Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:31

Διότι, μόλις φτάσει κανείς στη Δάφνη και αντικρίσει το μαρτύριο ευθύς από τις εισόδους του προαστίου, συστέλλεται, όπως ακριβώς ένας νέος σε συμπόσιο που βλέπει τον παιδαγωγό του να στέκεται από πάνω του και να τον προτρέπει με το βλέμμα του να πίνει, να τρώει, να μιλάει και να γελάει με την πρέπουσα ευταξία, προσέχοντας μήπως τυχόν, υπερβαίνοντας το μέτρο, ντροπιάσει την υπόληψή του. Έχοντας γίνει πιο ευλαβής από αυτό το θέαμα και φέρνοντας στον νου του τον μακάριο, σπεύδει αμέσως προς τη λάρνακα, και φτάνοντας εκεί κυριεύεται από ακόμη μεγαλύτερο σεβασμό, και αποβάλλοντας κάθε ραθυμία και γινόμενος ανάλαφρος, έτσι αναχωρεί. Και αυτούς μεν που ανεβαίνουν από την πόλη, υποδεχόμενός τους από τον δρόμο, τους κατευθύνει με τέτοια σωφροσύνη προς την ανάπαυση της Δάφνης, σχεδόν φωνάζοντάς τους εκείνη τη φράση: «να αγαλλιάσθε για τον Κύριο με τρόμο», και προσθέτοντας το αποστολικό «είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· εκείνους δε που κατεβαίνουν προς την πόλη μετά τη διασκέδαση, εάν τυχόν περιπέσουν σε ραθυμία, αποβάλουν τον χαλινό και εκτραπούν σε κραιπάλη και άτοπη απόλαυση, αφού τους δεχτεί πάλι μεθυσμένους στο δικό του κατάλυμα, δεν τους αφήνει να επιστρέψουν στα σπίτια τους φέροντας τη βλάβη της μέθης, αλλά, συνετίζοντάς τους με τον φόβο του Θεού, τους επαναφέρει στην ίδια νήψη την οποία διατηρούσαν προτού βυθιστούν στη μέθη.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που εφαρμόζει την αρετή δεν περιμένει τις αμοιβές μόνο για τους δικούς του κόπους, αλλά καρπώνεται τον μισθό και από την ωφέλεια των άλλων, παρακινώντας πολλούς σε ζήλο και μίμηση της δικής του αρετής, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εκείνοι που ακολουθούν την κακία υπέχουν μεγαλύτερες ευθύνες, επειδή γίνονται αφορμή ραθυμίας και για τους άλλους. Τι, λοιπόν, θα καταλογίσουμε στους νέους, όταν οι ηλικιωμένοι έχουν περιπέσει σε τόση ραθυμία και δεν ακούνε ούτε την αποστολική προτροπή που λέει: «Να γίνεσθε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην εκκλησία του Θεού»; Είδες την αποστολική ευσπλαχνία, τι είδους συμβουλή εισήγαγε, επειδή φοβόταν πάρα πολύ και έτρεμε για εκείνους που βλάπτονται από τη δική μας ραθυμία, και επειδή γνώριζε ότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος που περιμένει όσους επιτείνουν τη ραθυμία των άλλων; Γι' αυτό, όταν προέτρεπε άλλους να φροντίζουν για την αρετή σε όλα τα ζητήματα, έλεγε: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού.» Παρατήρησε, σε παρακαλώ, αυτήν την ακριβέστατη προτροπή. Όλα, λέει, όσα μεταχειρίζεσαι και πράττεις, ας έχουν ως ρίζα και προϋπόθεση αυτό το στοιχείο: το να συντελούν στη δόξα του Θεού· και τίποτα να μην γίνεται από εσένα που να μην έχει αυτήν την προϋπόθεση. «Είτε, λοιπόν, τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε κάτι άλλο, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού.» Και πώς είναι δυνατόν, ρωτάει κάποιος, να τρώει κανείς και να πίνει για τη δόξα του Θεού;

Όταν, καθήμενος στο τραπέζι, ευχαριστείς Εκείνον που στα έδωσε, όταν αναγνωρίζεις τον χορηγό, όταν δεν εισάγεις καμία βιωτική συζήτηση, αλλά, αφού με πολλή σωφροσύνη ικανοποιήσεις την ανάγκη του σώματος και αποφύγεις την αμετρία και την αδηφαγία, σηκωθείς και ευχαριστήσεις Αυτόν που παρέσχε την τροφή για τη συντήρησή μας, τότε τα έπραξες όλα προς δόξαν Θεού. «Είτε λοιπόν τρώτε», λέγει, «είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Δες, σε παρακαλώ, πώς με αυτήν τη σύντομη φράση συμπεριέλαβε ολόκληρο τον βίο μας· διότι, λέγοντας «είτε κάνετε οτιδήποτε», περιέκλεισε με έναν λόγο ολόκληρη τη ζωή μας, θέλοντας να πράττουμε παντού τα έργα της αρετής χωρίς να αποβλέπουμε διόλου στην ανθρώπινη δόξα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά λέγοντας: «είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού», μας υπονοεί και κάτι έτερο: το να απέχουμε παντελώς από τα έργα της κακίας και να μην πράττουμε τίποτα που δεν αποδίδει δόξα στον κοινό Δεσπότη των πάντων.

Επομένως, όλα όσα πράττουμε, ας τα πράττουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να παρακινούμε σε δοξολογία τον καθένα από όσους τα βλέπουν· διότι λέει η Γραφή: «Είτε κάτι κάνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Τι θέλω να πω με αυτό; Ακόμη κι αν θελήσεις κάποτε να συναναστραφείς κάποιον, μην επιδιώκεις να περιποιείσαι αυτούς που απολαμβάνουν ευημερία και κοσμική δόξα, αλλά εκείνους που βρίσκονται σε θλίψεις, εκείνους που βρίσκονται σε δύσκολες περιστάσεις, εκείνους που είναι στις φυλακές, εκείνους που είναι από παντού εγκαταλελειμμένοι και δεν απολαμβάνουν καμία παρηγοριά. Τη συναναστροφή με εκείνους να τη θεωρείς πολύτιμη· διότι από αυτούς θα λάβεις μεγάλο κέρδος, θα γίνεις πολύ πιο συνετός και ενάρετος και θα τα εργαστείς όλα προς δόξαν Θεού. Ακόμη κι αν χρειαστεί να επισκεφθείς ορφανά και χήρες, να προτιμάς περισσότερο αυτούς που βρίσκονται σε μεγάλη φτώχεια και ασημότητα από εκείνους που ζουν με δόξα και λαμπρότητα. Διότι Αυτός είναι που έχει πει: «Εγώ είμαι πατέρας των ορφανών και υπερασπιστής των χηρών». Και πάλι: «Αποδώστε το δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει ο Κύριος». Κι αν απλώς θελήσεις να πας στην αγορά, να θυμάσαι την αποστολική προτροπή που λέει: «Είτε κάτι κάνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· μην ξοδεύεις τον χρόνο σου σε ανώφελες και επιβλαβείς συναναστροφές, αλλά να κατευθύνεις τα βήματά σου προς τον οίκο του Θεού, ώστε και το σώμα και η ψυχή ταυτόχρονα να δεχθούν τη μέγιστη ωφέλεια.

Αλλά ποιο είναι το όφελος από τις τόσες κατηγορίες, όταν οι υπεύθυνοι ούτε ακούν ούτε είναι παρόντες όταν λέγονται αυτά; Μάλλον όμως, ούτε και έτσι θα μας είναι ανώφελη η παραίνεση. Διότι είναι δυνατόν, μέσω της δικής σας συνέσεως, να τα πληροφορηθούν όλα με ακρίβεια, και αφενός να αποφύγουν το δέλεαρ του διαβόλου, αφετέρου δε να επιστρέψουν στην πνευματική τροφή. Έτσι πράττουν και οι ιατροί· διότι, όταν επισκέπτονται τους αρρώστους, δεν συζητούν τα περί της θεραπείας μόνο με αυτούς, αλλά δίνουν όλες τις σχετικές οδηγίες και στους παρισταμένους, που είναι υγιείς και οικείοι του ασθενούς, και αφού αναθέσουν σε αυτούς τη φροντίδα τους, αναχωρούν έχοντας φέρει εις πέρας το παν. Έτσι λοιπόν και εμείς, αν και δεν είναι παρόντες οι ασθενούντες, αναθέτουμε σε εσάς που είστε υγιείς τα σχετικά με τη θεραπεία τους και σας αποκαλύπτουμε την οδύνη της ψυχής μας, ώστε εσείς στο εξής να φροντίσετε για τη σωτηρία των δικών σας μελών και να εκπληρώσετε με τα έργα σας την αποστολική παραίνεση που λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

Διότι αυτό είναι ελευθερία, απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Ο Θεός με έκανε ελεύθερο και ανώτερο από κάθε βλάβη, αλλά ο Έλληνας (εθνικός) δεν γνωρίζει να κρίνει σύμφωνα με τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη δωρεά του Δεσπότη μου· αντίθετα θα κατακρίνει και θα πει, ότι, ενώ φαίνεται να απέχουν από τα είδωλα, προσκολλούνται σε όσα προσφέρονται σε αυτά. «Εάν εγώ μετέχω με τη χάρη του Θεού, γιατί να βλασφημούμαι για εκείνο για το οποίο εγώ ευχαριστώ; Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού.» Σε τι μετέχει με τη χάρη, αν όχι στις δωρεές του Θεού; Διότι η χάρη Του είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καταστήσει την ψυχή αμόλυντη και ανώτερη από κάθε κηλίδα. «Να μη γίνεστε πρόσκομμα (απρόσκοπτοι) και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού.» Δηλαδή, να μην προκαλείτε καμία βλάβη σε κανέναν. Διότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε να πλήττουμε μόνο τους αδελφούς μας, αλλά ούτε και τους εκτός της Εκκλησίας. «Καθώς και εγώ προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού.» Επειδή τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και για τη βλάβη των Ιουδαίων, και τα λόγια αυτά ήταν βαριά, τα καθιστά ευπρόσδεκτα και ελαφριά, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του, και λέγοντας ότι επιζητεί το συμφέρον των άλλων. Διότι αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου Χριστιανού, και ο ακριβής ορισμός, και η ανώτατη κορυφή: το να ζητά κανείς το κοινό συμφέρον.

Να εκπληρώνετε τη δύναμη της προσευχής. Διότι, «είτε τρώτε», λέει, «είτε πίνετε είτε οτιδήποτε κάνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Όταν κάθεσαι στο τραπέζι, να προσεύχεσαι· όταν παίρνεις τον άρτο, να αποδίδεις ευχαριστία σε Εκείνον που τον έδωσε. Παρήλθε η ανάγκη των τροφών; Ας μην παρέλθει όμως η μνήμη του ευεργέτη.

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. Το να αναθέτει κανείς τα πάντα στον Θεό και να μην υποδουλώνεται στα δικά του θελήματα, αποτελεί σπουδαίο πράγμα. Διότι, είτε τρώτε είτε πίνετε, λέει ο θείος Απόστολος, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Ο Χριστός, λοιπόν, ο Θεός μας, στα Ευαγγέλιά Του έχει προστάξει να αποκόπτουμε τις αρχές των αμαρτημάτων. Διότι δεν τιμωρείται από Αυτόν μόνο η μοιχεία, αλλά έχει καταδικαστεί και η κίνηση του λογισμού προς την τέλεση της μοιχείας, καθώς λέει: Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Έχοντας, λοιπόν, διδαχθεί από αυτό, οφείλουμε να καθαιρούμε τους λογισμούς. Αν και όλα επιτρέπονται, δεν συμφέρουν όλα, όπως διδασκόμαστε από την αποστολική φωνή. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο σε κάθε άνθρωπο να τρώει για να ζει. Και για όσους διάγουν βίο έγγαμο, με παιδιά και κοσμική κατάσταση, το να τρώνε μαζί άνδρες και γυναίκες είναι ακατάκριτο, αρκεί μόνο να προσφέρουν ευχαριστία σε Εκείνον που χορηγεί την τροφή, και να μη γίνεται αυτό με θεατρικές επιτηδεύσεις ή σατανικά άσματα, κιθάρες και πορνικά λυγίσματα του σώματος. Στους ανθρώπους αυτούς επέρχεται η προφητική κατάρα που λέει τα εξής: «Αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με κιθάρα και ψαλτήρι, αλλά δεν προσβλέπουν στα έργα του Κυρίου και δεν κατανοούν τα έργα των χεριών Του.» Και αν ποτέ υπάρξουν τέτοιοι ανάμεσα στους Χριστιανούς, ας διορθωθούν. Ειδάλλως, ας ισχύσουν για αυτούς τα όσα έχουν κανονικώς θεσπιστεί από τους προκατόχους μας.

Αλλά και όλοι οι ιερωμένοι δεν έχουν απολύτως την άδεια να συντρώγουν με γυναίκες, κατ' ιδίαν, μόνοι με μόνες, ακόμη κι αν αυτές είναι συγγενείς τους, εκτός εάν παρευρίσκονται μαζί άνδρες και γυναίκες ευλαβείς και θεοφοβούμενοι, και εάν από ανάγκη βρεθεί σε οδοιπορία κάποιος μοναχός ή ιερωμένος και, μην έχοντας τα απαραίτητα για το ταξίδι, τύχει να καταλύσει προσωρινά σε πανδοχείο και χάνι ή στο σπίτι κάποιου· όμως και τότε πρέπει να καταλύει με ευλάβεια και σεμνότητα. Και όλα αυτά πρέπει να γίνονται ώστε να εκπληρώνεται το αποστολικό λόγιο που λέει, είτε τρώτε είτε πίνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού, και για να μην οι μοναχοί και οι ιερωμένοι, βλέποντας τις γυναίκες με επιθυμία και πάθος, διαπράξουν μοιχεία μαζί τους στην καρδιά τους, πράγμα το οποίο καταδικάζει ο Κύριος. Αλλά ακόμη κι αν αυτοί, υποθετικά, δεν σκανδαλίζονται από τη θέασή τους (πράγμα σπανιότατο)· ωστόσο, για να μη σκανδαλίζουν τους άλλους, πρέπει να μην το κάνουν αυτό. Διότι και ο Παύλος έλεγε ότι όλα του επιτρέπονται, αλλά δεν είναι όλα ωφέλιμα, καθώς προξενούν σκάνδαλο στους άλλους. Βλέπε και τον 42ο.

Και η αιτία και αυτής της ευχής είναι η δόξα του Θεού· «Διότι σε εσένα πρέπει, λέγει, κάθε δόξα»· και έτσι, κατά τη συνήθεια, αφού δοξολογήσει μαζί με το πλήθος, πάλι από μόνος του ο ιερέας προσεύχεται υπέρ του εαυτού του και του πλήθους, ώστε ο ίδιος μεν να παραστεί ακατάκριτος στην αγία τράπεζα καθαρός από «μολυσμό σαρκός και πνεύματος»· οι δε πιστοί που προσεύχονται μαζί του να αξιωθούν «να μετάσχουν των μυστηρίων» χωρίς ενοχή και κατάκριση, και επιπροσθέτως να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών· και η αιτία της ευχής είναι πάλι η δόξα του Θεού, για την οποία ο Παύλος παρήγγειλε να κάνουμε τα πάντα, λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Αυτός ας είναι παντού ο σκοπός σας, λέγει, το να δοξάζεται ο Θεός. Οι γεωργοί θέτουν ως σκοπό των κόπων τους την παραγωγή των καρπών, για την οποία επιλέγουν να κοπιάζουν· και οι έμποροι το κέρδος, και ο καθένας κάτι άλλο· εσείς όμως σε όλα όσα πράττετε να αναζητάτε τη δόξα του Θεού· διότι είμαστε δούλοι και οφείλουμε αυτή τη διακονία στον Δεσπότη, εφόσον για χάρη της και πλαστήκαμε από αυτόν εξαρχής και αργότερα εξαγοραστήκαμε. Γι' αυτόν τον λόγο θα δεις την Εκκλησία να μεριμνά παντού για τη δόξα του Θεού, και να διακηρύσσει αυτόν τον λόγο ακατάπαυστα, και αυτήν να υμνεί διαμέσου όλων, και αυτήν να θεωρεί τα πάντα, και προς αυτήν να κατευθύνει τα πάντα, τις ευχές, τις δεήσεις, τις μυσταγωγίες, τις παραινέσεις, καθετί ιερό.

Τι λοιπόν; Ούτε μετά τη χειροτονία του, δεν είναι καλό να ξεκουράσει ο ιερέας από τους κόπους και να προσφέρει γεύμα σε εκείνον που τον χειροτόνησε και στη χορωδία γύρω από αυτόν; Εάν βέβαια το κάνει κανείς με τη θέλησή του και με προθυμία, είναι θεμιτό να τρέφει όχι μόνο αυτούς, αλλά πάντοτε και τους πάντες. Όταν όμως αυτά απαιτούνται σαν κάποιος αναγκαστικός φόρος, και συνομιλούν με τους μάγειρες κλαίγοντας, και ξοδεύουν τα χρήματά τους καταρώμενοι τα στομάχια εκείνων που συμμετέχουν στο συμπόσιο, και μάλιστα εάν είναι φτωχοί και, επειδή δεν έχουν τίποτα δικό τους από το σπίτι τους να συνεισφέρουν, δανείζονται με μεγάλους τόκους για να κάνουν αυτά τα έξοδα, δεν ξέρω πώς πρέπει να ονομάσει κανείς αυτό το πράγμα. Διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο αισχρό από εκείνο το τραπέζι ούτε πιο απάνθρωπο, εάν για χάρη λίγης τροφής και για τον χορτασμό μίας ημέρας γίνεσαι βίαιος και παράνομος, πνίγοντας και καταστρέφοντας τον αδελφό σου, αφανίζοντας τη δόξα του Θεού, αποστερώντας τον ευεργέτη, συκοφαντώντας τη χάρη, και μην αφήνοντας τη δωρεά Του να είναι πλέον δωρεά (πώς άλλωστε θα μπορούσε να ονομαστεί έτσι αυτό που αποκτήθηκε με ζημία), ενώ καταντροπιάζεις τον εαυτό σου και αντί για ποιμένας και διάκονος της χάριτος, αποδεικνύεσαι ένας έμπορος και μισθωτός. Και έτσι προδίδεις το αξίωμά σου και την προεδρία, για να φας όπως ο Ησαύ, και καταλύεις το έργο του Θεού για χάρη του φαγητού, όπως είπε ο Παύλος, μολονότι έχεις λάβει την εντολή να κάνεις τα πάντα, ακόμη και να τρως και να πίνεις, προς δόξαν Θεού. Πώς λοιπόν μπορείς να κοιμάσαι, αφού έχεις δειπνήσει κατ' αυτόν τον τρόπο; Με ποιους λογισμούς πείθεις τη συνείδησή σου να ηρεμεί;

Συμβαίνει να είναι κάποιοι τριάντα μαζί. Δεν μπορούν να παραμένουν διαρκώς σε εγρήγορση όλη την ημέρα και τη νύχτα, αλλά κάποιοι από αυτούς αφιερώνονται στην προσευχή για έξι ώρες και επιθυμούν να διαβάσουν, άλλοι υπηρετούν πρόθυμα, και άλλοι από αυτούς κάνουν κάποια χειρωνακτική εργασία. Οφείλουν λοιπόν οι αδελφοί, ό,τι κι αν κάνουν, να συνυπάρχουν μεταξύ τους με αγάπη και χαρά. Και αυτός που εργάζεται ας λέει για εκείνον που προσεύχεται ότι «τον θησαυρό που αποκτά ο αδελφός μου, επειδή είναι κοινός, τον έχω κι εγώ»· και αυτός που προσεύχεται ας λέει για εκείνον που διαβάζει ότι «το όφελος που έχει εκείνος από την ανάγνωση, προχωρά και σε δικό μου κέρδος»· και εκείνος που εργάζεται ας λέει πάλι αυτό, ότι «η διακονία που κάνω είναι προς κοινό όφελος». Διότι, όπως ακριβώς «τα μέλη του σώματος, ενώ είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα», και βοηθούν το ένα το άλλο και το καθένα εκτελεί το δικό του έργο, όπου το μάτι βλέπει για όλο το σώμα, το χέρι εργάζεται για όλα τα μέλη, το πόδι περπατάει φέροντας πάνω του όλα τα μέλη, και το καθένα συμπάσχει, —έτσι ας είναι και οι αδελφοί μεταξύ τους. Και ούτε αυτός που προσεύχεται ας κρίνει εκείνον που εργάζεται, λέγοντας «γιατί δεν προσεύχεται;»· ούτε αυτός που εργάζεται ας κρίνει εκείνον που προσεύχεται, λέγοντας ότι «εκείνος παραμένει σε αδράνεια κι εγώ εργάζομαι», ούτε αυτός που διακονεί να κρίνει τον άλλον. Αλλά ο καθένας, ό,τι κι αν κάνει, ας το κάνει «προς δόξαν Θεού».

Δες και τον Απόστολο, πώς παραγγέλλει να γίνονται όλα προς δόξαν Θεού, φτάνοντας μέχρι και στο φαγητό και στο ποτό· «Είτε λοιπόν», λέγει, «τρώγετε, είτε πίνετε, είτε κάτι άλλο πράττετε, όλα να τα πράττετε προς δόξαν Θεού». Ο δε θείος Ιωάννης, εξισώνοντας το μίσος με τον φόνο, λέγει: «Όποιος μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος».

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Και κατά εκείνων που επιχειρούν να θεολογούν χωρίς Πνεύμα. Εκείνος που έχει λάβει άνωθεν το χάρισμα να φέρει αδιάκοπα στο στόμα του την αίνεση του Θεού, εκείνος που ανοίγει το στόμα του και ελκύει πνεύμα ζωής, φροντίζει να το κάνει αυτό ολοένα και πιο πλατύ κάθε ώρα, για να υποδεχθεί πιο άφθονα τον Λόγο της ζωής, ο οποίος είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου και θα το γεμίσω». Επομένως, και εκείνος που έχει αξιωθεί από τον Θεό να γίνει τέτοιος, μπορεί να έχει την έννοια του Θεού διαπαντός ενυπάρχουσα στην ψυχή του, αποτυπωμένη άπαξ και σαν σφραγισμένη στο ηγεμονικό της ψυχής. Μπορεί επίσης, σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, πάντοτε να χαίρεται, να προσεύχεται αδιαλείπτως, να ευχαριστεί για το κάθε τι, να τα κάνει όλα προς δόξαν Θεού, είτε τρώει είτε πίνει, τρεφόμενος και δυναμωμένος ακατάπαυστα δηλαδή από τον άρτο της ζωής. Σε έναν τέτοιον άνθρωπο, όταν κοιμάται, η καρδιά του αγρυπνά, και όταν είναι ξύπνιος, ποτέ δεν χωρίζεται από τον Θεό με κανέναν τρόπο. Και δηλώνοντας αυτό, ο Απόστολος λέει: «Εκείνος που προσκολλάται στη γυναίκα είναι ένα σώμα, και εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.»

Αλλά επειδή, ω μητέρα, κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως, και νόμιμο είναι το να αριστεύσει κανείς μέχρι τέλους και στην πίστη και στον βίο, παρακαλώ και υπενθυμίζω να πορευτούμε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκαμε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με ασφάλεια στο εξής, ώστε ούτε να κυριευθούμε από την αρνησίχριστη αίρεση που ακόμη μαίνεται, ούτε να παρεκκλίνουμε σε οτιδήποτε αφορά τον ασκητικό βίο που οφείλουμε να τηρούμε, αλλά να τα πράττουμε όλα προς δόξαν Θεού, και να λάμπουμε παντοιοτρόπως με τον φωτισμό των εντολών. Αυτό πιστεύω ότι εφαρμόζετε προς έπαινο της δόξας του Χριστού, προς αιώνιο καύχημά σας, και, ας μου επιτραπεί να πω, και ημών των αμαρτωλών. Διότι, εάν έχουμε έναν Πατέρα, όλοι ονομαζόμαστε αδελφοί αναμεταξύ μας και τις προσπάθειες όλων θεωρούμε δικαιολογημένα ως καύχημα όλων μας.

Ώ της αταξίας! Ώ του ανάρμοστου για μοναχούς θεάματος! Ώ της καταφρονήσεως των θείων νόμων! Έπειτα η ευθύνη ρίχνεται στον ηγούμενο: «Τέτοιου δασκάλου», λένε, «τέτοιοι και οι μαθητές». Άραγε δεν με κάνατε μισητό και στους κατοίκους της πόλης; Άραγε το καλό όνομα, που αποδόθηκε στην οσία αδελφότητά σας, δεν μετατρέπεται στο αντίθετο; Μάχεστε και πολεμάτε, τρώτε και πίνετε όχι με ευλάβεια, όχι ήσυχα, αλλά άσεμνα, αλλά με τρόπο αντίθετο προς τον μοναχισμό. «Είτε λοιπόν τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε κάτι», λέει ο απόστολος, «όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Εσείς όμως δεν πράττετε έτσι, και ντροπιάζετε το άγιο σχήμα, σκανδαλίζετε τους ευλαβείς, και μάλλον και τους ανευλαβείς. Μακάρι να ακουγόταν για τον καθένα από εσάς: «Ω, τι ευλαβές πρόσωπο έχει ο τάδε! Πω πω, πόσο σιωπηλός είναι ο δείνα! Εύγε για τη σεμνότητα εκείνου, για την ευταξία του τάδε, για την ευλαβική ψαλμωδία του άλλου, για την προσήνεια του έτερου». Αυτά και αυτούς που τα κατέχουν στολίζουν, και αυτούς που τα βλέπουν ωφελούν, και τον Θεό ευφραίνουν και εμένα τον αμαρτωλό τιμούν. Τώρα όμως, εξαιτίας των αμαρτιών μου, συμβαίνουν τα αντίστροφα. Και δεν καταφέρομαι εναντίον όλων, επειδή πολλοί, με τη χάρη του Θεού, είναι τέτοιοι όπως ζητά ο λόγος, αλλά εναντίον εκείνων που έχουν παγιδευτεί στην απροσεξία.

Ακούμε να αναγινώσκεται η ιστορία του κατακλυσμού, και τον Κύριο στα ευαγγέλια να λέει: «Όπως ακριβώς στις ημέρες του Νώε έτρωγαν, έπιναν, παντρεύονταν, αγόραζαν, πουλούσαν», και ξαφνικά ήρθε ο κατακλυσμός· έτσι θα γίνει και κατά την παρουσία «του Υιού του ανθρώπου». Και ίσως απορούμε με τους ανθρώπους εκείνης της εποχής, πώς αντιμετώπιζαν τα πράγματα με τόση αναισθησία και δεν ήταν μάλλον έντρομοι και γεμάτοι φόβο. Ας προσέξουμε λοιπόν, μήπως αυτό για το οποίο τους κατηγορούμε, το πάθουμε και εμείς χωρίς να το καταλάβουμε. Τώρα πλέον δεν κατασκευάζεται η κιβωτός, η οποία χρειάστηκε εκατό χρόνια για να ολοκληρωθεί· αλλά κάθε ημέρα βλέπουμε έτοιμο τον τάφο, στον οποίο πρόκειται να εισέλθουμε. Ήδη κάθε ημέρα ο θάνατος ενεργεί, καθώς καθένας από τους αδελφούς μας φεύγει από τη ζωή. Τα τωρινά είναι μάλλον φοβερότερα από εκείνα· γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε. Και δεν λέω: να μην φάμε, να μην πιούμε, να μην ντυθούμε· δεν λέω αυτό· αλλά «είτε τρώμε είτε πίνουμε είτε κάνουμε κάτι, όλα να τα κάνουμε προς δόξαν Θεού, χωρίς να γινόμαστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού», όπως διδάσκει ο Απόστολος.