Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τὰ τοπικὰ σύνοδα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΝΕΟΚΑΙΣΑΡΕΙᾼ ΤΟΠΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ἡ ἁγία καὶ τοπικὴ Σύνοδος, ἡ συγκροτηθεῖσα ἐν Νεοκαισαρείᾳ τῆς Καππαδοκίας, τῇ κειμένῃ ἐν Πόντῳ τῷ λεγομένῳ Πολεμωνιακῷ, κατὰ τὸν Πτολεμαῖον καὶ Πλίνιον, ἐγένετο ἐν ἔτει 315. κατὰ τὸν Δοσίθεον καὶ τὸν Μίλιαν, ἤτοι τῷ αὐτῷ μὲν ἔτει κατὰ τὸν Δοσίθεον καὶ τοὺς ἄλλους μὲ τὸ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ, ὄχι δὲ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ καιρῷ, ἀλλ’ ὀλίγον ὕστερον ἀπὸ ἐκείνην· κατὰ δὲ τὸν Μίλιαν, ἕνα χρόνον ὕστερα ἀπὸ ἐκείνην. Συνῆλθον δὲ εἰς αὐτήν, κατὰ τὸν Δοσίθεον Πατέρες εἰκοσιτρεῖς, τῶν ὁποίων ἔξαρχος ἦτο ὁ Βιτάλλιος, οἵτινες τοὺς παρόντας ιεʹ. Κανόνας ἐξέδωκαν περὶ διαφόρων ὑποθέσεων, ἀναγκαίους ὄντας πρὸς τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐταξίαν καὶ κατάστασιν, οἵτινες ὡρισμένως μὲν ἐπικυροῦνται ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς Οἰκουμενικῆς ϛʹ. ἀορίστως δὲ ἀπὸ τὸν αʹ. τῆς δʹ. καὶ τὸν αʹ. τῆς ζʹ. καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης, οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνουσι δύναμιν.

Οἱ ιεʹ. Κανόνες τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ τοπικῆς Συνόδου ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. Πρεσβύτερος ἐὰν γήμῃ, τῆς τάξεως αὐτὸν μετατίθεσθαι· ἐὰν δὲ πορνεύσῃ ἢ μοιχεύσῃ, ἐξωθεῖσθαι αὐτὸν τέλεον, καὶ ἄγεσθαι αὐτὸν εἰς μετάνοιαν.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν κϛʹ. Ἀποστολικὸν μόνοι οἱ Ἀναγνῶσται καὶ Ψάλται μετὰ τὴν χειροτονίαν ὑπανδρευόμενοι οὐ καθαιροῦνται. Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει ὅτι, ἐὰν Πρεσβύτερος, ἤτοι Ἱερομόναχος ὑπανδρευθῇ μετὰ τὴν ἱερωσύνην, ἐκβάλλεται ἀπὸ τὴν τάξιν του, ἤτοι καθαιρεῖται.

Ἐὰν δὲ πορνεύσῃ ἢ μοιχεύσῃ, ἀφορίζεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν τελείως, καὶ βάλλεται εἰς τοὺς τόπους τῶν μετανοούντων ὡς καὶ οἱ λαϊκοί. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν κεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Γυνή, ἐὰν γήμηται δύω ἀδελφοῖς, ἐξωθείσθω μέχρι θανάτου, πλὴν ἐν τῷ θανάτῳ διὰ τὴν φιλανθρωπίαν, εἰποῦσα, ὡς ὑγιάνασα, λύσῃ τὸν γάμον, ἔξει τὴν μετάνοιαν. Ἐὰν δὲ τελευτήσῃ ἡ γυνὴ ἐν τοιούτῳ γάμῳ οὖσα, ἢ ὁ ἀνήρ, δυσχερὴς τῷ μείναντι ἡ μετάνοια.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανὼν ὅτι ἀνίσως μία καὶ ἡ αὐτὴ γυνὴ λάβῃ ἄνδρας δύω ἀδελφοὺς (ἤγουν τὸν ἕτερον μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἑνὸς) καὶ δὲν θέλῃ νὰ χωρίσῃ τὸν ἀθέμιτον γάμον αὐτόν, ἂς ἀφορίζεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν ἕως εἰς τὸν θάνατόν της. Ἐὰν δὲ κινδυνεύσασα εἰς θάνατον, ὑποσχεθῇ ὅτι νὰ χωρίσῃ τὸν γάμον ἀφ’ οὗ ὑγιάνῃ, τότε διὰ φιλανθρωπίαν ἂς μεταλαμβάνῃ τὰ θεῖα Μυστήρια, καὶ ὑγιάνασα, θέλει δεχθῇ εἰς τοὺς τόπους τῶν μετανοούντων· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἄνδρας ἢ ἡ γυνὴ χωρὶς νὰ χωρίσουν τὸν τοιοῦτον παράνομον καὶ ἀθέμιτον γάμον, δύσκολα ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ εἰς μετάνοιαν ὅποιον μέρος ἀπὸ τὰ δύω μείνῃ ζωντανόν, ἐπειδὴ ἡ μὲν ἀληθὴς μετάνοια κατορθοῦται μὲ τὴν ἀποχὴν τοῦ κακοῦ, τὸ δὲ μέρος ὁποῦ μείνει ζωντανὸν ἀπὸ τὸν τοιοῦτον γάμον, πῶς θέλει δεχθῇ, ἢ λογισθῇ ὅτι μετανοεῖ ἀληθῶς, εἰς καιρὸν ὁποῦ δὲν ἔκαμεν ἀποχήν, ἤτοι δὲν ἐχωρίσθη θεληματικῶς ἀπὸ τὸν ἀθέμιτον γάμον; μὴ χωρισθὲν γὰρ πρὸ τοῦ θανάτου, δείχνει ὅτι, ἂν ἦτο ζωντανὸν τὸ ἀποθαμμένον μέρος, ἤθελε συνευρίσκεται ἀκόμη μὲ αὐτό. Ὅρα καὶ τὸν ιθʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Περὶ τῶν πλείστοις γάμοις περιπιπτόντων, ὁ μὲν χρόνος σαφὴς ὁ ὡρισμένος, ἡ δὲ ἀναστροφὴ καὶ ἡ πίστις αὐτῶν συντέμνει τὸν χρόνον.

Ἑρμηνεία. Ὁ μὲν παρὼν Κανὼν λέγει ὅτι εἶναι φανερὸς ὁ καιρὸς τοῦ ἐπιτιμίου τῶν πολυγάμων, ταὐτὸν εἰπεῖν τῶν τριγάμων ὅτι, ἂν καὶ ὁ χρόνος τῶν τριγάμων ᾖναι διωρισμένος, μὲ ὅλον τοῦτο ἡ διὰ τὴν τριγαμίαν μετάνοια αὐτῶν, καὶ ἡ θερμὴ πίστις ὁποῦ αὐτοὶ ἔχουν πρὸς τὸν Θεόν, δύναται νὰ παρακινήσῃ τὸν Ἀρχιερέα, ἢ πνευματικόν τους νὰ ὀλιγοστεύσῃ τὸν καιρὸν τοῦ ἐπιτιμίου των.

Συμφωνία. «Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ δʹ. αὐτοῦ Κανόνι τοὺς τριγάμους πέντε χρόνους ἀφορίζει ἀπὸ τὴν κοινωνίαν τῶν Μυστηρίων λέγων, ὅτι ὁ πενταετὴς αὐτὸς ἀφορισμὸς δὲν εἶναι ἀπὸ Κανόνα τινὰ τῶν Πατέρων παραδεδομένος, ἀλλὰ ἀπὸ μόνην τὴν συνήθειαν καὶ ἀκολουθίαν τῶν παλαιοτέρων· πῶς λοιπὸν ἐλάνθανε τοῦτο τὸν πολὺν τῇ σοφίᾳ Βασίλειον; ἡ Σύνοδος γὰρ αὕτη προτέρα εἶναι ἀπὸ τὸν μέγαν Βασίλειον. Ἀλλ’ ἴσως καὶ ὁ παρὼν Κανὼν ὡρισμένον λέγει τὸν χρόνον τῶν τριγάμων, ὄχι ἀπὸ ἐγγράφου Κανόνος, ἀλλὰ ἀπὸ συνηθείας, συμφώνως μὲ τὸν μέγαν Βασίλειον. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἦτο φανερὸς εἰς ὅλους ἀπὸ τὴν κοινὴν καὶ ἐπικρατοῦσαν συνήθειαν, διὰ τοῦτο οὐδὲ ὅλως ἐχρειάσθη ἐγγράφως ἐδῶ νὰ διορισθῇ. Ἐνδὲ τῷ πʹ. Κανόνι αὑτοῦ λέγει ὁ Βασίλειος, ὅτι ἡ τριγαμία εἶναι μεγαλητέρα ἁμαρτία ἀπὸ τὴν πορνείαν, ἐν δὲ τῷ νʹ. ῥύπασμα καὶ μολυσμὸν τῆς Ἐκκλησίας τὴν τριγαμίαν ὀνομάζει».

ΚΑΝΩΝ Δʹ. Ἐὰν πρόθηταί τις, ἐπιθυμήσας γυναικός, συγκαθευδῆσαι μετ’ αὐτῆς, μὴ ἔλθῃ δὲ εἰς ἔργον αὐτοῦ ἡ ἐπιθύμησις, φαίνεται, ὅτι ὑπὸ τῆς χάριτος ἐῤῥύσθη.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἀνίσως τινὰς κατὰ προσβολὴν καὶ ἐνθύμησιν λογισμοῦ ἐπιθυμήσῃ τινὸς γυναικός· ἔπειτα κοντὰ εἰς τὴν προσβολὴν τῆς ἐπιθυμίας ταύτης κάμῃ συγκατάθεσιν (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ πρόθηται) καὶ σπουδάσῃ νὰ κοιμηθῇ μὲ τὴν γυναῖκα ὁποῦ ἐπεθύμησεν, ὅμως δὲν ἦλθεν εἰς πρᾶξιν ἡ ἐνθύμησίς του αὕτη καὶ συγκατάθεσις, ὄχι ἀπὸ κᾀνένα ἐμπόδιον ἐξωτερικόν, ἀλλὰ διὰ τί πρὸ τῆς μίξεως, εἰς ἑαυτὸν γενόμενος ὁ οὕτως συγκατατεθείς, ἀπεπήδησε παρευθύς, καὶ τὸ ἔργον δὲν ἔκαμε, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν· οὗτος, λέγω, φαίνεται, ὅτι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος ἐλυτρώθη ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τῆς ἁμαρτίας. Πλὴν διὰ τὴν συγκατάθεσιν καὶ σπουδὴν ὁποῦ ἔκαμεν εἰς τὸ νὰ πράξῃ τὴν ἁμαρτίαν, πρέπει νὰ ἐπιτιμᾶται ἀπὸ τὸν Πνευματικόν, καθὼς λέγει καὶ ὁ Ζωναρᾶς. Δι’ ὃ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ὁ. αὑτοῦ Κανόνι, τὸν Διάκονον ὁποῦ φθάσῃ νὰ ἔλθῃ μέχρι μόνον φιλήματος γυναικός, καὶ ἐξομολογηθέντα, ἀργίζει πρὸς καιρὸν ἀπὸ τὴν λειτουργίαν του. (Ἀγκαλὰ καὶ τὸ φίλημα δὲν εἶναι μόνον ἁπλῆ συγκατάθεσις, ἀλλὰ καὶ μέρος πράξεως). Περὶ δὲ προσβολῆς, συνδυασμοῦ, συγκαταθέσεως, πάλης, καὶ αἰχμαλωσίας, ἢ πάθους, ὅρα εἰς τὸν βʹ. γʹ. δʹ. καὶ εʹ. τοῦ Νηστευτοῦ, καὶ τὴν ἐκείνων ὑποσημείωσιν, ὅρα πρὸς τούτοις καὶ τὴν γʹ. ὑποσημείωσιν τοῦ ϙʹ. τοῦ Βασιλείου.

ΚΑΝΩΝ Εʹ. Κατηχούμενος, ἐὰν εἰσερχόμενος εἰς Κυριακόν, ἐν τῇ τῶν κατηχουμένων τάξει στέκῃ. Οὗτος δὲ ἁμαρτάνων, ἐὰν μὲν γόνυ κλίνων, ἀκροάσθω, μηκέτι ἁμαρτάνων· ἐὰν δὲ καὶ ἀκροώμενος ἔτι ἁμαρτάνῃ, ἐξωθείσθω.

Ἑρμηνεία. Δύω τάξεις ἦσαν τῶν κατηχουμένων· μία μὲν τῶν τελειοτέρων, οἵτινες ἐστέκοντο εἰς τὴν λειτουργίαν ἕως τῆς εὐχῆς τῶν κατηχουμένων, τὴν ὀποίαν καὶ τὸ γόνυ κλίνοντες ἤκουον, ἐπιτιθεμένης εἰς αὐτούς, καὶ τῆς τοῦ Ἱερέως χειρός, καὶ οὕτως ἐξήρχοντο τῆς Ἐκκλησίας.

Ἄλλοι δὲ τῶν ἀτελεστέρων, οἵτινες ὡς νεωστὶ προσελθόντες εἰς τὴν πίστιν, ἤκουον μόνον τὰς θείας Γραφάς, καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Εὐαγγελίου εὔγαιναν ἔξω. Λέγει λοιπὸν ὁ παρὼν Κανὼν ὅτι, ἀνίσως τινὰς κατηχούμενος ἀπὸ τοὺς τελειοτέρους καὶ γόνυ κλίνοντας ἁμαρτάνῃ, ἂς βάλλεται παρακάτω εἰς τὸν τόπον τῶν ἀκροωμένων κατηχουμένων, ἐὰν κάμῃ ἀποχὴν τῆς ἁμαρτίας. Ἀνίσως δὲ καὶ εἰς τοὺς ἀκροωμένους εὑρισκόμενος, πάλιν ἁμαρτάνῃ, ἂς ἐκβάλλεται τελείως ἔξω καὶ ἀπὸ τὸν νάρθηκα, καὶ ἂς βάλλεται εἰς τὸν τόπον τῶν προσκλαιόντων, ἔξω τῆς πύλης τοῦ νάρθηκος. Ὅρα καὶ τὸν ιδʹ, τῆς πρώτης καὶ τὴν ἰχνογραφίαν τοῦ ναοῦ ἐν τῷ τέλει.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ. Περὶ κυοφορούσης, ὅτι δεῖ φωτίζεσθαι, ὁπότε βούλεται· οὐδὲν γὰρ ἐν τούτῳ κοινωνεῖ ἡ τίκτουσα τῷ τικτομένῳ, διὰ τὸ ἑκάστου ἰδίαν τὴν προαίρεσιν τὴν ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ δείκνυσθαι.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ τὸ ἐν τῇ μήτρᾳ ἔμβρυον, μέρος εἶναι τῆς ἐγγαστρωμένης κατὰ τὸ δεύτερον θέμα τοῦ πρώτου κεφ. τοῦ ζʹ. τίτλ. τοῦ λαʹ. Βασιλ. (παρὰ Φωτίῳ τίτλ. δʹ. κεφ. ιʹ.), διὰ τοῦτο ἤθελόν τινες πῶς δὲν πρέπει ἡ γυνὴ νὰ βαπτίζεται ὅταν εἶναι ἐγγαστρωμένη, ἀλλ’ ἀφ’ οὗ γεννήσῃ, ἵνα μὴ συμβαπτισθὲν πρῶτον μαζὴ μὲ αὐτὴν καὶ τὸ ἐν τῇ μήτρᾳ αὐτῆς ἔμβρυον, καὶ ὕστερον πάλιν μετὰ τὸ γεννηθῆναι βαπτιζόμενον, φανῇ ὅτι βαπτίζεται δύω φοραῖς, ὅπερ ἄτοπον. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν ἐναντιούμενος εἰς τοὺς τοῦτο λέγοντας διορίζει, ὅτι ἡ ἐγγαστρωμένη γυνή, κατηχουμένη οὖσα, ὁπόταν θέλῃ, ἠμπορεῖ διὰ νὰ βαπτισθῇ, ἐπειδὴ δὲν μεταδίδει αὕτη τὸν φωτισμὸν καὶ τὸ βάπτισμα εἰς τὸ ἐν τῇ μήτρᾳ της ἔμβρυον, ἀλλ’ αὕτη μόνη βαπτίζεται. Διότι εἰς τὸ νὰ ὁμολογήσῃ τινὰς ὅτι συντάσσεται μὲ τὸν Χριστόν, καὶ ἀποτάσσεται τὸν διάβολον ἐν τῷ βαπτίσματι, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, εἰς τὸ νὰ βαπτισθῇ τινάς, χρειάζεται νὰ δείξῃ τὴν ἐδικήν του προαίρεσιν, ἢ δι’ ἑαυτοῦ ἀμέσως, ὡς ἐπὶ τῶν ἐν ἡλικίᾳ λόγου δεκτικῇ βαπτιζομένων, ὁποία εἶναι καὶ τῆς ἐγγαστρωμένης ταύτης μητρός, ἢ διὰ μέσου τοῦ ἀναδόχου, ὡς ἐπὶ τῶν ἐν νηπιότητι βαπτιζομένων τὸ δὲ ἐν τῇ κοιλίᾳ ἔμβρυον, οὔτε δι’ ἑαυτοῦ ἠμπορεῖ νὰ δείξῃ ταύτην, μὴ ἔχον ἀκόμη προαίρεσιν, οὔτε διὰ τοῦ ἀναδόχου, ὡς μὴ ἀκόμη γεννηθέν, μήτε βαπτισθῆναι δυνάμενον.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ. Πρεσβύτερον εἰς γάμους διγαμούντων μὴ ἑστιᾶσθαι. Ἐπεί, μετάνοιαν αἰτοῦντος τοῦ διγάμου, τίς ἔσται ὁ Πρεσβύτερος, ὁ διὰ τῆς ἑστιάσεως συγκατατιθέμενος τοῖς γάμοις;

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν διορίζει, ὅτι ὁ Ἱερεὺς νὰ μὴ καθίσῃ νὰ φάγῃ εἰς τὸν γάμον τοῦ διγάμου, ἐπειδὴ ὁ δίγαμος εἶναι ὑποκάτω εἰς ἁμαρτίαν καὶ ἐπιτίμιον, ὁ δὲ Ἱερεὺς ἂν καθίσῃ καὶ φάγῃ, δείχνει μὲ τοῦτο ὅτι συνευδοκεῖ καὶ συγχαίρει καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ὑπὸ ἁμαρτίαν καὶ κατάγνωσιν αὐτὸν γάμον του· ὁ γὰρ πρῶτος γάμος, κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, εἶναι νόμος. Μία γάρ ἐστιν ἡ νόμιμος συζυγία, καὶ γυναικὸς πρὸς ἄνδρα, καὶ ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα διὰ θείας φωνῆς καὶ παρουσίας ἐν τῷ ἐν Κανᾷ γάμῳ νενομοθετημένη. Δι’ ὃ καὶ ἀκατάγνωστος ὤν, στεφανοῦται, καὶ τὰ θεῖα μεταλαμβάνει Μυστήρια, (καὶ ὅρα τὴν ὑποσημείωσ. τοῦ ιγʹ. τῆς ϛʹ.) Ὁ δὲ δεύτερος γάμος εἶναι συγχώρησις· κατὰ συγχώρησιν γὰρ καὶ συγκατάβασιν ἡ τούτου γίνεται χρῆσις. Διότι καὶ ἐκεῖνο ὁποῦ λέγει ὁ Παῦλος περὶ τῶν χηρῶν, «Εἰδὲ οὐκ ἐγκρατεύονται, γαμησάτωσαν» ὁ Χρυσόστομος ἑρμηνεύων φησίν, ὅτι τὸ λέγει κατὰ συγγνώμην, καὶ ὄχι κατ’ ἐπιταγὴν (ὃν τρόπον δηλ. συνεχώρησε καὶ τὴν συχνὴν συνουσίαν τῶν πρωτογάμων διὰ τὴν ἀκρασίαν αὐτῶν). Εἰ δὲ κατὰ συγχώρησιν, φανερὸν ὅτι οὐδὲ εὔλογος, οὐδὲ ἀκατάγνωστος εἶναι, ἀλλ’ ὑπὸ κατάγνωσιν καὶ ἁμαρτίαν. Ὅθεν κατὰ μὲν τὸν δʹ. Βασιλείου, εἰς ἕνα ἢ δύω χρόνους ἐμποδίζεται τῶν θείων Μυστηρίων, κατὰ δὲ τὸν βʹ. τοῦ Νικηφόρου, οὐδὲ στεφανόνεται.

Δι’ ὃ εἶπε καὶ ὁ Θεοφόρος Ἰγνάτιος ἐν τῇ πρὸς Ἀντιοχεῖς Ἐπιστολῇ. «Μία ἑνί, οὐ πολλαὶ ἑνὶ ἐδόθησαν ἐν τῇ κτίσει.» Ὁ δὲ Κλήμης ὁ Στρωματεὺς λέγει «Ὁ δευτερογαμήσας, οὐχ ἁμαρτάνει μὲν κατὰ τὴν Διαθήκην, οὐ πληροῖ δὲ τὴν Εὐαγγελικὴν τελειότητα· δόξαν δὲ αὐτῷ οὐράνιον περιποιεῖ, ἐὰν τὴν διαλυθεῖσαν θανάτῳ συζυγίαν ἄχραντον φυλάσσῃ, πειθόμενος τῇ οἰκονομίᾳ εὐαρέστως.»

ΚΑΝΩΝ Ηʹ. Γυνή τινος μοιχευθεῖσα λαϊκοῦ ὄντος, ἐὰν ἐλεγχθῇ φανερῶς, ὁ τοιοῦτος εἰς ὑπηρεσίαν ἐλθεῖν οὐ δύναται, ἐὰν δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν μοιχευθῇ, ὀφείλει ἀπολύσαι αὐτήν. Ἐὰν δὲ συζῇ οὐ δύναται ἔχεσθαι τῆς ἐγχειρισθείσης αὐτῷ ὑπηρεσίας.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἀνίσως τινὸς λαϊκοῦ ἀνδρὸς μοιχευθῇ ἡ γυνή, καὶ φανερῶς ἐλεγχθῇ διὰ τῶν προσώπων τῶν δυναμένων αὐτῆς κατηγορεῖν (περὶ ὧν ὅρα εἰς τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ μηʹ. Ἀποστολ.), ὁ ἀνὴρ αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ἀναβῇ εἰς βαθμόν τινα ἱερατικόν.

Ὁμοίως καὶ ἀνίσως ἡ γυνὴ μοιχευθῇ, Ἱερωμένου, ὁ τοιοῦτος πρέπει νὰ χωρήσῃ τὴν τοιαύτην γυναῖκά του, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ τὴν Ἱερωσύνην· ὄχι καὶ θέλει νὰ ἔχῃ τὴν μοιχαλίδα ταύτην, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἐνταυτῷ καὶ τὴν Ἱερωσύνην, ἀλλὰ καθαίρεται ἀπὸ αὐτὴν Ὅρα καὶ τὸν κεʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Θʹ. Πρεσβύτερος, ἐὰν προημαρτηκὼς σώματι προαχθῇ, καὶ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἥμαρτε πρὸ τῆς χειροτονίας, μὴ προσφερέτω, μένων ἐν τοῖς λοιποῖς διὰ τὴν ἄλλην σπουδήν. Τὰ γὰρ λοιπὰ ἁμαρτήματα, ἔφασαν οἱ πολλοί, καὶ τὴν χειροθεσίαν ἀφιέναι. Ἐὰν δὲ αὐτὸς μὴ ὁμολογῇ, ἐλεγχθῆναι δὲ φανερῶς μὴ δυνηθῇ, ἐπ’ αὐτῷ ἐκείνῳ ποιεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν.

Ἑρμηνεία. Ἀνίσως τινὰς Ἱερεύς, πρὸ τοῦ μὲν νὰ ἱερωθῇ ἥμαρτεν εἰς τὸ σῶμα, ἤτοι ἦλθεν εἰς μίξιν σαρκικήν, μετὰ δὲ τὴν Ἱερωσύνην ὁμολογήσῃ ὁ ἴδιος (τυχὸν εἰς τὸν πνευματικόν του πατέρα ἢ Ἀρχιερέα), ὅτι ἥμαρτε πρὸ τοῦ νὰ χειροτονηθῇ· ὁ τοιοῦτος, προστάζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἱερουργῇ (ὁμοῦ δὲ μὲ τὴν ἱερουργίαν συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ λοιπαὶ ἱεροπραξίαι τῆς ἱερωσύνης κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα, ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κϛʹ. τῆς ϛʹ.) νὰ μένῃ ὅμως εἰς τὰ ἄλλα προνόμια τῶν Ἱερέων, ἤτοι εἰς τὴν ἐξωτερικὴν τιμήν, εἰς τὴν καθέδραν, εἰς τὴν στάσιν, καὶ εἰς τὸ νὰ μεταλαμβάνῃ μέσα εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν καὶ Βαλσαμῶνα, καὶ ταῦτα νὰ τὰ ἔχη διὰ τὴν ἄλλην αὑτοῦ ἀρετήν, καὶ μάλιστα διὰ τὴν πρόθυμον μετάνοιαν καὶ ἐξομολόγησιν ὁποῦ ἔκαμεν ἀφ’ ἑαυτοῦ του (ἐὰν γὰρ ἐλεγχθῇ ἀπὸ ἄλλους, ὅτι ἔκαμε τὴν ἁμαρτίαν ταύτην, οὐδὲ ταῦτα τὰ προνόμια δύναται νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ καθαιρεθεὶς θέλει ῥιφθῇ εἰς τὸν τόπον τῶν λαϊκῶν, ὡς λαϊκός, κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα). Ὅρα καὶ τὸν καʹ. τῆς ϛʹ, καὶ τὸν γʹ. τοῦ Βασιλείου. Πλὴν πέντε μάρτυρες πρέπει νὰ βεβαιοῦν τὴν κατηγορίαν τοῦ πορνεύσαντος Ἱερέως, ὡς λέγει ὁ Βλάσταρις, καὶ ὅρα τὸν οεʹ. Ἀποστολικόν· ταῦτα μὲν οὖν νὰ γίνωνται, ἐὰν ὁ Ἱερεὺς πέσῃ πρὸ τῆς ἱερωσύνης εἰς μίξιν σαρκικήν.

Ἐὰν δὲ ψυχικῶς μόνον ἁμαρτήσῃ, ἤτοι ἔλθῃ εἰς συγκατάθεσιν καὶ ὁρμὴν τῆς ψυχῆς, ἢ καὶ μεταχειρισθῇ τρόπους καὶ μέσα διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ δὲν τὴν ἔκαμε· ταῦτα λέγει ὁ Κανών, ὅτι λύονται ἀπὸ τὴν χάριν τῆς χειροτονίας, καὶ οὐ καθαιροῦσι. Πλὴν καὶ τοῦτο συνεσταλμένως λέγει, εἰπών· ὅτι τοῦτο λέγουσιν οἱ πολλοί, καὶ ὄχι αὐτός. Ἐὰν δὲ ὁ Ἱερεὺς πρὸ τῆς ἱερωσύνης φθάσῃ ἕως εἰς τὸ νὰ πιάσῃ χέρι γυναικός, ἢ νὰ φιλήσῃ αὐτήν, λύει μὲν καὶ ταῦτα ἡ χειροτονία, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν καὶ ἄλλους, καὶ δι’ αὐτὰ οὐ καθαίρεται (καθ’ ὅτι καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν εἰς ταῦτα πίπτων ὁ Ἱερεύς, οὐ καθαιρεῖται, ἀλλ’ ἀργίζεται κατὰ τὸν οʹ. Βασιλ.). Ἐὰν ὅμως ἁμαρτήσῃ περισσότερόν τι ἀπὸ τὸ φίλημα, ἤτοι φθάσῃ καὶ νὰ κάμῃ συγχρωτισμὸν καὶ συγκυλισμόν, τότε καθαιρεῖται, ἐπειδὴ ἡ χειροτονία τοιοῦτον δὲν λύει ἁμάρτημα.

Ὥσπερ γὰρ ὁ πλέον τοῦ φιλήματος ἁμάρτημα ποιήσας Διάκονος καὶ Πρεσβύτερος, μετὰ τὴν ἱερωσύνην καθαιρεῖται, κατὰ τὸν αὐτὸν ὁ. Βασιλ. οὕτω καὶ ὁ τοιοῦτο ποιήσας πρὸ τῆς ἱερωσύνης, κωλύεται νὰ γένῃ Ἱερεύς, καὶ ἀκολούθως μετὰ τὴν ἱερωσύνην τοῦτο ὁμολογήσας καθαιρεῖται ὁμοίως καὶ αὐτός. Πάντα ταῦτα λέγει ὁ Κανὼν νὰ γίνωνται, ἐὰν ὁ ἁμαρτήσας Ἱερεὺς ἐξομολογηθῇ· ἐὰν δὲ μήτε αὐτὸς ἐξομολογηθῇ ταῦτα ἀφ’ ἑαυτοῦ, μήτε ἀπὸ ἄλλους δύναται νὰ ἐλεγχθῇ φανερῶς ὅτι ταῦτα ἐποίησε, τότε νὰ μένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν του, ἢ νὰ παύῃ τῆς ἱερωσύνης, ἢ ταύτην νὰ ἐνεργῇ, ἐπειδή, κατὰ τὸν πολιτικὸν νόμον, καλήτερον εἶναι νὰ μένουν τὰ ἁμαρτήματα ἀνεκδίκητα (ὡς μὴ ἐλεγχόμενα δηλ.) πάρεξ νὰ παιδεύωνται τινὲς ἀναιτίως. Ὅρα καὶ τὸν θʹ. τῆς αʹ.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ. Ὁμοίως καὶ Διάκονος ἐὰν τῷ αὐτῷ ἁμαρτήματι περιπέσῃ, τὴν τοῦ ὑπηρέτου τάξιν ἐχέτω.

Ἑρμηνεία. Ἐὰν δὲ Διάκονος πέσῃ εἰς μίξιν σαρκικὴν πρὸ τῆς χειροτονίας, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ὁμολογήσῃ τοῦτο εἰς πνευματικὸν Πατέρα, ἂς καθαιρῆται ἀπὸ τὴν διακονίαν, καὶ ἂς λαμβάνῃ τάξιν ὑπηρέτου καὶ Κληρικοῦ, Ὑποδιακόνου, τυχόν, ἢ Ἀναγνώστου, ἢ Ψάλτου. Καὶ σημείωσαι ὅτι δὲν ἀπέῤῥιψεν αὐτὸν ὁ Κανὼν εἰς τὸν τῶν λαϊκῶν τόπον, διὰ τὴν προθυμίαν ὁποῦ ἔδειξεν εἰς τὸ νὰ ἐξομολογηθῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἁμάρτημά του. Εἰ γὰρ ἐλεγχθῇ ὡς τοιοῦτο πράξας, οὐδὲ εἰς τάξιν Κληρικοῦ μένειν συγχωρηθήσεται. Ἀνάγνωθι τὸν θʹ. τῆς αʹ. καὶ τὸν ρμαʹ. Καρθ.

ΚΑΝΩΝ ΙΑʹ. Πρεσβύτερος πρὸ τῶν τριάκοντα ἐτῶν μὴ χειροτονείσθω, ἐὰν καὶ πάνυ ᾖ ὁ ἄνθρωπος ἄξιος, ἀλλὰ ἀποτηρείσθω. Ὁ γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῷ τριακοστῷ ἔτει ἐβαπτίσθη, καὶ ἤρξατο διδάσκειν.

Ἑρμηνεία. Τοῦτον τὸν Κανόνα αὐτολεξεὶ ἐρανίσατο ἡ ϛʹ. καὶ ιδʹ. Κανόνα αὐτῆς ποιεῖ, καὶ ὅρα τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ ἐκεῖ.

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ. Ἐὰν νοσῶν τις φωτισθῇ, εἰς πρεσβύτερον ἄγεσθαι οὐ δύναται. Οὐκ ἐκ προαιρέσεως γὰρ ἡ πίστις αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης. Εἰ μὴ τάχα διὰ τὴν μετὰ ταῦτα αὐτοῦ σπουδὴν καὶ πίστιν, καὶ διὰ σπάνιν ἀνθρώπων.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ὅποιος κατηχούμενος, ὅταν μὲν ἦτο ὑγιής, ἀνέβαλε τὸ ἅγιον βάπτισμα, ὅταν δὲ εἰς κίνδυνον θανάτου ἐξ ἀσθενείας περιέπεσε, καὶ φοβηθεὶς ἐβαπτίσθη, οὗτος νὰ μὴ γίνεται Ἱερεύς· ἐπειδὴ φαίνεται ὅτι δὲν ἐβαπτίσθη ἐκ προαιρέσεως ἐδικῆς του, ἀλλὰ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀσθενείας, (τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει· ἕκαστος γὰρ πρέπει ἐλευθέρᾳ προαιρέσει νὰ δέχεται τὴν ἄσκησιν τοῦ χριστιανισμοῦ κατὰ τὸν ριθʹ. τῆς ἐν Καρθαγ.)· καὶ ὅτι πρὸ τοῦ δὲν ἤθελε νὰ βαπτισθῇ, διὰ νὰ ζῇ βίον ἐλεύθερον καὶ φιλήδονον, καὶ ὄχι Εὐαγγελικὸν καὶ χριστιανικόν. Ἐὰν ὅμως αὐτὸς φανῇ μετὰ τὸ βάπτισμα σπουδαῖος μὲν εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν θείων ἐντολῶν, βέβαιος δὲ καὶ στερεὸς εἰς τὴν πίστιν, εἶναι δὲ κοντὰ εἰς αὐτὰ καὶ σπανιότης ἀνθρώπων ἀξίων πρὸς ἱερωσύνην, τότε γενήσεται Ἱερεύς.

Συμφωνία. «Συμφώνως μὲ τὸν παρόντα Κανόνα διορίζεται καὶ ὁ μζʹ. τῆς ἐν Λαοδικ. διορίζων ὅτι οἱ ἐν ἀσθενείᾳ παραλαμβάνοντες τὸ βάπτισμα, μετὰ τὴν ἀσθένειαν νὰ μανθάνουσι τὰ τῆς πίστεως· ἀλλὰ καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγ. νβʹ. λέγει νὰ βαπτίζωνται οἱ ἀσθενεῖς ὅταν μὲ τὴν αὑτῶν προαίρεσιν περὶ αὑτῶν μαρτυρήσουν· καὶ ὁ εʹ. δὲ τοῦ Βασιλ. θέλει νὰ δέχωνται οἱ ἐν τῷ τέλει τῆς ζωῆς των μετανοοῦντες αἱρετικοί. Ἀλλὰ καὶ ὁ εʹ. τοῦ Κυρίλλου θέλει νὰ βαπτίζωνται οἱ κατηχούμενοι, μέλλοντες ἀποθανεῖν. Δι’ ὃ καὶ ὁ κεʹ. Κανὼν τοῦ ἁγίου Νικηφόρου λέγει·

Ἐὰν ἀσθενής τινας ὤν, ἐπιζητῇ τὸ ἅγιον βάπτισμα, πρέπει χωρὶς ἀργοπορίαν νὰ τὸ λαμβάνῃ, καὶ νὰ μὴ στερῆται τῆς θείας χάριτος, ὁμοίως καὶ τὸ ἅγιον σχῆμα τῶν Μοναχῶν, καθὼς αὐτὸ τὸ ἴδιον συμφώνως λέγουσι περὶ τοῦ ἁγίου σχήματος, ὅ, τε Βαλσαμὼν καὶ Συμεὼν ὁ Θεσσαλονίκης. Καὶ ὅρα τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ κεʹ. τοῦ Νικηφόρου, ὅρα καὶ τὸν πʹ.

Ἀποστολικόν.»

ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ. Ἐπιχώριοι Πρεσβύτεροι ἐν τῷ Κυριακῷ τῆς πόλεως προσφέρειν οὐ δύνανται, παρόντος Ἐπισκόπου ἢ Πρεσβυτέρου πόλεως, οὔτε μὴν ἄρτον διδόναι ἐν εὐχῇ, οὐδὲ ποτήριον. Ἐὰν δὲ ἀπῶσι, καὶ εἰς εὐχὴν κληθῇ μόνος, δίδωσι.

Ἑρμηνεία. Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι δὲν ἠμποροῦν οἱ τῶν χωρίων, (ἢ τῶν μικρῶν πόλεων) Ἱερεῖς νὰ λειτουργοῦν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς καθ’ αὐτὸ καὶ μεγάλης πόλεως, καὶ μάλιστα ὅταν ᾖναι παρὼν ὁ Ἐπίσκοπος, ἢ οἱ ἱερεῖς τῆς πόλεως, ἀλλ’ οὔτε νὰ δίδουσιν ἄρτον καὶ ποτήριον ἐν εὐχῇ, ἤτοι, οὔτε νὰ μεταλαμβάνουν τοὺς ἐν τῇ πόλει Χριστιανοὺς ἐν καιρῷ λειτουργίας.

Ἐὰν δὲ τυχὸν λείπουσιν ὁ Ἐπίσκοπος, καὶ οἱ Ἱερεῖς τῆς πόλεως, καὶ καλεσθῇ χωρίου (ἢ μικρᾶς πόλεως) Ἱερεὺς εἰς εὐχήν, τότε ἠμπορεῖ καὶ νὰ μεταλάβῃ τοὺς ἐκεῖσε ἀπροκριματίστως. Ἀπολύτως γὰρ οὐδεὶς χειροτονεῖται· ἀλλ’ ἕκαστος ἐν ᾧ ἐκλήθη, ἐκεῖ πρέπει καὶ νὰ μένῃ κατὰ τὸν Ἀπόστολον.

ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ. Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι εἰσὶ μὲν εἰς τύπον τῶν ἑβδομήκοντα, ὡς δὲ συλλειτουργοί, διὰ τὴν σπουδὴν εἰς τοὺς πτωχούς, προφέρουσι τιμώμενοι.

Ἑρμηνεία. Οἱ μὲν Ἐπίσκοποι εἰς τύπον εἶναι τῶν ιβʹ. Ἀποστόλων, καθ’ ὅτι καὶ αὐτοὶ ὥσπερ οἱ ιβʹ. Ἀπόστολοι, μεταδίδουσιν εἰς τοὺς ἄλλους διὰ τῶν Μυστηρίων, καὶ μάλιστα διὰ τῆς τῶν ἱερωμένων χειροτονίας, τὴν χάριν τοῦ παναγίου Πνεύματος. Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι, κατὰ τὸν Κανόνα τοῦτον, εἰς τύπον εἶναι τῶν οʹ. Ἀποστόλων, καθ’ ὅτι καὶ αὐτοί, ὥσπερ οἱ οʹ. δὲν ἠμποροῦσι νὰ μεταδώσουν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μὲ τὴν χειροτονίαν Πρεσβυτέρων ἢ Διακόνων, τοὺς ὁποίους δὲν δύνανται νὰ χειροτονοῦν, οὐ κωλύονται ὅμως ἀπὸ τὸ νὰ ἱερουργοῦν καὶ νὰ τιμῶνται, διὰ τὴν ἐπιμέλειαν ὁποῦ δείχνουσιν εἰς τὸ νὰ διαμοιράζουν τὰς εἰσοδίας τῶν Ἐκκλησιῶν αὑτῶν εἰς τοὺς πτωχοὺς ἀδελφούς. Ἀνίσως δὲ οἱ Χωρεπίσκοποι ἔχουν χρέος νὰ μοιράζουν καὶ νὰ ἐξοδεύουν εἰς τοὺς πτωχοὺς τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἔσοδα καὶ χρήματα, πόσῳ μᾶλλον χρεωστοῦσιν οἱ καθ’ αὑτὸ Ἐπίσκοποι νὰ κάμνουσι τοῦτο; Ὅρα καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ ηʹ. τῆς πρώτης.

ΚΑΝΩΝ ΙΕʹ. Διάκονοι ἑπτὰ ὀφείλουσιν εἶναι κατὰ τὸν Κανόνα, κᾂν πάνυ μεγάλη ᾖ ἡ πόλις. Πεισθείσῃ δὲ ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων.

Ἑρμηνεία. Τοῦτον τὸν Κανόνα ἐκαλλιτέρευσεν ἡ Οἰκουμενικὴ ϛʹ. Σύνοδος κατὰ τὸν ιϛʹ. αὑτῆς Κανόνα· καὶ ὅσα εἴπομεν εἰς τὴν ἐκείνου ἑρμηνείαν, ἀφορῶσι καὶ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τούτου. Καὶ λοιπὸν ὅρα ταῦτα ἐκεῖ.