Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:4

Ας προσηλώσουμε τον νου προς τον ουρανό, από όπου και προσδοκούμε τον Σωτήρα Κύριο Χριστό. Βʹ. Σήμερα άβυσσος απρόσιτου φωτός· σήμερα απεριόριστη έκχυση θείας αίγλης στο όρος Θαβώρ καταυγάζει τους αποστόλους. Σήμερα αναγνωρίζεται ως Δεσπότης της Παλαιάς και της Νέας Διαθήκης ο Ιησούς Χριστός, αυτό το προσφιλές σε εμένα πράγμα και όνομα, το όντως γλυκύτατο και ποθεινότατο, που υπερβαίνει κάθε έννοια γλυκύτητας. Σήμερα ο αρχηγός της Παλαιάς Διαθήκης Μωυσής, ο θείος νομοθέτης, παρίσταται στο όρος Θαβώρ ενώπιον του νομοδότη Χριστού με τον σεβασμό δούλου προς τον Δεσπότη, και βλέπει λαμπρά την οικονομία Του, στην οποία παλαιότερα είχε μυηθεί συμβολικά· διότι αυτό ακριβώς θα έλεγα εγώ ότι υποδηλώνουν «τα οπίσθια του Θεού»· και βλέπει καθαρά τη δόξα της θεότητας, αφού σκεπάστηκε υπό την οπή της πέτρας, όπως αναφέρει η Γραφή. Πέτρα δε είναι ο Χριστός, ο σαρκωθείς Θεός, ο Λόγος και Κύριος, καθώς ρητά μας δίδαξε ο θείος Παύλος: «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», ο Οποίος μισάνοιξε τη δική Του σάρκα σαν μια μικρότατη οπή, και καταύγασε τους παρόντες με άπλετο φως, πιο δυνατό από κάθε όραση.

Λʹ. Γιατί όμως κατατίθεται σε καινό τάφο, στον οποίο κανένας νεκρός δεν είχε ακόμη κατατεθεί; Νομίζω, για να μην υποπτευθούν πως η ανάσταση αφορούσε κάποιον από τους παλαιότερα τεθαμμένους. Διότι είναι έτοιμοι για κακουργία εκείνοι που φθονούν την ίδια τους τη σωτηρία, και είναι οξύτατοι προς την απιστία. Προκειμένου, λοιπόν, να αποδειχθεί ολοφάνερη και πεντακάθαρη η ανάσταση του Κυρίου, θάπτεται μόνος στο καινό και κενό μνήμα, η πνευματική πέτρα της ζωής, από την οποία, καθώς τους ακολουθούσε, έπιναν οι αγνώμονες· ο ακρογωνιαίος και αχειρότμητος λίθος καλύπτεται μέσα σε λαξευμένη πέτρα.

Και πάλι ο νους θα θυμηθεί θεωρητικά εκείνον τον λίθο, που αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινο χέρι από το παρθενικό όρος και συνέτριψε την εικόνα της πλάνης, και, αφού έγινε μέγα όρος, γέμισε όλη την οικουμένη με τη θεογνωσία. Ο ίδιος ονομάζεται και μέγας λίθος και άνθρακας και σάπφειρος και ίασπις. «Ιδού εγώ», λέγει ο Κύριος στην αγία πόλη, «ετοιμάζω για σένα τον λίθο σου ως άνθρακα και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπι». Αυτός είναι και πέτρα σκανδάλου και πέτρα υδάτων ζωής. «Διότι έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Και πάλι: «Εκείνος που θα πέσει», λέει ο Κύριος, «πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συνθλιβεί, και πάνω σε όποιον πέσει» ο λίθος, δηλαδή κατοικήσει, «θα τον λικμίσει».

Ετοιμάσου για την έξοδο από αυτόν τον βίο μέσω αγαθών έργων, διότι καθένας που αναχωρεί για μακρινή πορεία χρειάζεται πολλά αναλώματα και εφόδια, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι, όταν εξέρχονταν από την Αίγυπτο, πήραν με θεία παραχώρηση τα κοσμήματα των Αιγυπτίων ως εφόδια για την παλαιά δουλεία, την οποία υπέστησαν ως δούλοι στην Αίγυπτο, και αφού έφαγαν άζυμα με πικρά χόρτα, έζωσαν τη μέση τους, έπιασαν τα ραβδιά στα χέρια τους με προσοχή και σπουδή, βγήκαν από εκεί, απαλλάχθηκαν από τη δουλεία και ξέφυγαν από τον Φαραώ. Έτσι και εσύ, άνθρωπε, «ετοίμαζε τα έργα σου για την έξοδο». Διότι η Αίγυπτος ήταν εικόνα ολόκληρου του ανθρώπινου βίου, ο Φαραώ εικόνα του νοητού Φαραώ, και η δουλεία εικόνα της δουλείας της αμαρτίας· ο Μωυσής προτύπωνε τον Χριστό· η διάβαση της Ερυθράς τη διάβαση του βίου και της σάρκας και της ερυθράς αμαρτίας· η μωσαϊκή ράβδος τη ράβδο του Χριστού, το ξύλο του σταυρού· ο πνιγμός των Αιγυπτίων την ήττα των δαιμόνων· η ανάβλυση υδάτων από την πέτρα ήταν τύπος της άχραντης πλευράς του Χριστού, μέσω ύδατος και αίματος («και η πέτρα», λέει, «ήταν ο Χριστός»)· η δόση του νόμου προχάραγμα του Ευαγγελίου· η κατάληψη της επίγειας Ιερουσαλήμ σύμβολο της ουράνιας, προς την οποία και ανέρχονται, μετά τη φυγή από τη νοητή Αίγυπτο και τους Αιγυπτίους και τον Φαραώ, οι Ισραηλίτες, δηλαδή αυτοί που έχουν νου που θεωρεί τον Θεό.

Και κάνοντας πάρα πολλά άλλα θαύματα, εκείνη η ράβδος, όταν χρησιμοποιήθηκε από τον Μωυσή, «προτύπωνε σαφώς» τον σταυρό του Κυρίου. Διότι, αφού σταυρώθηκε σε αυτόν εκουσίως ο Δεσπότης μας, δεν μας λύτρωσε απλώς από την Αίγυπτο και τη δουλεία του Φαραώ, αλλά, ενώ είχαμε πουληθεί στην αμαρτία, με το δικό του αίμα «μας εξαγόρασε» και μας ελευθέρωσε από την τυραννία του διαβόλου και τα δεσμωτήρια του άδη, και, διαχωρίζοντας ευλόγως την Ερυθρά και αιματώδη θάλασσα της αμαρτίας, μας καθοδήγησε προς τη γη της επαγγελίας της «άνω Ιερουσαλήμ», ενώ τον σατανά Φαραώ και τη στρατιά του, μαζί με την πλήρη πανοπλία της αλαζονείας του, τους βύθισε στον άδη. Και δεν παύει να ποτίζει τον νέο ισραηλιτικό λαό με νερό και αίμα από τη δική του πλευρά, όπως ακριβώς εκείνη η πέτρα πότιζε τότε άφθονα τον ισραηλιτικό λαό («και η πέτρα», λέει η Γραφή, «ήταν ο Χριστός»), και αντί για την «πικρία των υδάτων της Μερράς» μετέβαλε τις πικρόγονες πηγές της απιστίας σε πίστη· και ποταμοί ζωντανού νερού έρρευσαν από τα σπλάχνα εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν, και, ποτίζοντας εκείνη τη Σαμαρείτιδα γυναίκα με νερό που αναβλύζει για την αιώνια ζωή, τη γλύκανε.

Έτσι, λοιπόν, από τον ίδιο τον βωμό, βλέποντας αυτούς που υπηρετούσαν τον βωμό και ήταν σε όλα εξαιρετικά θρησκόληπτοι, τους κέρδισε στην Αθήνα, όπως και άλλος από τους αποστόλους κάπου αλλού. Αφού μοίρασαν μεταξύ τους τα έθνη, τα οποία αποτελούσαν ταμεία του εχθρού, άρπαξαν ως θησαυρούς εκείνους που ήταν αιχμάλωτοι στο θέλημά του, και τους προσέφεραν ήδη ως λάφυρο και απαρχή στον Δεσπότη των όλων. Κατά τον καιρό λοιπόν αυτόν και την ημέρα τα απέρριψαν, δηλαδή τα θεώρησαν βδελυρά και τα αποστρέφονταν, τα χειροποίητα εκείνα είδωλα, και τα εξόριζαν από τις διάνοιές τους, ώστε να μην ανέχονται ποτέ πια ούτε την ανάμνησή τους. Ακόμη και την ίδια την ύλη, έστω και αν θεωρούνταν από τους πολλούς ως η πλέον πολύτιμη, λόγω της υπερβολικής τους αγάπης προς τον Θεό, αποφάσισαν να τη θεωρούν παραπεταμένη και περιφρονημένη, και να προσφέρουν τη θυσία που αρμόζει μόνο στον Θεό. Επομένως, αποβάλλοντας το κίβδηλο και απατηλό εκείνων των ειδώλων, κατευθύνονταν αναγκαστικά και πολύ επίκαιρα προς τη στερεή πέτρα. Και αυτή είναι, όπως γνωρίζει καλά ο λόγος της δικής μας θεογνωσίας, ο Χριστός και Θεός μας. Διότι, όπως λέει εκείνος που κατανόησε τόσο όσο και ο ίδιος κατανοήθηκε: «Όλοι οι πατέρες μας έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό. διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Από την άλλη, εκείνος που είχε το μάτι της ψυχής του καθαρισμένο και διαυγές, είπε: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου. και καθένας που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί».

Διότι, εάν ολόκληρο το ένα και τέλειο Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός, ποια είναι η ανάγκη να εκπορεύεται αυτό και εκ του Υιού; Ειδάλλως, συγκέντρωσε εσύ τα άτοπα. «Αλλά το Πνεύμα», λέγει, «είναι πλήρωμα του Υιού. Και από το πλήρωμά του, λέγει ο Ιωάννης στο Ευαγγέλιό του, όλοι εμείς λάβαμε. Το να λέγεται λοιπόν "από το πλήρωμά του", σε τι θα διέφερε από το να λέμε "εξ αυτού" ή και ότι "λαμβάνουμε από αυτόν"; Διότι είναι προφανές ότι λαμβάνουμε επειδή εκείνος δίνει. Και έπιναν, λέγει ο απόστολος Παύλος, από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός. Και πάλι: όλοι ποτιστήκαμε ένα Πνεύμα. Εάν λοιπόν το Πνεύμα είναι πόμα, και το πόμα προέρχεται από την πέτρα, και η πέτρα είναι ο Χριστός, άρα το Πνεύμα προέρχεται εκ του Χριστού». Ναι, το Πνεύμα που νοείται ως πόμα και που μας μεταδίδεται από το πλήρωμα του Χριστού, θα μπορούσε να λεχθεί ότι προέρχεται εκ του Χριστού όπως και διά του Χριστού. Αλλά δεν ήταν αυτό το παντελές και υπερτελές Πνεύμα, το όλο πλήρωμα του Χριστού. Διότι εκείνο εκπορεύεται μόνο εκ του Πατρός, όπως έχει αποδειχθεί από πολλά. Επειδή όμως μένει στον Υιό, ευλόγως και είναι και ονομάζεται πλήρωμα του Χριστού. Και απλώς Πνεύμα Χριστού, όπως και πνεύμα δυνάμεως και σοφίας. Ο Χριστός δε είναι και δύναμη και σοφία του Θεού· μάλλον όμως, για να διατυπωθεί σαφέστερα το λεγόμενο, πρέπει να ειπωθεί το εξής: πηγή ονομάζεται ο Πατήρ.

81. Όλοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό με ύδωρ και Άγιο Πνεύμα, και όλοι τρώμε την ίδια πνευματική τροφή, και όλοι πίνουμε το ίδιο πνευματικό ποτό. Και αυτά είναι ο Χριστός, αλλά στους περισσότερους από εμάς δεν ευαρεστείται ο Θεός. Διότι πολλοί από τους πιστούς και ζηλωτές, με πολλούς κόπους άσκησης και σωματικής αγωγής καταπόνησαν και εξάντλησαν τα σώματά τους, επειδή όμως δεν είχαν κατάνυξη που να προέρχεται από συντετριμμένο και φιλάγαθο φρόνημα, ούτε συμπόνια από αγάπη προς τον πλησίον και προς τον εαυτό τους, εγκαταλείφθηκαν κενοί από το πλήρωμα του Αγίου Πνεύματος, και βρέθηκαν μακριά από τη γνώση του Θεού, έχοντας άκαρπη τη μήτρα της διανοίας τους, και λόγο ανάλατο και αφώτιστο.

Και το να πλήττετε με αυτόν τον τρόπο τις συνειδήσεις των αδελφών σας; Α' Κορ. 10, 2-4: «Εις τον Μωυσήν εβαπτίσαντο». Έχοντας στραμμένο το βλέμμα τους σε εκείνον, λέγει, και παίρνοντας θάρρος, αφέθηκαν να βαπτιστούν στο θαλάσσιο ρεύμα, και έπειτα ακολουθώντας τον σκιάζονταν ομοίως από τη νεφέλη. Διότι, αν και δεν καλύφθηκαν από το νερό, ωστόσο πορεύονταν ευρισκόμενοι μέσα σε εκείνον τον χώρο του νερού, όπου είναι αναπόφευκτο όσοι τον διασχίζουν να καταβαπτιστούν εντελώς από το νερό. «Εκ πνευματικής ακολουθούσης πέτρας». Η πέτρα, βεβαίως, που ανέβλυσε το νερό για τους Ισραηλίτες ήταν αισθητή, αλλά δεν ανέβλυσε λόγω της δικής της φύσης, παρά με τη δύναμη της πνευματικής πέτρας που ήταν παρούσα σε αυτήν κατ' ενέργειαν και η οποία ανταποκρινόταν στην ανάγκη εκείνων που διψούσαν, δηλαδή που μεταποιούσε και μεταμόρφωνε τα πάντα για τη σωτηρία και την ωφέλειά τους και συμβάδιζε με το θέλημά τους, και άλλοτε μεν στερέωνε το νερό όμοια με πέτρες για να διαβούν, άλλοτε καλλιεργούσε τον ουρανό για να τους παράσχει άφθονη τροφή, και άλλοτε άνοιγε την πέτρα για να γεννήσει νερά. Γι' αυτό εύλογα θα ειπωθεί ότι «έπιαν από την πνευματική πέτρα»· διότι αυτή ήταν που μετέτρεψε την αισθητή πέτρα σε πηγή υδάτων. Και ποια ήταν, λέγει, εκείνη η πνευματική πέτρα, η οποία τους ακολουθούσε σε όλα αυτά και, ανάλογα με την ανάγκη της κάθε περίστασης, μεταστοιχείωνε και μετέβαλλε αναλόγως τις φύσεις των πραγμάτων;

Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε από τον απόστολο, «όλοι εβαπτίσθησαν στον Μωυσή» και τα εξής, «η δε πέτρα ήταν ο Χριστός»; Τα παλαιά αποτελούσαν τύπο των νέων, και ο νόμος ήταν σκιά, ενώ η χάρη σώμα. Επειδή, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι καταδίωκαν τους Εβραίους, και οι Εβραίοι, αφού διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα, απαλλάχθηκαν από την πικρή δεσποτεία των Αιγυπτίων, η θάλασσα αποτελεί τύπο της κολυμβήθρας, η νεφέλη του Πνεύματος, ο Μωυσής του Σωτήρος Χριστού, η ράβδος του σταυρού, ο Φαραώ του διαβόλου, οι Αιγύπτιοι των δαιμόνων, το μάννα της θείας τροφής, και το νερό της πέτρας του σωτηρίου αίματος. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, μετά τη διάβαση της Ερυθράς θάλασσας, απόλαυσαν τη θαυμαστή τροφή και το παράδοξο νάμα, έτσι και εμείς, μετά το σωτήριο βάπτισμα, συμμετέχουμε στα θεία μυστήρια.

Στο δε ένατο, σχετικά με το «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», και σχετικά με το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σας», και σχετικά με το «Η πύλη αυτή θα είναι κλειστή», όλα αυτά ερμηνεύονται με ασέβεια. Στο δε δέκατο, σχετικά με το «Σε εσάς εστάλη ο λόγος της σωτηρίας», και σχετικά με το «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», και σχετικά με το «Τα χέρια μας ψηλάφησαν, περί του Λόγου της ζωής», και σχετικά με το «Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε τον Υιό Του τον μονογενή» και τα εξής.

Διότι έθεσε σε αυτόν τον Μωυσή, όπως ακριβώς εκεί τον Αδάμ· και του μιλούσε ο Θεός όπως στον Αδάμ, και ο Μωυσής μιλούσε στον Θεό όπως ο Αδάμ. Όμως ο Αδάμ δεν είχε, όπως αυτός, την ελπίδα της υπόσχεσης ότι θα παρουσιαστεί εκεί σωματικώς ο μονογενής Υιός του Θεού και Θεός. Εκείνος είχε το δέντρο της ζωής, αλλά όχι την ίδια τη ζωή· τούτος όμως κατείχε μέσω των προφητών τη χάρη του Πνεύματος, πιο φανερή από το δέντρο της ζωής, με την υπόσχεση ότι η τέλεια και αληθινή ζωή θα δοθεί εν Χριστώ. Εκείνος ο παράδεισος είχε ζωή χωρίς κόπο και έγνοιες, και δέντρα και καρπούς ωραίους για βρώση· είχε και τούτος το μάννα από τον ουρανό ως έτοιμη τροφή, όπως έχει ειπωθεί, και έπιναν από την ακολουθούσα πέτρα νερό πιο γλυκό από το μέλι. Και όχι μόνο αυτό, αλλά «τα ενδύματά τους και τα υποδήματά τους δεν πάλιωναν ούτε φθείρονταν», αλλά συναυξάνονταν και αυτά με τα σώματά τους, και δεν υπήρχε άρρωστος ανάμεσα στις φυλές τους. Εκείνοι στον πρώτο παράδεισο είχαν την απειλή του θανάτου και της κατάρας σε περίπτωση παράβασης της εντολής· αυτοί σε τούτον εδώ είχαν την ελπίδα της άφεσης των αμαρτιών και την ευλογία της αιώνιας ζωής σε περίπτωση που κάποιος από αυτούς δεν τηρούσε τον νόμο του Θεού, καθώς υπήρχε η υπόσχεση της έλευσης του Χριστού για να κάνει το αδύνατο σε αυτούς δυνατό, όχι προς κατάκριση όσων δεν τον τήρησαν, αλλά προς σωτηρία εκείνων που πίστεψαν.

ζ΄. Αυτά, λοιπόν, έκαναν οι Χριστομάχοι, αγνοώντας τον Εσταυρωμένο, η κτίση όμως δεν αγνόησε τον δικό της Δεσπότη και Δημιουργό· διότι, ενώ ακόμη ο Σωτήρας κρεμόταν στον σταυρό, ο αισθητός ήλιος, βλέποντας τον Ήλιο της δικαιοσύνης να υβρίζεται από τους άνομους, και μη μπορώντας να αντέξει αυτό το τόλμημα, φεύγει σκοτεινιάζοντας τη γη, θεωρώντας άτοπο να συνεργεί και να φωτίζει μάτια που διαπράττουν τη μεγαλύτερη ασέβεια. Και όχι μόνο ο ήλιος έφευγε, αλλά και η γη σειόταν, μην μπορώντας να αντέξει την ανομία αυτών που γίνονταν, αποδεικνύοντας και διδάσκοντας ότι αυτός που σταυρωνόταν ήταν Θεός. Γι' αυτό δεν ανεχόταν, αλλά αγανακτούσε, μη θέλοντας να σηκώνει πάνω της τους θεοστυγείς Ιουδαίους· διότι ούτε ο Κάιν με την αδελφοκτονία του δεν μόλυνε τόσο τη γη, ούτε η κατασκευή του πύργου από τους γίγαντες τη βάρυνε τόσο, ούτε τη μόλυναν τόσο οι Σοδομίτες με τις αθέμιτες πράξεις τους, ούτε αυτοί που έπλασαν είδωλα από αυτήν, ούτε το αίμα που χύθηκε από τον Άβελ έως τον Ζαχαρία της προκάλεσε τέτοιο κακό, όσο αυτό το μεγάλο ασέβημα που τόλμησαν οι Ιουδαίοι. Γι' αυτόν τον λόγο σχίζονταν και οι σκληρές πέτρες, για να μάθουν ότι αυτός είναι η πνευματική και ζωντανή πέτρα. «Έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα ήταν ο Χριστός». Ω, τι αγνωμοσύνη των Ιουδαίων!

Διότι εάν είμαι Κύριος, λέγει, θα έπρεπε οπωσδήποτε εσείς να κάνετε το έργο των δούλων. Και έργο των δούλων είναι να πράττουν όσα προστάζει ο κύριος. Έπειτα μας λέει τι κερδίζει εκείνος που τον ακούει, και όχι μόνο ακούει, αλλά και εφαρμόζει. Διότι είναι όμοιος με άνθρωπο οικοδόμο, ο οποίος οικοδόμησε πάνω στην πέτρα. Πέτρα, λοιπόν, είναι ο Χριστός, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος. Σκάβει δε και εμβαθύνει εκείνος που δεν δέχεται επιπόλαια τους λόγους της Γραφής, αλλά ερευνά τα βάθη τους δια του Πνεύματος.

Διότι πρόλαβες να τον θεμελιώσεις πάνω στην πέτρα ως φρόνιμος, και η πέτρα είναι ο Χριστός. Οι άνεμοι λοιπόν θα φυσήξουν και οι ποταμοί θα ορμήσουν από την άνωθεν βροχή και παραχώρηση· αυτός όμως ας παραμένει για σένα σταθερός και ασάλευτος, ώστε να λες καυχώμενος εν Κυρίω: χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, άρα διήλθε η ψυχή μας το ακαταμάχητο ύδωρ. Ο δε Θεός πάσης παρακλήσεως είθε ο ίδιος να σε παρηγορήσει τελειότερα διά του Παρακλήτου και ομοδυνάμου Πνεύματος.