὸ τὸν Μητροπολίτην, καὶ ὅποιον ἐκεῖνος ἐδοκίμαζεν, ἔπρεπε νὰ γένῃ Ἐπίσκοπος, καὶ ὅρα τὴν ὑποσημ. τοῦ δʹ. Κανόνος τῆς παρούσης αʹ.) Πλὴν ἂν κοινῶς ὅλοι ψηφίσουν τινὰ εἰς ἐπισκοπὴν κατὰ Κανόνας ἐκκλησιαστικούς, δύω δέ, ἢ καὶ τρεῖς ἀντιλέγουσιν, ὄχι εὐλόγως καὶ δικαίως, ἀλλὰ φιλονείκως καὶ κατὰ πεισμονήν, ἡ ψῆφος τῶν περισσοτέρων νὰ ὑπερνικᾷ Καθὼς καὶ ὁ ιθʹ.

Κανὼν διορίζεται τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ. Ὁ δὲ ιγʹ. τῆς ἐν Καρθαγ. λέγει, ὅτι ἐὰν ἀπὸ τοὺς συμψηφισμένους καὶ ὑπογράψαντας, ὕστερον ἐναντιωθῇ τινὰς εἰς τὴν ἰδίαν του ὁμολογίαν καὶ ὑπογραφήν, αὐτὸς ἑαυτὸν θέλει ἀποστερήσει τῆς τοῦ Ἐπισκόπου τιμῆς. Ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ λδʹ. Ἀποστολικοῦ.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ. Ἐπειδὴ συνήθεια κεκράτηκε, καὶ παράδοσις ἀρχαία, ὥστε τὸν ἐν Αἰλίᾳ Ἐπίσκοπον τιμᾶσθαι, ἐχέτω τὴν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς, τῇ Μητροπόλει σωζομένου τοῦ οἰκείου ἀξιώματος.

Ἑρμηνεία. Δύω ἑρμηνείας ἐπιδέχεται ὁ παρὼν Κανών. Ὁ μὲν γὰρ Βαλσαμών, καὶ ὁ Ἀνώνυμος τῶν Κανόνων ἑρμηνευτής, μὲ τοὺς ὁποίους συμφωνοῦσι καί τινες Παπισταὶ καὶ Καλβῖνοι, ἑρμηνεύουσιν, ὅτι ἐπειδὴ καὶ ἐπεκράτησεν ἀρχαία παράδοσις καὶ συνήθεια, νὰ τιμᾶται ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Αἰλίας, ἤτοι τῶν Ἱεροσολύμων, διὰ τὸ ἐν αὐτοῖς σαρκωθῆναι, καὶ παθεῖν τὸν Κύριον, καὶ τὸ σωτήριον Κήρυγμα ἐξ αὐτῶν προελθεῖν διὰ τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἂς ἔχη τὴν τιμὴν ἀκόλουθον μὲ τὴν προτέραν, καὶ εἰς τοὺς μετὰ ταῦτα χρόνους, μόνην ὅμως τιμὴν χωρὶς ἐξουσίαν τινὰ καὶ ἀξίωμα. Διότι ἡ ἐξουσία, καὶ τὸ ἀξίωμα πρέπει νὰ σώζεται εἰς τὴν Μητρόπολιν τῆς Παλαιστίνης, λέγω δὴ τὴν Καισάρειαν τοῦ Στράτωνος ὀνομαζομένην, εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς λέγουσιν, ὑπέκειντο τὰ Ἱεροσόλυμα. Καθὼς δηλ. καὶ ὁ ιβʹ. τῆς ἐν Χαλκηδόνι διορίζεται, ὅτι ὅσαι πόλεις διὰ γραμμάτων Βασιλικῶν ἔλαβον τιμὴν Μητροπόλεως, οἱ ἐκείνης Ἐπίσκοποι μόνην ἂς ἀπολαμβάνουσι τὴν τιμήν, τὰ δὲ οἰκεῖα δίκαια ἂς σώζωνται εἰς τὴν κατὰ ἀλήθειαν Μητρόπολιν, ὃν τρόπον ὁ Μαρκιανὸς ἐτίμησε τὴν Χαλκηδόνα, καὶ ὁ Οὐαλεντινιανὸς τὴν Νίκαιαν, κατὰ τὴν ιγʹ. πρᾶξιν τῆς δʹ. Συνόδου.

Ὁ δὲ Ζωναρᾶς, καὶ ἄλλοι θέλουσιν, ὅτι, καθὼς ὁ προλαβὼν Κανὼν τὰ πρεσβεῖα ἔδωκεν εἰς τὸν Ἀλεξανδρείας καὶ Ἀντιοχείας, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀνενέωσεν, ὡς καινοτομηθέντα, (τὰ γὰρ πρεσβεῖα τοῦ Ῥώμης δὲν ἀνενεώθησαν, ἐπειδὴ ἧσαν, ὡς εἴπομεν ἀκέραια καὶ ἀπαρασάλευτα), τοιουτοτρόπως καὶ ὁ παρὼν Κανὼν τιμὴν ἐπεψηφίσατο εἰς τὸν Ἱεροσολύμων. Ταὐτὸν εἰπεῖν, καθὼς ἐκεῖνος ἐκύρωσεν εἰς ἐκείνους, ὄχι μόνον προνόμια, καὶ τιμὴν πατριαρχικήν, ἀλλὰ καὶ τῆς τιμῆς ταύτης τὴν τάξιν, καθ’ ἣν ὁ μὲν Ῥώμης ἐστὶ πρῶτος, ὁ δὲ Ἀλεξανδρείας δεύτερος, ὁ Ἀντιοχείας τρίτος, οὕτω καὶ οὗτος ἐκύρωσεν εἰς τὸν Ἱεροσολύμων, ὄχι μόνον τιμὴν πατριαρχικήν, ἀλλὰ καὶ τάξιν τιμῆς. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν ἐχέτω τιμήν, ἀλλὰ ἐχέτω τὴν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς. Ταὐτὸν εἰπεῖν, ἂς ᾖναι τῇ τάξει τῆς τιμῆς τέταρτος μετὰ τοὺς τρεῖς. Τὸ δὲ νὰ σώζεται τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα τῇ Μητροπόλει, δηλοῖ ὅτι, ἡ τιμὴ αὕτη ἡ Πατριαρχική, δὲν εἶναι προσωπικὴ καὶ μερική, (περὶ ἧς ὅρα τὴν βʹ. ὑποσημείωσιν τοῦ ϛʹ. τῆς παρούσης), ἀλλ’ ἀφοσιωμένη εἰς τὴν Μητρόπολιν τῆς Ἱερουσαλήμ, ὥστε ὁποῦ νὰ διαβαίνῃ εἰς ὅλους τοὺς κατὰ καιρὸν διαδόχους τοῦ θρόνου, καὶ ὄχι εἰς τοῦτον, ἢ εἰς ἐκεῖνον μόνον. Ὅτι δὲ Μητρόπολις ἡ Ἱερουσαλὴμ ἦτο, μάρτυρες ὅ, τε Ἰώσηπος λέγων· περὶ Ἰουδ. βιβλίον ζʹ. μεγάλη πόλις καὶ τοῦ παντὸς Ἰουδαίων Μητρόπολις.

Καὶ ὁ Φίλων, Μητρόπολις οὐ μιᾶς χώρας Ἰουδαίας, ἀλλὰ καὶ τῶν πλείστων. Ὁ γὰρ Ἀποστολικὸς θρόνος τῶν Ἱεροσολύμων ὄχι μόνον πρωτεύει πάσης τῆς οἰκουμένης σχεδόν, ἀλλὰ καὶ Πατριαρχικὸν προνόμιον εἶχεν ἀπαρχῆς, καὶ ἔχει. Πρῶτον, διὰ τί εἶχεν ὑποκειμένας εἰς αὐτὸν ἐπαρχίας καὶ διοίκησιν τῷ Πατριάρχῃ ἀνήκουσαν. Ὅθεν οἱ μὲν ὅμοροι τῶν Ἐκκλησιῶν προεστῶτες, καὶ ὄχι ὁ Καισαρείας, ἐχειροτόνησαν τὸν Δίωνα Ἱεροσολύμων, ἀναχωρήσαντος τοῦ Ναρκίσσου. Ἀναφανεὶς δὲ πάλιν ὁ Νάρκισσος, πάλιν ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν καλεῖται, κατὰ τὸν Εὐσέβιον, καὶ ὄχι ὑπὸ τοῦ Ἀδελφοῦ, ἢ τοῦ Καισαρείας. Ὁ δὲ Νάρκισσος, σύνοδον ἔκαμε μετὰ ιδʹ. Ἐπισκόπων περὶ τοῦ Πάσχα πρὸ τῆς αʹ. Συνόδου. Δεύτερον, διατὶ ὁ Ἱεροσολύμων ἐν τῇ αʹ. Συνόδῳ πρῶτος ὑπέγραψεν, ὁ δὲ Εὐσέβιος Καισαρείας πέμπτος. Καὶ καθολικῶς εἰπεῖν, οἱ μὲν Μητροπολῖται παραλλάσσουσιν ἐν ταῖς ὑπογραφαῖς, καὶ ἐν τοῖς καθίσμασι τῶν συνόδων, καὶ ἐν τοῖς πρὸς τοὺς Αὐτοκράτορας προσφωνητικοῖς, ἄλλοτε πρότερον, καὶ ἄλλοτε ὕστερον. Ὁ δὲ Ἰεροσολύμων, πάντοτε πρῶτος μὲν τῶν τῆς συνόδου Πατέρων εὑρίσκεται, ἀείποτε δὲ μετὰ τῶν Πατριαρχῶν συναριθμεῖται, καὶ μετὰ τῶν Μητροπολιτῶν οὐδέποτε· καὶ ἀνάγνωθι τὸν Δοσίθεον ἐν τῇ Δωδεκαβίβλ. βιβλ. βʹ. κεφ.

δʹ. Εἰ δὲ καὶ δοίημεν ὅτι ἦτον ἡ Ἱερουσαλὴμ ὑποκειμένη εἰς τὴν Καισάρειαν, τί ἀπὸ τοῦτο; καθὼς τὸ Βυζάντιον πρότερον ἦτον ὑποκείμενον εἰς τὴν Ἡράκλειαν, ὕστερον δὲ ἀφ’ οὗ τὸ Βυζάντιον ἔγεινε Πατριαρχεῖον, ὑπετάχθη ἡ Ἡράκλεια εἰς αὐτό. Τοιουτοτρόπως, ἂν καὶ συγχωρήσωμεν (ὅπερ οὐκ ἔστιν) ὅτι ὑπέκειτο ἡ Ἱερουσαλὴμ εἰς τὴν Καισάρειαν, ἀφ’ οὗ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἐτιμήθη εἰς Πατριαρχεῖον, ἡ Καισάρεια ἔμεινε μὲν μὲ τὸ ἐδικόν της ἀξίωμα ὕστερα, νὰ ᾖναι Μητρόπολις τῆς Παλαιστίνης, ὑποδεεστέρα δὲ ὅμως τῶν Ἱεροσολύμων, καθ’ ὃ αὐτὴ μέν, Μητρόπολίς ἐστι μόνον, τὰ δὲ Ἱεροσόλυμα, Πατριαρχεῖον. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν λδʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ηʹ. Περὶ τῶν ὀνομαζόντων μὲν ἑαυτοὺς καθαρούς ποτε, προσερχομένων δὲ τῇ καθολικῇ, καὶ Ἀποστολικῇ Ἐκκλησία, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ, καὶ μεγάλῃ Συνόδῳ, ὥστε χειροθετουμένους αὐτούς, μένειν οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ. Πρὸ πάντων δὲ τοῦτο ὁμολογῆσαι αὐτοὺς ἐγγράφως προσήκει, ὅτι συνθήσονται, καὶ ἀκολουθήσουσι τοῖς τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας δόγμασι. Τοῦτ’ ἔστι καὶ διγάμοις κοινωνεῖν καὶ τοῖς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεπτωκόσιν, ἐφ’ ὧν καὶ χρόνος τέτακται, καὶ καιρὸς ὥρισται, ὥστε αὐτοὺς ἀκολουθεῖν ἐν πᾶσι τοῖς δόγμασι τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Ἔνθα μὲν οὖν πάντες, εἴτε ἐν κώμαις, εἴτε ἐν πόλεσιν, αὐτοὶ μόνοι εὑρίσκοιντο χειροτονηθέντες, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῷ κλήρῳ, ἔσονται ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι. Εἰ δὲ τοῦ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας Ἐπισκόπου ὄντος, προσέρχονταί τινες, πρόδηλον, ὡς ὁ μὲν Ἐπίσκοπος τῆς ἐκκλησίας ἔξει τὸ ἀξίωμα τοῦ Ἐπισκόπου, ὁ δὲ ὀνομαζόμενος παρὰ τοῖς λεγομένοις Καθαροῖς Ἐπίσκοπος, τὴν τοῦ Πρεσβυτέρου τιμὴν ἔξει, πλὴν εἰ μὴ ἄρα δοκοίη τῷ Ἐπισκόπῳ τῆς τιμῆς τοῦ ὀνόματος αὐτὸν μετέχειν. Εἰ δὲ τοῦτο αὐτῷ μὴ ἀρέσκοι, ἐπινοήσει τόπον, ἢ χωρεπισκόπου, ἢ Πρεσβυτέρου, ὑπὲρ τοῦ ἐν τῷ κλήρῳ ὅλως δοκεῖν εἶναι, ἵνα μὴ ἐν τῇ πόλει δύω Ἐπίσκοποι ὦσιν.

Ἑρμηνεία. Καθαροὶ λέγονται οἱ Ναυατιανοί. Ὁ δὲ Ναυάτος Πρεσβύτερος ἦτο τῆς Ἐκκλησίας Ῥωμαίων, ὅς τις δὲν ἐδέχετο ἐκείνους, ὁποῦ ἀρνήθησαν μὲν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ διωγμοῦ, ἐμετανοοῦσαν δέ, ἀλλ’ οὔτε ἐσυγκοινώνει μὲ τοὺς διγάμους, καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα ἔλεγεν, ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ ἐλεηθῇ ὁ ἁμαρτήσας, κατὰ τὸν Ἐπιφάνειον αἱρέσ. νθʹ. καὶ τὸν Αὐγουστῖνον αἱρέσ. ληʹ. Οὗτος λοιπὸν ἀγκαλὰ καὶ εἰς τὰ δόγματα τῆς πίστεως δὲν ἔσφαλλεν, οὔτε ἦτο αἱρετικός, ἀλλὰ μόνον σχισματικός, κατὰ τὸν αʹ. τοῦ Βασιλ. Κανόνα, διὰ τὴν μισαδελφίαν του ὅμως, καὶ τὸ ἀσυμπαθὲς τῆς γνώμης, καὶ ὑπερήφανον, ἀνεθεματίσθη ἀπὸ τὴν ἐν Ῥώμῃ γενομένην σύνοδον ἐπὶ τοῦ Κορνηλίου Πάπα, κατὰ τὸν Εὐσέβιον, καὶ ἀπὸ τὰς ἐν Καρθαγένῃ ἐπὶ Κυπριανοῦ, καὶ ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ Ἰταλίᾳ κατ’ αὐτοῦ γενομένας συνόδους.

Ἀπὸ τούτου δὲ ὠνομάσθησαν καὶ οἱ ἀκολουθήσαντες τῇ κακοδοξίᾳ αὐτοῦ, Ναυατιανοί. Τούτων οὕτως ἐγνωσμένων, λέγει ὁ παρὼν Κανών· ὅτι, ἀνίσως οἱ τοιοῦτοι Ναυατιανοὶ προσέλθουν εἰς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, ἐφάνη εὔλογον νὰ χειροθετοῦνται καὶ οὕτω νὰ δέχωνται, καὶ νὰ μένουν εἰς τὸν κλῆρόν τους, οἱ ὄντες δηλ. καὶ ἐν τῷ σχίσματι κληρικοὶ (οὕτως ἐδέχθη διὰ χειροθεσίας τοὺς Δονατιστὰς καὶ ὁ ξϛʹ. τῆς ἐν Καρθαγένῃ) πλήν, πρέπει νὰ ὁμολογοῦν ἐγγράφως, πῶς ἔχουν νὰ φυλάξουν ὅλα τὰ δόγματα τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, πῶς θέλουν δέχονται τοὺς διγάμους, καὶ τοὺς δι’ ἀνάγκην ἀρνησαμένους τὸν Χριστόν, καὶ πῶς θέλουν οἰκονομήσουν αὐτούς, κατὰ τοὺς διωρισμένους χρόνους, καὶ τὸν Κανόνα τῆς μετανοίας τῶν ἀρνητῶν, καὶ οὕτως, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται, εἴτε εἰς πόλεις, εἴτε εἰς χωρία, νὰ μένουσιν εἰς τὸν κλῆρον καὶ βαθμόν, ὅπου εὑρέθη ὁ καθεὶς χειροτονημένος· δηλαδὴ ὁ Ἐπίσκοπος, νὰ μένῃ Ἐπίσκοπος· ὁ Πρεσβύτερος, Πρεσβύτερος· καὶ ὁ Διάκονος, Διάκονος. Νὰ μένῃ ὅμως Ἐπίσκοπος, ἐκεῖ ὁποῦ δὲν εἶναι Ἐπίσκοπος ὀρθόδοξος τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας.

Εἰ δὲ εἰς τὴν αὐτὴν Ἐκκλησίαν εὑρίσκεται καὶ ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος, αὐτὸς μὲν νὰ ἔχῃ τὸ ἀξίωμα, καὶ τὴν ἐνέργειαν ὅλην, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Ἐπισκόπου, ὁ δὲ πρὶν Ναυατινὸς Ἐπίσκοπος νὰ ἔχῃ μόνην τὴν τοῦ Πρεσβυτέρου τιμήν, ἔξω μόνον ἂν θέλῃ ὁ ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος νὰ ἔχη καὶ ἐκεῖνος τὴν τιμήν, καὶ τὸ ὄνομα ψιλὸν τοῦ Ἐπισκόπου, ὄχι ὅμως καὶ νὰ ἐνεργῇ κᾀμμίαν ἱεροπραξίαν ὡς Ἐπίσκοπος, διὰ νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τοῦτο τὸ ἄτοπον, νὰ ᾖναι δύω Ἐπίσκοποι εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πόλιν (περὶ οὗ ὅρα τὸν λεʹ. Ἀποστολικ. καὶ τὸν ιϛʹ. τῆς αʹ. καὶ βʹ.) Ὄχι καὶ δὲν θέλει μήτε τοῦτο, πρέπει νὰ τὸν συγχωρήσῃ νὰ ἔχῃ τόπον Χωρεπισκόπου ἢ Πρεσβυτέρου, διὰ νὰ συγκαταριθμῆται καὶ αὐτὸς μὲ τοὺς ἱερωμένους καὶ κληρικούς, καὶ νὰ μὴ φαίνεται ὅλως τοῦ κλήρου ἔκπτωτος.

ΚΑΝΩΝ Θʹ. Εἴ τινες ἀνεξετάστως προήχθησαν Πρεσβύτεροι, ἢ ἀνακρινόμενοι ὡμολόγησαν τὰ ἁμαρτήματα αὐτοῖς, καὶ ὁμολογησάντων αὐτῶν, παρὰ Κανόνα κινούμενοι οἱ ἄνθρωποι, τοῖς τοιούτοις χεῖρα ἐπιτεθείκασι, τούτους ὁ Κανὼν οὐ προσίεται. Τὸ γὰρ ἀνεπίληπτον ἐκδικεῖ ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι, ἐκεῖνοι ὁποῦ μέλλουν νὰ ἱερωθοῦν, πρέπει νὰ ᾖναι καθαροὶ ἀπὸ ἁμαρτήματα, ὁποῦ κωλύουσι τὴν ἱερωσύνην, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάζηται ὁ βίος αὐτῶν καὶ ἡ διαγωγή. Ἀνίσως δέ τινες ἔγιναν Πρεσβύτεροι χωρὶς νὰ ἐξετασθοῦν, ἢ καὶ ἐξετασθέντες ὡμολόγησαν μὲν τὰ ἁμαρτήματά των, ὄντα κωλυτικὰ τῆς ἱερωσύνης, οἱ δὲ ἐξετάσαντες αὐτοὺς Ἀρχιερεῖς, κινηθέντες παρὰ Κανόνας, ἐχειροτόνησαν αὐτοὺς ἱερεῖς· οὗτοι, λέγω, οἱ ἀναξίως ἱερωθέντες, ἀπρόσδεκτοι εἶναι εἰς τὸ νὰ ἱεροπρακτοῦν. Ἐλεγχθέντες γὰρ ἀπὸ ἄλλους, ἢ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὁμολογήσαντες τὰ κωλυτικὰ τῆς ἱερωσύνης ἁμαρτήματα ὁποῦ ἔπραξαν πρὸ τῆς χειροτονίας, καθαιροῦνται κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα καὶ τὸν Ζωναρᾶν, ἢ παύουσι τοῦ ἱεροπρακτεῖν, κατὰ τὸν Ἀνώνυμον ἑρμηνευτὴν τῶν Κανόνων. Ἐπιφέρει δὲ καὶ αἰτίαν ὁ Κανών, διὰ τί οἱ ἁμαρτήμασι περιπεσόντες δὲν εἶναι δεκτοὶ εἰς τὴν ἱερωσύνην. Ἐπειδή, λέγει, ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία διαφεντεύει, καὶ θέλει νὰ ᾖναι οἱ ἱερεῖς ἀνεπίληπτοι, ἤτοι ἀκατηγόρητοι εἰς ἁμαρτίας, καθὼς προστάζει ὁ Παῦλος νὰ ᾖναι καὶ ὁ Ἐπίσκοπος, λέγων· «Δεῖ τὸν Ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι» ἤτοι ὄχι μόνον ἀνέγκλητον, ἀλλὰ καὶ ἄμεμπτον παντελῶς, καὶ ἀκατηγόρητον.

Συμφωνία. Συμφώνως μὲ τὸν παρόντα καὶ ὁ θʹ. τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ διορίζεται, λέγων· ἐὰν Πρεσβύτερος πρὸ τῆς χειροτονίας ἁμαρτήσῃ ἁμαρτίαν σαρκικῆς μίξεως, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ὁμολογήσῃ αὐτήν, πλέον ἂς μὴ ἱερουργῇ. Ὁμοίως καὶ Διάκονος ἐὰν οὕτως ἁμαρτήσας, μετὰ τὸ χειροτονηθῆναι ἐξομολογηθῇ, τάξιν μόνον ὑπηρέτου νὰ ἔχῃ, κατὰ τὸν ιʹ. τῆς αὐτῆς. Ὁ δὲ γʹ. Θεοφίλου λέγει, ὅτι, ὁ ἐξ ἀγνοίας χειροτονηθεὶς ἀναξίως Πρεσβύτερος, οὗτος καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐλεγχθείς, ἐκβάλλεται τῆς Ἱερωσύνης. Ὁμοίως καὶ Διάκονος ἀναξίως χειροτονηθείς, καθαιρεῖται κατὰ τὸν εʹ. τοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο τὸ ἴδιον λέγει καὶ ὁ ϛʹ. τοῦ αὐτοῦ. Καὶ πάντα δὲ τὰ ἁμαρτήματα ὁποῦ καθαιροῦσι τῆς ἱερωσύνης, μετὰ τὴν ἱερωσύνην γινόμενα, ταῦτα καὶ πρὸ τῆς ἱερωσύνης γινόμενα, καὶ ἐλεγχόμενα, ἢ ὁμολογούμενα μετὰ τὴν ἱερωσύνην, παρομοίως καθαιροῦσιν.

Οὐ μόνον δὲ καθαιροῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἐμποδίζουσί τινα εἰς τὸ νὰ γένῃ ἱερεύς.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ. Ὅσοι προεχειρίσθησαν τῶν παραπεπτωκότων, κατὰ ἄγνοιαν, ἢ καὶ προειδότων τῶν προχειρισαμένων, τοῦτο οὐ προκρίνει τῷ Κανόνι τῷ ἐκκλησιαστικῷ. Γνωσθέντες γὰρ καθαιροῦνται.

Ἑρμηνεία. Ὅσοι παρέπεσον, ἤτοι ἀρνήθησαν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἔπειτα ἐμετανόησαν, ἱερεῖς οὐ γίνονται. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γένῃ ἱερεύς, ἐκεῖνος ὁποῦ κατὰ τοὺς Κανόνας ἐμποδίζεται νὰ κοινωνήσῃ τῶν θείων Μυστηρίων ἕως τοῦ θανάτου αὐτοῦ; διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν Κανὼν λέγει, ὅτι, ὅσοι ἀπὸ τοὺς ἀρνησιθέους ἐχειροτονήθησαν, ἢ διὰ τί ὁ χειροτονήσας αὐτοὺς Ἀρχιερεὺς δὲν ἤξευρε τὴν ἄρνησιν, ἢ καὶ διὰ τί ἤξευρε μέν, κατεφρόνησε δέ, ἢ καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἡ χειροτονία δύναται ὡσὰν τὸ βάπτισμα νὰ τοὺς καθαρίσῃ, ὡς ἑρμηνεύει ὁ Βαλσαμών· τοῦτο λέγω, τὸ νὰ χειροτονηθοῦν δηλ. ἐν ἀγνοίᾳ, ἢ ἐν γνώσει, δὲν φέρει κἀνένα πρόκριμα ἢ ἐμπόδιον εἰς τὸν ἐκκλησιαστικὸν Κανόνα, ὥστε δηλαδὴ νὰ μὴ τοὺς παύσῃ ἀπὸ τὸ νὰ ἐνεργοῦσι τὴν ἱερωσύνην, ὄχι· διότι ἀφ’ οὗ αὐτοὶ φανερωθοῦν πῶς τοιουτοτρόπως ἐχειροτονήθησαν, καθαιροῦνται.

Ὅσοι ὅμως πρὸ τοῦ βαπτίσματος ἐθυσίασαν τοῖς εἰδώλοις, οὗτοι ἀφ’ οὗ βαπτισθοῦν, ἱεροῦνται, ὡς ἀπολουσθέντες κατὰ τὸν ιβʹ. τῆς ἐν Ἀγκύρ. ὅσοι δὲ ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ἐβασανίσθησαν, καὶ ἐφυλακίσθησαν, καὶ ἐδέχθησαν μὲ βίαν καὶ ἀνάγκην εἰς τὰς χεῖρας λιβανωτόν, ἢ εἰς τὸ στόμα βρώματα θυσιῶν, οὗτοι, ἐὰν ἡ ἄλλη ζωή των εἶναι καλή, προχειρίζονται κληρικοί, κατὰ τὸν γʹ. τῆς αὐτῆς. Σημείωσαι δὲ ὅτι, ὄχι μόνον οἱ πρὸ τῆς χειροτονίας ἀρνηθέντες, εἶτα χειροτονηθέντες καθαιροῦνται, ἀλλὰ καὶ ὅσοι μετὰ τὴν χειροτονείαν ἀρνήθησαν, καὶ ἀνάγνωθι τὸν ξβʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΑʹ. Περὶ τῶν παραβάντων χωρὶς ἀνάγκης, ἢ χωρὶς ἀφαιρέσεως ὑπαρχόντων, ἢ χωρὶς κινδύνου, ἢ τινὸς τοιούτου, ὃ γέγονεν ἐπὶ τῆς τυραννίδος Λικινίου, ἔδοξε τῇ Συνόδῳ, εἰ καὶ ἀνάξιοι ἦσαν φιλανθρωπίας, ὅμως χρηστεύσασθαι εἰς αὐτούς. Ὅσοι οὖν γνησίως μεταμέλοντα, τρία ἔτη ἐν ἀκροωμένοις ποιήσουσιν ὡς πιστοί, καὶ ἑπτὰ ἔτη ὑποπεσοῦνται.

Δύω δὲ ἔτη χωρὶς προσφορᾶς κοινωνήσουσι τῷ λαῷ τῶν προσευχῶν.

Ἑρμηνεία. Ἄλλοι μὲν Κανόνες περὶ τῶν ἐκ βίας πολλῆς, καὶ ἀνάγκης μεγάλης ἀρνουμένων τὴν πίστιν διαλαμβάνουσιν, ὁ δὲ παρὼν Κανὼν περὶ τῶν χωρὶς ἀνάγκης ἀρνουμένων διαλαμβάνει, λέγων· Ἐκεῖνοι ὁποῦ παρέβησαν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν χωρὶς ἀνάγκην τινά, ἢ κίνδυνον, ἢ στέρησιν τῶν ὑπαρχόντων αὐτῶν, ὁποῖοι ἐστάθησαν οἱ ὄντες εἰς τοὺς χρόνους τοῦ τυράννου Λικινίου, οὗτοι, λέγω, ἀγκαλὰ καὶ νὰ ἦσαν ἀνάξιοι φιλανθρωπίας καὶ συγκαταβάσεως, ἐφάνη ὅμως εἰς τὴν Σύνοδον νὰ δείξῃ ἔλεος εἰς αὐτούς. Λοιπὸν ὅσοι ἀληθῶς καὶ ἀπὸ καρδίας, ἀλλ’ οὐχὶ νόθως καὶ ψευδῶς μετανοοῦν διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὁποῦ ἔκαμαν, οὗτοι τρεῖς μὲν χρόνους θέλουν κάμει εἰς τοὺς ἀκροωμένους. Ἤτοι θέλουν στέκωνται εἰς τὸν Νάρθηκα ἐν ταῖς ὡραίαις, καὶ Βασιλικαῖς πύλαις τοῦ ναοῦ, καὶ τῆς ἐκκλησίας, διὰ νὰ ἀκροάζωνται μὲν τὰς θείας Γραφάς, ἕως ὅτου νὰ εἰπῇ ὁ Διάκονος ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε, μετὰ ταῦτα δὲ νὰ ἐξέρχωνται. Δύω δὲ χρόνους θέλουν ὑποπίπτει, ἤτοι θέλουν ἐμβαίνει μέσα εἰς τὸν ναόν, καὶ νὰ στέκωνται μὲν πρὸς τὸ ὄπισθεν. μέρος τοῦ ἄμβωνος, νὰ ἐξέρχωνται δὲ καὶ αὐτοὶ μαζὺ μὲ τοὺς κατηχουμένους, ὅταν ὁ Διάκονος λέγῃ, τό, ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε. Δύω δὲ χρόνους θέλουν συγκοινωνήσει εἰς τὴν προσευχὴν μαζὺ μὲ τὸν λαόν.

Ἤτοι θέλουν στέκωνται μαζὺ μὲ τοὺς πιστοὺς νὰ προσεύχωνται, καὶ νὰ μὴν εὐγαίνουν μὲ τοὺς κατηχουμένους, χωρὶς ὅμως νὰ μεταλαμβάνουν τὰ θεῖα Μυστήρια, ἕως ὁποῦ νὰ τελειώσουν οἱ δύω χρόνοι.

Συμφωνία. «Ὅσοι δὲ ἀρνήθησαν διατὶ μόνον τοὺς ἐφοβέρισαν οἱ τύραννοι ὅτι ἔχουν νὰ τοὺς βασανίσουν, ταὐτὸν εἰπεῖν χωρὶς ἀνάγκης, οὗτοι ἓξ χρόνους τῶν θείων Μυστηρίων κωλύονται, κατὰ τὸν ϛʹ. τῆς ἐν Ἀγκύρ. Οἱ δὲ ἀρνηθέντες ἀφ’ ἑαυτῶν, χωρὶς νὰ πάθουν κᾀνένα δεινόν, ἀλλὰ ἀπὸ μόνην δειλίαν καὶ φόβον, οὗτοι τέσσαρα ἔτη δείξαντες καρπὸν ἄξιον μετανοίας, θέλουν ἐκ τούτου ὠφεληθῇ, κατὰ τὸν γʹ. τοῦ Πέτρου. Κατὰ δὲ τὸν βʹ. τοῦ Νύσσης, ὅς τις ἀφ’ ἑαυτοῦ ἀρνηθῇ τὸν Χριστόν, οὗτος χρόνον τῆς μετανοίας ἔχει ὅλην του τὴν ζωήν, χωρὶς νὰ συμπροσευχηθῇ μὲ τοὺς πιστοὺς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἢ τελείως νὰ κοινωνήσῃ τὰ Θεῖα μυστήρια.

Ἀπαραλλάκτως καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Βασίλειος τὰ αὐτὰ διατάσσεται ἐν τῷ ιγʹ. Κανόνι, λέγων· ὅτι ὁ ἀρνησάμενος τὸν Χριστόν, εἰς ὅλην του τὴν ζωὴν χρεωστεῖ νὰ ᾖναι εἰς τοὺς προσκλαίοντας, ἤτοι νὰ στέκῃ ἔξω καὶ αὐτοῦ τοῦ Νάρθηκος εἰς τὰ προπύλαια τοῦ ναοῦ, νὰ δέεται τοῦ λαοῦ ὁποῦ ἐμβαίνουν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἵνα παρακαλοῦν τὸν Κύριον διὰ λόγου του. Ἐν δὲ τῷ παʹ. αὑτοῦ Κανόνι, λέγει· ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ χωρὶς μεγάλην ἀνάγκην ἠρνήθησαν καὶ ἔφαγον ἀπὸ τὴν τράπεζαν τῶν δαιμονίων, καὶ ὅρκους Ἑλληνικοὺς ὤμοσαν, οὗτοι τρεῖς μὲν χρόνους ἀφορίζονται, καὶ μετὰ ὀκτὼ ἄλλους, μεταλαμβάνουσι. Διὰ νὰ καταλάβῃς δὲ καλλίτερα, ὦ ἀναγνῶστα, ποῖοι ἦσαν οἱ τόποι τῶν προσκλαιόντων, τῶν ἀκροωμένων, τῶν ὑποπιπτόντων, καὶ τῶν συνισταμένων, ἰδοὺ ὁποῦ ἐν τῷ τέλει τοῦ βιβλίου ἐσχεδιάσαμεν ἕνα διάγραμμα, ἤτοι τὴν ἰχνογραφίαν τῆς ἐκκλησίας, καὶ ὅρα ἐπιμελῶς. Περὶ δὲ τῶν προσκλαιόντων, καὶ περὶ πάντων ἁπλῶς τῶν μετανοούντων ἱστορεῖ ὁ Σωζόμενος βιβλ. ζʹ. κεφ.

ιϛʹ. λέγων· ἐξ ἀρχῆς τοῖς ἱερεῦσιν ἔδοξεν ὡς ἐν θεάτρῳ ὑπὸ μάρτυρι τῷ πλήθει τῆς ἐκκλησίας τὰς ἁμαρτίας ἐξαγγέλλειν. Πρεσβύτερον δὲ τῶν ἄριστα πολιτευομένων, ἐχέμυθόν τε καὶ ἔμφρονα, ἐπὶ τούτῳ τετάχασιν, ᾧ δὴ προσιόντες οἱ ἡμαρτηκότες τὰ βεβιωμένα ὡμολόγουν ...

Καὶ πάλιν λέγει, εἰς τὴν Ῥωμαίων Ἐκκλησίαν φανερὸς εἶναι ὁ τόπος τῶν μετανοούντων ... Στέκονται λοιπὸν κατηφεῖς, καὶ πενθικοὶ οἱ μετανοοῦντες, καὶ ἀφ’ οὗ τελειώσει ἡ θεία λειτουργία, καὶ αὐτοὶ οἱ τάλανες δὲν μεταλάβουν, πίπτουν κατὰ γῆς πρήμιτα μὲ κλαύματα καὶ ὀδυρμούς.

Ἀντικρὺ δὲ τούτων τρέχωντας καὶ ὁ Ἐπίσκοπος, πίπτει καὶ αὐτὸς ὁμοίως κατὰ γῆς μὲ δάκρυα καὶ μὲ θρήνους, καὶ μαζὺ μὲ αὐτοὺς ὅλον τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ γεμίζει ἀπὸ δάκρυα. Ἔπειτα πρῶτος ὁ Ἐπίσκοπος ἀσηκόνεται, καὶ τοὺς μετανοοῦντας ἀσηκόνει, καὶ παρακαλέσας τὸν Θεὸν διὰ τὰς ἁμαρτίας των, τοὺς ἀπολύει, καὶ πηγαίνουν.»

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ. Οἱ δὲ προσκληθέντες μὲν ὑπὸ τῆς χάριτος, καὶ τὴν πρώτην ὁρμὴν ἐνδειξάμενοι, καὶ ἀποθέμενοι τὰς ζώνας, μετὰ δὲ ταῦτα, ἐπὶ τὸν οἰκεῖον ἔμετον ἀναδραμόντες ὡς κύνες, ὡς τινὰς καὶ ἀργύρια προέσθαι, καὶ βενεφικίοις κατορθῶσαι τὸ ἀναστρατεύσασθαι, οὗτοι δέκα ἔτη ὑποπιπτέτωσαν, μετὰ τὸν τῆς τριετοῦς ἀκροάσεως χρόνον.

Ἐφ’ ἅπασι δὲ τούτοις προσήκει ἐξετάζειν τὴν προαίρεσιν, καὶ τὸ εἶδος τῆς μετανοίας. Ὅσοι μὲν γὰρ φόβῳ, καὶ δάκρυσι, καὶ ὑπομονῇ, καὶ ἀγαθοεργίαις τὴν ἐπιστροφήν, ἔργῳ καὶ οὐ σχήματι ἐπιδείκνυνται, οὗτοι, πληρώσαντες τὸν χρόνον τὸν ὡρισμένον τῆς ἀκροάσεως, εἰκότως τῶν εὐχῶν κοινωνήσουσι, μετὰ τοῦ ἐξεῖναι τῷ Ἐπισκόπῳ καὶ φιλανθρωπότερόν τι περὶ αὐτῶν βουλεύσασθαι. Ὅσοι δὲ ἀδιαφόρως ἤνεγκαν, καὶ τὸ σχῆμα τοῦ εἰσιέναι εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀρκεῖν αὐτοῖς ἡγήσαντο πρὸς τὴν ἐπιστροφήν, ἐξάπαντος πληρούτωσαν τὸν χρόνον.

Ἑρμηνεία. Καὶ οὗτος ὁ Κανὼν περὶ τῶν στρατιωτῶν Χριστιανῶν φαίνεται νὰ λέγῃ, τῶν εὑρισκομένων εἰς τοὺς χρόνους τοῦ Λικινίου. Οὕτω δὲ διορίζεται. Ὅσοι χριστιανοὶ στρατιῶται, καλεσθέντες, καὶ ἐνδυναμωθέντες ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, ἔδειξαν μὲν τὸ πρῶτον γενναιότητα καὶ ὁρμὴν εἰς τὸ μαρτύριον, καὶ τὰς ζώνας ἀπέῤῥιψαν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν παράσημα τῆς στρατείας των, μετὰ ταῦτα δὲ ἐγύρισαν ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιόν τους ἐξερατόν, ταὐτὸν εἰπεῖν, ἐμετανόησαν, καὶ ἠρνήθησαν τὴν πίστιν, ὥστε ὁποῦ καὶ μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἔδωκαν ἄσπρα, καὶ μὲ βενεφίκια, ἤτοι μὲ διάφορα δωρήματα καὶ εὐεργεσίας (διότι τοῦτο σημαίνει ἡ Λατινικὴ λέξις αὐτὴ) ἀπέκτησαν πάλιν τὴν προτέραν στρατείαν· οὗτοι, λέγω, ἀφ’ οὗ κάμωσι τρεῖς χρόνους εἰς τὸν τόπον τῶν ἀκροωμένων, ἂς κάμωσι καὶ δέκα χρόνους ἀκόμη εἰς τὸν τόπον τῶν ὑποπιπτόντων. Ταὐτὸν εἰπεῖν, ἂς ἐμβαίνουσι μὲν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἂς ἐξέρχωνται δὲ μαζὺ μὲ τοὺς κατηχουμένους. Πλὴν ἐπάνω εἰς ὅλα ταῦτα, πρέπει ὁ Ἀρχιερεύς, καὶ ὁ πνευματικὸς πατὴρ νὰ ἐξετάζῃ τὴν προαίρεσιν τῶν τοιούτων ἀρνουμένων, καὶ τὸ εἶδος καὶ τὴν διάθεσιν τῆς μετανοίας των.

Διότι, ὅσοι μὲν μὲ φόβον Θεοῦ μετανοοῦν, καὶ μὲ δάκρυα, καὶ κατάνυξιν τὸν Θεὸν ἱλεώνουσι, καὶ ὑπομένουσι κακουχίας, καὶ ἀγαθοεργίας κάμνουσιν, ἐλεημοσύνας θετέον, καὶ ἄλλας ἀρετάς, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀληθῶς καὶ γνησίως, καὶ ὄχι ἐπιπλάστως, καὶ κατὰ τὸ φαινόμενον μόνον μετανοοῦν· οὗτοι, λέγω, ἀφ’ οὗ πληρώσωσι τοὺς ῥηθέντες τρεῖς χρόνους μετὰ τῶν ἀκροωμένων, δικαίως ἂς συμπροσεύχωνται μὲ τοὺς πιστούς, καὶ τῆς ἐκκλησίας ἂς μὴ ἐξέρχωνται. Κοντὰ δὲ εἰς τὴν συγκατάβασιν ταύτην, εἶναι ἄδεια εἰς τὸν Ἀρχιερέα νὰ δείξῃ εἰς αὐτοὺς ἀκόμη περισσοτέραν φιλανθρωπίαν καὶ ἔλεος. Ὅσοι δὲ ἀδιαφόρως καὶ ἀμελῶς μετανοοῦν, καὶ νομίζουν πῶς εἶναι ἀρκετὸν εἰς μετάνοιαν τὸ νὰ ἐμβαίνουσι μὲν κατὰ τὸ φαινόμενον εἰς τὴν ἐκκλησίαν μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων, νὰ ἐξέρχωνται δὲ πάλιν μὲ τοὺς κατηχουμένους, οὗτοι, λέγω, ἂς πληροῦσι καὶ τοὺς τρεῖς χρόνους τῆς ἀκροάσεως, καὶ τοὺς δέκα χρόνους τῆς ὑποπτώσεως ὁλοκλήρους.

Συμφωνία. «Ὅτι δὲ κατὰ τὴν μετάνοιαν, καὶ προθυμίαν τῶν μετανοούντων, πρέπει ἀνάλογος νὰ γίνεται καὶ ἡ συγκατάβασις τῶν ἐπιτιμίων· συμφώνως λέγουσι καὶ ὁ βʹ. εʹ. καὶ ζʹ. τῆς ἐν Ἀγκύρ. καὶ ὁ αʹ. καὶ βʹ. τῆς ἐν Λαοδικείᾳ. Καὶ ὁ ρβʹ. τῆς ϛʹ. ὁ βʹ. καὶ γʹ. καὶ οδʹ. καὶ πδʹ. τοῦ Βασιλείου. Ὁ δʹ. εʹ. ζʹ. καὶ ηʹ. τοῦ Νύσσης. Ἀλλὰ καὶ ὁ κηʹ. τοῦ Νικηφόρου λέγει, ὅτι ἐὰν ἐκ προαιρέσεως ἐξομολογηθῇ ὁ κοσμικὸς τὰ σφάλματά του, ἠμπορεῖ νὰ τοῦ κάμῃ οἰκονομίαν ὁ πνευματικός.

Ἀνάγνωθι καὶ τὸν θʹ. καὶ ιαʹ. τοῦ Πέτρου.»

ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ. Περὶ δὲ τῶν ἐξοδευόντων ὁ παλαιὸς καὶ κανονικὸς Νόμος φυλαχθήσεται καὶ νῦν, ὥστε, εἴ τις ἐξοδεύοι, τοῦ τελευταίου, καὶ ἀναγκαιοτάτου ἐφοδίου μὴ ἀποστερεῖσθαι. Εἰ δὲ ἀπογνωσθείς, καὶ κοινωνίας τυχών, πάλιν ἐν τοῖς ζῶσιν ἐξετασθῇ, μετὰ τῶν κοινωνούντων τῆς εὐχῆς μόνης ἔστω. Καθόλου δέ, καὶ περὶ παντὸς οὑτινοσοῦν ἐξοδεύοντος, αἰτοῦντος μετασχεῖν εὐχαριστίας, ὁ Ἐπίσκοπος μετὰ δοκιμασίας μεταδιδότω τῆς προσφορᾶς.

Ἑρμηνεία. Ἀφ’ οὗ οἱ θεῖοι οὗτοι Πατέρες ἐδιώρισαν περὶ ἐπιτιμίου, καὶ τίνι τρόπῳ, καὶ εἰς πόσον καιρὸν πρέπει νὰ ᾖναι ἀκοινώνητοι οἱ ἀρνησίχριστοι, τώρα εἰς τὸν παρόντα Κανόνα διορίζουσιν, ὅτι ὅσοι ἀπὸ τοὺς τοιούτους, κινδυνεύουν νὰ ἀποθάνουν, εἰς τούτους νὰ φυλάττεται ὁ παλαιὸς καὶ κανονικὸς Νόμος. (ὅς τις φαίνεται νὰ ᾖναι ὁ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου ϛʹ. Κανών, προγενεστέρας οὔσης τῆς αʹ. Οἰκουμενικῆς.) Ὥστε ὁποῦ δηλ. ὅποιος ἀπογνωσθῇ διὰ θάνατον, νὰ μὴ ἀποστερῆται τὸ τέλειον, καὶ ὁλοϋστερινόν, καὶ ἀναγκαιότατον ἐφόδιον διὰ τὸν δρόμον ἐκεῖνον καὶ τὴν ἀποδημίαν, ὅπερ ἐστὶν ἡ μετάληψις τῶν θείων Μυστηρίων. Ἀνίσως ὅμως, αὐτὸς ὁποῦ ἀπεφασίσθη διὰ θάνατον, καὶ κοινωνήσας τὰ Μυστήρια, πάλιν ζήσῃ καὶ ὑγιάνῃ, οὗτος ἂς στέκεται μόνον μὲ τοὺς πιστούς, καὶ ἂς συμπροσεύχεται, ὄχι ὅμως καὶ νὰ μεταλαμβάνῃ. Λέγει δὲ ὁ Βαλσαμὼν ὅτι ὁ τοιοῦτος, περὶ οὗ λέγει ἐδῶ ὁ Κανών, μὲ τὸ νὰ εὑρίσκετο εἰς τὸν τόπον τῶν συνισταμένων, διὰ τοῦτο καὶ εἰς αὐτὸν πάλιν νὰ μένῃ προστάζεται. Ἐὰν δὲ ἦτο εἰς τὸν τόπον τῶν ἀκροωμένων, πάλιν εἰς ἐκεῖνον ἔπρεπε νὰ μένῃ. Καὶ ἁπλῶς, εἰς ἐκεῖνον τὸν Κανόνα ὁποῦ εὑρίσκετο ὁ καθεὶς κινδυνεύων πρὸ τῆς κοινωνίας, εἰς αὐτὸν πάλιν μετὰ τὴν κοινωνίαν πρέπει νὰ ἐπανέρχεται.

Καὶ διὰ νὰ εἰποῦμεν μὲ Κανόνα καθολικὸν καὶ κοινόν, εἰς κάθε ἄνθρωπον ὁποῦ κινδυνεύει εἰς θάνατον, καὶ ζητεῖ νὰ μεταλάβῃ τὴν θείαν Εὐχαριστίαν, ὁ Ἐπίσκοπος, ἢ καὶ ὁ πνευματικὸς πατήρ, μετὰ δοκιμῆς, ἂς μεταδίδῃ εἰς αὐτὸν τὰ θεῖα Μυστήρια.

Συμφωνία. «Καὶ ὁ Νύσσης ἀπαραλλάκτως τοῦτο τὸ ἴδιον λέγει ἐν τῷ εʹ. Κανόνι, καὶ ὁ ϛʹ. δέ, ὡς εἴπομεν, τῆς ἐν Ἀγκύρ. περὶ τῶν μὲ μόνην ἀπειλὴν ἀρνησαμένων διαλαμβάνων, ἐπιφέρει ὅτι, ἀνίσως ἤθελεν ἀκολουθήσῃ εἰς αὐτοὺς κίνδυνος θανάτου, νὰ δέχωνται οἱ τοιοῦτοι εἰς τὸ νὰ κοινωνήσουν τὰ θεῖα Μυστήρια, μὲ προσδιορισμόν, δηλ. ὅτι ἐὰν ὑγιάνωσι, νὰ ἀπέρχωνται πάλιν εἰς τοὺς τόπους τῶν μετανοούντων, ὁποῦ ἕκαστος αὐτῶν πρὸ τῆς κατ’ ἀνάγκην δοθείσης κοινωνίας, εὑρίσκετο.»

ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ. Περὶ τῶν κατηχουμένων, καὶ παραπεσόντων, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Συνόδῳ, ὥστε, τριῶν ἐτῶν αὐτοὺς ἀκροωμένους μόνον, μετὰ ταῦτα εὔχεσθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων.

Ἑρμηνεία. Κατηχούμενοι, ὀνομάζονται ἀπὸ τοῦ κατηχῶ, ὅπερ ἑρμηνεύεται, διδάσκω διὰ λόγου τοὺς ἀρχαρίους τὴν πίστιν, ἐπειδὴ ἐκατηχοῦντο οὗτοι, καὶ ἐδιδάσκοντο τὰ δόγματα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Εἰς δύω δὲ τάξεις ἐδιαιροῦντο. Καὶ ἡ μὲν πρώτη τάξις ἦτο τελειοτέρα, καὶ τῶν γόνυ κλινόντων ὠνομάζετο, ἥτις εἶχε δεχθῇ μὲν τὴν πίστιν, τὸ βάπτισμα δὲ μόνον ἀνέβαλε. Δι’ ὃ καὶ μέσα εἰς τὴν ἐκκλησίαν εἰσήρχετο, ἕως εἰς τὴν εὐχὴν τῶν κατηχουμένων, κατὰ τὸν ιθʹ. τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, τῆς ὁποίας μυστικῶς λεγομένης, καὶ ἐπιτιθεμένης τῆς χειρὸς τοῦ ἱερέως εἰς αὐτήν, τὸ γόνυ ἔκλινεν. Ὅταν δὲ ἤθελεν ἐκφωνηθῇ τό, Ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε, ἐξήρχετο τῆς ἐκκλησίας. Ἡ δὲ δευτέρα τάξις ἦτο ἀτελεστέρα, καὶ τῶν ἀκροωμένων ὠνομάζετο, ἥτις ἐν τῷ νάρθηκι ἱσταμένη πρὸς ταῖς Βασιλικαῖς πύλαις, ἀκροάζετο τὰς θείας Γραφάς, καὶ μετὰ τὴν ἀκρόασιν τῶν θείων Εὐαγγελίων ἐξήρχετο, κατά τε τὸν Βλάσταριν, καὶ τὸν σχολιαστὴν τοῦ Ἁρμενοπούλου εἰς τὴν ἐπιτομὴν τῶν Κανόνων αἱ ὁποῖαι δύω τάξεις σαφῶς ὁρῶνται καὶ εἰς τὴν τοῦ Ναοῦ ἰχνογραφίαν ὁποῦ ἐσχεδιάσαμεν. Ὁ δὲ Καρδινάλιος Βώνας (βίβλ. αʹ. περὶ λειτουργ. πραγμάτων) καὶ ἄλλοι τινές, κοντὰ εἰς τὰς δύω ταύτας τάξεις, ἀριθμοῦσι καὶ ἄλλας δύω, ἐκ τῶν δυτικῶν πατέρων ταύτας συνάξαντες.

Αὗται δὲ ὠνομάζοντο, ἡ τῶν συναιτούντων (διὰ τὸ νὰ ἐζήτουν τὸ βάπτισμα) καὶ ἡ τῶν ἐκλεκτῶν, οἵτινες οὕτως ἐλέγοντο, ἀφ’ οὗ κατεγράφοντο εἰς τὸν κατάλογον τῶν βαπτισθησομένων, τοὺς ὁποίους φωτιζομένους ὀνομάζει τὸ ζʹ. κεφ. τοῦ ηʹ. βιβλ. τῶν Ἀποστολικῶν διαταγῶν, καὶ ὁ Κύριλλος εἰς τὰς κατηχήσεις του. Βαπτιζομένους δὲ τὸ ηʹ. κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλ. τῶν διαταγ. τούτους ἀναφέρει καὶ ὁ ϛʹ. τοῦ Τιμοθέου. Τούτων οὕτως εἰρημένων, λέγει ὁ παρὼν Κανών· Ὅσοι κατηχούμενοι ὄντες ἀπὸ τὴν αʹ. καὶ τελειοτέραν τάξιν, ἀρνήθησαν τὴν πίστιν, ἐφάνη εὔλογον εἰς τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην Σύνοδον ταύτην, τρεῖς χρόνους νὰ στέκωνται εἰς τὴν δευτέραν, καὶ ἀτελεστέραν τάξιν τῶν Κατηχουμένων, τῶν ἀκροωμένων ἐν τῷ Νάρθηκι, καὶ μετὰ τοὺς τρεῖς χρόνους νὰ συμπροσεύχωνται μὲ τὴν πρώτην, καὶ τελειοτέραν τάξιν τῶν κατηχουμένων μέσα εἰς τὴν ἐκκλησίαν.

Δικαίως δέ, ἤθελεν ἀπορήσῃ τινάς, διατὶ αἱ μὲν σύνοδοι οὕτως ἐπιτιμῶσι τοὺς κατηχουμένους ἁμαρτάνοντας, ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ κʹ. αὑτοῦ Κανόνι λέγει· «Καὶ καθόλου τὰ ἐν τῷ κατηχουμένῳ βίῳ γινόμενα εἰς εὐθύνας οὐκ ἄγεται;» Πρὸς λύσιν τῆς ἐναντιοφανείας ταύτης ῥητέον, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν, ὅτι δὲν εἶπεν ὁ μέγας Βασίλειος νὰ μὴ ἐπιτιμῶνται οἱ κατηχούμενοι, ἁμαρτάνοντες πρὸ τοῦ βαπτίσματος· τότε γὰρ ἐναντίος ἤθελεν εἶναι εἰς τοὺς συνοδικοὺς Κανόνας· ἀλλ’ ὅτι τὰ ἁμαρτήματα τῶν κατηχουμένων δὲν ἄγονται εἰς εὐθύνην, ἤτοι εἰς κόλασιν μετὰ τὸ βαπτισθῆναι αὐτούς, ἐπειδὴ καὶ ἐσυγχωρήσθησαν διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ὄχι μόνον ὅσα, κατηχούμενοι ὄντες, ἔπραξαν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ὅσα ἔπραξαν πρὸ τοῦ νὰ γένουν κατηχούμενοι, ταὐτὸν εἰπεῖν ἐν ἀπιστίᾳ ὄντες. Ἐπιτιμῶνται δὲ οἱ κατηχούμενοι, διατὶ καὶ αὐτοί, ἀγκαλὰ καὶ νὰ μὴ ᾖναι πράγματι ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας, οὔτε ἐνεργείᾳ μέλη τῆς ἐκκλησίας εἰσίν, ὅμως ἐφέσει, καὶ προθυμίᾳ ψυχῆς, καὶ δυνάμει, ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἰσί.

Διότι κατὰ τὸν Θεολόγον (ἐν τῷ εἰς τὰ Φῶτα λόγῳ) ἐν προθύροις τῆς εὐσεβείας οὗτοί εἰσι, καὶ συνελήφθησαν μὲν ἐν τῇ πίστει, ἂν καὶ ἀκόμη δὲν ἐγεννήθησαν διὰ τοῦ βαπτίσματος, (καθ’ ὃ καὶ οὔτε εἶναι ἀπεγνωσμένοι ἀπὸ κάθε ἐλπίδα σωτηρίας, ἂν ἐξ ἀνάγκης ἀβάπτιστοι ἀποθάνωσιν) ὡς τοῦτο δείκνυται ἀπὸ τὸν ἐπιτάφιον λόγον ὁποῦ κάμνει ὁ θεῖος Ἀμβρόσιος πρὸς τὸν βασιλέα Οὐαλεντινιανόν, τὸν ἀποθανόντα ἔτι κατηχούμενον. Λοιπὸν αἱ Σύνοδοι διὰ τοῦτο τοὺς κατηχουμένους ἐπιτιμῶσιν ὡς οἰκείους ἤδη ὄντας, καὶ τὴν πίστιν δεξαμένους, καὶ χριστιανοὺς ὀνομαζομένους, καὶ ὅσα ὁ νόμος αὐτοῖς λέγει, ὡς ἐν νόμῳ οὖσιν αὐτοῖς λαλεῖ, κατὰ τὸ Ἀποστολικὸν λόγιον.

ΚΑΝΩΝ ΙΕʹ. Διὰ τὸν πολὺν τάραχον καὶ τὰς στάσεις τὰς γινομένας, ἔδοξε παντάπασι περιαιρεθῆναι τὴν συνήθειαν, τὴν παρὰ τὸν Ἀποστολικὸν Κανόνα εὑρεθεῖσαν ἔν τισι μέρεσιν, ὥστε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μὴ μεταβαίνειν, μήτε Ἐπίσκοπον, μήτε Πρεσβύτερον, μήτε Διάκονον. Εἰ δέ τις μετὰ τὸν τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Συνόδου ὅρον τοιούτῳ τινὶ ἐπεχειρήσειεν, ἢ ἐπιδοίη ἑαυτὸν πράγματι τοιούτῳ, ἀκυρωθήσεται ἐξάπαντος τὸ κατασκεύασμα, καὶ ἀποκατασταθήσεται τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ ὁ Ἐπίσκοπος, ἢ ὁ Πρεσβύτερος ἐχειροτονήθη.

Ἐρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει ταῦτα· ἐφάνη εὔλογον νὰ ἀσηκωθῇ ἀπὸ τὸ μέσον μὲ τελειότητα ἡ συνήθεια, ὁποῦ εἰς μερικὰ μέρη ἐφευρέθη ἔξω ἀπὸ τὴν διάταξιν καὶ νομοθεσίαν τοῦ Ἀποστολικοῦ Κανόνος (τοῦ ιδʹ. δηλ. ἀλλὰ δὴ καὶ τοῦ ιεʹ.) διὰ τὰς πολλὰς ταραχάς, καὶ ἀλληλομαχίας ὁποῦ ἐκ τῆς παραβάσεως ταύτης ἠκολούθησαν. Ὥστε δηλονότι νὰ μὴ μεταβαίνουσιν ἀπὸ μίαν πόλιν εἰς ἄλλην, οὔτε Ἐπίσκοπος, οὔτε Πρεσβύτερος, οὔτε Διάκονος. Ἀνίσως δέ τινας ὕστερα ἀπὸ τὸν παρόντα Κανόνα τῆς ἁγίας ταύτης Συνόδου ἤθελεν ἐπιχειρήσῃ νὰ κάμῃ τοιοῦτο πρᾶγμα, καὶ νὰ μεταβῇ ἀπὸ μίαν πόλιν εἰς ἄλλην, ἡ μετάβασις αὐτὴ ὁποῦ ἐπιχειρίσθη, ἐξάπαντος θέλει γίνει ἄκυρος, καὶ ὁ Ἐπίσκοπος ἢ ὁ Πρεσβύτερος ἢ ὁ Διάκονος θέλει ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐχειροτονήθη, ἐπειδὴ ὄχι μόνον οἱ Ἐπίσκοποι, ἀλλὰ καὶ οἱ Πρεσβύτεροι καὶ Διάκονοι πρέπει νὰ χειροτονοῦνται εἰς ἐκκλησίαν διωρισμένην, καὶ ὄχι ἀπολελυμένως, κατὰ τὸν ϛʹ. τῆς δʹ. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιδʹ. καὶ ιεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΣΤʹ. Ὅσοι ῥιψοκινδύνως, μήτε τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες, μήτε τὸν ἐκκλησιαστικὸν Κανόνα εἰδότες, ἀναχωρήσωσι τῆς ἰδίας ἐκκλησίας, Πρεσβύτεροι, ἢ Διάκονοι, ἢ ὅλως ἐν τῷ Κανόνι ἐξεταζόμενοι, οὗτοι οὐδαμῶς δεκτοὶ ὀφείλουσιν εἶναι ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ, ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῖς ἀνάγκην ἐπάγεσθαι χρή, ἀναστρέφειν εἰς τὰς ἑαυτῶν παροικίας, ἤ, ἐπιμένοντας, ἀκοινωνήτους εἶναι προσήκει. Εἰ δὲ καὶ τολμήσειέ τις ὑφαρπάσαι τὸν τῷ ἑτέρῳ διαφέροντα, καὶ χειροτονῆσαι ἐν τῇ αὑτοῦ ἐκκλησίᾳ, μὴ συγκατατιθεμένου τοῦ ἰδίου Ἐπισκόπου, οὗ ἀνεχώρησεν ὁ ἐν τῷ Κανόνι ἐξεταζόμενος, ἄκυρος ἔστω ἡ χειροτονία.

Ἑρμηνεία. Ὁ μὲν ἀνωτέρω Κανὼν διορίζεται νὰ ἀποκαθίστανται οἱ Πρεσβύτεροι καὶ Διάκονοι εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐκείνην, ἐν ᾗ ἐχειροτονήθησαν, ὁ δὲ παρὼν καὶ ἀργίαν ἐπάγει εἰς τοὺς τοιούτους, ἂν δὲν καταπεισθοῦν νὰ ἐπαναστρέψουν, λέγων· Ὅσοι Πρεσβύτεροι, ἢ Διάκονοι, ἢ ἐν τῷ Κανόνι συναριθμούμενοι, καὶ τῷ κλήρῳ, μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι, μήτε τὸν Κανόνα τῆς Ἐκκλησίας γινώσκοντες (τὸν ιεʹ. Ἀποστολικὸν δηλ.) ῥιψοκινδύνως ἀναχωρήσουν ἀπὸ τὴν ἐκκλησίαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐχειροτονήθησαν, Οὗτοι, λέγω, οὐδαμῶς πρέπει νὰ δέχωνται εἰς ἄλλην, (χωρὶς γραμμάτων δηλ. συστατικῶν καὶ ἀπολυτικῶν), ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγκάζωνται εἰς τὸ νὰ γυρίζουν εἰς τὰς ἰδίας των ἐκκλησίας· ὄχι καὶ ἐπιμένουσιν εἰς τὸ πεῖσμά των, πρέπει νὰ ᾖναι ἀκοινώνητοι, ὄχι ἀπὸ τὰ Μυστήρια, ὄχι ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ λαϊκοὺς καὶ πιστούς· (διότι κατὰ τοῦτο ἤθελεν εἶναι ἐναντίος ὁ παρὼν Κανὼν μὲ τὸν ιεʹ. Ἀποστολικόν, ὅστις τοὺς τοιούτους τῆς μετὰ τῶν λαϊκῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ οὐκ ἐκβάλλει κοινωνίας), ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς ὁμοταγεῖς αὐτῶν συμπρεσβυτέρους καὶ συνδιακόνους. Ταὐτὸν εἰπεῖν, νὰ μὴ συλλειτουργοῦν μὲ τοὺς ἱερωμένους, ἀλλὰ νὰ μένουν ἀργοί.

Εἰ δὲ καὶ ἤθελε τολμήσῃ τινὰς Ἐπίσκοπος νὰ ἁρπάσῃ δολερῶς τὸν ξένον κληρικὸν ἄλλου Ἐπισκόπου, καὶ νὰ χειροτονήσῃ αὐτὸν (τυχὸν εἰς μεγαλήτερον βαθμὸν) ἐν τῇ οἰκείᾳ αὑτοῦ ἐκκλησίᾳ, χωρὶς νὰ στέργῃ ὁ τοῦ κληρικοῦ Ἐπίσκοπος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀνεχώρησεν, ἂς ᾖναι ἄκυρος ἡ τοιαύτη χειροτονία. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΖʹ. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐν τῷ Κανόνι ἐξεταζόμενοι, τὴν πλεονεξίαν καὶ τὴν αἰσχροκέρδειαν διώκοντες, ἐπελάθοντο τοῦ θείου γράμματος λέγοντος «τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ.» Καὶ δανείζοντες ἑκατοστὰς ἀπαιτοῦσιν· ἐδικαίωσεν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη Σύνοδος, ὡς, εἴ τις εὑρεθείη μετὰ τὸν ὅρον τοῦτον τόκους λαμβάνων, ἐκ μεταχειρίσεως, ἢ ἄλλως μετερχόμενος τὸ πρᾶγμα, ἢ ἡμιολίας ἀπαιτῶν, ἢ ὅλως ἕτερόν τι ἐπινοῶν αἰσχροῦ κέρδους ἕνεκα, καθαιρεθήσεται τοῦ κλήρου καὶ ἀλλότριος τοῦ Κανόνος ἔσται.

Ἑρμηνεία. Διάφοροι Κανόνες ἐμποδίζουσι τῶν ἄσπρων τὰ διάφορα, ἀλλὰ καὶ ὁ παρὼν αὐτὸ τοῦτο διορίζετο, λέγων· Ἐπειδὴ πολλοὶ κανονικοί, ἤτοι κληρικοί, ἀγαπῶντες τὴν πλεονεξίαν καὶ τὴν αἰσχροκέρδειαν, ἀλησμόνησαν τὸ ψαλμικὸν λόγιον τοῦ Δαβίδ, τὸ λέγον, ὅτι τὸ ἀργύριον αὑτοῦ δὲν ἔδωκε μὲ τὸ διάφορον, ὁ δίκαιος δηλ. ὁποῦ μέλλει νὰ κατοικήσῃ εἰς τὸ ἅγιον ὄρος τοῦ Κυρίου, ταὐτὸν εἰπεῖν, εἰς τὴν οὐράνιον βασιλείαν, ἀλλὰ δανείζοντες ζητοῦσι νὰ πέρνουσιν ἀπὸ τοὺς χρεωφειλέτας των ἑκατοστάς, ἤτοι δώδεκα νομίσματα, ἢ γρόσια θετέον, εἰς τὰ ἑκατὸν (ὅστις ἦτο ὁ βαρύτερος τόκος ἀπὸ τοὺς ἄλλους)· ἐπειδὴ λέγω τοῦτο ποιοῦσιν οἱ κληρικοί, ἔκρινε δίκαιον ἡ ἁγία καὶ μεγάλη Σύνοδος αὕτη, ὅτι ἀνίσως ὕστερα ἀπὸ τὸν Κανόνα τοῦτον εὑρεθῇ τινὰς κληρικὸς νὰ πέρνῃ διάφορα, ἢ ὡς πραγματείαν τινὰ μεταχειριζόμενος τὸ πρᾶγμα, ἢ καὶ κατὰ ἄλλον τρόπον, (θέλωντας δηλ. νὰ μὴ φαίνεται πῶς αὐτὸς πέρνει διάφορα, δίδει μὲν τὰ ἄσπρα του εἰς τοὺς ἔχοντας χρείαν, συμφωνεῖ δὲ μὲ αὐτοὺς νὰ συμμερίζεται καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὰ διάφορα καὶ τὸ κέρδος τῶν ἄσπρων, ὀνομάζων τὸν ἑαυτόν του, ὄχι δανειστήν, ἀλλὰ συμμεριστὴν καὶ κοινωνόν)· ὅστις λοιπὸν εὑρεθῇ νὰ κάμῃ ταῦτα, ἢ καὶ νὰ ζητῇ ἡμιολίας (ἤτοι τὸ ἥμισυ τῆς ἑκατοστῆς, ὅπερ εἶναι ἓξ νομίσματα, ἢ καὶ ἓξ γρόσια ἐκ τῶν ιβʹ. τοῦ ὅλου διαφόρου δηλ.

τῶν 100) ἢ ἄλλο τι παρόμοιον πρᾶγμα ἐπινοεῖ διὰ αἰσχροκέρδειαν, ὁ τοιοῦτος θέλει καθαιρεθῇ ἀπὸ τὸν κλῆρον, καὶ θέλει ἀποξενωθῇ τῆς Κανονικῆς τάξεως. Ἀνάγνωθι καὶ τὸ μδʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΗʹ. Ἦλθεν εἰς τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην Σύνοδον, ὅτι ἔν τισι τόποις καὶ πόλεσι, τοῖς Πρεσβυτέροις τὴν εὐχαριστίαν οἱ Διάκονοι διδόασιν, ὅπερ οὔτε ὁ Κανών, οὔτε ἡ συνήθεια παρέδωκε τοὺς ἐξουσίαν μὴ ἔχοντας προσφέρειν, τοῖς προσφέρουσι διδόναι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Κᾀκεῖνο δὲ ἐγνωρίσθη, ὅτι ἤδη τινὲς τῶν Διακόνων, καὶ πρὸ τῶν Ἐπισκόπων, τῆς Εὐχαριστίας ἅπτονται.

Ταῦτα οὖν πάντα περιῃρήσθω, καὶ ἐμμενέτωσαν οἱ Διάκονοι τοῖς ἰδίοις μέτροις, εἰδότες, ὅτι, τοῦ μὲν Ἐπισκόπου ὑπηρέται εἰσί, τῶν δὲ Πρεσβυτέρων ἐλάττους. Λαμβανέτωσαν δὲ κατὰ τὴν τάξιν τὴν εὐχαριστίαν μετὰ τοὺς Πρεσβυτέρους, ἢ τοῦ Ἐπισκόπου μεταδιδόντος αὐτοῖς, ἢ τοῦ Πρεσβυτέρου. Ἀλλὰ μηδὲ καθῆσθαι ἐν μέσῳ τῶν Πρεσβυτέρων ἐξέστω τοῖς Διακόνοις· παρὰ Κανόνα γάρ, καὶ παρὰ τάξιν ἐστὶ τὸ γινόμενον· εἰ δέ τις μὴ θέλοι πειθαρχεῖν, καὶ μετὰ τούτους τοὺς ὅρους, πεπαύσθω τῆς διακονίας.

Ἑρμηνεία. Πανταχοῦ πρέπει νὰ φυλάττεται ἡ εὐταξία, μάλιστα δὲ ἀνάμεσα εἰς τοὺς ἱερωμένους· διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν Κανὼν πρᾶγμα παρὰ τάξιν γινόμενον διορθοῖ. Φησὶ γάρ, ἦλθεν εἰς τὴν ἀκοὴν τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Συνόδου ταύτης, ὅτι εἰς μερικοὺς τόπους καὶ πόλεις, οἱ Διάκονοι δίδουσι τὴν θείαν Κοινωνίαν εἰς τοὺς Πρεσβυτέρους, τὸ ὁποῖον τοῦτο οὔτε Κανών τις ἔγγραφος, οὔτε συνήθεια παρέδωκεν ἄγραφος, τὸ νὰ μεταδίδουσι δηλαδὴ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἰς τοὺς ἱερουργοῦντας αὐτὸ ἱερεῖς, οἱ μὴ ἔχοντες ἐξουσίαν νὰ τὸ ἱερουργοῦσι Διάκονοι.

Πρὸς τούτοις καὶ τοῦτο ἀκόμη ἐμηνύθη, ὅτι μερικοὶ ἀπὸ τοὺς Διακόνους μεταλαμβάνουσι προτήτερα ἀπὸ τοὺς Πρεσβυτέρους. Ταῦτα λοιπὸν πάντα τὰ ἄτακτα ἂς ἀσηκωθοῦν ἀπὸ τὸ μέσον, καὶ οἱ Διάκονοι ἂς μένωσιν μέσα εἰς τὰ ὅριά των, ἤτοι, μήτε τὴν Εὐχαριστίαν ἂς δίδουσιν εἰς τοὺς Ἱερεῖς, μήτε πρὸ τῶν ἱερέων ἂς μεταλαμβάνουσι, γινώσκοντες, ὅτι τοῦ μὲν Ἐπισκόπου εἶναι ὑπηρέται, ὡς καὶ αὐτὸ τὸ ὄνομά των τοῦτο δηλοῖ· Διάκονος γὰρ θέλει νὰ εἰπῇ ὑπηρέτης· τῶν δὲ Πρεσβυτέρων εἶναι κατώτεροι καὶ ἐλάττονες, τὸ δὲ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος, καὶ ὄχι τὸ ἀνάπαλιν. Ἂς λαμβάνουσι δὲ κατὰ τὴν τάξιν τὴν θείαν Εὐχαριστίαν ὕστερα ἀφ’ οὗ μεταλάβουν οἱ Πρεσβύτεροι, μεταδιδόντος εἰς αὐτοὺς ταύτην, ἢ τοῦ Ἐπισκόπου, ἢ (ἂν δὲν ᾖναι παρὼν ὁ Ἐπίσκοπος) τοῦ Πρεσβυτέρου.

Ἀλλὰ οὔτε ἄδεια εἶναι εἰς τοὺς Διακόνους νὰ κάθωνται ἀνάμεσα εἰς τοὺς Πρεσβυτέρους, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο εἶναι ἄτακτον καὶ παρὰ Κανόνα· δείκνυσι γάρ, ὅτι οἱ Διάκονοι μὲ τοὺς Πρεσβυτέρους εἶναι ἰσότιμοι, ὅπερ οὐκ ἔστιν· εἰ δὲ καὶ ὕστερα ἀπὸ τὸν Κανόνα τοῦτον δὲν θέλει τινὰς ἀπὸ τοὺς Διακόνους νὰ καταπεισθῇ, ἂς παύῃ ἀπὸ τὴν διακονίαν του.

Συμφωνία. «Ἀκολούθως τῷ παρόντι Κανόνι καὶ ὁ ζʹ. τῆς ϛʹ. διατάσσεται. Προστάζει γὰρ νὰ καταβιβάζεται ἀπὸ τὸν βαθμόν του, καὶ ἔσχατος τοῦ οἰκείου νὰ γίνεται τάγματος, ὁ Διάκονος ἐκεῖνος ὁποῦ διὰ θρασύτητα προκαθεσθῇ τῶν Πρεσβυτέρων, κᾂν εἰς οἱονδήποτε ὀφφίκιον εὑρίσκεται ἐκκλησιαστικόν. Ἔξω μόνον ἂν ὑπάγῃ εἰς ἄλλην πόλιν, πρόσωπον ἐπιφέρων τοῦ οἰκείου Πατριάρχου, ἢ Μητροπολίτου, τότε νὰ τιμᾶται περισσότερον ἀπὸ τοὺς Πρεσβυτέρους.

Ἀλλὰ καὶ ὁ κʹ. τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, δὲν πρέπει λέγει, νὰ κάθηται ὁ Διάκονος ἔμπροσθεν εἰς τὸν Πρεσβύτερον. Ὁ δὲ νϛʹ. τῆς αὐτῆς, ἐμποδίζει τὸ νὰ πηγαίνουν οἱ Ἱερεῖς νὰ κάθηνται μέσα εἰς τὸ βῆμα πρὸ τοῦ νὰ εἰσοδεύσῃ ὁ Ἀρχιερεύς. Σημείωσαι ὅτι κατὰ τὸν Ζωναρᾶν, καὶ Βαλσαμῶνα, ὁ μὲν ιηʹ. τῆς παρούσης Συνόδου λέγει διὰ ἐκείνους τοὺς Διακόνους, ὁποῦ ἐν καιρῷ τῆς θείας Ἱερουργίας ἔνδον τοῦ βήματος προκαθέζονται τῶν Πρεσβυτέρων, καὶ διὰ τοῦτο μὲ βαρυτέραν παιδείαν κολάζει αὐτούς, μὲ τὴν παῦσιν δηλ. τῆς ἱεροδιακονίας των. Ὁ δὲ ζʹ. τῆς ϛʹ. λέγει διὰ ἐκείνους, ὁποῦ προκάθηνται τῶν Πρεσβυτέρων, ὄχι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἔξω συνελεύσεσι, καὶ διὰ τοῦτο ἐλαφρότερα παιδεύει αὐτούς, μὲ τὸν καταβιβασμὸν μόνον τοῦ οἰκείου τόπου των.»

ΚΑΝΩΝ ΙΘʹ. Περὶ τῶν Παυλιανισάντων, εἶτα προσφυγόντων τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅρος ἐκτέθειται ἀναβαπτίζεσθαι αὐτοὺς ἐξάπαντος. Εἰ δέ τινες τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ, ἐν τῷ κλήρῳ ἐξετάσθησαν, εἰ μὲν ἄμεμπτοι καὶ ἀνεπίληπτοι φανεῖεν, ἀναβαπτισθέντες χειροτονείσθωσαν ὑπὸ τοῦ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας Ἐπισκόπου. Εἰ δὲ ἡ ἀνάκρισις ἀνεπιτηδείους αὐτοὺς εὑρίσκοι, καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς προσήκει. Ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ τῶν διακονισσῶν, καὶ ὅλως περὶ τῶν ἐν τῷ Κανόνι ἐξεταζομένων, ὁ αὐτὸς τύπος παραφυλαχθήσεται.

Ἐμνήσθημεν δὲ τῶν διακονισσῶν τῶν ἐν τῷ σχήματι ἐξετασθεισῶν, ἐπεὶ μηδὲ χειροθεσίαν τινὰ ἔχωσιν, ὥστε ἐξάπαντος ἐν τοῖς λαϊκοῖς αὐτὰς ἐξετάζεσθαι.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται διὰ ἐκείνους ὁποῦ ἐγεννήθησαν μὲν εἰς τὴν αἵρεσιν τοῦ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως, μετὰ ταῦτα δὲ προσέφυγον εἰς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, λέγων ὅτι, Κανὼν καὶ τύπος ἐξεδόθη νὰ ἀναβαπτίζωνται ἐξ ἀποφάσεως οἱ τοιοῦτοι αἱρετικοὶ (ὅρα δὲ ὅτι καταχρηστικῶς ὀνομάζει ἡ Σύνοδος βάπτισμα τὸ τῶν Παυλιανιστῶν βάπτισμα), καὶ παραβάλλουσα αὐτὸ πρὸς τὸ ἡμέτερον βάπτισμα, καὶ οὐ πρὸς ἑαυτό, ἐμεταχειρίσθη καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ, ἀναβαπτίζωνται, ἤτοι νὰ δευτεροβαπτίζωνται, καὶ ὅρα τὰ προλεγόμενα τῆς ἐν Καρχηδόνι Συνόδου με τὸ νὰ μὴ ἐβαπτίζοντο οὗτοι ἀπαραλλάκτως ὡς καὶ οἱ ὀρθόδοξοι. Εἰ δὲ καὶ μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἐχειροτονήθησαν κληρικοὶ πρὸ τοῦ ὀρθοδόξου βαπτίσματος, μὲ τὸ νὰ μὴ ἤξευραν οἱ χειροτονήσαντες αὐτοὺς Ἀρχιερεῖς, πῶς εἶναι αἱρετικοί, ἢ καὶ χειροτονημένοι ἦσαν ἐν τῷ κατὰ τοὺς Παυλιανιστὰς κλήρῳ. Οὗτοι, λέγω, ἀφοῦ ἀναβαπτισθοῦν εἰς τὸ ὀρθόδοξον βάπτισμα, εἰ μὲν φανῇ ἡ ζωὴ αὐτῶν ἄμεμπτος καὶ ἀκατηγόρητος ἂς χειροτονοῦνται ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπον τῆς καθολικῆς καὶ ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ ἡ προτέρα χειροτονία ὁποῦ ἔλαβον αἱρετικοὶ ὄντες, οὐδὲ χειροτονία ὅλως λογίζεται. Πῶς γὰρ εἶναι δυνατὸν ὁ μὴ ὢν βεβαπτισμένος κατὰ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, νὰ λάβῃ Πνεύματος ἁγίου ἐπιφοίτησιν, καὶ χάριν ἐν τῇ χειροτονίᾳ;

Εἰ δὲ καὶ ἀνακρινόμενοι εὑρεθοῦν τῆς ἱερωσύνης ἀνάξιοι, πρέπει νὰ καθαιρεθοῦν, ἤτοι νὰ ἐξωσθοῦν ἀπὸ τὸν κλῆρον. Καταχρηστικῶς γὰρ ἐδῶ ἡ καθαίρεσις ἐλήφθη ἀντὶ ἐξώσεως, ἐπειδὴ καθαιρεῖται κυρίως, ὁ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἱερωσύνης καὶ τοῦ κλήρου ἀρθεὶς πρότερον. Οὗτοι δὲ οἱ μηδόλως λαβόντες χειροτονείαν, ἀπὸ ποῖον ὕψος θέλουν καθαιρεθοῦν; βέβαια ἀπὸ κᾀνένα.

Ἢ ἴσως λέγει νὰ καθαιρεθοῦν ἀπὸ τὴν κατὰ τοὺς Παυλιανιστὰς ἱερωσύνην καὶ κλῆρον. Ὥσπερ γὰρ βάπτισμα ὠνόμασε τὸ κατ’ ἐκείνους γινόμενον, οὕτως ὠνόμασε καὶ κλῆρον τὸ κατ’ ἐκείνους, καὶ ἀκολούθως καθαίρεσιν, ὡς καὶ ὁ ηʹ. τῆς ἐν Λαοδικ. κλῆρον ὀνομάζει τὸν παρὰ τοῖς Μοντανισταῖς.

Τοῦτο δὲ ὁποῦ εἴπομεν περὶ τῶν ἀνδρῶν, πρέπει νὰ φυλάττεται ἀπαραλλάκτως καὶ ἐπὶ τῶν γυναικῶν· δηλαδή, ἐάν τινας ἀπὸ τὰς γυναῖκας τῶν Παυλιανιστῶν ἐχειροτόνησεν ὀρθόδοξος Ἐπίσκοπος Διακονίσσας, ἀγνοῶν τὴν αὐτῶν αἵρεσιν, ἢ καὶ ἦσαν χειροτονημέναι ἐν τῷ κατὰ Παυλιανιστὰς τάγματι τῶν Διακονισσῶν· αὐταί, λέγω, ἂς ἀναβαπτίζωνται, καὶ εἰ μὲν φανοῦν ἄξιαι διακονίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ἂς χειροτονῶνται καὶ Διακόνισσαι· (καὶ ὅρα τὸν μϛʹ. καὶ μζʹ. Ἀποστολικ. καὶ τὸν ζʹ. τῆς βʹ.) Ἐκεῖνο δὲ ὁποῦ ἐπιφέρει ὁ Κανών, ἐμνήσθημεν τῶν Διακονισσῶν τῶν ἐν τῷ σχήματι ἐξετασθεισῶν, ἐπεὶ μηδὲ χειροθεσίαν τινὰ ἔχουσιν, ὥστε ἐξάπαντος ἐν τοῖς Λαϊκοῖς αὐτὰς ἐξετάζεσθαι· ἀγκαλὰ καὶ εἶναι δυσκολονόητον, ὅμως ἡ ἔννοιά του εἶναι αὕτη, ὅτι, ἀνεφέραμεν δὲ χωριστὰ περὶ τῶν Διακονισσῶν, ὁποῦ κοντὰ εἰς τοὺς Παυλιανιστὰς εἶχον τὸ σχῆμα τοῦτο, ἤγουν τὸ ἐπάγγελμα τῶν Διακονισσῶν, ὅτι καὶ αὐταί, καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι των κληρικοί, ὡς λαϊκοὶ πρέπει νὰ γνωρίζωνται, διατὶ καθὼς ἐκεῖνοι δὲν εἶχον κᾀμμίαν χειροτονίαν, ἐστερημένοι ὄντες τῆς θείας χάριτος, οὕτω καὶ αἱ παρ’ ἐκείνοις Διακόνισσαι, τὸ σχῆμα μόνον εἶχον τῶν Διακονιστῶν, χειροθεσίαν δὲ ἀληθινὴν καὶ χάριτος μεταδοτικὴν οὐκ εἶχον, ὥστε, ὡς λαϊκαὶ πρέπει νὰ γνωρίζωνται καὶ αὐταὶ μετὰ τὸ βάπτισμα, ὥσπερ ἦσαν καὶ πρότερον.

Συμφωνία. «Ὁ δὲ ϙεʹ. τῆς ϛʹ. ἀπαραλλάκτως μὲ τὸν παρόντα Κανόνα λέγει· Ὅρος ἐξεδόθη νὰ ἀναβαπτίζωνται οἱ Παυλιανισταί, ταὐτὸν εἰπεῖν, οἱ ἀπὸ γεννήσεως τὴν τοῦ Παύλου αἵρεσιν ἔχοντες. Ὁ δὲ ιεʹ. τῆς δʹ. προστάζει νὰ χειροτονῆται ἡ Διάκονος ἐτῶν μʹ. (καθὼς καὶ ὁ ιδʹ. τῆς ϛʹ. καὶ μʹ. τῆς αὐτῆς τὸ αὐτό φασιν)· ἀναθεματίζει δὲ αὐτήν, ἀνίσως προσμείνασα ὀλίγον καιρὸν εἰς τὴν λειτουργίαν ὕστερον ὑπανδρευθῇ. Ὁ δὲ μδʹ. τοῦ Βασιλείου τὴν πορνεύσασαν Διάκονον μὲ Ἕλληνα, ζʹ. ἔτη ἀφορίζει τῶν Μυστηρίων, ὄχι ὅμως καὶ ἐκβάλλει τῆς μετὰ τῶν πιστῶν προσευχῆς τε καὶ κοινωνίας· λέγει δὲ καὶ ἡ βʹ. διάταξις τοῦ αʹ. τίτλ. τῶν Νεαρῶν ὅτι ἡ διακόνισσα δὲν πρέπει νὰ συγκατοικῇ μὲ κᾀνένα ὁποῦ ἔχει ὑποψίαν ἄσεμνον. Ἐὰν δὲ παραγγελθεῖσα ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπον νὰ ἐκβάλῃ ἐκεῖνον ἀπὸ τὴν συνοίκησίν τις ἀναβάλλῃ τὸν καιρόν, στερεῖται ἀπὸ τὴν διακονίαν, καὶ κλείεται μέσα εἰς μοναστήριον ὅλην της τὴν ζωήν. Ἀνάγνωθι καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ μζʹ. Ἀποστολικοῦ.»

ΚΑΝΩΝ Κʹ. Ἐπειδὴ τινές εἰσιν ἐν τῇ Κυριακῇ γόνυ κλίνοντες, καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, ὑπὲρ τοῦ πάντα ἐν πάσῃ παροικίᾳ φυλάττεσθαι, ἑστῶτας ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ.

Ἑρμηνεία. Τὰ παρὰ τῶν Ἀποστόλων καὶ Πατέρων παραδοθέντα ἔθιμα πρέπει κοινῶς νὰ φυλάττωνται ὅλα, ἀπὸ ὅλας τὰς Ἐκκλησίας, καὶ ὄχι μερικὰ ἀπὸ μερικὰς μόνον. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διορίζεται ὅτι, ἐπειδὴ μερικοὶ χριστιανοὶ κλίνουσι γόνυ καὶ ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταῖς ἀπὸ τοῦ Πάσχα ἕως τῆς Πεντηκοστῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι παρὰ Κανόνας, καὶ ἄτοπον, λοιπὸν διὰ νὰ φυλάττωνται ὅλαι αἱ Ἀποστολικαί, καὶ πατρικαὶ παραδόσεις εἰς ὅλας τὰς ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας τῆς Οἰκουμένης, μία ἀπὸ τὰς ὁποίας εἶναι, καὶ τὸ μὴ κλίνειν γόνυ ἐν τῇ Κυριακῇ, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ Πεντηκοστῇ, ἐφάνη εὔλογον εἰς τὴν ἁγίαν Σύνοδον ταύτην, νὰ ἀποδίδουσι τὰς εὐχάς των εἰς τὸν Θεὸν οἱ Χριστιανοὶ ὅλοι ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις, ὄχι γονατιστοί, ἀλλὰ ἑστῶτες καὶ ὄρθιοι.

Συμφωνία. «Ὁ δὲ ϙʹ. τῆς ϛʹ. αὐτὸ τὸ ἴδιον λέγων, διορίζει καὶ ἀπὸ πότε πρέπει νὰ παύῃ ἡ γονυκλισία, δηλαδή, ἀπὸ τὴν εἰς τὸ θυσιαστήριον εἴσοδον τῶν Ἱερέων, τὴν γενομένην ἐν τῷ ἑσπερινῷ τοῦ Σαββάτου, καὶ ἕως πότε νὰ ἀρχινᾷ πάλιν, δηλαδὴ ἕως τὴν εἴσοδον τῶν ἱερέων γενομένην ἐν τῷ λυχνικῷ τῆς ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς, ταὐτὸν εἰπεῖν, ἀπὸ τὴν μίαν ἑσπέραν, ἕως εἰς τὴν ἄλλην ἑσπέραν. Ἀλλὰ καὶ ὁ ιεʹ. τοῦ Πέτρου ἐν τῇ Κυριακῇ φησι, δὲν παρελάβομεν νὰ κλίνωμεν γόνυ. Ὁ δὲ μέγας Βασίλ. ἐν κζʹ. κεφαλ. τῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅπερ ἐστὶ Κανὼν ϙαʹ. ὄχι μόνον λέγει νὰ μὴ κλίνωμεν γόνυ ἐν τῇ Κυριακῇ, καὶ ἐν τῇ Πεντηκοστῇ, ἀλλὰ καὶ τὸν λόγον, καὶ τὰς αἰτίας προσθέτει, διὰ τὰς ὁποίας τοῦτο οὐ ποιοῦμεν. Ἐν τῇ Κυριακῇ μὲν γάρ φησιν, ὄρθιοι προσευχόμεθα οὐ μόνον διὰ τί ἐν αὐτῇ συνανέστημεν τῷ Χριστῷ καὶ χρεωστοῦμεν νὰ ζητοῦμεν τὰ ἄνω καὶ τὰ οὐράνια, ἀλλὰ καὶ διὰ τί ἡ Κυριακὴ ἡμέρα φαίνεται τρόπον τινὰ πῶς εἶναι εἰκὼν καὶ τύπος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἐνῷ δηλονότι πάντες ἀναστημένοι εὑρίσκονται. Δι’ ὃ καὶ ἀρχὴ οὖσα αὕτη τῶν ἡμερῶν, οὐχὶ πρώτη ὠνομάσθη ἀπὸ τὸν Μωϋσῆν, ἀλλὰ μία, ἥτις καὶ ὀγδόη ἐστί, δηλοῦσα τὴν ὄντως ὀγδόην ἐκείνην ὁποῦ μέλλει νὰ γένη μετὰ τὴν τοῦ ἑβδοματικοῦ αἰῶνος τούτου τελείωσιν.

Ἐν ὅλῃ δὲ τῇ Πεντηκοστῇ πάλιν ὄρθιοι προσευχόμεθα, διατὶ καὶ αὐτὴ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἐλπιζομένης ἀναστάσεως εἶναι ἐνθύμησις, ἵνα διὰ τοῦ ὀρθίου σχήματος μεταφέρωμεν τὸν νοῦν μας ἀπὸ τοῦ παρόντος αἰῶνος ἐπὶ τὸν μέλλοντα. Συμφώνως τῷ μεγάλω Βασιλείῳ λέγει καὶ ὁ θεῖος Ἰουστῖνος ἐρωτήσ. ριεʹ. ἀποφαινόμενος, ὅτι τὸ ἐν Κυριακῇ μὴ κλίνειν γόνυ, σύμβολόν ἐστι τῆς ἀναστάσεως, δι’ ἧς τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ θανάτου ἠλευθερώθημεν. Ἐν δὲ τῇ Πεντηκοστῇ γόνυ οὐ κλίνομεν, ἐπειδὴ ἰσοδυναμεῖ αὕτη τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὸν λόγον τῆς ἀναστάσεως· καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη συνήθεια, λέγει, ἔλαβε τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοὺς χρόνους τῶν Ἀποστόλων, καθώς φησιν ὁ μακάριος Εἰρηναῖος ὁ μάρτυς, καὶ Ἐπίσκοπος χρηματίσας Λουγδούνων ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ. Συμμαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ θεῖος Ἐπιφάνιος, ὅτι γονυκλισίαι οὐ γίνονται ἐν ὅλη τῇ Πεντηκοστῇ. Τὰ αὐτὰ λέγουσι, καὶ ὁ ἱερὸς Αὐγουστῖνος ἐν τῇ πρὸς Ἰανουάριον ἐπιστολ. καὶ ὁ Ἱερώνυμος κατὰ Λουκιφεριανῶν, καὶ ὁ θεῖος Ἀμβρόσιος, καὶ ὁ Τερτυλλιανός· ἀλλὰ καὶ ὁ αʹ. Θεοφίλου ὁρίζει νὰ τιμᾶται κάθε Κυριακή, καὶ νὰ πανηγυρίζεται, ἐπειδὴ αὕτη καὶ πρώτη ἐστὶν ὡς ἀρχὴ ζωῆς, καὶ ὀγδόη, ὡς ὑπερβᾶσα τὸν Ἰουδαϊκὸν Σαββατισμόν, ἤτοι τὴν ζʹ. ἡμέραν. Σημείωσαι, ὅτι ὁ νϛʹ. τῆς Καρθ.

λέγει, πῶς εἰς τὰ ἐν Νικαίᾳ δοκιμασθέντα καὶ ἐξετασθέντα ἦτο γεγραμμένον νὰ λειτουργοῦσιν οἱ ἱερεῖς Νήστεις· εἰς τοὺς Κανόνας ὅμως τούτους τῆς ἐν Νικαίᾳ, οὐδαμοῦ τοιοῦτον εὑρίσκεται.»