Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:11

Διότι όλα αυτά είναι τύποι, και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, λέει. Γι' αυτό και στον Τιμόθεο έλεγε: «Να προσέχεις την ανάγνωση, την παράκληση», προτρέποντάς τον στην ανάγνωση των παλαιών βιβλίων, έναν άνθρωπο που είχε τόσο πολύ Πνεύμα, ώστε και δαιμόνια να διώχνει και νεκρούς να ανασταίνει. Ας ασχοληθούμε λοιπόν με τα προκείμενα. «Ασπασθείτε τον Επαίνετο, τον αγαπητό μου». Αξίζει στο σημείο αυτό να παρατηρήσουμε πώς απονέμει στον καθένα τους επαίνους με διαφορετικό τρόπο. Διότι δεν είναι καθόλου μικρός αυτός ο έπαινος, αλλά πάρα πολύ μεγάλος και ενδεικτικός μεγάλης αρετής, το να είναι κανείς αγαπητός στον Παύλο, ο οποίος δεν γνώριζε να αγαπά χαριστικά, αλλά με δίκαιη κρίση. Έπειτα ακολουθεί και άλλο εγκώμιο: «Ο οποίος είναι απαρχή της Αχαΐας». Είτε, δηλαδή, εννοεί αυτό: ότι προηγήθηκε όλων των άλλων και πίστεψε, πράγμα που δεν αποτελεί μικρό έπαινο, είτε ότι επιδεικνύει περισσότερη ευλάβεια από όλους τους άλλους. Γι' αυτό, λέγοντας «Ο οποίος είναι απαρχή της Αχαΐας», δεν σιώπησε, ώστε να μην υποπτευθείς κάποια κοσμική δόξα, αλλά πρόσθεσε, «στον Χριστό». Διότι, εάν στις πολιτικές υποθέσεις αυτός που πρωτεύει θεωρείται μεγάλος και λαμπρός, πολύ περισσότερο συμβαίνει αυτό στα πνευματικά. Επειδή μάλιστα ήταν φυσικό να προέρχονται από ταπεινή γενιά, αναφέρει την αληθινή ευγένεια και την πρωτοκαθεδρία, στολίζοντάς τον με αυτά. Και λέει ότι είναι απαρχή όχι μόνο της Κορίνθου, αλλά και ολόκληρου του έθνους, σαν να έχει γίνει θύρα και είσοδος για τους υπόλοιπους.

Και αν βέβαια, ενώ αμελούσατε στα άλλα, επιδεικνύατε την ίδια ραθυμία και εδώ, ούτε και έτσι θα ήταν δικαιολογημένο αυτό που συμβαίνει. Τώρα όμως, στα μεν βιοτικά ζητήματα ο καθένας είναι πιο κοφτερός και από ξίφος, τόσο όσοι ασκούν τα επαγγέλματα όσο και εκείνοι που ασχολούνται με τα πολιτικά πράγματα· στα αναγκαία όμως και πνευματικά είμαστε οι πιο ράθυμοι από όλους, μεταχειριζόμενοι τα πάρεργα ως κύρια έργα, ενώ εκείνα που θα έπρεπε να θεωρούνται πιο αναγκαία από όλα τα έργα, δεν τα θεωρούμε ούτε καν πάρεργα. Ή δεν γνωρίζετε ότι αυτά που γράφτηκαν, δεν γράφτηκαν μόνο για τους πρώτους ανθρώπους, αλλά και για εμάς; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει ότι «αυτά γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων· ώστε μέσω της υπομονής και της παρηγοριάς των Γραφών να έχουμε την ελπίδα»; Και γνωρίζω μεν ότι μιλώ μάταια· εντούτοις δεν θα παύσω να μιλώ. Διότι, πράττοντας αυτό θα δώσω απολογία στον Θεό, έστω και αν δεν υπάρχει κανείς που να με ακούει. Διότι, εκείνος που μιλά σε αυτούς που προσέχουν, έχει ως παρηγοριά για τα λόγια του την πειθώ των ακροατών· εκείνος όμως που μιλά συνεχώς και δεν εισακούεται, και έπειτα δεν παύει να μιλά, είναι άξιος μεγαλύτερης τιμής, επειδή, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, εκπληρώνει όλο το χρέος του, ακόμη και όταν κανείς δεν δίνει προσοχή. Παρόλα αυτά, κι αν για εμάς ο μισθός είναι μεγαλύτερος εξαιτίας της δικής σας παρακοής, εντούτοις επιθυμούμε μάλλον να ελαττωθεί αυτός, και να αυξηθεί η δική σας σωτηρία, θεωρώντας ως μεγάλο μισθό τη δική σας πνευματική προκοπή.

Ομιλία ΛΖʹ. Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: «Θέλεις να γίνεις υγιής;» Αποκρίθηκε σε αυτόν ο ασθενής: «Ναι, Κύριε· άνθρωπο όμως δεν έχω, για να με βάλει στην κολυμβήθρα όταν ταραχθεί το νερό.» 1. Μεγάλο είναι το κέρδος από τις θείες Γραφές και διαρκής η ωφέλεια που προέρχεται από αυτές. Και υποδεικνύοντας αυτό, ο Παύλος έλεγε: Διότι όσα γράφτηκαν στο παρελθόν, γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφθασαν τα τέλη των αιώνων· ώστε διά της υπομονής και της παρηγορίας των Γραφών να έχουμε την ελπίδα. Διότι τα θεία λόγια είναι θησαυρός παντοειδών φαρμάκων· ώστε, είτε πρέπει να σβήσει κανείς την αλαζονεία, είτε να κατευνάσει τις επιθυμίες, είτε να καταπατήσει το πάθος για τα χρήματα, είτε να αψηφήσει τον πόνο, είτε να αποκτήσει ψυχική ευφροσύνη και να καλλιεργήσει την υπομονή, μπορεί να βρει από αυτές άφθονα εφόδια. Διότι ποιος, από εκείνους που παλεύουν με μακροχρόνια φτώχεια ή από εκείνους που βασανίζονται από βαριά ασθένεια, διαβάζοντας το προκείμενο χωρίο, δεν θα αντλήσει μεγάλη παρηγοριά;

Δίνοντας την ευκαιρία στους φιλόπονους να ανατρέξουν στην ιστορία και να μάθουν τη ρίζα του κακού. Διότι αυτός είναι ο τρόπος της ιατρείας, το να εξηγεί δηλαδή από πού γεννιούνται τα νοσήματα και να επιθέτει φάρμακα στα τραύματα. Γι' αυτό λέει: «Όλα αυτά συνέβαιναν σε εκείνους ως τύποι, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία». Επομένως, Εκείνος που τα έπραξε εκείνα και τιμώρησε τους αγνώμονες, Αυτός μας νουθετεί τώρα, όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα ίδια τα γεγονότα, το οποίο αποτελεί τον σπουδαιότερο τρόπο νουθεσίας. Είδες πώς σε αυτούς που βρίσκονται στην εποχή της Χάριτος κατέστησε διδάσκαλο Εκείνον που έπραξε αυτά στην Παλαιά Διαθήκη, αποδεικνύοντας ότι είναι Ένας και ο Αυτός, Εκείνος που και εκείνα έπραξε και αυτά διακηρύσσει μέσω αυτού; Διότι, εάν ήταν κάποιος ξένος Θεός, δεν θα είχε ονομάσει εκείνα τύπους των σημερινών, δεν θα είχε πει ότι γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, δεν θα μας είχε καταστήσει διδάσκαλο κάποιον που δεν θεωρούσε ότι είναι Θεός, ούτε θα μας είχε εκφοβίσει με όσα έγιναν τότε από Εκείνον, ωσάν να επρόκειτο να πέσουμε πάλι στα δικά Του χέρια. Τώρα όμως, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται να πέσουμε πάλι στα δικά Του χέρια, και ότι αμφότεροι οι λαοί, και εκείνος και αυτός, διοικούνται με τους δικούς Του νόμους, τα υπενθύμισε όλα εκείνα και είπε ότι «Γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία». Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας πιστεύουμε και στα παρελθόντα και στα μέλλοντα.

Και εκείνος, όταν άκουσε αυτά, δεν κοκκίνισε ούτε ντράπηκε, αλλά ομολόγησε την άγνοιά του και λέει: Πώς θα μπορούσα, εάν δεν με καθοδηγήσει κάποιος; Επειδή, λοιπόν, παρόλο που δεν είχε ακόμη καθοδηγητή, διάβαζε με αυτόν τον τρόπο, για τον λόγο αυτό απέκτησε γρήγορα εκείνον που θα τον χειραγωγούσε. Είδε ο Θεός την προθυμία του, επιδοκίμασε τον ζήλο του και του έστειλε αμέσως διδάσκαλο. Αλλά δεν είναι παρών ο Φίλιππος τώρα; Το Πνεύμα όμως, που παρακίνησε τον Φίλιππο, είναι παρόν. Ας μην περιφρονούμε τη σωτηρία μας, αγαπητοί. Όλα αυτά γράφτηκαν για εμάς, προς νουθεσία μας, στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων.

Βλέπεις την ψυχή, πώς είχε ανάγκη από κάποιο αισθητό σχήμα; Διότι το να μη θεωρήσει επαρκή την προσταγή του ιατρού, αλλά να έχει ανάγκη από το χέρι του, ήταν δείγμα της αδυναμίας αυτού που θεραπευόταν. Από αυτό, εξάλλου, λύνονται για εμάς και πολλά άλλα ζητήματα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός δεν θεραπεύει παντού με τον λόγο, αλλά και με το χέρι· διότι έβαλε το χέρι Του στο στόμα και στη γλώσσα· ενώ αλλού θεράπευε αυτούς που Τον πλησίαζαν μόνο με τον λόγο, και αλλού κάνοντας τα πάντα με το θέλημά Του. Γιατί λοιπόν το έκανε αυτό; Εξαιτίας της αδυναμίας εκείνων που Τον πλησίαζαν. Και για να μάθεις ότι αυτό γινόταν εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας, επαινούσε εκείνους που δεν είχαν ανάγκη από τέτοια μέσα. «Αλήθεια σας λέω», αναφέρει, «ούτε στον Ισραήλ δεν βρήκα τόσο μεγάλη πίστη»· επειδή ακριβώς ο εκατόνταρχος δεν Τον οδήγησε στο σπίτι του, αλλά είπε ότι αρκεί μόνο η προσταγή Του. Στην περίπτωση, λοιπόν, του Εζεκία δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο, αλλά υπάρχει μόνο η πρόρρηση, και δεν χρησιμοποιήθηκε κανένα ανθρώπινο μέσο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και στην περίπτωση του άνδρα που κυριευόταν από ζηλοτυπία για τη γυναίκα του, οριζόταν κάτι πιο υλικό. Εάν όμως θέλεις να το εκλάβεις αυτό με αναγωγικό τρόπο (διότι «όλα αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς», λέει η Γραφή, «και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς που μας έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων»), αναλογίσου τους άριστους διδασκάλους της Εκκλησίας, οι οποίοι χρησιμοποιούν τον λόγο αντί για σάλπιγγα και κατακρημνίζουν τα τείχη των εχθρών, καθώς και τους λαούς που είναι οπλισμένοι με την πανοπλία του Ιησού.

Αλλά ο φτωχός δεν υφίσταται τίποτα τέτοιο. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες· μελέτησα όλα τα έργα σου». Δεν είναι μικρή αυτή η παρηγοριά, το να γνωρίζει δηλαδή κανείς τα παρελθόντα και τα παρόντα. Διότι, αφού, τρόπον τινά, με τους ίδιους νόμους ο Θεός κυβερνά και τα τωρινά και τα παρελθόντα, η μνήμη του παρελθόντος αποτελεί μέγιστη παρηγοριά για τα παρόντα. Γι' αυτό και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, ή μέχρι τέλους θα αποκόψει το έλεός του;» Και κάποιος άλλος: «Ατενίστε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε;» Και ο Παύλος: «Όλα αυτά τους συνέβαιναν τυπικά, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Δεν ωφελούμαστε όμως μόνο όταν θυμόμαστε τα ξένα παραδείγματα, αλλά πολλές φορές και τα δικά μας. Και αυτό το αποδεικνύει ο Απόστολος λέγοντας: «Να φέρνετε στη μνήμη σας τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων». Και από την αντίθετη πλευρά: «Ποιον καρπό είχατε λοιπόν τότε από εκείνα για τα οποία τώρα ντρέπεστε;» Και ένας άλλος σοφός: «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις».

Διότι, εάν δεν ήταν τύπος, δεν θα είχε προσθέσει τα εξής: Δεν γράφηκε δε μόνο για αυτόν, αλλά και για εμάς, στους οποίους πρόκειται να λογισθεί. Διότι οι τύποι δεν γράφονται για εκείνους που τους δέχονται κατά τον καιρό εκείνο στον οποίο συμβαίνουν, αλλά και για εκείνους που πρόκειται να ωφεληθούν από αυτούς στον μετέπειτα χρόνο. Γι' αυτό και αλλού λέει: Αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους ως τύποι· γράφηκαν δε για δική μας νουθεσία, στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων.

Γι' αυτόν τον λόγο είμαστε ταπεινωμένοι σε ολόκληρη τη γη εξαιτίας των αμαρτιών μας, και σε εμάς έφτασαν τα τέλη των αιώνων, όπως είναι γεγραμμένο· και οι ποιμένες έγιναν λύκοι, και τα πρόβατα είναι συντριμμένα· και ο λιμός βρίσκεται προ των πυλών, όχι λιμός άρτου και δίψα ύδατος, αλλά λιμός ακροάσεως του λόγου του Θεού. Κανείς, λοιπόν, από όσους ελπίζουν στον Κύριο ας μην απελπίζεται. Μην αποθαρρύνεστε, επομένως, έχοντας πάντοτε ενώπιόν σας Εκείνον που είπε: «Είμαι μαζί σας».

«Ούτε να γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή. Όλα αυτά συνέβαιναν σε εκείνους ως παραδείγματα. Και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία.» Μέσα από αυτό υπαινίσσεται ένα άλλο παράπτωμα, το οποίο τοποθετεί και προς το τέλος, εγκαλώντας τους ότι φιλονικούσαν για σημεία, αλλά και εξαιτίας των πειρασμών· διότι αποθαρρύνονταν, λέγοντας: «Πότε θα έρθουν τα καλύτερα έπαθλα;»

Γι' αυτό και λέει: Ας μη γογγύζουμε. Διότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς αυτό, το να πάσχουμε για τον Χριστό, αλλά το να υπομένουμε τα πάντα για τον Χριστό με χαρά. «Στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Πάλι τους εκφοβίζει, κάνοντας λόγο για τα τέλη, και προετοιμάζοντας την προσδοκία για γεγονότα μεγαλύτερα από όσα έχουν ήδη συμβεί. «Ώστε εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει». Πάλι κατέρριψε την αλαζονεία εκείνων που υπερηφανεύονται για τη γνώση τους· και λέγοντας, «εκείνος που νομίζει ότι στέκεται», αποδεικνύει ότι δεν συνιστά καν σταθερότητα το να έχει κανείς απόλυτη εμπιστοσύνη στον εαυτό του.

«Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου», λέει ο Δαβίδ, «και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου», και «προσκυνήστε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του», και «προσκυνάτε στο άγιο όρος του». Άγιο, έμψυχο όρος του Θεού είναι η αγία Θεοτόκος, λογικά όρη του Θεού οι απόστολοι· «τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων». Τρίτος τρόπος, σύμφωνα με τον οποίο προσκυνούμε τα αφιερωμένα στον Θεό, εννοώ τα ιερά Ευαγγέλια και τα υπόλοιπα βιβλία· «διότι γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Οι δίσκοι και τα ποτήρια, τα θυμιατά, οι λυχνίες και οι τράπεζες, είναι προφανές πως όλα αυτά είναι σεβάσμια· διότι πρόσεξε, όταν ο Βαλτάσαρ χρησιμοποίησε τα ιερατικά σκεύη για να υπηρετηθεί ο λαός, πώς κατέλυσε ο Θεός τη βασιλεία του.

Οπωσδήποτε όμως θα μου πεις, ω φίλη ψυχή, ότι ούτε χρυσό θησαυρίζουμε ούτε κτήματα έχουμε. Και εγώ σου λέω ότι ούτε ο χρυσός ούτε τα κτήματα από μόνα τους προκαλούν τη βλάβη, αλλά όπως προείπα, η εμπαθής κατάχρησή τους. Διότι, ιδού, κάποιοι που πλούτισαν με απάθεια ευαρέστησαν τον Θεό, όπως ο άγιος Αβραάμ, ο Ιώβ και ο Δαβίδ. Κάποιοι όμως, ακόμη και χωρίς πλούτο, θρέψαμε το πάθος της φιλοχρηματίας με τα πιο ευτελή υλικά πράγματα· γι' αυτό είμαστε πιο άθλιοι από εκείνους που απέκτησαν πολλά. Διότι, αφού εγκαταλείψαμε την καθολική κακοπάθεια, με πανουργία ηδυπαθούμε, νομίζοντας ότι ξεγελάμε τον Θεό. Επειδή, αν και διαφεύγουμε τη φιλαργυρία, τη φιληδονία δεν την αποφεύγουμε· χρυσό δεν θησαυρίζουμε, αλλά συγκεντρώνουμε ευτελή αντικείμενα. Αξιώματα και ηγεμονίες δεν αναλαμβάνουμε, αλλά τις δόξες και τους επαίνους τους με κάθε τρόπο θηρεύουμε· τις ιδιοκτησίες εγκαταλείψαμε, αλλά τις απολαύσεις τους δεν τις αποποιούμαστε. Και όταν πάλι φανεί ότι τις αποποιούμαστε, δεν το κάνουμε επειδή αποφεύγουμε την πλεονεξία, αλλά επειδή βδελυσσόμαστε τα δημιουργήματα του Θεού: «Μην αγγίξεις, μη γευτείς, μην πιάσεις». Όταν λοιπόν ακούσεις, ω φίλη ψυχή, για την παράβαση του Αδάμ και της Εύας, να πιστεύεις ότι αρχικά μεν συνέβη ειδικά σε εκείνους, τώρα όμως θα διαπιστώσεις ότι συμβαίνει νοητώς σε εμένα και σε σένα. «Διότι αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς· γράφτηκαν δε για δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων».»

Και κανένα από αυτά δεν ερμηνεύεται από μόνο του πριν από τη σάρκωση του Κυρίου. Διότι, εάν τα ονόματα είναι φύση, δεν αποτελούν πλέον ερμηνεία· εάν πάλι αποτελούν ερμηνεία, δεν είναι πλέον φύση. Πώς, λοιπόν, ο λόγος είναι εκτενής και δυσερμήνευτος; Ανάγνωσε το γεγραμμένο, ότι δηλαδή αυτά συνέβαιναν σε εκείνους ως τύποι· και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς, στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων.

Θεώρηση για το πώς μπορεί κάποιος να μιμηθεί τους αγίους προ του Νόμου και μετά τον Νόμο, και ποια είναι η ταυτότητα του φυσικού και του γραπτού νόμου κατά τη μετάβαση του ενός στον άλλον Ομοίως δε και καθένας από εμάς που το επιθυμεί μπορεί να μεταφέρει στον εαυτό του όλους τους αγίους, μορφοποιούμενος πνευματικά προς τον καθένα από τα όσα έχουν γραφεί ιστορικά για αυτόν με προτυπωτικό τρόπο (διότι «εκείνα συνέβαιναν σε αυτούς τυπικώς», λέγει ο θείος απόστολος, «και γράφηκαν για δική μας νουθεσία, στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων»). Ως προς μεν τους παλαιούς αγίους προ του Νόμου, ποριζόμενος με ευσέβεια τη γνώση περί του Θεού από την κτίση του κόσμου, και διδασκόμενος από την πρόνοια που διοικεί πάνσοφα το καθετί να κατορθώνει τις αρετές, σύμφωνα με εκείνους τους αγίους προ του Νόμου, οι οποίοι έχοντας προχαράξει φυσικώς με κάθε τρόπο μέσα τους εν πνεύματι τον γραπτό νόμο, προβλήθηκαν δικαίως ως υπόδειγμα ευσέβειας και αρετής σε όσους έζησαν κατά τον Νόμο —διότι, λέγει, «ατενίστε προς τον Αβραάμ τον πατέρα σας, και προς τη Σάρρα που σας γέννησε»— ως προς δε τους αγίους κατά τον Νόμο, αναγόμενος διά των εντολών σε επίγνωση του Θεού που υποδεικνύεται μέσα σε αυτές μέσω ευσεβούς νοήματος, και στολιζόμενος με τους προσήκοντες τρόπους των αρετών μέσω ευγενούς πράξεως, και διδασκόμενος ότι ο φυσικός νόμος είναι ταυτόσημος με τον γραπτό, όταν ποικίλλεται σοφά μέσω συμβόλων κατά την πράξη, και αντιστρόφως ο γραπτός ταυτόσημος με τον φυσικό, όταν σε αυτούς που είναι άξιοι κατά την αρετή και τη γνώση γίνεται ενιαίος και απλός και ελεύθερος από σύμβολα μέσω του λόγου και της θεωρίας, σύμφωνα με εκείνους τους αγίους του Νόμου, οι οποίοι, αφαιρώντας το γράμμα ως κάλυμμα του πνεύματος, αποδείχθηκαν πνευματικά ότι κατείχαν τον φυσικό νόμο.

ΚΑʹ Περί του «αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες» ΚΒʹ Περί του εάν στους επερχόμενους αιώνες θα δείξει ο Θεός τον πλούτο Του, πώς έχουν φθάσει σε εμάς τα τέλη των αιώνων ΚΓʹ Περί του «και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒʹ Αν στους επερχόμενους αιώνες πρόκειται να δείξει ο Θεός τον πλούτο Του, πώς έχουν φθάσει σε εμάς τα τέλη των αιώνων; Απόκριση. Εκείνος που έδωσε υπόσταση στη γένεση όλης της κτίσεως, ορατής και αόρατης, μόνο με τη ροπή του θελήματός Του, προ πάντων των αιώνων και πριν από την ίδια τη δημιουργία των όντων, είχε για αυτά κατά τρόπο ανέκφραστο την υπεράγαθη βουλή· αυτή δε η βουλή ήταν αφενός να ανακραθεί ο Ίδιος ατρέπτως με τη φύση των ανθρώπων διά της αληθινής καθ' υπόστασιν ενώσεως, και αφετέρου να ενώσει αναλλοιώτως με τον Εαυτό Του την ανθρώπινη φύση, ώστε ο Ίδιος μεν να γίνει άνθρωπος, κατά τον τρόπο που Εκείνος γνωρίζει, τον δε άνθρωπο να τον κάνει θεό διά της ενώσεως με τον Εαυτό Του, καταμερίζοντας βεβαίως και διαχωρίζοντας πάνσοφα τους αιώνες, ορίζοντας άλλους μεν για την πραγμάτωση της ενέργειας του να γίνει ο Ίδιος άνθρωπος, άλλους δε για την πραγμάτωση της ενέργειας του να κάνει τον άνθρωπο θεό.

Επομένως, τα τέλη των αιώνων, οι οποίοι είχαν προοριστεί για την πραγμάτωση του να γίνει Αυτός άνθρωπος, κατέληξαν σε εμάς, εφόσον η θεία πρόθεση για τη σάρκωση έλαβε την εκπλήρωσή της διά των ίδιων των γεγονότων. Αυτό ακριβώς αναλογιζόμενος ο θείος απόστολος, και έχοντας διακρίνει το τέλος της σύμφωνα με την πρόθεση των αιώνων *** για το πώς θα γίνει ο Θεός άνθρωπος διά της ίδιας της σαρκώσεως του Θεού και Λόγου, αναφέρει ότι τα τέλη των αιώνων έφτασαν σε εμάς, όχι απλώς εννοώντας τους αιώνες όπως τους κατανοούμε εμείς, αλλά εκείνους οι οποίοι, προφανώς διά της πραγμάτωσης του μυστηρίου της ενσωματώσεως, έλαβαν το οικείο τους πέρας σύμφωνα με την πρόθεση του Θεού.

Σκεπτόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν προσκόπτουμε στην ασάφεια των θείων λόγων, θεωρώντας ότι ο θείος απόστολος περιέπεσε στην ίδια περίπτωση. Ή μάλλον, επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι και αρχή και μεσότητα και τέλος όλων των αιώνων, και των παρελθόντων και των παρόντων και των μελλόντων, ευλόγως έφθασε σε εμάς δυνάμει της πίστεως το τέλος των αιώνων, το οποίο πρόκειται να πραγματοποιηθεί κατ' είδος και ενεργεία, σύμφωνα με τη χάρη, για τη θέωση των αξίων.

Επομένως, τα τέλη των αιώνων ευλόγως κατέληξαν σε εμάς, οι οποίοι πολύ σύντομα πρόκειται να λάβουμε, δια της εν Χριστώ χάριτος, τη δωρεά των υπέρ τους αιώνες και τη φύση αγαθών, των οποίων τύποι και προτυπώσεις έχουν καταστεί οι τρόποι των αρετών και οι λόγοι των όσων μπορούν να γίνουν εκ φύσεως γνωστά, δια των οποίων ο Θεός, θέλοντάς το πάντοτε, γίνεται άνθρωπος μέσα στους άξιους. Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος ο οποίος, αφού δια της σοφίας κάνει μέσα του τον Θεό άνθρωπο και εκπληρώσει τη γένεση ενός τέτοιου μυστηρίου, πάσχει το να γίνει κατά χάριν θεός, διότι αυτή η αέναη γένεση δεν πρόκειται ποτέ να λάβει τέλος. Διότι Εκείνος που το ενεργεί αυτό στους άξιους, όντας απεριόριστος κατά την ουσία, απεριόριστη έχει, και μάλιστα πέρα από κάθε απεραντοσύνη, τη δύναμη που το επιτελεί και η οποία ουδέποτε φτάνει στο τέλος της μαζί με όσα δημιουργούνται από αυτήν, όπως συμβαίνει με εμάς, αλλά πάντοτε συγκρατεί μάλλον στον εαυτό της όσους έλαβαν από αυτήν την ύπαρξη, οι οποίοι δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς αυτήν. Γι' αυτό και έκανε λόγο για πλούτο χρηστότητας, αφού δεν παύει ποτέ η θεία και ολόφωτη διάθεση που ενεργεί με χρηστότητα για εμάς, κατά τη μεταποίησή μας προς τη θέωση.

Ας γίνουμε, λοιπόν, και εμείς κοινωνοί του νοήματος των γεγραμμένων. Διότι, αν και σε εκείνους συνέβησαν προτυπωτικά σύμφωνα με την ιστορία, γράφτηκαν όμως για εμάς προς πνευματική νουθεσία, στους οποίους συμβαίνουν διαρκώς όσα έχουν γραφεί, καθώς η αντίπαλη δύναμη παρατάσσεται πάντοτε νοητώς εναντίον μας. Και τούτο, ώστε, αφού μεταφέρουμε, ει δυνατόν, ολόκληρη τη Γραφή στον νου, αυτόν μεν να τον φωτίσουμε με τα θεία νοήματα, το δε σώμα να το φαιδρύνουμε με τους τρόπους των θειότερων λόγων που κατανοήσαμε, καθιστώντας το λογικό εργαστήριο της αρετής μέσω της αποβολής των έμφυτων παθών.

Έπρεπε λοιπόν εσείς, ω άνθρωποι, που φτάσατε στην έσχατη ώρα και στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων σύμφωνα με το αποστολικό ρητό (διότι ο λόγος μας απευθύνεται κοινά προς όλους), και όσοι από εσάς εξαιτίας απροσεξίας ή φιλαυτίας τρέχοντας κάπου μακριά έχετε ξεπέσει, να μην έχετε τίποτε άλλο στη μελέτη και τον λογισμό σας, παρά εκείνη την τελευταία και μέγιστη ημέρα, κατά την οποία θα έρθει το τέλος αυτού του σύμπαντος κόσμου, και να την ατενίζετε σαν να είναι ήδη παρούσα. Να αναλογίζεστε εκείνη τη μεγάλη και φοβερή σάλπιγγα που πλησιάζει, η οποία θα ηχεί από ψηλά καθαρά στα αυτιά όλων κάτι το φρικτό και εξαίσιο. Μετά από αυτήν να προσδοκάτε τον Κριτή και Δεσπότη των πάντων και Θεό των όλων, μαζί με το πλήθος των μακάριων και ασώματων δυνάμεων, να κατέρχεται από τους ουρανούς με την πατρική δόξα, όπως ακριβώς κηρύσσεται, και να οδηγεί σε κρίση ολόκληρο το δημιούργημα, αποδίδοντας στον καθένα ανάλογα με το πώς έζησε· είτε κάποιος παρασύρθηκε όντας υποδουλωμένος μόνο στα πάθη της σάρκας και έγειρε προς τη γη, μη σκεπτόμενος τίποτα ανώτερο από τα ορώμενα, είτε, ανυψούμενος με το πνεύμα, συναναστράφηκε με τα μέλλοντα, ακόμη και πριν αναχωρήσει από εδώ, σαν να είναι ήδη παρόντα, και, φτερωμένος από τον θείο πόθο, αντικατοπτρίζει τη μακαριότητα των άνω μονών. Να προσέχετε πάρα πολύ τον εαυτό σας, και από τις ορμές και τα κινήματα μέσα μας να επιλέγετε τα καλύτερα και τα συμφέροντα· και με νήψη του νου, με καθαρότητα των λογισμών και με εγρήγορση των ματιών της ψυχής να κατεργάζεστε το καθετί για τη δόξα και την ευαρέστηση του Θεού· και για να μιλήσω συνοπτικά, όλα όσα συντελούν στη σωτηρία της ψυχής, επιδεικνύοντας κάθε ζήλο, να τα πράττετε μέσω της τήρησης των εντολών. Μέσω αυτών, το να πλησιάζουν προς Αυτόν και να Του γίνονται οικείοι, εξασφαλίζεται επαξίως σε όσους τα κατορθώνουν αυτά, μιμούμενοι εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, και ανάβοντας τις λαμπάδες τους στολισμένες με άφθονο λάδι, ώστε να προϋπαντήσετε έτοιμοι τον Νυμφίο που έρχεται στα μέσα της νύχτας, και έτσι, έχοντας αναμφίβολη την καλή ελπίδα, να αναπαυθείτε σε εκείνους τους ποθητούς και ορθάνοιχτους κόλπους των πατριαρχών, σε εκείνες τις μακάριες μονές και κληρονομιές, όποιες και αν είναι αυτές. Αυτά να αγαπάτε, με αυτά να απασχολείται ο νους σας, και να μην περιεργάζεστε τίποτα από τα επικίνδυνα και βλαβερά. Εάν έτσι φιλοσοφούμε και έτσι επιλέξουμε να ζούμε, και θεωρούμε την παρούσα ζωή ως μελέτη θανάτου, θα επιτύχουμε όσα έχουν υποσχεθεί από τον αψευδή Θεό και τη μακαριότητα που απόκειται σε όσους τήρησαν τον λόγο Του, το γνωρίζω καλά. Σχετικά με αυτά λοιπόν, αν και ο λόγος είναι σύντομος, εντούτοις είναι επαρκής και ικανοποιητικός, διότι δεν χρειάζεται να επεκταθούμε περισσότερο, επειδή αυτό δεν ανήκει στα πολύ επείγοντα για την παρούσα στιγμή. Θα συζητήσουμε όμως για εκείνα που τώρα αναφύονται, από τον μισόκαλο εχθρό που πάντοτε φθονεί τα καλά και δεν ανέχεται την ειρήνη του ποιμνίου του Χριστού, και για τα ζιζάνια που έχουν παρασπαρεί στον καθαρό σίτο του εκκλησιαστικού αγρού, τον οποίο ο ευαγγελικός και πατερικός λόγος έθρεψε και αύξησε, ζιζάνια που ήδη βγάζουν αγκάθια και έχουν αρχίσει να καταπληγώνουν ανελέητα με τα κεντριά της δυσσέβειας όσους πορεύονται στην οδό του βίου.

Εάν τα τέλη των αιώνων έφτασαν σε εμάς, σε ποιους αιώνες θα φανερωθεί σε εμάς ο πλούτος του Χριστού; Δεν είναι όμως ανεξήγητο, ακόμη και αν τα τέλη των αιώνων έφτασαν σε εμάς, το να φανερώσει σε εμάς ο κοινός σωτήρας και λυτρωτής του γένους τον πλούτο του στους επερχόμενους αιώνες. Διότι, στο τέλος των αιώνων βρισκόμαστε εμείς, όσοι ταχθήκαμε να διανύουμε τον παρόντα κόσμο που ήδη μαραίνεται και καταρρέει προς το τέλος του. Ως επερχόμενους αιώνες, όμως, πρέπει να εννοούμε εκείνους, οι οποίοι έχουν τη φύση τους να συμπαρατείνεται με την αδιάκοπη απόλαυση των μελλόντων αγαθών.

ΙΕ΄ Περί του χωνευτού μόσχου στην έρημο. ΙΣΤ΄ Περί του αγγέλου που απείλησε με θάνατο τον Μωυσή στον δρόμο προς την Αίγυπτο. ΙΖ΄ Περί του «αν οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν, πώς εκείνοι που δικαιώνονται μέσω του νόμου εκπίπτουν από τη χάρη;» ΙΗ΄ Τι σημαίνει «όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα χαθούν». ΙΘ΄ Ποια είναι η συκιά που ξεράθηκε στο Ευαγγέλιο και όσα αφορούν αυτήν. Κ΄ Περί του τι σημαίνει «απεκδυσάμενος τις αρχές και τις εξουσίες» και τα εξής, και πώς εκείνος που δεν ενδύθηκε απολύτως τίποτα απεκδύεται. ΚΑ΄ Αν στους επερχόμενους αιώνες ο Θεός θα δείξει τον πλούτο της χρηστότητάς Του, πώς έχουν φτάσει σε εμάς τα τέλη των αιώνων. ΚΒ΄ Περί του «θα του δώσει ο Θεός τον οίκο του Δαβίδ του πατέρα του», πώς του τη δίνει, εφόσον η βασιλεία του Δαβίδ μεταβιβάστηκε στα έθνη που αναγνώρισαν τον καταγόμενο από αυτόν. ΚΓ΄ Τι σημαίνει «αφού πέρασαν την πρώτη και τη δεύτερη φρουρά» και ποια είναι η σιδερένια πύλη. ΚΔ΄ Περί του «η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός» και τα εξής.

Διότι εκείνοι που δεν αποκτούν προηγουμένως την εμπιστοσύνη στον Θεό μοιάζουν με αυτούς που οικοδομούν σπίτι χωρίς θεμέλιο. Επειδή και οι Μακκαβαίοι, οι οποίοι αγωνίστηκαν σπουδαία και επέδειξαν γενναιότητα με μεγαλοψυχία σε πολλούς και μεγάλους πολέμους, με την πίστη και την πεποίθηση προς τον Θεό υπέτασσαν τους εχθρούς τους στον σωματικό πόλεμο, τους οποίους ας λάβουμε ως παράδειγμα για τον εαυτό μας στον αόρατο πόλεμο «εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας», διότι το ίδιο πρόθυμοι, ανδρείοι, γενναίοι και μεγαλόψυχοι οφείλουμε να είμαστε εμείς, οι αληθινοί πολεμιστές του Χριστού. Λέει άλλωστε ο Απόστολος: «Αυτά συνέβαιναν σε εκείνους ως πρότυπα, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων». Επομένως, στις διάφορες θλίψεις και στους ποικίλους πειρασμούς που εγείρονται εναντίον μας από τα πνεύματα της πονηρίας, εμείς, οι γενναίοι αθλητές και πολεμιστές του Χριστού, οφείλουμε να είμαστε υπομονετικοί, να επιδεικνύουμε ανδρεία και να μακροθυμούμε, ώστε να μπορέσουμε να φανούμε ευγνώμονες και για τις παρηγορίες και τις δωρεές της χάριτος.

Υπάρχει παλαιά ζύμη και άζυμα και νέα ζύμη, διότι απαιτεί το θέλημα και η προαίρεση να είναι εντελώς ασύνδετα και ασύμφωνα με την κακία, ή διότι ονομάζει άζυμο τον πρώτο Αδάμ και νέα ζύμη τη θεότητα και τη δύναμη του Πνεύματος, με την οποία ζυμώνεται και αναμειγνύεται με την ψυχή. Και παραγγέλλει να τρώνε «άζυμα με πικρά χόρτα», διδάσκοντας να υπομένουν τις πικρές θλίψεις, είτε τις φανερές είτε τις αφανείς στενοχώριες που προκαλούνται στην καρδιά από τον πονηρό. Η αγαθότητα όμως και η γλυκύτητα του καλού και άμωμου αρνίου, του Χριστού, κάνει αυτούς που τον γεύονται να ξεχνούν την τραχύτητα και την πικρία των θλίψεων. Και για να συνοψίσουμε, «όλα όσα συνέβαιναν σύμφωνα με τον νόμο ήταν τύποι εκείνων, και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων».

Σε εκείνους δόθηκε νόμος γραμμένος σε "πέτρινες πλάκες", ενώ σε εμάς δόθηκαν νόμοι πνευματικοί που εγγράφονται σε "καρδιές σάρκινες". Διότι λέει: "Θα δώσω τους νόμους μου στις καρδιές τους, και στις διάνοιές τους θα τους γράψω". Εκεί βέβαια όλα ήταν προσωρινά και καταργούνταν, ενώ τώρα όλα επιτελούνται αληθινά στον εσωτερικό άνθρωπο. Διότι και η διαθήκη είναι εσωτερική, και η ιερατεία εσωτερική, και οι επαγγελίες της αληθινής γης, και απλούστατα όσα συνέβαιναν εκεί, γίνονταν "τυπικώς". "Και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων". Διότι στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός και προείπε αυτό που επρόκειτο να συμβεί με δύο τρόπους, τυπικώς και αληθινά. Του είπε δηλαδή: "Το σπέρμα σου θα είναι πάροικο σε ξένη γη, και θα το κακουχήσουν και θα το υποδουλώσουν για τετρακόσια χρόνια. Και το έθνος, στο οποίο θα γίνουν δούλοι, θα το κρίνω εγώ", λέει ο Κύριος, και αυτό έγινε. Διότι ο λαός έγινε πάροικος και υποδουλώθηκε από τους Αιγυπτίους και κακουχήθηκε με τον πηλό και τους πλίνθους. Επειδή ο Φαραώ τούς έβαλε εργοεπιστάτες και εργοδιώκτες, για να κάνουν τα έργα του κατ' ανάγκην. Και όταν "στέναξαν από τα έργα οι υιοί του Ισραήλ" προς τον Θεό, τότε τους επισκέφθηκε μέσω του Μωυσή και, αφού χτύπησε με πολλές πληγές τους Αιγυπτίους τον μήνα των ανθέων, όταν πρωτοεμφανίζεται η γλυκιά άνοιξη και η σκυθρωπότητα του χειμώνα απέρχεται, εξάγει τον λαό από την Αίγυπτο.

Διότι και οι Μακκαβαίοι, οι οποίοι αγωνίστηκαν σπουδαία και επέδειξαν γενναιότητα με μεγαλοψυχία σε πολλούς και μεγάλους πολέμους, με την πίστη και την πεποίθηση στον Θεό υπέτασσαν τους εχθρούς τους στον σωματικό πόλεμο. Αυτούς ας λάβουμε ως παράδειγμα για τον εαυτό μας στον αόρατο πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας», κατανοώντας ότι οφείλουμε να είμαστε το ίδιο πρόθυμοι, ανδρείοι, γενναίοι και μεγαλόψυχοι εμείς οι αληθινοί πολεμιστές του Χριστού. Διότι λέει ο απόστολος: «αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων». Στις διάφορες θλίψεις λοιπόν και στους ποικίλους πειρασμούς, οι οποίοι εγείρονται εναντίον μας από τα πνεύματα της πονηρίας, οφείλουμε εμείς, οι γενναίοι αθλητές και πολεμιστές του Χριστού, να είμαστε υπομονετικοί, να δείχνουμε ανδρεία και να μακροθυμούμε, ώστε να μπορέσουμε να είμαστε ευγνώμονες και στις παρηγοριές και στις δωρεές της χάριτος.

ΛΟΓΟΣ ΚΔ'. Περί του πώς πρέπει να κατανοούμε πνευματικά όλες τις Γραφές για την ωφέλεια της ψυχής μας, για την οποία γράφτηκαν τα πάντα, και να μην αντιλαμβανόμαστε τίποτα με σαρκικό ή ιουδαϊκό τρόπο. Διότι ο απόστολος λέει: «Όλα αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς που φτάσαμε στα τέλη των αιώνων». Εάν λοιπόν γράφτηκαν για εμάς, οφείλουμε να τα προσεγγίζουμε όλα πνευματικά και τίποτα το ιουδαϊκό ή σαρκικό. Διότι ο απόστολος λέει: «Ο νόμος είναι πνευματικός». Είτε λοιπόν γράφτηκαν για διάφορους πολέμους, γράφτηκαν μυστηριωδώς για τους τωρινούς αόρατους πολέμους των πνευμάτων της πονηρίας που διεξάγονται ενάντια στην ψυχή· είτε αναφέρθηκαν σε κάποιες ιστορίες, ειπώθηκαν για τα μυστήρια που επιτελούνται τώρα στην ψυχή· είτε μίλησε για πολλά άλλα θέματα στις Γραφές το Άγιο Πνεύμα (όπως για πόλεις ή κάποια άλλα πράγματα), όλα γράφτηκαν για τα τωρινά μυστήρια που συμβαίνουν μέσα στην ψυχή, ακόμη κι αν έγιναν τότε στα αλήθεια και φανερά. Αλλά το Άγιο Πνεύμα, παίρνοντας αφορμή από όλα τα ορατά και όσα έγιναν τότε, μίλησε για εκείνα που επρόκειτο τώρα να συμβαίνουν στην ψυχή.