Νικόλαος Καβάσιλας – Εἰς τὴν γέννησιν τῆς Θεοτόκου

5. Πολλῶν ὄντων, ἃ τοῖς* ἀνθρώποις ὁ Θεὸς τὰ μὲν ἤδη δέδωκε, τὰ δ’ ἔμελλε περὶ τῆς τῶν δεδομένων φυλακῆς ἀγωνισαμένοις, τὸ κεφάλαιον, καὶ ὃ ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον τῶν ἄλλων μάλιστα πάντων· Θεὸν καθαρῶς φιλεῖν, καὶ σὺν λόγῳ ζῆν, καὶ παθῶν κρατεῖν, καὶ συμπάσης ἁμαρτίας ἄγευστον εἶναι.

Τοῦτον δὲ τὸν τρόπον ἔχειν, καὶ κρείττοσιν ἁπάσης πονηρίας καθαρῶς εἶναι δύναμις ἡμῖν ἐξαρχῆς ἐνετέθη, πρῶτον μὲν οὐκ ἄνευ πόνων, ἀλλ’ ἀγωνιζομένους τῆς ἁμαρτίας κρατεῖν, ἔπειτα, πάντα τὰ παρ’ ἡμῶν αὐτῶν ἐπιδειξαμένους καὶ κατωρθωκότας, στῆναι τῶν πόνων, καὶ χωρὶς ἀγώνων εἶναι χρηστοὺς καὶ μένειν ἀναμαρτήτους, μετὰ τῆς τοῦ σώματος ἀφθαρσίας καὶ τοῦτο κομισαμένους.

Ἄλλως γὰρ τὸ κατὰ τὸν ἄνθρωπον ἔχειν οὐκ ἂν εἴη λόγον σῷζον. Εἴτε γὰρ οὕτως ἡμῖν εἶχε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἡ φύσις, ὥστε πάντα ποιοῦντας καὶ μηχανωμένους μὴ παντελῶς καθαροὺς εἶναι τῶν ἐκεῖθεν τραυμάτων, καὶ τὸ κακὸν, τὸν τρόπον τοῦτον, ἐν ἡμῖν ἀκίνητον ἦν, πρῶτον μὲν τῶν ἀλόγων ταύτῃ χείρους ἂν ἦμεν, παρ’ οἷς οὐδὲν πονηρόν· ἔπειτα τὸν δημιουργὸν ἐνταῦθα μὴ γραφὴν ἐνεγκεῖν, ἀμήχανον ἦν, τοῦτο μὲν, ὡς οὐ παντάπασιν ἀγαθὸν, ὡς ἂν ἐργάτην ὄντα κακῶν· τοῦτο δὲ, ὡς οὐ τιμώῃ πανταχοῦ τὸ δίκαιον, ὃς, ἃ μὴ παρέθετο τῇ φύσει, παρ’ ἡμῶν ἀπαιτῶν, ἁπάσης ἁμαρτίας εἰσαγαγὼν εἰσπράττεται δίκας, μὴ κατὰ πάσης αὐτὸς ὁπλίσας τὸν ἄνθρωπον· εἴτε ταῖς ἀγαθαῖς ἐνεργείαις συνέδησεν ἐξαρχῆς, ὥστε μηδὲν αὐτοὺς πραγματευσαμένους εἶναι χρηστοὺς, μάλιστα μὲν οὐκ ἦν τὸν τρόπον τοῦτον εἶναι χρηστοὺς, πρὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὸ ἀγαθὸν οὐκ αὐτοὺς οἴκοθεν δραμόντας ἀλλ’ ἐνεχθέντας, καὶ τὸ καλὸν παθόντας [μᾶλλον] ἢ δράσαντας.

Ἔπειτα, τῇ τῆς γνώμης αὐτονομίᾳ τί ἂν ἐχρησάμεθα, διὰ τοῦτο λαβόντες, ἵνα ταύτῃ τῶν φύσει φερομένων διενεγκοῦσι, μόνοις οἴκοθεν βαδίζουσιν ἐπαίνων ᾖ καὶ στεφάνων ἡμῖν ἀφορμή. Οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδ’ ἐκεῖνο Θεῷ προσῆκεν, καὶ ὧν αὐτὸς τὴν φύσιν ἠξίωσε, τῶν ἄθλων τῶν περὶ τῆς ἀρετῆς μηδέποτε παύσειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ’ ἐᾶν παλαίειν ἀπέραντα, τῶν ἀγώνων εἰδότα τέλος οὐδέν. Ἀνθρώπου γὰρ ἂν οὕτως ἦν οὐδὲν ἀθλιώτερον, τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐχόντων ἐφ’ ὃ φέρονται, καὶ ὅποι παύσασθαι δεῖ. Διὰ τοῦτο πιστεύειν ἐκεῖνο πᾶσα ἀνάγκη· δύναμιν μὲν κατὰ πάσης ἁμαρτίας θεόθεν ἐντεθεῖσθαι τῇ φύσει, χρῆναι δὲ παρ’ ἡμῶν εἰς ἐνέργειαν προαχθῆναι τὴν δύναμιν, καὶ οὕτως ἀγαθοὺς οἴκοθεν καὶ παρ’ ἡμῶν αὐτῶν γενομένους, τὸν Θεὸν ἔπειτα τὰ παρ’ ἑαυτοῦ προσθέντα, τὸν ἐν ἡμῖν ἀγαθὸν τελειῶσαι, καὶ τῶν ἀγώνων παῦσαι καὶ τῆς σπουδῆς.

Τί γὰρ ἄλλο δεόμεθα τῶν ἀγώνων, ἢ τῷ τὴν ἀρετὴν ἡμῖν ἀτελῶς ἔχουσαν μὴ πόρρω τῶν ἐναντίων ἑστάναι, τὸ γεῖτον φυλαττόμενοι πονηρόν; Τότε δὲ κίνδυνος οὐδεὶς, οὐδὲ δύναμις πρὸς τὴν ἁμαρτίαν οὐδ’ ἡτισοῦν, ἐπειδὰν ὁ Θεὸς, τὸ τελεώτατον ἀγαθὸν, τὸ πᾶν τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἡμετέρας κατασχὼν, οὐδὲν ἀφῇ κενὸν ἑαυτοῦ.

Καὶ τὰ μὲν παρὰ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις τοιαῦτα, καὶ οὕτως ἔχοντα μεγέθους· ἄνθρωποι δὲ τὴν φύσιν οὕτω μὲν καλὴν παρὰ τῆς χειρὸς ἐκείνης λαβόντες, οὕτω δὲ καλλίω λαβόντες ἂν, εἰ τῶν προτέρων φύλακες ἦσαν, οὕτω κακῶς ἀπήλλαξαν, ὥστε οὔτε τὰ ὄντα διαθέσθαι καὶ χρήσασθαι τοῖς ὑπάρχουσιν ἃ προσῆκεν, οὔτε πολλῷ μᾶλλον κρειττόνων τυχεῖν ἐδυνήθησαν τῶν δευτέρων καὶ ὧν, ἀγαθοὶ τῶν προτέρων οἰκονόμοι φανέντες, ἔτυχον ἄν· ἀλλ’ ἡ μὲν κατὰ τῆς ἁμαρτίας δύναμις ἦν ἐν τῇ φύσει καὶ πᾶσι προσῆν, ἐξῆγε δὲ αὐτὴν εἰς ἔργον οὐδεὶς, οὐδ’ ἦν ὃς καθαρὸς ἐγκλημάτων ἔζησεν· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν ἀνθρώπων ἡ νόσος ἀρξαμένη, καὶ διὰ πάντων χωροῦσα, πάντων ἐκράτησε· καὶ ἐῴκει φύσις ἡμῖν εἶναι τὸ πονηρόν· καὶ τὸ κατὰ φύσιν κάλλος ἐκρύπτετο, καὶ ἦν ὁ ἄνθρωπος ἐν οὕτω μυρίοις ἀνθρωπίνοις σώμασιν ἀφανὴς, πάντων μὲν τὰ πονηρότατα τῇ τῆς ψυχῆς δυνάμει χρωμένων, τοῦ δ’ ἐνόντος ἀγαθοῦ, τῷ μηδένα κατ’ ἐκεῖνο βιοῦν, οὐδαμοῦ φαινομένου.

6. Ἀλλ’ ἡ πανάμωμος παρθένος, οὐ πόλιν σχοῦσα τὸν οὐρανὸν, οὐκ ἀπὸ τῶν ἐκεῖ γενομένη σωμάτων, ἀλλ’ ἀπὸ γῆς τὸν ἴσον ἅπασι τρόπον, αὐτοῦ τοῦ πεσόντος γένους, τοῦ τὴν αὐτοῦ φύσιν ἠγνοηκότος, μόνη τῶν ἐξ αἰῶνος ἀνθρώπων ἐξαρχῆς εἰς τέλος κατὰ πάσης ἔστη κακίας, καὶ τῷ Θεῷ τὸ παρ’ αὐτοῦ δοθὲν ἡμῖν ἀκήρατον ἀπέδωκε κάλλος, καὶ τῇ δυνάμει πάσῃ, καὶ τοῖς ἀποτεθεῖσιν ὅπλοις ἐχρήσατο.

Ἔρωτι Θεοῦ, καὶ ῥώμῃ λογισμοῦ, καὶ γνώμης εὐθύτητι, καὶ φρονήματος μεγέθει πᾶσαν τρεψαμένη τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τρόπαιον στήσασα πρὸς οὐδὲν παράδειγμα βλέπον· ἐξ ὧν ἔδειξε μὲν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὃ πεφύκαμεν· ἔδειξε δὲ τὸν Θεὸν, καὶ τὴν ἀπόρρητον ἐκείνου σοφίαν, καὶ ὅπως ἔχει φιλανθρωπίας. Καὶ ὃν ἔπειτα, σῶμα περιθεῖσα, τοῖς ἁπάντων προὔθηκεν ὀφθαλμοῖς, τοῦτον πρότερον διὰ τῶν ἔργων ἐφ’ ἑαυτῆς ἔγραψε· καὶ μόνης τῶν κτισμάτων ἀληθῶς ἐξῆν ἀπὸ ταύτης τὸν δημιουργὸν ἐπιγνῶναι· καὶ οὔτε νόμος ἐνταῦθα τοσοῦτον ἴσχυσεν, οὔτε γλῶσσαι προφητῶν, οὐχ ἡ φαινομένη τέχνη τοῖς ὁρωμένοις, καὶ οὐρανὸς, τὴν τοῦ τεχνίτου διηγούμενος δόξαν· οὐκ ἀγγέλων ἐπιστασίαι καὶ πρόνοιαι, οὐκ ἄλλο τι τῶν γενομένων, ἐπὶ τῷ φανῆναι τὴν θείαν χρηστότητα καὶ τὴν σοφίαν, οὐδέν. Μόνος γὰρ ἄνθρωπος, τοῦ Θεοῦ τὴν εἰκόνα κομίζων, ἂν αὐτὸς καθαρῶς, ὅπερ ἐστὶ, φανῇ, προσγεγραμμένον ἔχων νόθον οὐδὲν, ἀληθῶς δεῖξαι δύναιτ’ ἂν αὐτὸν τὸν Θεόν. Ἡ δὲ ταῦτα δυνηθεῖσα καὶ τὴν ἀνθρωπείαν ἰδέαν σώσασα λαμπρῶς εἴδους εἰλικρινῆ παντὸς ἀλλοτρίου, μόνη τῶν γενομένων καὶ τῶν ἔπειτ’ ἐσομένων ἀνθρώπων ἡ μακαρία παρθένος.

Τῶν γὰρ ἄλλων οὐδεὶς, φησὶν ὁ προφήτης, καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου· ὃ καὶ παρὰ παντὸς θαύματος καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῖς, οὐ τοῖς ἀνθρώποις μόνον, ἔκπληξιν ἔχον, καὶ πᾶσαν ἐλέγχον λόγων ὑπερβολὴν, εἰ τοῦτ’ αὐτὸ μόνον ἄνθρωπος οὖσα, καὶ τῶν κοινῶν τούτων ἀνθρώποις μετασχοῦσα πλέον οὐδὲν, ἔπειτα μόνη τὴν κοινὴν διέφυγε νόσον.

7. Πῶς δυνηθεῖσα; τίσι χρησαμένη τοῖς λογισμοῖς; μᾶλλον δὲ, πῶς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ ταύτην ἦλθε τὴν γνώμην, καὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον προὐθυμήθη δραμεῖν, οὗ μηδένα τυχόντα τῶν ὁμογενῶν ἤκουσε; Πρὸς τίνας ἡγεμόνας ἰδοῦσα; τίνος αὐτὴν περὶ τῆς νίκης ἐλπίσαντος; πόθεν λαβοῦσα τὸ θαρρεῖν; Ἡ μὲν γὰρ φύσις ἔκειτο, τῶν καθ’ ἕνα δὲ τὸ πλεῖστον, οὐδ’ ἔστιν εἰπεῖν ὅσῃ μοχθηρίᾳ σύντροφον ἦν, * ὀλίγον δὲ τὸ χρηστὸν, καὶ τοῦτο τῶν στησόντων δεόμενον· τοσοῦτον ἀπεῖχον ἄλλοις εἶναι λυσιτελεῖς.

Τί οὖν τὸ τὴν νίκην ἐργασάμενον τῇ παρθένῳ, ἣ μήτε πρὸ πάντων ἀνθρώπων εἰς τὸν βίον εἰσῆλθε καὶ τὴν φύσιν ἀήθη πάσης ἐδέξατο πονηρίας, μήτε μετὰ τὸν καινὸν ἄνθρωπον καὶ τὴν ἐκεῖθεν ῥοπήν; Ὅ τε γὰρ Ἀδὰμ, οὐδενὸς ὄντος, ὃ μὴ πρὸς ἀρετὴν αὐτὸν ἐνῆγε καὶ τῆς κακίας ἀπῆγεν, εἰ τῆς ἁμαρτίας ἐκράτει, καινὸν οὐδέν. Καὶ γὰρ καὶ διατριβαὶ τὸ πλῆρες ἡδονῆς ἁπάσης χωρίον, καὶ πόνων ἀπηλλαγμένη δίαιτα, καὶ φθορᾶς ἀπείρατον σῶμα, καὶ ψυχὴ πάσης πονηρίας ἄγευστος ἔτι, καὶ τὸ μηδένα τοῦ γένους ἀρχηγέτην ἄνθρωπον ἔχειν, ἄλλ’ ἀμέσως τὸν Θεὸν αὐτὸν καὶ τῆς φύσεως εἰδέναι πατέρα καὶ παιδοτρίβην καὶ νομοθέτην καὶ πρὸς κοινωνίαν αὐτῷ πᾶσαν ἡντιναοῦν ἡρμοσμένον, καὶ πάντα ταῦτα τὸ πρὸς Θεὸν αὐτοῦ φίλτρον ἄσβεστον τηρεῖν ἀκόλουθον ἦν. Οἵ τε μετὰ τὴν χάριν γενόμενοι καὶ τὰς διαλλαγὰς καὶ τὸ καινὸν θῦμα καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χύσιν καὶ τὴν ἀπόρρητον ἐν ὕδασι γέννησιν καὶ τὴν φρικτὴν τράπεζαν, ἅτε μυρίων καὶ οὕτως ὑπερφυῶν ἀπολελαυκότες βοηθημάτων, εἰ πάσης ἀπέσχοντο πονηρίας οὐδὲν ἂν ἐπεδείξαντο θαυμαστόν.

Νῦν δὲ, οὕτω χαλεποῦ καὶ δυσχεροῦς ὄντος κατὰ τῆς ἁμαρτίας διὰ τέλους ἑστάναι τὸν ἄνθρωπον, ὥστε τὸν μὲν πρῶτον ἐκεῖνον καὶ πρῶτον ὑπάρξαι τοῦ παρανομεῖν, καὶ μετὰ τοσούτων τῶν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρέτης ὅπλων, ἐκ τοῦ παραχρῆμα πεσεῖν, μηδὲ προσβολὴν ἐνεγκόντα· τοὺς δὲ μετὰ τὸ λουτρὸν καὶ τὴν χάριν, λέγω τοίνυν ὅσοι σπουδαιότατοι τῶν ἄλλων, καὶ τῆς ἐσχάτης ἐπειλημμένοι φιλοσοφίας, ἐφ’ ἑαυτῶν γενομένους, ἔστιν ὧν μὴ παντελῶς ἀνευθύνους εἶναι κακῶν, καὶ τῶν καθαρσίων διὰ τοῦτο συνεχῶν ἑκάστοτε δεῖσθαι, τό γε μηδενὸς τοῦ βοηθοῦντος δεηθεῖσαν, ἃ μηδεὶς τῶν πανταχόθεν συγκεκροτημένων, ἀνύσαι, καὶ μήτε πρὸ τῆς κοινῆς ἀρρωστίας, μήτε μετὰ τὸν κοινὸν ἰατρὸν τὸν βίον εἰσελθοῦσαν, ἐν μεσημβρίᾳ κακῶν, ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀκμῆς, ἐν τῷ τῆς καταδίκης χωρίῳ, ἐν φύσει μὲν ἑκάστοτε νικᾶσθαι μαθούσῃ, θανάτῳ δὲ δουλεύοντι σώματι, πάντων μὲν τῶν βοηθεῖν τῇ πονηρίᾳ δυναμένων μεθ’ ὑπερβολῆς ἁπάσης ἐπικειμένων, πάντων δὲ τῶν πολεμεῖν εἰδότων ἀπόντων, ἔπειτα κακίας ἁπάσης τηρῆσαι καθαρὰν τὴν ψυχὴν ἄνθρωπον ψιλὸν ἐξ ἄρα μόνης εὐγνωμοσύνης, τίνος μὲν λογισμοῦ συνιδεῖν ἡλίκον· τίνος δὲ γλώσσης ἀξίως ὑμνῆσαι;

Εἴτε γὰρ, πρὸ τῶν κοινῶν διαλλαγῶν, πρὶν εἰς τὴν γῆν ἀφῖχθαι τὸν τῆς εἰρήνης τεχνίτην, ἐφ’ ἑαυτῆς αὐτὴ τῇ φύσει τὴν ἔχθραν διέλυσε, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀνέῳξε, καὶ τὴν χάριν εἵλκυσε, καὶ τὴν κατὰ τῆς ἁμαρτίας δύναμιν εἴληφεν, ὑπὲρ πάντα λόγον τὸ θαῦμα. Τί γὰρ τοσοῦτον προεισήνεγκεν ὡς ὑπερφυὲς, ὃ τά γε τοιαῦτα τοῦ μεγάλου θύματος ἀντίρροπον ἦν; Εἴτε, τῆς φύσεως ἀπηχθημένης, τοσοῦτον ἡ προαίρεσις ἐδυνήθη· καὶ τοῦ φραγμοῦ μένοντος ἔτι, αὐτὴ τῷ Θεῷ συνέστη, καὶ τὸ τὴν οἰκουμένην ἀπὸ τοῦ Θεοῦ διεῖργον τεῖχος οὐ προσέστη μιᾶς ψυχῆς προθυμίᾳ, τούτου τί καινότερον; Οὔτε γὰρ ἐπίτηδες αὐτὴν ὁ Θεὸς εἰς τὴν φιλοσοφίαν ἥρμοσε ταύτην, οὔτε ταὐτὰ τοῖς ἄλλοις εἰσενεγκοῦσαν, μειζόνων ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους ἠξιώκει βοηθημάτων, ἀλλὰ τοῦτ’ αὐτὸ μόνον ἑαυτῇ χρησαμένη καὶ ταῖς κοινῇ πᾶσι δοθείσαις εἰς ἀρετὴν ἀφορμαῖς, τὴν καινὴν ταύτην καὶ ὑπερφυᾶ νενίκηκε νίκην.

8. Τὸ μὲν γὰρ τὸν Θεὸν τὴν ἀρετὴν ἐν τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἤθεσι νομίζειν, ὥσπερ τῶν τεχνητῶν ἄλλο τι, δημιουργεῖν, πρῶτον παρ’ αὐτὸν τὸν τῆς ἀρετῆς λόγον, ἣ θελητόν ἐστιν ἀγαθὸν, καὶ τῆς ἡμετέρας προαιρέσεως ἔργον· οἷς γὰρ ἐν τῷ λογισμῷ καὶ γνώμης αὐτονομίᾳ χρῆσθαι τὸ εἶναι, τούτοις καὶ τὸ εὖ εἶναι γένοιτ’ ἂν ἐν τῷ λογισμῷ καὶ γνώμης αὐτονομίᾳ χρῆσθαι καλῶς· οὐ γὰρ ἂν τὸ εὖ τῷ εἶναι λυμήναιτο, οὐδὲ τὸ βελτίους γενέσθαι παρέλοιτ’ ἂν τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν, προσθεῖναι προσῆκον· ὡς ἔστιν ἄτοπον, εἰ τὴν φύσιν αὐτὴν καὶ ὃ πεφύκαμεν, ἐξ ὧν εὖ πράττομεν, διαφθείρομεν, ἀρετῆς προσθήκῃ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι. Ἔπειτα, τὸ ταῦτα τιθέναι καὶ μυρίων ἀτοπημάτων ἀρχή· ἀνάγκη γὰρ, ἢ μήτε μηδένα μηδεμία πονηρίας δίκην ὀφείλειν, μήτε τοὺς ἀγαθοὺς ἄθλων ἀξιοῦσθαι δικαίως, ὡς ἂν οὐκ αὐτοὺς σφᾶς αὐτοὺς ἄγοντας, οὐδὲ γνώμης ὄντας κυρίους, ἢ τοῦτο μὴ συγχωροῦντας ἄδικον εἶναι νομίζειν τὸν Θεὸν, ἐν οἷς διαιρῶν, τοὺς μὲν ἀναδεῖ, τοῖς δὲ τῶν ἐσχάτων τιμᾶται, μηδέτερον σὺν λόγῳ ποιοῦντα. Ἐκεῖνο δὲ κομιδῇ βάσκανον, εἰ πάντας ἐξὸν ἀνθρώπους ἀποφαίνειν ἀρίστους, καὶ τῆς ταῦτα δυναμένης χειρὸς τὸν ἴσον ἀξιοῦν τρόπον, ἔπειτα φείδοιτο.

Πῶς γὰρ ἂν ἔτι σταίη τὸ πρόσωπον Θεὸν ἀνθρώπου μὴ λαμβάνειν, καὶ πάντας θέλειν σωθῆναι, καὶ τὸ κοινότατον αὐτὸν ἁπάντων ἀγαθῶν εἶναι, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον ἢ ἀστέρα καὶ φῶς, καὶ ὧν ἐπίσης μέτεστι πᾶσιν, ὅσο καὶ μᾶλλον ἐκκέχυται καὶ μᾶλλον ἄφθονόν ἐστιν ἀγαθόν; Τοῦτο δὲ οὐκ εἰκάσαι καὶ λογίσασθαι μόνον ἔστι. Καὶ γὰρ παντάπασιν ἐναργῶς πρὸς φιλοσοφίαν πάντας ἀνθρώπους τῆς μεγίστης ἁπασῶν ὁ Θεὸς ἠξίωσε συντελείας· εἰ δὲ πάντας τῆς μεγίστης, τῆς αὐτῆς ἅπαντας· τῆς γὰρ ἐν σαρκὶ ζωῆς τοῦ σωτῆρος, καὶ τῆς πολιτείας, καὶ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἁπάντων, ὧν τὰ ἴσα τὴν οἰκουμένην ἀπολαύειν ἔξεστι πᾶσαν, μεῖζον ἀγαθὸν καὶ πρὸς ἀρετὴν ἄμεινον φέρον, καὶ πλάσαι τῶν ἀδυνάτων ἓν, καὶ νομίσαι τῶν ἀτοπωτάτων ἐστίν. Οὐκοῦν ἣν ἂν ἐβοήθησε τῇ μητρὶ βοήθειαν, οὐδεμία κατελείπετο μείζων τῆς ἁπασῶν μεγίστης, κοινῇ προτεθείσης ἀνθρώποις ἅπασιν.

9. Οὕτως ἡ πανάμωμος ἐκ τῶν δικαίων καὶ παρ’ ἑαυτῆς αὐτὴ τὸν στέφανον ἔπλεξε τοῦτον, τοῦ Θεοῦ τυχοῦσα μὲν τοῖς ἄλλοις ὁμοίως, οἷς δὲ προσέθηκεν οἴκοθεν, οὕτω τοὺς ἄλλους ὑπερβαλοῦσα, ὡς μὴ μόνον, ὧν ἡττήθησαν ἅπαντες ἐκεῖνοι, πάντων κρατῆσαι, ἀλλὰ καὶ οὕτω λαμπρῶς, ὡς ἀρκέσαι μὲν ἑαυτῇ πρὸς φιλοτιμίαν· ἀρκέσαι δὲ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις, ὥσπερ εἰ πάντες τὴν νίκην ταύτην εἰργάσαντο.

Οὐ γὰρ τὸ γένος, οἷς παρήλασε, χεῖρον ἔδειξεν, ἀλλ’ ἐκόσμησεν· οὐδὲ κάτω παρεσκεύασε βλέπειν, ὡς ἂν ἡττημένον, ἀλλ’ ἀπέδειξε λαμπρότερον· οὐδὲ τῷ σφοδρῶς καλὴ γενέσθαι τὸ τῶν ὁμοφύλων ἤλεγξεν αἶσχος, ἀλλὰ κάλλος ἐνέθηκε· οὐδὲ τῷ περὶ τῆς φύσεως τὸ καθ’ ἑαυτὴν ἱκανῶς ἀπολελογῆσθαι, πρὸς τοὺς καθ’ ἕνα τὴν τῆς ἁμαρτίας αἰτίαν καθαρῶς μεταθεῖσα, βαρυτέρας αὐτοῖς εἰργάσατο τὰς εὐθύνας, ἀλλὰ καινόν τινα τρόπον εὐδοκιμήσασα, καὶ ἤλεγξε καὶ νενίκηκεν, ἵνα κακίας ἐξέληται πάσης τοὺς ἐληλεγμένους καὶ ἡττημένους· καὶ οὕτως οὐκ ἐφ’ ἑαυτῆς μόνον, ἀλλ’ ὅπως ἐξῆν, καὶ πάντων ἀνθρώπων εἰλικρινὲς τῶν ἐναντίων τῇ φύσει τὸ δοθὲν ἐτήρησε κάλλος.