Νικόλαος Καβάσιλας – Περὶ τοῦ λόγου ἀξίας (Νόθος)

Ὅλως δὲ οἱ κακίζοντες τὸν λόγον, ὅτι κακῶς ἐχρήσαντο τινὲς τῇ τούτου δυνάμει, πρῶτον μὲν ἀγνοοῦσι τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν· οὐ γὰρ οἱ σοφοὶ καὶ περὶ τῆς ἐκείνων διατριβῆς, ἀλλὰ περὶ τοῦ λόγου ἐστίν. Ἔπειτα καὶ γελοῖόν τι ποιοῦσι πρὸς ἄλλον μὲν ὁρμῶντες, ἄλλον δὲ βάλλοντες, καθάπερ οἱ μαινόμενοι· ὥσπερ εἴ τις βουλόμενος τὸν Σωκράτην διαβαλεῖν, περὶ ἐκείνου μὲν οὐδὲν εἶπε, τὸν δὲ Ξέρξην ἐδείκνυ φαῦλον εἶναι τὰ ναυτικά. Πολλῷ γὰρ διαφέρει τῷ μέσῳ τό τε προκείμενον καὶ ὃ ζητοῦσι καὶ ἐφ’ ὃ συμπεραίνουσι. Τὸ μὲν γὰρ ζητούμενον ὁ λόγος· δεικνύντες δὲ πονηροὺς γενέσθαι τοὺς μεταχειρισαμένους οἴονται πονηρὸν ἀποδεδειχέναι τὸν λόγον. Ὥστε προβαίνειν τὸν συλλογισμὸν οὕτως· “οἱ τὸν λόγον μεταχειρισάμενοι οὐ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἐχρήσαντο τέλος”· “οἱ τοιοῦτοι μάταιοι”.

Καὶ συμπεραίνοντες δέον συνάψαι τὸν ἔσχατον ὅρον μετὰ τοῦ μείζονος καὶ εἰπεῖν· “οἱ τὸν λόγον μεταχειρισάμενοι μάταιοι”. Οἱ δέ, λαβόντες μέρος τοῦ ἐσχάτου, τὸν “λόγον”, συμπεραίνουσι συνάπτοντες τῷ μείζονι ἄκρῳ· “ὁ λόγος ἄρα μάταιον”. Οὕτω δὲ πάντα συμπεραίνειν ῥᾴδιον, οἶον, φέρε εἰπεῖν, “ὁ μισῶν τὸν ἀσεβῆ φίλος Θεοῦ”, “ὁ δὲ τοιοῦτος ἀγαθός”· “ὁ ἀσεβὴς ἄρα ἀγαθός”. Οὐκ ἄρα δεῖ μέρος λαμβάνειν τοῦ ἐσχάτου ὅρου ἐν τῷ συμπεράσματι. Εἰ δέ τις ἀξιοῖ ἐπὶ μὲν τούτου καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄτοπον εἶναι οὕτω λαμβάνειν, ἐπὶ δὲ τῶν εἰρημένων περὶ τοῦ λόγου μηδὲν κωλύειν, τὸ ἐν ἀρχῇ αἰτεῖται.