Νικόλαος Καβάσιλας – Προθεωρία εἰς τὸ ἔργον τοῦ Νικολάου Καβάσιλα

Ἐπὶ γὰρ τῆς βασιλείας τοῦ Μακεδόνος [Βασιλείου] καὶ Φωτίου Πατριάρχου καὶ Πάπα Ἰωάννου οἰκουμενικῆς κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν συγκροτηθείσης Συνόδου, καὶ κοινῇ περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος σκεψαμένης ἀνεφάνη τὴν προσθήκην τῶν Λατίνων ἄτοπον εἶναι, καὶ ἀναθέματος καὶ τῶν τοιούτων ἀξίαν, ἐφ’ ἧς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐκκλησίας κατέστη, καὶ Γραικοὶ Λατίνοις ἐπείσαντο τὴν προσθήκην ἀπὸ τοῦ Συμβόλου περιελεῖν. Ἐπεὶ δὲ διαστάντες αὖθις χεῖρον ἡνώθησαν, καὶ τῆς ἡμετέρας ἐκκλησίας ἡ βδελυρία καταχέει Λατίνων, ἄλλα τε καλὰ τῶν παρ’ ἡμῖν παρὰ τῶν τηνικαῦτα προστατῶν διεφθάρη, καὶ τοῦτο τὸ βιβλίον ἠφανίσθη τῶν ὑπομνημάτων τῆς οἰκουμενικῆς ταύτης Συνόδου, φευγόντων τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκεῖθεν. καίτοι καὶ κανόνες παρ’ ἡμῖν εἰσιν οἰκουμενικῆς ὀγδόης Συνόδου, καὶ Λατῖνοι γενέσθαι Σύνοδον οἰκουμενικὴν ὀγδόην ὁμολογοῦσιν. Οὕτω δὲ τοῦ βιβλίου τῆς κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἱστορίας ἀφανισθέντος, ὀλίγα τινὰ μέρη παραλειφθέντα, ἄλλα ἀλλαχόθεν συναγαγὼν τῷ κατὰ τῶν Λατίνων συντάγματι παρέθηκεν ὁ μακάριος Νεῖλος, ὁ τόδε ποιησάμενος τὸ βιβλίον, ὡς ἐναργεῖς μαρτυρίας τῆς ἀληθείας. Φαίνεται γὰρ ἀπὸ τούτων συστῆναί τε οἰκουμενικὴν Σύνοδον, ἐφ’ ὧν ἔφην χρόνων, καὶ τὴν προσθήκην Λατίνων τοῦ τῆς πίστεως περιαιρεθῆναι Συμβόλου, καὶ τὴν συμφωνίαν καὶ τὴν εἰρήνην τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπὶ τούτοις γενέσθαι.