Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τὰ τοπικὰ σύνοδα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΓΑΓΓΡΑΙ ΤΟΠΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ἡ ἁγία καὶ τοπικὴ Σύνοδος, ἡ συγκροτηθεῖσα ἐν Γάγγρᾳ τῇ Μητροπόλει τῆς Παφλαγονίας, τῇ ἐν τῇ μικρᾷ Ἀσίᾳ κειμένῃ, κατὰ τὸν Πλίνιον, Στράβωνα καὶ Στέφανον, γέγονεν ἐν ἔτει 340· δεκατρεῖς δὲ Ἐπίσκοποι ἐν αὐτῇ συνῆλθον, ὧν τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα, καθὼς εὑρίσκονται εἰς τὴν ἐπιστολὴν ὁποῦ ἔστειλεν ἡ αὐτὴ Σύνοδος εἰς τοὺς ἐν Ἀρμενίᾳ συλλειτουργούς·

Εὐσέβιος, Αἰλιανός, Εὐγένιος, Ὀλύμπιος, Βιθυνικός, Γρηγόριος, Φιλητός, Πάππος, Εὐλάλιος, Ὑπάτιος, Προαιρέσιος, Βασίλειος καὶ Βάσος. Συνήχθη δὲ ἡ Σύνοδος κατά τινος Εὐσταθίου Ἐπισκόπου τῆς ἐν Ἀρμενίᾳ Σεβαστείας καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, οἵτινες ἐφρόνουν καὶ ἐδίδασκον εἰς τοὺς ἄλλους τὰ αἱρετικὰ ταῦτα φρονήματα, τὰ περιεχόμενα εἰς κάθε Κανόνα τῆς παρούσης Συνόδου. Ὅθεν οἱ Πατέρες οὗτοι τοὺς αἱρετικοὺς αὐτοὺς ἀφορίσαντες καὶ ἀναθεματίσαντες, ὡς δείκνυται ἐκ τῆς πρὸς Ἀρμενίαν εἰρημένης αὐτῶν ἐπιστολῆς, ἐξέδωκαν τοὺς παρόντας Κανόνας, μὲ τοὺς ὁποίους χωριστὰ χωριστὰ κάθε αἱρετικὸν αὐτῶν φρόνημα ἀναθεματίζουσι. Ἐπικυροῦνται δὲ οἱ Κανόνες οὗτοι, ὡρισμένως μὲν ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς ϛʹ. ἀορίστως δὲ ἀπὸ τὸν ναʹ. τῆς δʹ. καὶ αʹ. τῆς ζʹ., καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης Οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνουσι δύναμιν.

Οἱ καʹ. Κανόνες τῆς ἐν Γάγγρᾳ τοπικῆς Ἁγίας Συνόδου ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. Εἴ τις τὸν γάμον μέμφοιτο, καὶ τὴν καθεύδουσαν μετὰ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, οὖσαν πιστὴν καὶ εὐλαβῆ, βδελύσσοιτο ἢ μέμφοιτο, ὡς ἂν μὴ δυναμένην εἰς βασιλείαν εἰσελθεῖν, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καθὼς οἱ Μανιχαῖοι τὸ πρότερον, καὶ οἱ ἄλλοι αἱρετικοὶ τὸν νόμιμον γάμον διέβαλλον, οὕτω καὶ οἱ τοῦ μιαροῦ Εὐσταθίου μαθηταὶ ὕστερον, περὶ ὧν προφητικῶς εἶπεν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ὅτι «ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως, ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων γαμεῖν.» Διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς τοιούτους ὁποῦ κατηγοροῦν τὸν γάμον, καὶ συγχαίνονται ὡς ἀκάθαρτον τὴν Χριστιανὴν καὶ εὐλαβῆ γυναῖκα, ἥτις κοιμᾶται μὲ τὸν Χριστιανὸν ἄνδρα της, λέγοντες ὅτι διὰ τὴν σαρκικὴν ταύτην μίξιν δὲν ἠμπορεῖ αὕτη νὰ ἔμβῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

Ὅρα καὶ τὸν εʹ. καὶ ναʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Εἴ τις ἐσθίοντα κρέα (χωρὶς αἵματος, καὶ εἰδωλοθύτου, καὶ πνικτοῦ,) μετ’ εὐλαβείας καὶ πίστεως, κατακρίνοι, ὡς ἂν διὰ τὸ μεταλαμβάνειν, ἐλπίδα μὴ ἔχοντα, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ τοῦτο ὁ Ἀπόστολος προεφήτευσεν, ὅτι θέλουν εἰπῇ οἱ περὶ τὸν Εὐστάθιον τὸν κατηγοροῦντα τοὺς τρώγοντας κρέας. Φησὶ γὰρ ἀκολούθως εἰς τὸ ἀνωτέρω ῥητόν. «Ἀπέχεσθε βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν.» Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς τοιούτους ὁποῦ κατακρίνουν τὸν μετὰ εὐχαριστίας καὶ πίστεως τρώγοντα κρέας (πλὴν τοῦ αἵματος καὶ εἰδωλοθύτου καὶ πνικτοῦ) καὶ λέγουν ὅτι αὐτὸς δὲν ἔχει ἐλπίδα σωτηρίας διατὶ τρώγει τοῦτο.

Ὅρα καὶ τὸν ναʹ. καὶ ξγʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Εἴ τις δοῦλον, προφάσει θεοσεβείας, διδάσκοι καταφρονεῖν δεσπότου, καὶ ἀναχωρεῖν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ μὴ μετ’ εὐνοίας καὶ πάσης τιμῆς τῷ ἑαυτοῦ δεσπότῃ ἐξυπηρετεῖσθαι, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ ὁ μὲν Ἀπόστολος καὶ πρὸς Τιμ. γράφων λέγει, «ὅσοι εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς ἰδίους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν. Οἱ δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας μὴ καταφρονείτωσαν, ὅτι ἀδελφοὶ εἰσίν, ἀλλὰ μᾶλλον δουλευέτωσαν. Καὶ πρὸς Τίτον δούλους ἰδίοις δεσπόταις ὑποτάσσεσθαι καὶ ἐν πᾶσιν εὐαρέστους εἶναι.» Ἐπειδὴ λέγω, ὁ μὲν Ἀπόστολος ταῦτα λέγει, οἱ δὲ Εὐσταθιανοὶ τὰ ἐναντία ἐδίδασκον, διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανών, ἀκολουθῶν τῇ Ἀποστολικῇ διδασκαλίᾳ, ἀναθεματίζει τοὺς τοιούτους ὁποῦ ἐδίδασκον, ὅτι οἱ δοῦλοι νὰ καταφρονοῦν τοὺς αὐθέντας των, καὶ νὰ ἀναχωροῦν ἀπὸ τὸ νὰ ὑπηρετοῦν αὐτοὺς μὲ κάθε ἀγάπην καὶ τιμήν. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν πβʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Δʹ. Εἴ τις διακρίνοιτο παρὰ Πρεσβυτέρου γεγαμηκότος, ὡς μὴ χρῆναι λειτουργήσαντος αὐτοῦ, προσφορᾶς μεταλαμβάνειν, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν τοὺς Εὐσταθιανοὺς ἀναθεματίζει, καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους ὁποῦ διακρίνονται καὶ ὑποστέλλονται νὰ μεταλάβουν τὰ θεῖα Μυστήρια ἀπὸ Ἱερέα ὕπανδρον, λέγοντες ὅτι ὁ τοιοῦτος διὰ τὸν γάμον δὲν πρέπει νὰ λειτουργῇ. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν εʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Εʹ. Εἴ τις διδάσκοι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ εὐκαταφρόνητον εἶναι, καὶ τὰς ἐν αὐτῷ συνάξεις, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν τοὺς Εὐσταθιανοὺς ἀναθεματίζει, οἵτινες ἐδίδασκον τὸν λαὸν νὰ φεύγωσιν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ νὰ καταφρονοῦσι τὰς συνάξεις τῶν Χριστιανῶν ὁποῦ γίνονται εἰς αὐτήν, λέγοντες τάχα, ὅτι εἰς κάθε τόπον ἠμπορεῖ τινας νὰ προσεύχεται. Διότι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος εἶπε νὰ προσευχώμεθα ἐν παντὶ τόπῳ, μὰ ὄχι διὰ νὰ μὴ πηγαίνωμεν εἰς τὰς ἱερὰς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ περιγράφωμεν μόνον τὴν προσευχὴν εἰς τὸν τόπον τῆς Ἱερουσαλήμ, καθὼς ὁ μέγας Βασίλειος ἑρμηνεύει.

ΚΑΝΩΝ ΣΤʹ. Εἴ τις παρὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἰδίᾳ ἐκκλησιάζοι, καὶ καταφρονῶν τῆς Ἐκκλησίας, τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐθέλοι πράττειν, μὴ συνόντος τοῦ Πρεσβυτέρου, κατὰ γνώμην τοῦ Ἐπισκόπου, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ οἱ Εὐσταθιανοί, ἔξω ἀπὸ τὴν κοινὴν συνάθροισιν τῶν πιστῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἔκαμναν κατ’ ἰδίαν παρασυνάξεις, καὶ καταφρονοῦντες τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐτέλουν ἱερουργίας χωριστὰ οἱ Πρεσβύτεροι αὐτῶν, χωρὶς τὴν γνώμην καὶ ἄδειαν τοῦ κατὰ τόπον Ἐπισκόπου, διὰ τοῦτο ἀναθεματίζει αὐτούς, καὶ τοὺς ὁμοίους αὐτοῖς ὁ παρὼν Κανών, ὡς σχίσμα ποιοῦντας.

Ἀνάγνωθι καὶ τὸν λαʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ. Εἴ τις καρποφορίας ἐκκλησιαστικὰς ἐθέλοι λαμβάνειν, ἢ διδόναι, ἔξω τῆς Ἐκκλησίας παρὰ γνώμην τοῦ Ἐπισκόπου, ἢ τοῦ ἐγκεχειρισμένου τὰ τοιαῦτα, καὶ μὴ μετὰ γνώμης αὐτοῦ ἐθέλοι πράττειν, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Κοντὰ εἰς τὰ ἄλλα ἄτοπα ὅπου ἔκαμναν οἱ Εὐσταθιανοί, ἐλάμβανον καὶ τὰς καρποφορίας ὁποῦ συνήθως ἐπροσφέροντο εἰς τὰς Ἐκκλησίας, καὶ τὰς διεμοίραζον εἰς τὸν ἑαυτόν τους, ὡς τάχα ἁγίους ὄντας. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς τοιούτους ὁποῦ παίρνουν, ἢ δίδουν τὰς τοιαύτας καρποφορίας ἔξω ἀπὸ τὴν γνώμην καὶ ἄδειαν τοῦ Ἐπισκόπου, ἢ τοῦ οἰκονόμου τῶν πραγμάτων τῆς Ἐκκλησίας. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ληʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ηʹ. Εἴ τις διδοῖ, ἢ λαμβάνοι καρποφορίαν, παρεκτὸς τοῦ Ἐπισκόπου, ἢ τοῦ ἐπιτεταγμένου εἰς οἰκονομίαν εὐποιΐας, καὶ ὁ διδούς, καὶ ὁ λαμβάνων, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ οὗτος ὁ Κανὼν τὴν ἰδίαν δύναμιν ἔχει μὲ τὸν ἀνωτέρω. Ὅθεν ἡ ἐκείνου ἑρμηνεία ἀρκεῖ καὶ εἰς τὴν τούτου. Ὅρα καὶ τὸν ληʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Θʹ. Εἴ τις παρθενεύοι, ἢ ἐγκρατεύοιτο, ὡς ἂν βδελυττόμενος τὸν γάμον ἀναχωρήσας, καὶ μὴ δι’ αὐτὸ τὸ καλὸν καὶ ἅγιον τῆς παρθενίας, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καλὸν μὲν εἶναι ἡ παρθενία καὶ σωφροσύνη, ἀλλ’ ὅταν γίνωνται δι’ αὐτὸ τὸ καλόν, καὶ διὰ τὸν ἐξ αὐτῶν ἁγιασμόν. Ἀνίσως δέ τινας, ὄχι διὰ τοῦτο παρθενεύῃ καὶ σωφρονῇ, ἀλλὰ διατί συγχαίνεται τὸν γάμον ὡς ἀκάθαρτον καὶ μεμολυσμένον, ὁποῖοι ἦσαν οἱ Εὐσταθιανοί, οὗτος ἀναθεματίζεται ἀπὸ τὸν παρόντα Κανόνα. Ὅρα καὶ τὸν εʹ. καὶ ναʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ. Εἴ τις τῶν παρθενευόντων διὰ τὸν Κύριον κατεπαίροιτο τῶν γεγαμηκότων, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ οὗτος ὁ Κανὼν ἀναθεματίζει ἐκείνους ὅπου παρθενεύουν μὲν διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Κυρίου, ὑπερηφανεύονται δὲ ἐναντίον εἰς τοὺς ἔχοντας νόμιμον γάμον, ὁποῖοι ἦσαν οἱ Εὐσταθιανοί. Ὅρα τὸν εʹ. καὶ ναʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ. ΙΑʹ. Εἴ τις καταφρονοίη τῶν ἐκ πίστεως ἀγάπας ποιούντων, καὶ διὰ τιμὴν τοῦ Κυρίου συγκαλούντων τοὺς ἀδελφούς, καὶ μὴ ἐθέλοι κοινωνεῖν ταῖς κλήσεσι, διὰ τὸ ἐξευτελίζειν τὸ γινόμενον, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Συνήθειαν εἶχον οἱ τότε Χριστιανοί, ὕστερον ἀφ’ οὗ μετελάμβανον τὰ θεῖα Μυστήρια, νὰ κάμνουν ἀγάπας, ἤγουν συμπόσια, δι’ ἀγάπην ἀδελφικήν, καὶ διὰ τὴν τιμὴν τοῦ Κυρίου νὰ καλοῦν τοὺς πτωχοὺς ἀδελφοὺς νὰ τοὺς φιλεύουν. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει ἐκείνους ὁποῦ δὲν θέλουν νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ τοιαῦτα συμπόσια (τὰ γινόμενα δηλ. ὄχι μὲ κᾀμμίαν ἄτοπον διάθεσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τιμὴν καὶ πίστιν τοῦ Κυρίου, καὶ διὰ τὴν ἀγάπην τὴν πρὸς τοὺς πτωχοὺς ἀδελφούς.

Καὶ ὄχι μέσα εἰς τὰς Ἐκκλησίας· τοῦτο γὰρ εἶναι ἐμποδισμένον, ἀλλ’ ἔξω ἀπὸ τὰς Ἐκκλησίας), ἀλλὰ μὲ ὑπερηφανίαν κατηγοροῦσιν αὐτὰ καὶ ἐξευτελίζουσιν, ὁποῖοι φαίνεται νὰ ἦτο καὶ οἱ Εὐσταθιανοί. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν οδʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ. Εἴ τις ἀνδρῶν διὰ νομιζομένην ἄσκησιν περιβολαίῳ χρῆται, καὶ ὡς ἂν ἐκ τούτου τὴν δικαιοσύνην ἔχων καταψηφίσοιτο τῶν μετ’ εὐλαβείας τοὺς βήρους φορούντων καὶ τῇ κοινῇ, καὶ ἐν συνηθείᾳ οὔσῃ ἐσθῆτι κεχρημένων, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο ἐδίδασκον οἱ Εὐσταθιανοὶ τοὺς μαθητάς των, τὸ νὰ φοροῦν ῥακώδη καὶ πενιχρὰ ἐπανωφόρια, ὄχι διὰ ἀληθινὴν ἄσκησιν, ἀλλὰ διὰ ὑποκριτικήν, ἵνα ὡς ἅγιοι καὶ δίκαιοι τάχα αὐτοὶ μὲ τοῦτο φαινόμενοι, δοξάζωνται ἀπὸ τοὺς πολλούς, καὶ κατηγοροῦσιν ἐκείνους ὁποῦ μετ’ εὐλαβείας καὶ φόβου Θεοῦ, (ὄχι δηλ. διὰ νὰ ὑπερηφανεύωνται μὲ αὐτὰ ἐναντίον εἰς ἐκείνους ὁποῦ δὲν ἔχουσιν, οὔτε διὰ ἔρωτα σαρκικόν, ἢ διὰ βλακείαν καὶ στολισμὸν τοῦ σώματος) φοροῦσι τοὺς βήρους, ἤτοι τὰ μεταξωτὰ ἱμάτια, καὶ μεταχειρίζονται τὰ ῥοῦχα ἐκεῖνα ὁποῦ εἶναι συνειθισμένα καὶ κοινὰ εἰς ὅλους. Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει αὐτούς, καὶ τοὺς ὁμοίους μὲ αὐτοὺς ὡς ὑπεραιρομένους τῶν ἀδελφῶν. Ὅρα καὶ τὸν κζʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ. Εἴ τις διὰ νομιζομένην ἄσκησιν μεταβάλοι τὸ ἀμφίασμα, καὶ ἀντὶ τοῦ εἰωθότος γυναικείου ἀμφιάσματος, ἀνδρῶν ἀναλάβοι, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Πολλαὶ γυναῖκες διδασκόμεναι ἀπὸ τοὺς Εὐσταθιανούς, τὰ μὲν ἁρμόδια καὶ συνειθισμένα ῥοῦχα εἰς τὰς γυναῖκας ἐκδύνοντο, ἐνδύνοντο δὲ ἀνδρίκεια, νομίζουσαι τάχα, ὅτι ἀπὸ αὐτὸ ἔχουν νὰ δικαιωθοῦν καὶ νὰ ἁγιάσουν. Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τὰς γυναῖκας ὁποῦ τοῦτο κάμνουν διὰ νομιζομένην καὶ ὑποκριτικὴν ἄσκησιν, καὶ ὄχι διὰ ἀληθινήν. Ὅρα τὸν ξβʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ. Εἴ τις γυνὴ καταλιμπάνοι τὸν ἄνδρα, καὶ ἀναχωρεῖν ἐθέλοι, βδελυττομένη τὸν γάμον, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ τοῦτο διδασκαλία ἦτο τῶν Εὐσταθιανῶν, τὸ νὰ ἀφίνουν δηλ. αἱ γυναῖκες τοὺς ἄνδρας των, καὶ ἀντιστρόφως οἱ ἄνδρες τὰς γυναῖκάς των καὶ νὰ ἀναχωροῦν, ὡς συγχαινόμενοι τὸν γάμον. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν τοὺς τοῦτο ποιοῦντας εἰς τὸ ἀνάθεμα καταδικάζει. Ὅρα καὶ τὸν εʹ. καὶ ναʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΕʹ. Εἴ τις καταλιμπάνοι τὰ ἑαυτοῦ τέκνα, καὶ μὴ τεκνοτροφοῖ, καὶ τό, ὅσον ἑαυτῷ, πρὸς θεοσέβειαν τὴν προσήκουσαν ἀνάγῃ, ἀλλὰ προφάσει τῆς ἀσκήσεως ἀμελοίη, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ἀνίσως τὰ ἄλογα ζῶα, καὶ αὐτὰ τὰ θηρία καὶ λεοντάρια ἐπιμελοῦνται τοὺς σκύμνους καὶ τὰ τέκνα των, πόσῳ μᾶλλον οἱ λογικοὶ ἄνθρωποι πρέπει νὰ περιέπουσι ταῦτα; Δι’ ὃ καὶ ὁ θεῖος Παῦλος ποτὲ μὲν λέγει, «εἰ δέ τις τῶν ἰδίων, καὶ μάλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεῖ, τὴν πίστιν ἤρνηται, καὶ ἔστιν ἀπίστου χείρων· ποτὲ δέ, οἱ πατέρες ἐκτρέφετε τὰ τέκνα ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου. Καὶ πάλιν διὰ τὴν χήραν λέγει, ἂν ἐτεκνοτρόφησε, καὶ διὰ τὰς Πρεσβυτέρισσας καὶ Γερόντισας ὅτι νὰ παιδεύουσι τὰς νέας εἰς τὸ νὰ ᾖναι φίλανδροι καὶ φιλότεκνοι». Ἀλλ’ ὁ αἱρετικὸς Εὐστάθιος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τὰς Ἀποστολικὰς ταύτας παραγγελίας μὴ ἀκούοντες, ἐδίδασκον τοὺς γονεῖς νὰ παραιτοῦν τὰ παιδία των, καὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὴν ἄσκησιν. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς γονεῖς ἐκείνους ὁποῦ παραιτοῦν τὰ τέκνα των καὶ δὲν τὰ τρέφουν, οὔτε διδάσκουν αὐτὰ τὴν θεοσέβειαν καὶ ἀρετήν· ὁ δὲ μβʹ. τῆς ἐν Καρθ. διορίζει ὅτι κᾀνένας Κληρικὸς νὰ μὴ κάμνῃ τὰ τέκνα του αὐτεξούσια πρὸ τοῦ νὰ πληροφορηθοῦν, ὅτι καὶ ὁ τρόπος αὐτῶν εἶναι χρηστός, καὶ ἡ ἡλικία των διακρίνει τὰ πρακτέα. Ὅρα καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ ϛʹ. τῆς αʹ. καὶ βʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΣΤʹ. Εἴ τινα τέκνα γονέων, μάλιστα πιστῶν, ἀναχωροίη, προφάσει θεοσεβείας, καὶ μὴ τὴν καθήκουσαν τιμὴν τοῖς γονεῦσιν ἀπονέμοι, προτιμωμένης δηλ. παρ’ αὐτοῖς τῆς θεοσεβείας, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ὄχι μόνον οἱ γονεῖς χρεωστοῦν νὰ φροντίζουν διὰ τὰ τέκνα των, ἀλλὰ καὶ τὰ τέκνα διὰ τοὺς γονεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει καὶ νὰ ἀποδίδουν τὴν προσήκουσαν τιμήν. Τιμῆς δὲ εἶδος εἶναι καὶ τὸ νὰ γηροκομοῦσιν αὐτούς, καὶ νὰ τρέφουσιν ἀσθενεῖς ὄντας διὰ τὸ γῆρας, καὶ χρείαν ἔχοντας. Λέγωντας δὲ ὁ παρὼν Κανών, μάλιστα πιστῶν, θέλει ὅτι τὰ τέκνα οὐδὲ ἀπὸ τοὺς ἀπίστους ἢ αἱρετικοὺς αὐτῶν γονεῖς πρέπει νὰ ἀναχωροῦν, ἐὰν δὲν παρακινοῦν αὐτὰ πρὸς τὴν ἀπιστίαν καὶ αἵρεσιν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀναθεματίζει τὰ τέκνα ἐκεῖνα ὁποῦ ἀφίνουν τοὺς γονεῖς των ἀπρονοήτους, καὶ δὲν τιμοῦν αὐτούς, ἢ γηροκομοῦσι διὰ πρόφασιν θεοσεβείας καὶ ἀρετῆς. Ἐὰν ὅμως οἱ γονεῖς, ἄπιστοι ὄντες ἢ αἱρετικοί, παρακινοῦν τὰ τέκνα των εἰς ἀπιστίαν καὶ αἵρεσιν, ἢ καὶ πιστοὶ ὄντες, ἐμποδίζουν αὐτὰ ἀπὸ τὴν κατὰ Χριστὸν ζωὴν καὶ ἀρετήν, καὶ παρακινοῦν αὐτὰ εἰς ψυχοβλαβῆ καὶ ἄτοπα, τότε πρέπει νὰ προτιμῶσι καλήτερα τὴν θεοσέβειαν καὶ ἀρετὴν ἀπὸ τοὺς σαρκικοὺς γονεῖς, ταὐτὸν εἰπεῖν, τότε πρέπει νὰ φεύγουν χωρὶς μῖσος ἀπὸ αὐτοὺς καὶ νὰ ἀναχωροῦν. Ὅρα καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ ϛʹ. τῆς Αʹ. καὶ Βʹ. καὶ τὸν κʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΖʹ. Εἴ τις γυναικῶν διὰ νομιζομένην ἄσκησιν ἀποκείροιτο τὰς κόμας, ἃς ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς ὑπόμνησιν τῆς ὑποταγῆς, ὡς παραλύουσα τὸ πρόσταγμα τῆς ὑποταγῆς, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ὁ μὲν Παῦλος γράφων πρὸς τοὺς Κορινθίους λέγει, «Κεφαλὴ γυναικὸς ὁ ἀνήρ, (ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ἡ Εὔα ἐλήφθη, καὶ αἴτιος ἐκείνης ἐγένετο)· καὶ παρακάτω, ἀνίσως δὲν σκεπάζῃ τὴν κεφαλήν της ἡ γυναῖκα, ἂς κουρεύῃ καὶ τὰ μαλλία της. Εἰ δὲ αἰσχρὸν εἶναι τὸ νὰ κουρεύεται ἢ νὰ ξυρίζεται ἡ γυνή, λοιπὸν ἂς σκεπάζῃ τὴν κεφαλήν.

Καὶ πάλιν· Ἡ γυνὴ ἐὰν κομᾷ καὶ ἔχῃ μαλλία, εἶναι τοῦτο δόξα καὶ τιμὴ εἰς αὐτήν». Ὁ δὲ Εὐστάθιος καὶ οἱ μαθηταί του ἐδίδασκον νὰ κουρεύουν τὰ μαλλία των αἱ γυναῖκες, ὡς τάχα πρᾶγμα ποιοῦσαι θεοσεβὲς καὶ ἐνάρετον, μὴ νοοῦντες οἱ ἀσύνετοι, ὅτι ἡ διδασκαλία των αὕτη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν ἐναντιόνεται, ἡ ὁποία τόσον πολλὰ ἁρμόδιον πρᾶγμα κρίνει νὰ ἦναι εἰς τὰς γυναῖκας τὰ μαλλία, ὥστε ὁποῦ κᾀμμίαν γυναῖκα δὲν ἔκαμέ ποτε φαλακρὴν καὶ χωρὶς μαλλία, καθὼς ἔκαμε μερικοὺς ἄνδρας. Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τὴν γυναῖκα ἐκείνην, ὁποῦ διὰ φαινομένην καὶ ὑποκριτικὴν ἄσκησιν κουρεύει τὰ μαλλία τής, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς ἐνθύμησιν πῶς εἶναι ὑποτεταγμένη εἰς τὸν ἄνδρα, ἐπειδὴ λύει καὶ παραβαίνει μὲ τοῦτο ὁποῦ κάμνει τὴν προσταγὴν τῆς ὑποταγῆς. Καὶ τοῦτο δὲ ἀπὸ τὸν Παῦλον οἱ Πατέρες ἔλαβον, ὅστις λέγει ὅτι, «ἡ γυνὴ χρεωστεῖ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν κεφαλήν της ἐξουσίαν,» ἤτοι σημεῖον τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀνδρός, καὶ τῆς πρὸς τὸν ἄνδρα ὑποταγῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ φυσικὸν σκέπασμα τῶν μαλλίων, καὶ τὸ ἐξωτερικὸν σκέπασμα τῶν μανδηλίων.

ΚΑΝΩΝ ΙΗʹ. Εἴ τις διὰ νομιζομένην ἄσκησιν ἐν τῇ Κυριακῇ νηστεύοι, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ εἰς τὰς Κυριακὰς ἡμέρας ἐνήστευον οἱ Εὐσταθιανοί, καὶ τοὺς ἄλλους ἐδίδασκον νὰ νηστεύουσι, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει, ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ἀνέστη ὁ Κύριος, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μὲ τὸν ἑαυτόν του συνεξανέστησε. Δι’ ὃ καὶ πρέπει νὰ χαίρωμεν, καὶ νὰ εὐχαριστοῦμεν μᾶλλον εἰς τὸν Θεόν, καὶ ὄχι νὰ νηστεύωμεν, ὡς καὶ εἰς τὰς νηστίμους ἡμέρας, ὡσὰν ὁποῦ ἡ νηστεία εἶναι σημεῖον λύπης καὶ συντριβῆς, καὶ ὄχι χαρᾶς. Ὅθεν ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει ἐκεῖνον ὁποῦ διὰ νομιζομένην καὶ ὑποκριτικὴν ἄσκησιν νηστεύει ἐν τῇ Κυριακῇ. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ξδʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΘʹ. Εἴ τις τῶν ἀσκουμένων, χωρὶς σωματικῆς ἀνάγκης ὑπερηφανεύοιτο, καὶ τὰς παραδεδομένας νηστείας εἰς τὸ κοινόν, καὶ φυλασσομένας ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, παραλύοι, ἀποκυροῦντος ἐν αὐτῷ τελείου λογισμοῦ, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Οἱ Εὐσταθιανοὶ ὅλα τὰ ἐναντία εἰς τοὺς θείους Κανόνας καὶ τὰς παραδόσεις ἔκαμναν, εἰς μὲν τὰς Κυριακὰς καὶ καταλυσίμους ἡμέρας νηστεύοντες, εἰς δὲ τὰς νηστίμους καταλύοντες. Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν ἀναθεματίζει τούτους, καὶ τοὺς τοιούτους ὅλους, ὅσοι ὑπερηφανευόμενοι ὅτι τάχα ἔγιναν τέλειοι, χωρὶς νὰ ἔχουν κἀμμίαν ἀνάγκην καὶ ἀσθένειαν μεγάλην σωματικήν, καταλύουσι τὰς παραδεδομένας νηστείας εἰς τὴν κοινότητα, καὶ φυλαττομένας ἀπὸ ὅλον τὸ συνάθροισμα τῶν Χριστιανῶν. Τὸ δέ, ὑποικουροῦντος ἐν αὐτῷ τελείου λογισμοῦ, δηλοῖ, ὅτι διὰ τοῦτο οὗτοι καταλύουσι τὰς νηστείας, διὰ τὸ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν καρδίαν των λογισμὸς καὶ ὑπόληψις τοιαύτη, ὅτι ἔφθασαν εἰς τὴν τελειότητα, ὅθεν καὶ δὲν χρειάζονται εἰς τὸ ἑξῆς νὰ νηστεύουσιν, ὡς εἴπομεν, τὸ ὁποῖον τοῦτο ἦτον φρόνημα καὶ τῶν Εὐσταθιανῶν, καὶ τῶν Μασσαλιανῶν, καὶ τῶν αἱρετικῶν Βογομίλων, ἢ καὶ ἄλλως μὲ λογισμὸν καταφρονητικὸν ἀκυροῦσι καὶ λύουσι τὰς νηστείας. Ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ξθʹ.

Ἀποστολικοῦ.

ΚΑΝΩΝ Κʹ. Εἴ τις αἰτιῷτο, ὑπερηφάνῳ διαθέσει κεχρημένος καὶ βδελυσσόμενος τὰς συνάξεις τῶν Μαρτύρων, ἢ τὰς ἐν αὐτοῖς γινομένας λειτουργίας, καὶ τὰς μνήμας αὐτῶν, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις τῶν Εὐσταθιανῶν ἦτο διδασκαλία, τὸ νὰ καταφρονοῦν τοὺς τόπους καὶ ναούς, μέσα εἰς τοὺς ὁποίους εὑρίσκοντο Μαρτύρων ἅγια λείψανα, καὶ τὸ νὰ κατηγοροῦν τὰς ἐκεῖ γινομένας λειτουργίας καὶ συνάξεις τῶν πιστῶν, καὶ νὰ τὰς συγχαίνωνται.

Διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν καὶ αὐτοὺς ἀναθεματίζει, καὶ τοὺς ὁμοίους μὲ αὐτούς, ὅσοι δηλ. ὑπερηφανευόμενοι, βδελυκτὰς καὶ συγχαμερὰς νομίζουν τὰς μνήμας τῶν Μαρτύρων, καὶ τὰς ἐν αὐταῖς γινομένας συνάξεις καὶ πανηγύρεις τῶν πιστῶν, ὡσὰν ὁποῦ αὗται, εἰς δόξαν Θεοῦ, τοῦ τῶν Μαρτύρων Δεσπότου, καὶ τῶν ἁγίων Μαρτύρων γίνονται. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν πʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΚΑʹ. Ταῦτα δὲ γράφομεν, οὐκ ἐκκόπτοντες τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὰς Γραφὰς ἀσκεῖσθαι βουλομένους, ἀλλὰ τοὺς λαμβάνοντας τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἀσκήσεως εἰς ὑπερηφάνειαν, κατὰ τῶν ἀφελέστερον βιούντων ἐπαιρομένους τε, καὶ παρὰ τὰς Γραφὰς καὶ τοὺς Ἐκκλησιαστικοὺς Κανόνας καινισμοὺς εἰσάγοντας.

Ἡμεῖς τοιγαροῦν καὶ παρθενίαν μετὰ ταπεινοφροσύνης θαυμάζομεν, καὶ ἐγκράτειαν μετὰ σεμνότητος καὶ θεοσεβείας γινομένην ἀποδεχόμεθα, καὶ ἀναχώρησιν τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων μετὰ ταπεινοφροσύνης ἀγάμεθα, καὶ γάμου συνοίκησιν σεμνὴν τιμῶμεν, καὶ πλοῦτον μετὰ δικαιοσύνης καὶ εὐποιΐας, οὐκ ἐξουθενοῦμεν, καὶ λιτότητα καὶ εὐτέλειαν ἀμφιασμάτων, δι’ ἐπιμέλειαν μόνον τοῦ σώματος, ἀπερίεργον, ἐπαινοῦμεν, τὰς δὲ ἐκλύτους καὶ τετρυμένας ἐν τῇ ἐσθῆτι περιόδους ἀποστρεφόμεθα, καὶ τοὺς οἴκους τοῦ Θεοῦ τιμῶμεν, καὶ τὰς Συνόδους τὰς ἐπ’ αὐτοῖς, ὡς Ἁγίας καὶ ἐπωφελεῖς ἀσπαζόμεθα, οὐ συγκλείοντες τὴν εὐσέβειαν ἐν τοῖς οἴκοις, ἀλλὰ πάντα τόπον τὸν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ οἰκοδομηθέντα τιμῶντες, καὶ τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ συνέλευσιν, ὡς ὠφέλειαν τοῦ κοινοῦ, προσιέμεθα, καὶ τὰς καθ’ ὑπερβολὴν εὐποιΐας τῶν ἀδελφῶν, τὰς κατὰ τὰς παραδόσεις διὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς τοὺς πτωχοὺς γινομένας, μακαρίζομεν, καὶ πάντα συνελόντως εἰπεῖν, τὰ παραδοθέντα ὑπὸ τῶν θείων Γραφῶν καὶ Ἀποστολικῶν παραδόσεων, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γίνεσθαι εὐχόμεθα.

Ἑρμηνεία. Ἐπειδὴ οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου ταύτης ἐμπόδισαν τινά, τὰ ὁποῖα φαίνονται ὅτι εἶναι ἔργα ἐνάρετα, λόγου χάριν, τὸ νὰ παρθενεύῃ τινάς, ἀποστρεφόμενος τὸν γάμον, τὸ νὰ μὴ νηστεύη εἰς ἡμέρας καταλυσίμους, καὶ ἄλλα ὅμοια, διὰ τοῦτο τώρα εἰς τὸν παρόντα τελευταῖον αὐτῶν Κανόνα ἀπολογοῦνται λέγοντες· Ὅτι ταῦτα ὡρίσαμεν, ὄχι διὰ νὰ ἀντικόψωμεν ἐκείνους τοὺς Χριστιανοὺς ὁποῦ ἀγαποῦν νὰ ἀσκοῦνται μὲν ἐν Θεῷ, κατὰ τοὺς Κανόνας καὶ τὰς θείας Γραφάς, ἀλλὰ διὰ νὰ διορθώσωμεν ἐκείνους ὁποῦ μὲ ὑπερηφάνειαν μεταχειρίζονται τὴν ἄσκησιν, καὶ ὑπεραίρονται ἐναντίον εἰς τοὺς ἄλλους, καὶ ἐπινοοῦν εἰς τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας νεωτερίσματα. Διότι ἡμεῖς καὶ παρθενίαν ἐπαινοῦμεν τὴν μετὰ ταπεινώσεως γινομένην, καὶ ἐγκράτειαν, τὴν μὲ ταπείνωσιν πραττομένην, καὶ τὸν σεμνὸν γάμον τιμῶμεν, καὶ τὸν πλοῦτον ὁποῦ εἶναι συντροφιασμένος μὲ δικαιοσύνην καὶ ἐλεημοσύνην δὲν καταφρονοῦμεν Τὰ πενιχρὰ μὲν ῥοῦχα ὁποῦ γίνονται διὰ μόνην τὴν ἀκαλλώπιστον ἐπιμέλειαν καὶ χρείαν τοῦ σώματος ἐγκωμιάζομεν· τὰ δὲ μαλακά, καὶ πρὸς καλλωπισμὸν ἀποβλέποντα ἀποστρεφόμεθα καὶ μισοῦμεν. Τὰς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς ἐν αὐταῖς τῶν πιστῶν γενομένας συνάξεις, ὡς ἁγίας καὶ ψυχωφελεῖς ἐπαινοῦμεν.

Ὄχι πῶς περιγράφομεν ὅλην τὴν εὐσέβειαν καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ προσκύνησιν εἰς αὐτάς, ἀλλὰ διὰ τί τιμῶμεν τοὺς κτισθέντας ναοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, πρὸς πάντα τόπον. Καὶ τὰς ὑπερβολικὰς εὐεργεσίας καὶ ἐλεημοσύνας ὁποῦ διὰ μέσου τῆς Ἐκκλησίας γίνονται εἰς τοὺς πτωχοὺς ἀδελφούς, κατὰ τὰς παραδόσεις τῶν Πατέρων, μακαρίζομεν. Μὲ ἕνα λόγον, εὐχόμεθα καὶ παρακαλοῦμεν τὸν Θεόν, νὰ ἐνεργοῦνται εἰς τὴν Ἐκκλησίαν του καὶ τοὺς Χριστιανούς του, ὅλα, ὅσα διέταξαν αἱ θεῖαι Γραφαὶ καὶ αἱ παραδόσεις τῶν Ἀποστόλων. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν ναʹ. Ἀποστ. καὶ τὸν κζʹ. καὶ πʹ. τῆς ϛʹ. καὶ τὴν εἰς τὸν ναʹ. Ἀποστολικὸν ὑποσημείωσιν.