Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:31

Αν, λοιπόν, κατόρθωσαν οι άθλιοι να κατανοήσουν σε τέτοιο βαθμό ότι «σύντομος και λυπηρός είναι ο βίος» τους, πώς δεν βρήκαν ταχύτερα τον Ποιητή των αγαθών; Είναι, επομένως, γνώρισμα αποκλειστικά και μόνο του σοφού το να γνωρίζει τις αιτίες των δημιουργημάτων. Διότι ο σοφός γνωρίζει και πώς έγιναν και για ποιον λόγο έγιναν. Γνωρίζει ότι ο Θεός είναι ο Ποιητής των πάντων. Επειδή έχει ακούσει τον Απόστολο να λέει: «είτε τρώγετε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Εκείνοι, όμως, που ανάλωσαν αυτόν τον βίο με την ορμή των ημερών της νεότητάς τους και καταστράφηκαν από τη δική τους κακία, από την αρχή μέχρι το τέλος δεν γνώρισαν τα δημιουργήματα του Θεού. Διότι, αν είχαν εμβαθύνει τον νου τους με ακρίβεια γύρω από αυτά, οπωσδήποτε θα είχαν επιγνώσει ταχύτερα και τον Δημιουργό τους, τον Θεό. «Διότι από το μέγεθος και το κάλλος των κτισμάτων κατανοείται ο δημιουργός τους.» Έχει χρησιμοποιήσει, επομένως, την οδό που οδηγεί τους ανθρώπους από τα κτίσματα στον Κτίστη και Δημιουργό των πάντων.

Απόκριση: Σχετικά με την προσευχή, τέκνο μου, αν πράγματι έχει δύναμη η προσευχή μου, δεν μπορώ να προσευχηθώ για τη δική μου ψυχή περισσότερο από ό,τι για τη δική σου, διότι τρέμω Εκείνον που λέει: «Να φροντίζεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.» Αλλά εγώ προς το παρόν κάνω ό,τι είναι στη δύναμή μου, το δε έλεος ανήκει στον Θεό, ο Οποίος έχει ήδη δείξει σε εμάς μεγάλο έλεος και συνεχίζει να δείχνει. Δεν αρνούμαι ότι το έδειξε, διότι αλλιώς θα θεωρείτο αχαριστία. Όσο για την αδυναμία και το να είσαι τη μία φορά έτσι και την άλλη αλλιώς, ο δρόμος είναι ως εξής: Βαδίζει κανείς για λίγο σε ομαλό δρόμο, και πάλι βρίσκει γκρεμούς και λόφους και βουνά, και κατόπιν συναντά πάλι ίσιο δρόμο. Και επειδή λέει: «Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε», «είμαστε οφειλέτες», και ως προς το φαγητό, το ποτό και τον ύπνο, ας προηγείται η ευχαριστία. Μελέτησε το ρητό του Αποστόλου: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε οτιδήποτε άλλο κάνετε.» Σε όλα να είσαι προσεκτικός, και ο Θεός της ευχαριστίας θα σε φυλάττει. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Σχετικά δε με τη Μεγάλη Εβδομάδα, εξαιτίας των ασθενειών σου, να τρως πάντοτε κατά την ενδέκατη ώρα λίγα χόρτα, και αν δεν μπορείς να μείνεις χωρίς κρασί, πάρε όσο βλέπεις ότι χρειάζεσαι, περίπου δύο ποτήρια. Και μην έχεις ενδοιασμούς, αλλά να τα κάνεις όλα προς δόξαν Θεού, σύμφωνα με τον Απόστολο. Και προσευχήσου για μένα και συγχώρησέ με, για χάρη της αγάπης.

ρϟαʹ Ποιος είναι ο πράος; ρϟβʹ Ποια είναι η κατά Θεόν λύπη, και ποια του κόσμου; ρϟγʹ Ποια είναι η εν Χριστώ χαρά; ρϟδʹ Ποιο πένθος πρέπει να αναλάβουμε, ώστε να καταξιωθούμε τον μακαρισμό; ρϟεʹ Πώς πράττει κανείς τα πάντα προς δόξαν Θεού;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΟΒ΄. Εάν κάποιος κατά τη μετάληψη της τροφής μέσα στην αδελφότητα συμπεριφέρεται με έλλειψη σεμνότητας, τρώγοντας ή πίνοντας με λαιμαργία, πρέπει αυτός να ελέγχεται; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο άνθρωπος αυτός δεν τηρεί το παράγγελμα του Αποστόλου, ο οποίος λέει: «Είτε τρώγετε, είτε πίνετε, είτε κάνετε κάτι, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και πάλι: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· και συνεπώς χρήζει διόρθωσης, εκτός εάν τον κατεπείγει κάποια ανάγκη εξαιτίας κόπου ή βιασύνης· αλλά και τότε πρέπει να διαφυλάσσει επιμελώς το απρόσκοπτο.

Ερώτηση 138. Εάν πρέπει να επιτρέπεται σε κάποιον μέσα στην αδελφότητα να νηστεύει ή να αγρυπνεί περισσότερο από τους άλλους, σύμφωνα με το δικό του θέλημα. Απάντηση. Εφόσον ο Κύριος είπε, «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», καθετί που κάνει κάποιος σύμφωνα με το δικό του θέλημα, ανήκει αποκλειστικά σε αυτόν που το πράττει, αλλά είναι ξένο προς τη θεοσέβεια. Και υπάρχει φόβος μήπως ακούσει από τον Θεό για το έργο που νομίζει ότι επιτελεί: «Προς εσένα θα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα το εξουσιάσεις». Επιπλέον, το να θέλει κάποιος το κάτι περισσότερο σε σύγκριση με τους άλλους, έστω και στα καλά έργα, αποτελεί πάθος φιλονικίας το οποίο προέρχεται από την κενοδοξία. Αυτό ακριβώς δείχνει ο Απόστολος ότι απαγορεύεται, λέγοντας: «Διότι δεν τολμούμε να κατατάξουμε ή να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με μερικούς από αυτούς που προβάλλουν τους εαυτούς τους». Επομένως, αφού εγκαταλείψουμε τα δικά μας θελήματα, καθώς και την επιθυμία να φαινόμαστε ότι κάνουμε κάτι περισσότερο από τους υπολοίπους, πρέπει να υπακούμε στον Απόστολο που προτρέπει και λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

Ερώτηση ΡΛΘʹ. Καθώς η νηστεία εντείνεται, ατονούμε ως προς την εργασία. Τι λοιπόν πρέπει να προτιμούμε: να εμποδίζουμε το έργο εξαιτίας της νηστείας, ή να παραβλέπουμε τη νηστεία εξαιτίας του έργου; Απόκριση. Και η νηστεία και η λήψη τροφής πρέπει να ρυθμίζονται σύμφωνα με τον ορθό λόγο που αρμόζει στη θεοσέβεια. Έτσι, όταν πρέπει να εκπληρωθεί εντολή του Θεού μέσω της νηστείας, να νηστεύουμε· όταν όμως πάλι η εντολή του Θεού απαιτεί τροφή που ενδυναμώνει το σώμα, να τρώμε, όχι ως γαστρίμαργοι, αλλά ως εργάτες του Θεού. Διότι πρέπει να τηρούμε αυτό που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: «Είτε τρώγετε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

ΕΡΩΤΗΣΗ 196. Πώς τρώει κανείς και πίνει προς δόξαν Θεού; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Έχοντας στον νου τον Ευεργέτη, και με τέτοια διάθεση της ψυχής, η οποία μαρτυρείται από την κατάσταση του σώματος, ότι δηλαδή δεν τρώει αμέριμνος, αλλά ως έχοντας επόπτη τον Θεό· καθώς και με τον ανάλογο σκοπό κατά τη λήψη της τροφής, όταν δηλαδή δεν τρώει για χάρη της ηδονής ως δούλος της κοιλιάς, αλλά ως εργάτης του Θεού, προκειμένου να έχει ευρωστία στα έργα που γίνονται σύμφωνα με την εντολή του Χριστού.

Ερώτηση ΣΚ΄. Εάν πρέπει να επιτρέπεται σε όποιον το επιθυμεί να συναντά αδελφές· ή ποιος, πότε και πώς πρέπει να συναντά αδελφές. Απόκριση. Περί αυτών έχει ειπωθεί στους Κατά πλάτος κανόνες, ότι ούτε άνδρας με άνδρα δεν οφείλει να συναντάται αυθαίρετα, ο καθένας απλώς και όπως τύχει· παρά μόνο μετά από δοκιμασία εκείνος που μπορεί να ωφελήσει και να ωφεληθεί, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για γυναίκα. Εάν δε κάποιος θυμάται τον Κύριο που είπε ότι «Για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο για αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως», φοβάται για κάθε πράγμα μια τέτοια καταδίκη, και πείθεται στον Απόστολο που λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και αλλού: «Όλα να γίνονται προς οικοδομήν»· και δεν ανέχεται να κάνει τίποτα άσκοπα και ανώφελα. Όσο για το ποιος, πότε και πώς, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εξετάζεται ο καιρός, ο τόπος και το πρόσωπο, ώστε αφενός να μην υπάρξει ούτε υποψία κάποιου κακού, αφετέρου δε να διαφυλαχθεί το απρόσκοπτο για όλους και η συνάντηση να γίνει προς οικοδομήν της πίστεως. Εξάλλου, ο κανόνας δεν επιτρέπει να συναντάται ένα μόνο πρόσωπο κατ' ιδίαν με ένα άλλο.

Επομένως, πρώτα μεν πρέπει να αναζητούμε ποιο είναι το αγαθό θέλημα του Θεού· έπειτα, όταν γνωρίσουμε το αγαθό, να εξετάζουμε αν αυτό το αγαθό είναι και ευάρεστο στον Θεό. Διότι υπάρχει κάτι, το οποίο καθ' εαυτό είναι και θέλημα του Θεού και είναι αγαθό· όταν όμως γίνεται είτε από ακατάλληλο πρόσωπο είτε σε ακατάλληλο καιρό, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Για παράδειγμα, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό το να προσφέρεται θυμίαμα στον Θεό, αλλά δεν ήταν ευάρεστο στον Θεό να το πράττουν αυτό εκείνοι που ήταν μαζί με τον Δαθάν και τον Αβειρών. Και πάλι, είναι θέλημα Θεού και είναι αγαθό το να κάνει κανείς ελεημοσύνη· αλλά το να την κάνει προκειμένου να δοξαστεί από τους ανθρώπους, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Και πάλι, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό να κηρύξουν οι μαθητές πάνω στα δώματα αυτό που άκουσαν στο αυτί· αλλά το να πουν κάτι πριν από τον κατάλληλο καιρό δεν ήταν πλέον και ευάρεστο στον Θεό· διότι λέγει, σε κανέναν να μην πείτε αυτό το όραμα, μέχρις ότου ο Υιός του ανθρώπου αναστηθεί εκ νεκρών. Και γενικά, κάθε αγαθό θέλημα του Θεού είναι τότε και ευάρεστο, όταν εκπληρώνεται σε αυτό εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού· και, Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και κατά τάξη. Πάλι δε, όταν κάτι είναι και θέλημα Θεού, και αγαθό είναι, και ευάρεστο είναι, ούτε και τότε πρέπει να αμεριμνούμε, αλλά να αγωνιούμε και να φροντίζουμε ώστε αυτό να είναι τέλειο και ανελλιπές· άλλοτε αναλογικά με το μέτρο αυτού που γίνεται, εάν δηλαδή γίνεται σύμφωνα με όσα έχουν προσταχθεί, και άλλοτε αναλογικά με τη δύναμη εκείνου που το πράττει.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϞΘ΄. Πώς θα πειστεί η ψυχή να απομακρυνθεί από τη φιλοδοξία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν υπακούσει στον Κύριο που λέει: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»· και στον Απόστολο που παραγγέλλει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· ώστε ο θεοσεβής, μην επιδιώκοντας ούτε την τωρινή ούτε τη μελλοντική δόξα, αλλά προτιμώντας πάνω από όλα την αγάπη προς τον Θεό, να έχει την παρρησία να πει μαζί με τα προαναφερθέντα το εξής: «Ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Ιησού Χριστό, τον Κύριό μας». Διότι και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου»· και ότι: «Εκείνος που μιλάει από τον εαυτό του ζητάει τη δική του δόξα· ενώ εκείνος που ζητάει τη δόξα εκείνου που τον έστειλε, αυτός είναι αληθινός».

Η προσευχή είναι αίτημα αγαθού το οποίο γίνεται από τους ευσεβείς προς τον Θεό. Όμως την αίτηση αυτή δεν την περιορίζουμε οπωσδήποτε σε λέξεις. Διότι δεν θεωρούμε ότι ο Θεός έχει ανάγκη από υπενθύμιση μέσω των λόγων, αλλά ότι γνωρίζει όσα μας είναι ωφέλιμα, ακόμη και όταν δεν τα ζητάμε εμείς. Τι είναι λοιπόν αυτό που λέμε; Ότι δεν πρέπει να εκπληρώνουμε την προσευχή περιοριζόμενοι σε συλλαβές, αλλά μάλλον η δύναμη της προσευχής να εκπληρώνεται με την αγαθή προαίρεση της ψυχής και με τις ενάρετες πράξεις που εκτείνονται σε ολόκληρο τον βίο μας. Διότι, όπως λέγει, είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Όταν κάθεσαι στο τραπέζι, να προσεύχεσαι· όταν λαμβάνεις τον άρτο, να αποδίδεις ευχαριστία σε Εκείνον που τον έδωσε· όταν στηρίζεις την αδυναμία του σώματος με οίνο, να θυμάσαι Εκείνον που σου παρέχει το δώρο για ευφροσύνη της καρδιάς και παρηγοριά στις ασθένειες.

Για εκείνο το στόμα λέει και ο Προφήτης: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα». Εκείνο μας προτρέπει και ο Κύριος να το διατηρούμε ευρύχωρο, για την αφθονότερη υποδοχή των τροφών της αλήθειας. Διότι λέει: «Πλάτυνε το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Μπορεί, λοιπόν, η έννοια περί του Θεού, η οποία έχει εντυπωθεί άπαξ και έχει τρόπον τινά σφραγιστεί στο ηγεμονικό της ψυχής, να ονομάζεται αίνεση του Θεού, ενυπάρχοντας διαπαντός στην ψυχή. Μπορεί δε επίσης, σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, ο ενάρετος να τα πράττει όλα προς δόξαν Θεού, ώστε κάθε πράξη, και κάθε λόγος, και κάθε νοερή ενέργεια να επέχει δύναμη αινέσεως. Διότι ο δίκαιος, είτε τρώει είτε πίνει, τα πράττει όλα προς δόξαν Θεού. Όταν ένας τέτοιος άνθρωπος κοιμάται, η καρδιά του αγρυπνεί, σύμφωνα με εκείνον που λέει στο Άσμα των Ασμάτων: «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί». Διότι, ως επί το πλείστον, οι φαντασιώσεις κατά τη διάρκεια του ύπνου αποτελούν απηχήματα της σκέψης της ημέρας.

Περί γαστριμαργίας και μέθης. Λόγος ΙΣΤ΄. Μονότροπος είναι ο βίος του χριστιανισμού, αγαπητοί, έχοντας έναν μόνο σκοπό, τη δόξα του Θεού. Διότι, «είτε τρώγετε, είτε πίνετε, είτε οτιδήποτε κάνετε, τα πάντα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού», λέγει ο Παύλος, ο οποίος ομιλεί εν Χριστώ. Πολύτροπος όμως και ποικίλος είναι ο βίος των έξω, ο οποίος μεταπλάθεται κάθε φορά διαφορετικά προς αρέσκεια εκείνων που συναντούν. Εάν λοιπόν μέλλει και εμείς να εμπλακούμε στα ίδια, και ανάλογα με την υπάρχουσα δύναμή μας να επιζητούμε όσα προκαλούν ηδονή, και να ετοιμαζόμαστε για επίδειξη, φοβούμαι μήπως αυτά που γκρεμίζουμε, αυτά φανούμε ότι οικοδομούμε, και με όσα κρίνουμε τους άλλους, να κατακρίνουμε τους εαυτούς μας, διάγοντας τον βίο μας υποκριτικά, και μεταμορφούμενοι κάθε φορά διαφορετικά, εκτός εάν βεβαίως αλλάξουμε και τα ενδύματά μας, όταν συναντούμε τους υπερηφάνους. Εάν όμως αυτό είναι αισχρό, είναι πολύ πιο αισχρό να μεταβάλλουμε την τράπεζά μας για χάρη εκείνων που ζουν μέσα στην τρυφή. Διότι, μετασκευάζοντας την τράπεζα του αδελφού σου με πλήθος φαγητών και με περίτεχνη ετοιμασία προς απόλαυση, κατηγορείς τη φιληδονία του, και επιρρίπτεις εναντίον του ονείδη γαστριμαργίας μέσω όσων ετοιμάζεις, ελέγχοντας την ηδυπάθειά του γι' αυτά. Τι σχέση έχουμε λοιπόν εμείς με τις πολυτέλειες;

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά στους ανθρώπους, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού.

Με την ακριβή και σύμφωνη με το θέλημα του Θεού επιμέλεια για το έργο, καθίσταται δυνατή η ένωση με τον Θεό διά της μνήμης. Διότι, όπως ακριβώς ο σιδηρουργός κατά την κατασκευή, για παράδειγμα, ενός πελέκεως, ενθυμούμενος αυτόν που του ανέθεσε το έργο και έχοντάς τον στη διάνοιά του, συλλογίζεται εκείνο το σχήμα και το μέγεθος, και κατευθύνει την εργασία του σύμφωνα με το βούλημα εκείνου που την υπέδειξε (επειδή, εάν τον λησμονήσει, θα κατασκευάσει κάτι άλλο ή διαφορετικό από αυτό που είχε τεθεί ως σκοπός)· έτσι και ο Χριστιανός, κατευθύνοντας κάθε ενέργεια, και μικρή και μεγάλη, προς το βούλημα του Θεού, ταυτόχρονα και κοσμεί την πράξη του με ακρίβεια, και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη Εκείνου που έδωσε την προσταγή, και εκπληρώνει το γραφικό λόγιο: «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Και κατορθώνει να εφαρμόσει εκείνο το πρόσταγμα: «Είτε τρώτε είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα προς δόξαν Θεού». Εάν όμως παραφθείρει κατά την εργασία του την ακρίβεια της εντολής, είναι φανερό ότι ασθενεί ως προς τη μνήμη του Θεού. Ενθυμούμενοι, λοιπόν, τη φωνή Εκείνου που είπε: «Μήπως δεν πληρώ εγώ τον ουρανό και τη γη; λέγει ο Κύριος»· και το, «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά»· και το, «Όπου είναι δύο ή τρεις συνηγμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους»· πρέπει να επιτελούμε κάθε ενέργεια με την αίσθηση ότι γίνεται κάτω από τα βλέμματα του Κυρίου, και κάθε σκέψη με την επίγνωση ότι εποπτεύεται από Αυτόν.

Εάν όμως πρόκειται και εμείς οι ίδιοι να εμπλακούμε στα ίδια και, ανάλογα με τις δυνατότητές μας, να επιζητούμε όσα προκαλούν ηδονή και να προετοιμαζόμαστε για επίδειξη, φοβούμαι μήπως αυτά που καταλύουμε, φανούμε ότι τελικά τα οικοδομούμε, και μέσω αυτών για τα οποία κρίνουμε τους άλλους, κατακρίνουμε τους εαυτούς μας, διάγοντας τον βίο μας με προσποίηση και μεταμορφωνόμενοι άλλοτε έτσι και άλλοτε αλλιώς, εκτός εάν βεβαίως αλλάζουμε και τα ενδύματά μας όταν συναναστρεφόμαστε τους υπερήφανους. Αν όμως αυτό είναι αισχρό, είναι πολύ αισχρότερο να μεταβάλλουμε την τράπεζά μας εξαιτίας όσων ζουν με τρυφηλότητα. Ο βίος του Χριστιανού είναι μονότροπος, έχοντας έναν σκοπό, τη δόξα του Θεού. Διότι, «είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού», λέγει ο Παύλος, ο οποίος ομιλεί εν Χριστώ. Πολύτροπος όμως και ποικίλος είναι ο βίος εκείνων που βρίσκονται έξω, ο οποίος μεταπλάθεται διαρκώς και με διαφορετικούς τρόπους, προκειμένου να γίνεται αρεστός σε όσους συναναστρέφονται.

Αλλά όπως χρησιμοποιούμε μεν τη γεωργία, παρακαλούμε όμως τον Θεό για τους καρπούς, και όπως εμπιστευόμαστε το πηδάλιο στον κυβερνήτη, αλλά προσευχόμαστε στον Θεό να διασωθούμε από το πέλαγος, έτσι και όταν καλούμε ιατρό, όταν η λογική το επιτρέπει, δεν απομακρυνόμαστε από την ελπίδα μας προς τον Θεό. Σε εμένα μάλιστα φαίνεται ότι η τέχνη αυτή συμβάλλει όχι λίγο και στην εγκράτεια. Διότι βλέπω ότι και τις απολαύσεις περικόπτει, και τον υπερβολικό κορεσμό αποδοκιμάζει, και την ποικιλία των τροφών και την περίεργη επινόηση καρυκευμάτων απορρίπτει ως ασύμφορη· και γενικώς, αποκαλεί τη λιτότητα μητέρα της υγείας, ώστε και ως προς αυτό η συμβουλή της δεν μας είναι άχρηστη. Είτε, λοιπόν, εφαρμόζουμε κάποτε τα παραγγέλματα της ιατρικής είτε τα αποφεύγουμε, σύμφωνα με κάποιον από τους προαναφερθέντες λόγους, ας διαφυλάσσεται ο σκοπός της ευαρέστησης του Θεού, και ας οικονομείται η ωφέλεια της ψυχής, και ας εκπληρώνεται το πρόσταγμα του Αποστόλου, που λέει: Είτε, λοιπόν, τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού.

«Σταθείτε λοιπόν, λέγει, και μην υποβάλλεστε πάλι σε ζυγό δουλείας.» Και όπως ακριβώς Εκείνος πέθανε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, και τη ζωή που ζει τη ζει για τον Θεό· έτσι και εμείς, αφού μέσω του βαπτίσματος του ύδατος, το οποίο είναι ομοίωμα του σταυρού και του θανάτου, πεθάναμε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, ας φυλάξουμε τους εαυτούς μας, και ας μην επιστρέψουμε πλέον στην αμαρτία. Ας παραμείνουμε δε ζωντανοί για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος είπε: «Όποιος διακονεί εμένα, ας ακολουθεί εμένα», τηρώντας πρώτα μεν την προσταγή του ίδιου του Κυρίου, που είπε: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς»· έπειτα δε και το παράγγελμα του Αποστόλου, που έγραψε: «Είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού.» Κατορθώνεται δε το καθένα από αυτά, εάν, έχοντας φρόνημα άξιο της επουράνιας κλήσης, πολιτευόμαστε επάξια του Ευαγγελίου του Χριστού, και μπορέσουμε με αλήθεια να πούμε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, επειδή κρίναμε τούτο, ότι εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τους εαυτούς τους, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς.» Και έτσι κατορθώνεται το: «Μείνετε στην αγάπη μου.»

Μέσα από αυτά και τα παρόμοια αποδεικνύεται σαφώς το δίκαιο της απόκρισης του Κυρίου: «Αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της ανομίας», διότι μέσω των χαρισμάτων του Θεού επιδιώκουν τα δικά τους θελήματα, σαν να χρησιμοποιούσε κάποιος για φόνο τα ιατρικά εργαλεία και τα ειδικά παρασκευάσματα, τα οποία δημιουργήθηκαν για τη θεραπεία των παθήσεων και για τη φροντίδα της υγείας και της σωτηρίας, και επειδή δεν τηρούν το παράγγελμα του Αποστόλου, ο οποίος λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

«Και τότε θα τους αποκριθώ λέγοντας: Αποχωρήστε από εμένα, δεν σας γνωρίζω από πού είστε, εργάτες της ανομίας»· από αυτά και από τα παρόμοια καθίσταται φανερό ότι, ακόμη κι αν κάποιος ενεργεί χαρίσματα, ακόμη κι αν εκτελεί εντολές, αλλά όχι με τη διάθεση και τον σκοπό που δίδαξε ο Κύριος λέγοντας: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»· και ο απόστολος Παύλος, ο οποίος ομιλεί εν Χριστώ, λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού»· δικαίως ακούει αυτά ακριβώς που αποκρίθηκε ο Κύριος. Γι' αυτό ο Απόστολος έμαθε να λέει: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει».

Γνωρίζετε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό. Πώς λοιπόν, ενώ ντυθήκατε τον Χριστό, υπηρετείτε ως δούλοι τον Διάβολο; Δεν γνωρίζετε ότι είμαστε εικόνα και δόξα του Θεού; Πώς λοιπόν, ενώ φέρετε την εικόνα του Θεού, δεν την τιμάτε, αλλά την ατιμάζετε μέσω των ειδωλολατρικών συνηθειών; Ω, από πόσα αγαθά στερούμαστε εξαιτίας αυτών των πραγμάτων! Πήρες εντολή, αδελφέ, από τον Απόστολο να τα κάνεις όλα προς δόξαν Θεού, εσύ όμως με τις ειδωλολατρικές συνήθειες ευφραίνεις τον Διάβολο, ενώ ατιμάζεις τον φιλάνθρωπο Θεό. Προτράπηκες να προσεύχεσαι αδιάλειπτα, εσύ όμως αδιάλειπτα μετεωρίζεσαι· διατάχθηκες να απαρνηθείς τις κοσμικές επιθυμίες, έλαβες παραγγελίες από τον Δεσπότη να μην μετεωρίζεσαι, εσύ όμως δεν προσέχεις σε αυτά, αλλά αποστρέφεις την ακοή σου· αργότερα όμως θα το βρεις πιο πικρό από τη χολή, και πιο ακονισμένο από δίκοπο μαχαίρι. Διότι τέτοια είναι η φύση της αμαρτίας: ευφραίνει λίγο και κολάζει πολύ· τέρπει πρόσκαιρα και κολάζει αιώνια.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Γνωρίζετε, αδελφοί μου, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, ενδυθήκαμε τον Χριστό. Πώς λοιπόν, αφού απεκδυθήκατε τον Χριστό, γίνεστε δούλοι στον Αντίχριστο; Έχουμε εντολή από τον Απόστολο να προσευχόμαστε αδιαλείπτως και να πράττουμε τα πάντα προς δόξαν Θεού. Εσύ όμως δεν τα βλέπεις αυτά, αλλά αποστρέφεις την ακοή σου και κλείνεις τα μάτια σου· αργότερα όμως θα τα βρεις πιο πικρά από χολή και πιο κοφτερά από δίκοπο μαχαίρι. Το λέω και πάλι: μην πλανάσθε, φιλόχριστοι αδελφοί. Αυτά δεν αρμόζουν σε Χριστιανούς, αλλά στους εθνικούς, σε αυτούς που δεν έχουν Θεό.

Να αγωνίζεστε να κάνετε κάθε καλό έργο για τη δόξα του Θεού και όχι για τη δική σας δόξα. Ούτε να επιζητείτε και να χαίρεστε με τους επαίνους των θνητών ανθρώπων, αλλά να περιμένετε τον έπαινο και τη δόξα μόνο από τον Θεό, καθώς λέει και ο μακάριος Δαβίδ: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου». Και πάλι: «Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου». Όπως και ο Απόστολος παραγγέλλει ακόμη και το να τρώμε και να πίνουμε να γίνεται για τη δόξα του Θεού: «Είτε λοιπόν τρώτε», λέει, «είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού». Διότι ο Κύριος απέδειξε ότι όσοι θηρεύουν επαίνους ή δόξα από ανθρώπους είναι άπιστοι, λέγοντας: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και τη δόξα από τον μόνο Θεό δεν τη ζητάτε;». Και πάλι ο Ιωάννης, κατατάσσοντας το μίσος μαζί με τον φόνο, λέει: «Όποιος μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κάθε ανθρωποκτόνος δεν έχει αιώνια ζωή». Το κρυφό μίσος, που τρέφεται εναντίον του αδελφού, το συγκρίνει με τον φόνο.

Αυτόν τον κρυφό αγώνα και τη μελέτη του Κυρίου και τον κόπο, πρέπει όλοι μας να τον έχουμε νύχτα και μέρα, και σε κάθε εφαρμογή των εντολών· είτε προσευχόμαστε, είτε διακονούμε, είτε τρώμε, είτε πίνουμε, είτε κάνουμε οτιδήποτε· και κάθε αγαθό που γίνεται ως άσκηση αρετής, να γίνεται προς δόξα του Θεού, και να μη διαπιστώνεται ότι επιτελείται για δική μας δόξα. Διότι όλη η ακολουθία των εντολών αγιάζεται και επιτελείται καθαρά από εμάς μέσω της αδιάλειπτης μνήμης του Κυρίου και του φόβου και της αγάπης προς τον Θεό, και έτσι παραμένουμε εκτός της επιρροής του αντιδίκου, ο οποίος μολύνει την εντολή, σπιλώνει τον κόπο μας και επιθυμεί να μας αποσπάσει προς τον εαυτό του. Και τότε όλα τα παραγγέλματα των εντολών θα μας φανούν εύκολα και άνετα, καθώς η αγάπη του Θεού μέσα μας θα διευκολύνει τις εντολές και θα εξαλείφει τον κόπο της τήρησής τους. Επομένως, και η ευχέρεια και η ευκολία των εντολών θα γεννηθεί μέσω της αγάπης προς τον Θεό. Διότι όλος ο αγώνας και η προσπάθεια του αντιδίκου είναι αυτή, όπως έχει ειπωθεί, να μπορέσει να αποσπάσει τον νου από τη μνήμη, τον φόβο και την αγάπη προς τον Θεό, χρησιμοποιώντας γήινα δολώματα, ή να παρεκτρέψει τον νου με μερικές φαινομενικά εύλογες σκέψεις από το πραγματικό καλό της αγάπης προς τον Θεό, προς εκείνα που απλώς φαίνονται καλά.

Αυτό, λοιπόν, που εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου, δεν μπορεί να είναι απάτορο. Και αν πει: «αμήτωρ στον ουρανό και απάτωρ επί της γης» —διότι αυτό μπορεί να λεχθεί και για τον Σωτήρα— πώς λοιπόν στο τέλος ο απόστολος εκφράζεται λέγοντας «εκείνος δε που δεν έλκει τη γενεαλογία του από αυτούς, έλαβε το δέκατο από τον πατριάρχη Αβραάμ»; Διότι το «από αυτούς» είναι δηλωτικό ακρίβειας· επειδή, αφού δεν ελκύει τη γενεαλογία του από τους υιούς του Ισραήλ, οπωσδήποτε είχε τη γενεαλογία του από άλλα έθνη. Επειδή όμως δεν έχει καταγραφεί η μητέρα ή ο πατέρας του, άλλα αντ' άλλων φαντάζονται οι συκοφάντες της αλήθειας. Εμείς, όμως, μέσα από την παράδοση βρήκαμε και τη μητέρα και τον πατέρα του. Διότι αυτός καταγόταν από τα γένη της Σιδώνας και των Χαναναίων. Κατέπεσε, λοιπόν, ο μυθώδης λόγος του· και μάταιη είναι και η πολιτεία του· διότι το να αρκείται κανείς στα άψυχα σε συνδυασμό με κακοπιστία, δεν αποτελεί διδασκαλείο ζωής και ελπίδας σωτηρίας. «Τα πάντα», λέει άλλωστε, «ας γίνονται προς δόξαν Θεού». 8. Αλλά νομίζω ότι για αυτά, τα όσα ειπώθηκαν ως εδώ είναι αρκετά. Διότι συντρίψαμε τα φτερά του σκορπιού και καταρρίψαμε τις δυνάμεις του. Διότι αυτός είναι φτερωτό φίδι και σκορπιός, που έχει φτερά με πολλούς τρόπους και πετάει, και ενώ από τη μία μιμείται την παρθενία της Εκκλησίας, από την άλλη δεν έχει καθαρή τη συνείδηση.

Διότι εκείνος που ανακρίνει τα πάντα και από κανέναν δεν ανακρίνεται, είναι και ένσαρκος και έμψυχος, και ονομάζεται πνευματικός· και εκείνος που, κυριευμένος από τη μανία του σαρκικού πάθους, μόλυνε την πατρική κλίνη, ούτε άψυχος ήταν ούτε στερούνταν διάνοιας· παρομοίως και αυτός που βρίσκεται στη μέση μεταξύ του αξιέπαινου και του κατακριτέου, μετέχει και στα δύο, έχοντας μέσα του νου και όντας περιβεβλημένος τη φύση της σάρκας. Αλλά, όπως έχει ειπωθεί, επειδή η ονομασία εφαρμόζεται κυρίως με βάση τα φανερά γνωρίσματα του βίου, εκείνοι μεν που ρέπουν στις απολαύσεις και είναι φιλήδονοι και παραδίδονται με ορμή στις εριστικές φιλονικίες, ονομάζονται σαρκικοί· εκείνοι δε, οι οποίοι ανακρίνουν μεν τα πάντα, χωρίς να δίνουν οι ίδιοι καμία λαβή για ανάκριση σε όσους το επιθυμούν, εξαιτίας της υψηλής τους πολιτείας, ονομάζονται πνευματικοί· ενώ ψυχικό αποκαλεί εκείνον που ίσταται ανάμεσά τους, ο οποίος υπολείπεται από τον δεύτερο τόσο, όσο υπερέχει από τον πρώτο. Επειδή, λοιπόν, θέλει αυτός που τελειοποιείται διά της αρετής να μη δίνει τη μαρτυρία του μόνο με τον υψηλό του βίο, αλλά ακόμη και όταν πράττει κάτι από τα σωματικά να αποβλέπει προς τον Θεό, και όταν πράττει κάτι από τα ενδιάμεσα, ούτε και τότε να αποχωρίζεται από τον Θεό. (Διότι, λέει, είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού, ώστε και διά των σωματικών ασχολιών να μην εκπίπτουν από τον σκοπό της θείας δόξης).

Επειδή, λοιπόν, το απόκτημα είναι μεγάλο, χρειάζονται και μεγάλοι κόποι για την απόκτησή του, οι οποίοι δεν πρέπει να γίνονται για επίδειξη στους ανθρώπους, αλλά για να αρέσουν στον Κύριο που γνωρίζει τα κρυπτά. Σε Αυτόν πρέπει να αποβλέπουμε πάντοτε, να διερευνούμε το εσωτερικό της ψυχής και να το περιφράσσουμε με τους λογισμούς της ευσέβειας, ώστε να μην βρει κάποια δίοδο παρείσδυσης ούτε χώρο επιβουλής ο αντίδικος, αλλά να γυμνάζουμε και να οδηγούμε προς τη διάκριση του καλού και του πονηρού τα εξασθενημένα μέλη της ψυχής· αυτά γνωρίζει να τα γυμνάζει ο νους που ακολουθεί τον Θεό και που συνενώνει ολόκληρη την ψυχή μαζί του προς Εκείνον, θεραπεύοντας το σαθρό με την αγάπη προς τον Θεό, με τους κρυφούς λογισμούς της αρετής και με την έμπρακτη τήρηση των εντολών, και ενώνοντάς το με το δυνατό. Επειδή, λοιπόν, μία είναι η φρουρά και η θεραπεία της ψυχής, το να ενθυμούμαστε με πόθο τον Θεό και να ασχολούμαστε πάντοτε με αγαθούς λογισμούς, ας μην αποστούμε από αυτή την επιμέλεια ούτε όταν τρώμε, ούτε όταν πίνουμε, ούτε όταν αναπαυόμαστε, ούτε όταν πράττουμε ή όταν λέμε κάτι, ώστε όλα όσα κάνουμε να συντελούν στη δόξα του Θεού και όχι στη δική μας, και να μην έχει ο βίος μας κανέναν ρύπο ή κηλίδα από την επιβουλή του πονηρού.

Άκουσε τον Παύλο, τον αληθινό και θεόπτη και θεορρήμονα, στον οποίο αληθινά «θεία θέα προσφέρθηκε άνωθεν», και στον οποίο «φως» αληθινό «έλαμψε νοερό», απολύτως υπερφυές, στο οποίο και αναπαύθηκε πλήρως σαν σε εστία, γι' αυτό και ονομάζεται «σκεύος εκλογής», μέσω του οποίου μυήθηκε στα θεία· τι λέει εκείνος; «Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και για τον εαυτό του τι λέει; «Εάν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού»· αναγνωρίζεις το δέντρο από τον καρπό; Αυτό λοιπόν που καρποφορεί τα αντίθετα, μήπως δεν φανερώνει ξεκάθαρα ότι προέρχεται και από την αντίθετη ρίζα; Και τι άλλο είναι αντίθετο στο φως παρά το σκοτάδι, έστω κι αν υποδύεται το φως και διαφεύγει της προσοχής εκείνων που δεν πλησίασαν ποτέ το αληθινό φως;

Λόγος του ιδίου κατά τις καλένδες, επειδή δεν προσήλθε ο επίσκοπος Αντιοχείας Φλαβιανός. Εκφωνήθηκε δε εναντίον εκείνων που τηρούν τις νεομηνίες και τελούν χορούς στην πόλη, καθώς και για το ρητό του Αποστόλου: «Τα πάντα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». α΄. Όπως ακριβώς ο χορός επιζητεί τον κορυφαίο, και το πλήρωμα των ναυτών τον κυβερνήτη, έτσι και αυτή η σύναξη των ιερέων επιζητεί σήμερα τον αρχιερέα και κοινό πατέρα. Αλλά ενώ στην περίπτωση του χορού και του πλοίου η απουσία των επικεφαλής αφαιρεί πολλές φορές μεγάλο μέρος από την ευταξία και την ασφάλεια, εδώ δεν συμβαίνει το ίδιο.

Αυτό το φως σου φέρνει μεγάλη ανταμοιβή. Μη στεφανώσεις τη θύρα του σπιτιού σου, αλλά να επιδείξεις τέτοια διαγωγή, ώστε να δεχθείς στο κεφάλι σου το στεφάνι της δικαιοσύνης από το χέρι του Χριστού. Τίποτα ας μη γίνεται μάταια, ούτε απερίσκεπτα· έτσι πρόσταξε ο Παύλος να τα κάνουμε όλα προς δόξαν Θεού. Διότι «είτε τρώτε», λέει, «είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να φάει και να πράξει κανείς προς δόξαν Θεού; Κάλεσε έναν φτωχό, κάνε τον Χριστό κοινωνό στο τραπέζι σου, και τότε έφαγες και ήπιες προς δόξαν Θεού. Αλλά δεν πρόσταξε να κάνουμε μόνο αυτό προς δόξαν Θεού, αλλά και όλα τα υπόλοιπα, όπως το να βγεις στην αγορά και το να μείνεις στο σπίτι· αμφότερα αυτά ας γίνονται για τον Θεό.

Έτσι, όταν κάτι δεν γίνεται για τον Θεό, έστω κι αν είναι πνευματικό αυτό που γίνεται, μπορεί να βλάψει τα μέγιστα. Όπως ακριβώς όταν γίνεται για τον Θεό, έστω κι αν είναι βιωτικό αυτό που γίνεται, ωφελεί τα μέγιστα αυτόν που το πράττει με φιλόθεο φρόνημα. Διότι τι είναι χειρότερο και πιο φοβερό από τον φόνο; Κι όμως, ανέδειξε δίκαιο εκείνον που τον τόλμησε. Ποια δικαιολογία θα έχουμε λοιπόν εμείς που λέμε ότι δεν είναι δυνατόν να βγάζουμε κέρδος από παντού και να τα εργαζόμαστε όλα για τον Θεό, όταν βρέθηκε κάποιος που κέρδισε ακόμη και από φόνο; Αν θέλουμε να προσέχουμε, σε όλη μας τη ζωή θα διεξάγουμε αυτή την πνευματική συναλλαγή, είτε χρειαστεί να αγοράσουμε είτε να πουλήσουμε κάτι· όπως, για παράδειγμα, όταν δεν απαιτούμε περισσότερο από τη νόμιμη τιμή, όταν δεν παραμονεύουμε τους καιρούς της ανέχειας για να δώσουμε τότε σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Διότι, «εκείνος που κατακρατεί το σιτάρι για να ανεβάσει την τιμή του, είναι καταραμένος από τον λαό», λέει η Γραφή. Και τι χρειάζεται να τα αναφέρουμε ένα προς ένα, ενώ μπορούμε μέσω ενός μόνο παραδείγματος να τα συμπεριλάβουμε όλα; Διότι, όπως ακριβώς οι οικοδόμοι, όταν πρόκειται να ανεγείρουν έναν τοίχο, τεντώνουν ένα νήμα από γωνία σε γωνία και έτσι σηκώνουν την οικοδομή, ώστε να μην γίνει ανώμαλη η επιφάνειά της, έτσι λοιπόν και εμείς, τεντώνοντας αντί για νήμα αυτόν τον λόγο που λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε άλλο, όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού».

Είτε προσευχόμαστε είτε νηστεύουμε, είτε εγκαλούμε είτε συγχωρούμε, είτε επαινούμε είτε ψέγουμε, είτε εισερχόμαστε είτε εξερχόμαστε, είτε πωλούμε είτε αγοράζουμε, είτε σιωπούμε είτε συζητούμε, είτε οτιδήποτε άλλο πράττουμε, όλα ας τα κάνουμε προς δόξαν Θεού. Και αν κάτι δεν γίνεται προς δόξαν Θεού, ούτε να γίνεται ούτε να λέγεται από εμάς. Αλλά, αντί για μεγάλη βακτηρία, αντί για όπλο και ασφάλεια, αντί για αμύθητους θησαυρούς, όπου και αν βρισκόμαστε, ας περιφέρουμε μαζί μας αυτόν τον λόγο, έχοντάς τον χαράξει στη διάνοιά μας, ώστε, αφού όλα τα πράξουμε, τα πούμε και τα διαχειριστούμε προς δόξαν Θεού, να αξιωθούμε της προερχόμενης από Αυτόν δόξας, και εδώ και μετά την από εδώ αποδημία μας. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Ας Τον δοξάζουμε, λοιπόν, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα έργα μας συνεχώς, μαζί με τον Χριστό τον Θεό μας, διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Όταν παρακάθεσαι σε τέτοια συμπόσια, πες μου, τελείς το μυστήριο του Χριστού και καλείς τον διάβολο; Ίσως θεωρείτε ότι γίνομαι φορτικός. Διότι και αυτό αποτελεί γνώρισμα της μεγάλης διαστροφής, το ότι δηλαδή ακόμη και εκείνος που επιπλήττει, γίνεται αντικείμενο χλευασμού ως υπερβολικά αυστηρός. Δεν ακούτε τον απόστολο Παύλο που λέει: «Οτιδήποτε κι αν κάνετε, είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε κάτι άλλο, να τα κάνετε όλα προς δόξαν Θεού»; Εσείς, όμως, τα κάνετε προς δυσφήμιση και ατιμία. Δεν ακούτε τον Προφήτη που λέει: «Δουλεύσατε στον Κύριο με φόβο, και αγαλλιάσθε σε Αυτόν με τρόμο»; Εσείς, αντίθετα, παραδίδεστε στην έκλυση. Μήπως, αλήθεια, δεν είναι δυνατόν και να τέρπεται κανείς, και μάλιστα με πνευματική ασφάλεια; Θέλεις να ακούσεις ωραίες μελωδίες; Κανονικά δεν θα έπρεπε καν· ωστόσο, συγκαταβαίνω, εάν το επιθυμείς. Μην ακούς τις σατανικές, αλλά τις πνευματικές. Θέλεις να δεις να χορεύουν; Κοίταξε τον χορό των αγγέλων. Και πώς είναι δυνατόν, θα πει κάποιος, να τους δω; Εάν αποδιώξεις όλα αυτά, θα έλθει και ο Χριστός σε αυτούς τους γάμους. Και όταν είναι παρών ο Χριστός, παρίσταται και ο χορός των αγγέλων. Αν το θελήσεις, και τώρα θα επιτελέσει θαύματα, όπως ακριβώς και τότε. Θα κάνει και τώρα το νερό οίνο, και, κάτι πολύ πιο θαυμαστό, θα αναστρέψει την έκλυση, την ακόλαστη και ψυχρή επιθυμία, και θα τη μετατρέψει σε πνευματική.

Κάθε άλλο· διότι δεν είναι το ίδιο. Επειδή εκεί μεν το κέρδος από το να υπομένει κανείς τη βλασφημία είναι μεγάλο, εδώ όμως δεν θα υπάρξει τίποτα περισσότερο. Γι' αυτό και πρωτύτερα έλεγε: «Διότι ούτε εάν φάμε θα κερδίσουμε κάτι παραπάνω, ούτε εάν δεν φάμε θα υστερήσουμε». Και ανεξάρτητα από αυτό, αποφάνθηκε ότι η πράξη πρέπει να αποφεύγεται, ώστε και για άλλους λόγους να πρέπει κανείς να απέχει από αυτά, όχι μόνο για τούτο, αλλά και για τις άλλες αιτίες που ανέφερε. «Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Είδες πώς από το προκείμενο θέμα επέκτεινε την προτροπή στο καθολικό, δίνοντάς μας έναν άριστο κανόνα, το να δοξάζεται ο Θεός μέσα από τα πάντα;

Αυτά τα λέγω, όχι για να εμποδίσω τις συνάξεις ούτε τη συμμετοχή σε κοινά δείπνα, αλλά για να εμποδίσω την ασχημοσύνη, επειδή επιθυμώ η τέρψη να είναι πραγματική τέρψη, και όχι βάσανο, ούτε τιμωρία, μέθη και κραιπάλη. Ας μάθουν οι εθνικοί ότι κυρίως οι Χριστιανοί γνωρίζουν πώς να χαίρονται, και μάλιστα να χαίρονται με κοσμιότητα. Διότι, λέγει, να αγαλλιάσθε για τον Κύριο με τρόμο. Πώς όμως είναι δυνατόν να αγαλλιάζεται κανείς; Αναπέμποντας ύμνους, κάνοντας προσευχές, εισάγοντας ψαλμούς αντί για εκείνα τα χυδαία άσματα. Έτσι και ο Χριστός θα παραστεί στο τραπέζι και θα γεμίσει με ευλογίες ολόκληρη τη συνεστίαση, όταν προσεύχεσαι, όταν ψάλλεις πνευματικά, όταν καλείς τους φτωχούς να συμμετάσχουν στα προσφερόμενα αγαθά, όταν επιβάλλεις πολλή ευταξία και σωφροσύνη στο συμπόσιο· έτσι θα μετατρέψεις τον τόπο σε εκκλησία, υμνώντας τον Δεσπότη των πάντων αντί για τις άκαιρες κραυγές και επευφημίες. Και μη μου λες ότι έχει επικρατήσει διαφορετική συνήθεια, αλλά να διορθώνεις τα κακώς κείμενα. Διότι, όπως λέγει: «Είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού». Επειδή από τέτοιου είδους τραπέζια γεννιούνται μέσα σας οι πονηρές επιθυμίες, από εκεί προέρχονται οι ασέλγειες, από εκεί οι μεν σύζυγοί σας βρίσκονται σε περιφρόνηση, ενώ οι πόρνες απολαμβάνουν τιμές από εσάς· από εκεί προέρχονται οι καταστροφές των σπιτιών και τα αμέτρητα κακά, και όλα έχουν έρθει άνω κάτω, και, αφού εγκαταλείψατε την καθαρή πηγή, τρέχετε προς τον οχετό του βούρκου.

Πρέπει λοιπόν να προχωρήσουμε στην κατηγορία εκείνων που ζουν μέσα στην τρυφή. Διότι, όσο διαρκεί αυτή η εορτή, και ο διάβολος δημιουργεί τα έλκη της μέθης στις ψυχές αυτών που μεθούν, πρέπει και εμείς να επιθέτουμε τα φάρμακα. ΣΤ΄. Χθες, λοιπόν, προβάλαμε απέναντί τους ως τείχος τον Παύλο, ο οποίος έλεγε: «Είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού». Σήμερα, όμως, θα τους δείξουμε τον Δεσπότη του Παύλου, ο οποίος όχι μόνο προτρέπει, ούτε απλώς συμβουλεύει να απέχουν από την τρυφή, αλλά κολάζει και τιμωρεί εκείνον που ζει μέσα στην τρυφή.

1. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το άγιο όνομά του. Επειδή η ψυχή βρίσκεται στο μέσο, το μεν σώμα την τραβά προς τα κάτω στις ηδονές, ενώ το πνεύμα την ανυψώνει προς τον Θεό, προστάζοντάς την να τον ευλογεί, δηλαδή να θεολογεί και να τον δοξάζει παντοτινά. Αυτά τα τρία τα μνημόνευσε και ο Παύλος, λέγοντας: Ο δε Θεός είθε να σας καταρτίσει τέλειους, και να διατηρηθεί ολόκληρο το σώμα και το πνεύμα και η ψυχή. Και αυτό ονομάζεται το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του, για το οποίο πάλι λέει: Θα προσευχηθώ με το πνεύμα, θα προσευχηθώ όμως και με τον νου. Μνημονεύει δε και ο Μωυσής το μεν σώμα στο χωρίο: Έλαβε ο Θεός χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο· την δε ψυχή στο χωρίο: Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας· και το πνεύμα λέγοντας: Και εμφύσησε ο Θεός στο πρόσωπό του πνοή ζωής. Το πνεύμα, λοιπόν, προτρέπει όλες τις δυνάμεις της ψυχής να ευλογούν τον Θεό, δηλαδή τη νοερή, τη λογική, τη θυμική, την επιθυμητική, τη δοξαστική, τη φανταστική και την αισθητική, τις οποίες όλες ονόμασε «εντός»· πράγμα που ερμηνεύοντας ο Παύλος λέει: Είτε τρώτε, είτε πίνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξα του Θεού. Και τα εσωτερικά μέρη του σώματος προσφέρουν ύμνο στον Θεό· αλλά και μέσω των οργανικών μερών του σώματος κινεί τις ενεργητικές δυνάμεις της ψυχής προς τον ύμνο.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να μην παύσετε ποτέ τον κανόνα αυτής της προσευχής, αλλά είτε τρώτε είτε πίνετε είτε οδοιπορείτε είτε κάνετε οτιδήποτε, να κράζετε αδιαλείπτως: Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησον ημάς, ώστε αυτή η μνήμη του ονόματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού να διεγείρει τον πόλεμο εναντίον των εχθρών. Διότι τα πάντα μέσω της μνήμης θα τα βρει η ψυχή που βιάζει τον εαυτό της, είτε πονηρά είτε αγαθά, αλλά πρώτα θα δει τα κακά μέσα στην καρδιά της και ύστερα τα καλά. Διότι η μνήμη θα ταπεινώσει τον εχθρό. Η μνήμη θα ελέγξει την αμαρτία που κατοικεί μέσα μας και η μνήμη θα την καταναλώσει. Η μνήμη θα κινήσει όλη τη δύναμη του εχθρού μέσα στην καρδιά και η μνήμη θα τη νικήσει και θα την ξεριζώσει σταδιακά. Διότι, καθώς κατέρχεται η δύναμη του ονόματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού στο βάθος της καρδιάς, τον μεν δράκοντα που κατέχει τις νομές της τον ταπεινώνει, την δε ψυχή τη σώζει και τη ζωοποιεί.