Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:1

Αυτός λοιπόν ο Λόγος και Θεός, ο οποίος είναι η πατρική σοφία και δύναμη, όντας ασώματος, όπως ακριβώς ο Θεός και Πατέρας του, για τη δική μας σωτηρία οικοδόμησε το σώμα του στην κοιλιά της Μαρίας της Θεοτόκου, χωρίς τη συμμετοχή άνδρα, και έγινε, όπως είπα, άνθρωπος, και κατέστησε τον εαυτό του υπόδειγμα κάθε αρετής· ώστε όσοι επιθυμούν να τον ακολουθήσουν να έχουν ως οδό το θείο πρότυπο, με το οποίο εξομοιούμενοι, γίνονται κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως λέει το Σκεύος της εκλογής: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως ακριβώς και εγώ του Ιησού Χριστού». Μετά λοιπόν το πάθος και την ανάστασή του, η σοφία, η δύναμη, ο Λόγος και Θεός, απέστειλε τους αποστόλους προς όλους τους άφρονες, τους ασύνετους εθνικούς, οι οποίοι δεν γνώριζαν τον Θεό, αφού πρώτα παρέθεσε τράπεζα, δηλαδή το άγιο θυσιαστήριο, και πάνω σε αυτήν άρτο ουράνιο και άφθαρτο, ο οποίος χαρίζει ζωή σε όλους όσοι μεταλαμβάνουν από αυτόν, δηλαδή το άγιο και πανάγιο σώμα του, και οίνο που ευφραίνει την καρδιά, και δημιουργεί νήψη στην ψυχή καθενός από εκείνους που τον γεύονται, έχοντας αναμείξει, σαν σε κρατήρα, το ίδιο του το αίμα, και έχοντας καλέσει τους κλητούς και εκλεκτούς μέσω των αποστόλων του, ώστε εκείνοι που υπακούουν στη φωνή του να εγκαταλείπουν κάθε αφροσύνη και να αναδεικνύονται πολίτες της βασιλείας των ουρανών. Ο Άρ. είπε: Επειδή συνέδεσες με το σώμα το χωρίο «Ο Κύριος με έκτισε», καλώς, και εγώ συμφωνώ μαζί σου διά της έγγραφης μαρτυρίας.

Και αυτή πάλι είναι η χάρη του Σωτήρα: διότι, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, πρόσφερε το δικό του σώμα στον θάνατο υπέρ ημών, για να απαλλάξει τους πάντες από τον θάνατο. Θέλοντας δε να μας δείξει την ουράνια και ευάρεστη πολιτεία του, την αποτύπωσε στον εαυτό του, ώστε να μην εξαπατώνται πλέον εύκολα ορισμένοι από τον εχθρό, έχοντας ως ενέχυρο για την ασφάλειά τους τη νίκη που Εκείνος πέτυχε για εμάς εναντίον του διαβόλου. Γι' αυτό, λοιπόν, όχι μόνο δίδαξε, αλλά και έκανε πράξη όσα δίδαξε, ώστε ο καθένας να τον ακούει μεν να ομιλεί, αλλά και βλέποντάς τον σαν σε εικόνα, να λαμβάνει από αυτόν το παράδειγμα της έμπρακτης εφαρμογής, ακούγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Τελειότερη δε διδασκαλία ως προς την αρετή δεν θα μπορούσε κανείς να βρει από εκείνη που ο Κύριος αποτύπωσε στον εαυτό του. Διότι, είτε ανεξικακία, είτε φιλανθρωπία, είτε αγαθότητα, είτε ανδρεία, είτε ελεημοσύνη, είτε δικαιοσύνη, όλα θα τα βρει κανείς να έχουν γίνει πράξη σε Αυτόν, ώστε να μη λείπει τίποτα από την αρετή σε εκείνον που μελετά αυτόν τον ανθρώπινο βίο Του. Αυτό, άλλωστε, γνωρίζοντας ο Παύλος έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Οι μεν νομοθέτες των Ελλήνων έχουν τη χάρη μόνο μέχρι τα λόγια· ο Κύριος όμως, επειδή είναι αληθινά ο Κύριος των πάντων και φροντίζει για τα δημιουργήματά Του, όχι μόνο νομοθετεί, αλλά έδωσε και τον εαυτό Του ως πρότυπο, ώστε να γνωρίζουν όσοι το επιθυμούν τη δύναμη της έμπρακτης εφαρμογής.

Από τον ίδιο λόγο «Γίνεσθε μιμητές μου», λέγει, «καθώς και εγώ είμαι του Χριστού». Είναι φανερό ότι αναφέρεται στον άνθρωπο που έχει τεθεί ως θεμέλιο. Διότι της θεότητας του Λόγου ούτε ο Παύλος ούτε κανείς άλλος δύναται να γίνει μιμητής, παρά μόνον στα παθήματα και στην πραότητα του Χριστού, για τα οποία ο Πέτρος λέγει να ακολουθούμε τα ίχνη Του, καθώς και ο Παύλος είπε ότι αναπληρώνει τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη δική του σάρκα. Αναντίρρητα, λοιπόν, εκείνος που θεμελιώθηκε προ του αιώνος στα απόκρυφα της πατρικής διάνοιας βρισκόταν εν προγνώσει, αυτόν δηλαδή που επρόκειτο να δημιουργήσει από τη Μαρία ως Κυριακό άνθρωπο.

Ας μην αγνοεί αυτός που κυριεύεται από τις ηδονές και μάλλον ευφραίνεται με αυτές, ότι και ο ίδιος, όπως οι Ιουδαίοι, ζητά τον Βαραββά και σκοτώνει τον Κύριο. Διότι έτσι και οι Ιουδαίοι, επειδή αγάπησαν τον φαύλο τρόπο ζωής του Βαραββά, τελικά απέδιωξαν την αρετή. Ας γνωρίζει επίσης και εκείνος που δεν είναι ισχυρός στην πίστη, ότι είναι όμοιος με εκείνους που απιστούν και λένε: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Διότι και εκείνοι, όντας άπιστοι, ξεστόμιζαν αυτά τα λόγια. Τι πρέπει λοιπόν να πράττει κανείς ενόψει αυτών; Τίποτε άλλο παρά να πιστεύει στον Χριστό και να πολιτεύεται σύμφωνα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»· και αφενός μεν να αποφεύγει τη φιλία των Ιουδαίων, και την απιστία, και τη χλεύη, και τους μύθους, και τις ατελείωτες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν μάλλον άσκοπες συζητήσεις παρά εξυπηρετούν την οικονομία του Θεού που στηρίζεται στην πίστη· αφετέρου δε να κρατιέται από τον σταυρό, να πολιτεύεται επαξίως αυτού και να διακηρύττει τα ίδια λόγια με τον Παύλο: «Σε εμένα όμως ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού.

ΠΡΑΞΕΙΣ. Σε όλα σας υπέδειξα ότι, κοπιάζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο, πρέπει να στηρίζετε τους αδυνάτους. Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ. Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς κι εγώ είμαι του Χριστού. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο των πιστών στον λόγο, στη διαγωγή, και τα εξής.

Πρώτον, λοιπόν, αυτό που είναι και το πρωταρχικό, πρέπει η ταπεινοφροσύνη να κατορθώνεται από αυτόν εν αγάπη Χριστού με τέτοιον τρόπο, ώστε, ακόμη και όταν σιωπά, το παράδειγμα των έργων του να προβάλλεται προς διδασκαλία ισχυρότερο από κάθε λόγο. Διότι, εάν αυτός είναι ο ορισμός του Χριστιανισμού, δηλαδή η μίμηση του Χριστού στο μέτρο της ενανθρωπήσεως, σύμφωνα με αυτό που αναλογεί στην κλήση του καθενός, εκείνοι στους οποίους έχει εμπιστευθεί η καθοδήγηση των πολλών οφείλουν, μέσω της δικής τους μεσιτείας, να προάγουν τους ακόμη πιο αδύναμους προς την εξομοίωση με τον Χριστό, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο που λέει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού».

Ο Παύλος, ο Βαρνάβας και ο Τιμόθεος ολοκλήρωσαν τον δρόμο της αγνείας και τον αγώνα αμόλυντα, ως αληθινοί μιμητές του Χριστού. Αλλά και του Ηλία και του Ελισσαίου και πολλών άλλων θα βρεις τον βίο παρόμοια αγνό και άμωμο. Εάν, λοιπόν, θέλεις να μιμηθείς αυτούς, να μιμείσαι δυναμικά τους πρεσβυτέρους, των οποίων, όπως λέει, «αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής, να μιμείστε την πίστη». Και το: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού».

Έχουν μισηθεί λοιπόν εξαιτίας αυτών, λέγει, ω Πατέρα. Διότι δεν έγιναν πιο μισητοί σε αυτούς που ζουν στον κόσμο επειδή καταδικάστηκαν για κάποιες αισχρές ή ανόσιες πράξεις, αλλά επειδή τους έδωσα τον δικό σου λόγο, έτσι ώστε εξαιτίας αυτού να βρεθούν πλέον και αυτοί εκτός του κόσμου, όπως ακριβώς εγώ. Επειδή η εν Χριστώ πολιτεία και ζωή έχει διαχωριστεί εντελώς από το γεώδες φρόνημα και την κοσμική κατάσταση, και ακολουθώντας την, στο μέτρο του εφικτού, θα μπορούσαμε να αποφύγουμε και εμείς να συγκαταλεγόμαστε σε όσους ανήκουν στον κόσμο. Για τον λόγο αυτόν ο θεσπέσιος Παύλος μάς έδωσε την εντολή να ακολουθούμε τα ίχνη Του. Και τότε θα ακολουθήσουμε με τον καλύτερο τρόπο, όταν αγαπάμε να φρονούμε μόνο τα υπερκόσμια, και αφού στήσουμε τον νου μας ψηλότερα από το σαρκικό φρόνημα, ατενίζουμε μόνο τα επουράνια. Συγκαταλέγει δε και πάλι τον εαυτό του με τους μαθητές λόγω της ανθρώπινης φύσης, μιμούμενοι τον οποίο, όταν θεωρείται βέβαια ως άνθρωπος, ανερχόμαστε σε κάθε είδος αρετής, όπως ακριβώς λέγαμε προηγουμένως, αποφεύγοντας ολόκληρη την αμαρτία στον κόσμο, έχοντας αναδειχθεί αλλότριοι και ξένοι από τα κακά του. Όπως ακριβώς, άλλωστε, και ο θείος Παύλος μάς γράφει για τον εαυτό του και για τον Χριστό: «Μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα και εγώ για τον κόσμο», προσθέτοντας δε και σε κάποιο άλλο σημείο λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού».

Επρόκειτο να γίνουν μυσταγωγοί και δάσκαλοι όλης της οικουμένης οι μακάριοι μαθητές. Έπρεπε λοιπόν αυτοί, έχοντας άρτια ευσέβεια, να αναδειχθούν σε όλους, όφειλαν να γνωρίζουν την οδό της ευαγγελικής πολιτείας, και να είναι τεχνίτες σε κάθε αγαθό έργο, και να μεταδίδουν τον ακριβή και σωτήριο και απόλυτα καθαρό στην αλήθεια λόγο σε αυτούς που εκπαιδεύονταν· ως άνθρωποι που έχουν ήδη αναβλέψει, και έχουν τη διάνοιά τους καταυγαζόμενη από το θείο φως· για να μην είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών· διότι δεν θα μπορούσαν αυτοί που είναι εγκλωβισμένοι στο σκοτάδι της άγνοιας να οδηγήσουν στην επίγνωση της αλήθειας εκείνους που νοσούν από τα ίδια· διότι αν το θελήσουν αυτό, θα κατακρημνιστούν και οι δύο στον βόθρο των παθών. Έπειτα, αναιρώντας το επιδεικτικό πάθος της αλαζονείας πολλών, ώστε να μη φιλονικούν να ξεπεράσουν σε τιμή τους δασκάλους, πρόσθεσε: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του». Και αν κάποιοι έφταναν στο σημείο να προοδεύσουν τόσο ώστε να κατακτήσουν αρετή εφάμιλλη με εκείνους που τους διδάσκουν, θα σταθούν στο μέτρο των δασκάλων τους, και θα γίνουν μιμητές εκείνων· και αυτό θα το επιβεβαιώσει πάλι ο Παύλος, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ του Χριστού». Εφόσον λοιπόν ο δάσκαλος δεν κρίνει ακόμη, γιατί κρίνεις εσύ;

Όπως, λοιπόν, είναι αδύνατον ένα νεογέννητο παιδί, με μικρά και πάρα πολύ απαλά πόδια, που μόλις μπορεί να περπατήσει λίγο, να ακολουθήσει τους ταχύποδες νέους, έτσι είναι αδύνατον ο νους που αποβλέπει μόνο στη δειλία, να μπορέσει να ακολουθήσει τα ίχνη του Χριστού. Ο Οποίος υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, και γεύτηκε για εμάς την πίκρα του θανάτου, αν και είναι Θεός απαθής και αθάνατος, εφόσον υπάρχει ως Λόγος και Μονογενής του Πατρός, ώστε, θέτοντας τον Εαυτό Του σε εμάς ως υπόδειγμα και πρότυπο, να μας καλέσει στην εφικτή μίμηση. Διότι γι' αυτό ακριβώς το κατόρθωμα σεμνυνόταν και ο μέγας στην τόλμη Παύλος, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ του Χριστού.» Με ποια πλεονεκτήματα, λοιπόν, βιαζόταν να στεφανώσει τον εαυτό του ο μαθητής του Χριστού, ο στρατιώτης του Χριστού, αυτός που έχει ευλόγως καταστεί ταξίαρχός μας εξαιτίας της αρετής που διαθέτει;

Επιστολή προς τον μοναχό Ιωάννη Περί υπομονής, και περί του να μην εξαπατάται κανείς από τους λογισμούς με την πρόφαση των δικαιωμάτων, και να λέει ότι πορεύομαι σαν βοσκός. Και περί σωφροσύνης. Αν και συμβουλεύσαμε πολλές φορές τον ευλαβέστατο Θεόδωρο να μην απομακρυνθεί από τον τόπο του, δεν μπορέσαμε να τον πείσουμε. Μας είπε δε: «Εάν θέλεις», λέει, «να με βοηθήσεις, και μετά τον Θεό να σώσεις την ψυχή μου, στείλε με στο μοναστήρι σου». Σε αυτόν αποκρίθηκα ότι, αφότου ανέθεσα τη φροντίδα του μοναστηριού στον αδελφό Ιωάννη, χωρίς τη δική του γνώμη δεν μπορώ να κατατάξω κανέναν. Και τώρα, καλά έκανες που δέχθηκες τον προαναφερθέντα αδελφό. Διότι, όταν επέστρεψε, μας ανέφερε πόση συμπάθεια του έδειξες. Και πράγματι, τέτοιους ανθρώπους πρέπει να τους έχουμε σε εκτίμηση, αυτούς δηλαδή που, περισσότερο από πατέρα και μητέρα και αδελφούς και αδελφές και γυναίκα και παιδιά και συγγενείς και φίλους, αγαπούν τον Κύριο. Πολύ καλά κάνεις που προσφέρεις τον εαυτό σου ως πρότυπο καλών έργων, και μάλιστα στους αδελφούς που συμβιώνουν μαζί σου, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Από εμένα να βλέπετε, και έτσι να πράττετε». Και ο μακάριος απόστολος Παύλος προτρέπει, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού», ώστε, αυτούς που δεν τους πείθει ο λόγος, να τους πείσει το έργο. Μην καταφρονήσετε δε την πνευματική λειτουργία, και μην παραμελήσετε τη σύναξή σας με την πρόφαση των σωματικών αναγκών.

Ελάτε, λοιπόν, οι μιμητές του Παύλου και οι μαθητές του Χριστού, ας ακούσουμε τι φωνάζει ο Παύλος· διότι, ιδού, παρακαλεί λέγοντας: γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. Πες μας, μακάριε Παύλε, με ποιον τρόπο μπορεί κάποιος να γίνει μιμητής σου;

Αυτά είναι τα σκιρτήματα του Παύλου και τα βήματα. Γίνετε μιμητές μου, αδελφοί, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού. Δεν επιθύμησα ασήμι ή χρυσό ή ιματισμό κανενός· τα πάντα σας τα υπέδειξα. Γίνετε μιμητές μου· διότι εγώ είμαι έτοιμος όχι μόνο να δεθώ, αλλά και να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Κυρίου Ιησού. Επιδιώκω τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού. Έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω. Και καθένας που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, αδελφοί, για να κατακτήσετε το βραβείο. Μιμηθείτε τους Αγίους, και έτσι να τρέχετε, ώστε μαζί με αυτούς να στεφανωθείτε και να συμβασιλεύσετε.

Κεφάλαιο ΙΔ'. Οικονόμε, άκουσες τον Απόστολο να λέει: «αυτός που προΐσταται ας το κάνει με επιμέλεια»· και, «κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». Πρόσεξε λοιπόν μήπως τυχόν χρησιμοποιήσεις εμπαθώς την παραγγελία. Διότι λέει και σε άλλο σημείο: «όχι σαν να κατακυριεύετε τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας». Και πάλι λέει: «να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι η υπερηφάνεια είναι ξένη προς τους πιστούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Άκουσε τον Απόστολο που λέει: διότι, αν και ζούμε μέσα στη σάρκα, δεν στρατευόμαστε κατά σάρκα· επειδή τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά ισχυρά ενώπιον του Θεού προς καθαίρεση οχυρωμάτων. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι και εκείνοι δέχονταν πόλεμο, επειδή έφεραν σάρκα· αλλά αντιστέκονταν. Γι' αυτό πάλι ο Απόστολος λέει: καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, ενώ κήρυξα στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος. Και καθοδηγώντας μας προς την αρετή, λέει: γίνετε μιμητές μου, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού.

Λέει: η παρθένος μεριμνά για να είναι άγια, όχι μόνο στο σώμα, είπε, αλλά και στο πνεύμα. Παραγγέλλοντάς της να μένει μακριά από πρακτικά και λογιστικά, δηλαδή φανερά και κρυφά αμαρτήματα, καθώς είναι νύμφη του Χριστού, η οποία επιθυμεί να ενωθεί με τον επουράνιο βασιλιά, τον καθαρό και αμίαντο. Διότι, η ψυχή που επιθυμεί να ενωθεί μαζί Του πρέπει να εξομοιωθεί μέσω των αρετών με εκείνο το άχραντο κάλλος, και να ποθεί να γίνει ένα πνεύμα με Αυτόν, σύμφωνα με όσα λέει ο μακάριος Ιωάννης: και καθένας, λέει, που έχει αυτήν την ελπίδα, εξαγνίζει τον εαυτό του, όπως ακριβώς Εκείνος είναι αγνός. Και, να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού. Διότι η ψυχή που έχει αρνηθεί την κοσμική συναναστροφή, αποχωρεί από τον κόσμο και ασκεί την παρθενία, και έχει ομολογήσει την αφιέρωσή της στην ένωση και την κοινωνία με τον άφθαρτο Νυμφίο, δεν πρέπει να εξαγνίζεται μόνο από τα φανερά αμαρτήματα, όπως την πορνεία, την κλοπή, τον φθόνο, τη γαστριμαργία, την καταλαλιά, το ψέμα, την αργολογία, τις κραυγές, τα γέλια, την αστειότητα, τη φιλαργυρία ή την πλεονεξία. Αλλά πολύ περισσότερο πρέπει να καθαρίζεται από τα πιο ισχυρά πάθη της ψυχής και τα κρυφά αμαρτήματα, δηλαδή από την κακή επιθυμία, την κενοδοξία, την ανθρωπαρέσκεια, την υποκρισία, τη φιλαρχία, τον δόλο, την κακοήθεια, το μίσος, την απιστία, τον φθόνο, την έπαρση, τη ζηλοτυπία, την αυταρέσκεια, τη φιλαυτία, την αλαζονεία, και τα παρόμοια με αυτά αόρατα πάθη της ατιμίας.

Ας εγκαταλείψουμε κάθε οίηση για όποια κατορθώματα έχουμε επιτύχει, θεωρώντας πραγματικά τον εαυτό μας ως ένα τίποτα απέναντι στην υπερβολή του τέλειου μέτρου της κλήσης και του ανεξιχνίαστου πλούτου της αγάπης του Χριστού. Αντίθετα, με κάθε τρόπο, με κάθε δύναμη και με κάθε σπουδή, ας παραδίδουμε πάντοτε με προθυμία τον εαυτό μας στο αγαθό και, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, αρνούμενοι μαζί με όλα τα πράγματα του αιώνα τούτου ακόμη και την ίδια μας την ψυχή, ας σηκώνουμε κάθε μέρα τον σταυρό μας με αγαλλίαση και ας Τον ακολουθούμε. Έχοντας τον ίδιο τον Κύριο σε όλα ως τύπο, ως υπόδειγμα και ως σκοπό για εμάς, σύμφωνα με το ρητό: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Και πάλι: «Ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας, τον Ιησού, ο οποίος, αντί για τη χαρά που ανοιγόταν μπροστά Του, υπέμεινε τον σταυρό καταφρονώντας την ντροπή, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού».

Και απλώς θα καταναλώσω πολύ χρόνο ασχολούμενος με τις φλυαρίες του, επειδή αυτός μάταια στηρίζεται στο ρητό που είπε ο Σωτήρας: «αρκετό είναι για τον μαθητή να είναι όπως ο δάσκαλός του», για να καυχηθεί και αυτός για τη δική του περιτομή, με βάση την περιτομή του Χριστού, η οποία σε Αυτόν ορθώς τελέστηκε και δι' Αυτού καταργήθηκε. Όμως, επειδή ο κτηνώδης αυτός άνθρωπος θέλει να εκλαμβάνει αυτόν τον λόγο αναφορικά με τη μίμηση του Χριστού, δεν θα διστάσω να αποδείξω ότι δεν ειπώθηκε γι' αυτόν τον λόγο. Διότι ευθύς ο Κύριος διευκρινίζει λέγοντας ότι δεν το είπε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των διωγμών και της υβριστικής συμπεριφοράς των Ιουδαίων απέναντί του, και λέει: «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν· αν εμένα μίσησαν, και εσάς θα μισήσουν». «Εμένα δεν με αποκαλείτε Κύριο και Δάσκαλο; Και καλά λέτε, διότι είμαι»· «αν, λοιπόν, τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του;» Και: «δεν μπορεί ο δούλος να είναι ανώτερος από τον κύριό του, ούτε ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του· ας είναι δε ο μαθητής καταρτισμένος σε όλα, όπως ο δάσκαλος», δηλαδή έτοιμος για διωγμό και κακολογία και για οτιδήποτε άλλο του επιφέρουν. Γι' αυτό και ο άγιος Παύλος έλεγε: «γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού».

Και σε όσα φάνηκε ότι δοξάζει τον Χριστό, έχει πλανηθεί. Διότι, αν ήταν του Χριστού, θα μιλούσε σύμφωνα με τους αγίους αποστόλους, όπως λέει ο καθένας από αυτούς: ο Πέτρος πρώτος λέγοντας ότι «εμείς από αυτόν ακούσαμε», και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας «εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα», και ο Παύλος λέγοντας «γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Αυτή, όμως, λέει την αλήθεια ενώ ψεύδεται, και μάλιστα χωρίς να το θέλει. Διότι ορθώς μιλάει, όταν ισχυρίζεται ότι δεν πρέπει να ακούν την ίδια, αλλά τον Χριστό. Επειδή, πολλές φορές, τα ακάθαρτα πνεύματα αναγκάζονται να αναιρέσουν τον ίδιο τον εαυτό τους, εφόσον δεν προέρχονται από την αλήθεια, και να φανερώσουν τον Κύριό τους, είτε το θέλουν είτε όχι, από ανάγκη· όπως η δούλη που είχε πνεύμα πύθωνα έλεγε «αυτοί οι άνθρωποι είναι δούλοι του Θεού του Υψίστου», και το «γιατί ήρθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις; γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο άγιος του Θεού», έτσι και αυτή, εξαναγκαζόμενη, έλεγε να μην ακούν την ίδια αλλά τον Χριστό. Πώς λοιπόν αυτοί που τα άκουσαν από εκείνη και την πίστεψαν επιθυμούν να την ακούν, αφού έμαθαν από την ίδια να μην ακούν αυτήν αλλά τον Κύριο; Διότι πράγματι, εφόσον αυτή εκφράζει γήινα πράγματα, αν είχαν σύνεση, δεν θα έπρεπε να την ακούν. Και μην πεις ότι είχε επίγνωση των λεγομένων της. Διότι δεν είναι γνώρισμα ανθρώπου που έχει επίγνωση το να διδάσκει και ταυτόχρονα να αναιρεί τον εαυτό του. Επειδή, αν πράγματι λέει «μην με ακούτε», ποιο ήταν το πνεύμα που μιλούσε μέσα της; Διότι, αν αυτή μιλούσε απλώς ως άνθρωπος, άρα δεν βρισκόταν εν Αγίω Πνεύματι.

Διότι κάθε αμάρτημα και επιτήδευμα φτάνει στην ολοκλήρωσή του διά της σαρκός. Πολλές φορές, λοιπόν, στις επιστολές, διδάσκοντάς μας απερίφραστα να αποφεύγουμε και να μισούμε ακριβώς αυτά, λέει: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· και το κορυφαίο, προτρέποντάς μας να απομακρυνθούμε εντελώς από το καθετί και να αποτινάξουμε από πάνω μας την αμαρτία, δηλώνει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Έτσι, με τα προειρημένα δεν υπονοούσε ότι πράττει και κάνει αυτά που δεν ήθελε, αλλά ότι μόνο τα δέχεται ως λογισμούς· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Τώρα όμως, επειδή ακριβώς εισβάλλουν πολλές φορές θηριώδεις λογισμοί, γεμίζοντάς μας άλλοτε με διαφόρων ειδών επιθυμίες και με παράλογη περιέργεια, σαν τα πολυάριθμα σμήνη των μυγών, είπε: «Διότι αυτό που δεν θέλω, αυτό πράττω»· αυτούς τους λογισμούς πρέπει να τους διώχνουμε με θάρρος από την ψυχή, χωρίς καθόλου να συγκατανεύουμε στο να πράξουμε όσα μας υποβάλλουν. Διότι, προκειμένου να εγκριθούμε για τη βασιλεία των ουρανών, αφού δοκιμαστούμε μέσα σε όλες τις ηδονές και τις λύπες, αν δεν αλλοιωνόμαστε αλλά παντού, σαν τον καθαρό χρυσό που δοκιμάζεται στη φωτιά, δεν απομακρυνόμαστε από τη δική μας αρετή, γι' αυτό ακριβώς συμβαίνει το να ενοχλείται ο νους από πολλούς [πειρασμούς].

Όπως ακριβώς ο Θεός προβάλλεται ως πρότυπο προς μίμηση σε εκείνους που κατορθώνουν το αγαθό (καθώς είπε ο απόστολος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού»), έτσι αντίστροφα, επιθυμεί η δική σου διάθεση να γίνει υπόδειγμα αγαθού για τον Θεό, και η τάξη κατά κάποιον τρόπο αντιστρέφεται, ώστε να τολμήσουμε να ελπίζουμε ότι, όπως ακριβώς σε εμάς το αγαθό επιτελείται μέσω της μίμησης του θείου, έτσι και ο Θεός μιμείται τα δικά μας έργα, όταν κατορθώσουμε κάτι από τα αγαθά. Έτσι θα μπορείς να πεις κι εσύ στον Θεό: «Ό,τι έπραξα εγώ, πράξε κι εσύ· μιμήσου εσύ ο Κύριος τον δούλο σου, εσύ ο Βασιλιάς των πάντων τον φτωχό και πένητα. Χάρισα τα χρέη, μην τα απαιτήσεις κι εσύ· σπλαχνίστηκα τον ικέτη, μην απωθήσεις κι εσύ αυτόν που σε ικετεύει. Χαρούμενο άφησα να φύγει τον δικό μου οφειλέτη, τέτοιος ας γίνει και ο δικός σου· μην κάνεις τον δικό σου χρεώστη πιο σκυθρωπό από τον δικό μου. Εξίσου ας ευγνωμονούν και οι δύο τους δανειστές τους· ίση ας επικυρωθεί και από τους δυο μας η άφεση προς εκείνους με τους οποίους συναλλασσόμαστε, στον δικό μου οφειλέτη και στον δικό σου. Ο δικός μου οφειλέτης είναι ο τάδε, ενώ ο δικός σου είμαι εγώ· όποια διάθεση έδειξα εγώ απέναντί του, αυτή ας επικρατήσει και σε εσένα απέναντί μου. Τον απάλλαξα, απάλλαξέ με· χάρισα το χρέος, χάρισε κι εσύ· άφθονο έλεος έδειξα εγώ στον συνάνθρωπό μου, μιμήσου κι εσύ, Κύριε, τη φιλανθρωπία του δούλου σου».

Μετά από αυτά, προτρέπει τις νεάνιδες να γίνουν και οι ίδιες ωραίες, προβάλλοντας ως πρότυπο τη δική της ομορφιά, καθ' ομοίωση του μεγάλου Παύλου που λέει: «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ έγινα όπως εσείς», και: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού». Γι' αυτόν τον λόγο, δεν επιτρέπει στις ψυχές που μαθητεύουν κοντά της να στρέφουν το βλέμμα τους στον παρελθόντα βίο και να απελπίζονται ότι δεν μπορούν να γίνουν ωραίες, αλλά, κοιτάζοντας προς αυτήν, να μαθαίνουν μέσω του παραδείγματός της ότι το παρόν γίνεται περικάλυμμα του παρελθόντος, εάν είναι άμεμπτο. Διότι λέει: Αν και τώρα λάμπει πάνω μου η ομορφιά, η οποία μου δόθηκε ως μορφή επειδή αγαπήθηκα από την ευθύτητα, ωστόσο γνωρίζω για τον εαυτό μου ότι δεν ήμουν λαμπρή στην αρχή, αλλά μαύρη. Και αυτήν την όψη μου, την σκοτεινή και ζοφερή, την δημιούργησε ο προηγούμενος βίος μου. Όμως, παρόλο που ήμουν εκείνη, τώρα είμαι αυτή. Διότι το ομοίωμα του σκότους μεταμορφώθηκε σε μορφή ομορφιάς. Και εσείς λοιπόν, ω θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, σηκώστε το βλέμμα σας προς τη μητέρα σας, την Ιερουσαλήμ. Ακόμη κι αν είστε σκηνώματα του Κηδάρ, εξαιτίας του ότι κατοίκησε μέσα σας ο άρχοντας της εξουσίας του σκότους (διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκοτασμός), θα γίνετε δέρρεις του Σολομώντα, δηλαδή θα γίνετε ναός του βασιλιά, όταν κατοικήσει μέσα σας ο βασιλιάς Σολομών. Και ο Σολομών είναι ο ειρηνικός, αυτός που έχει λάβει το όνομά του από την ειρήνη. Διότι αναφέροντας τις «δέρρεις του Σολομώντος», κατονόμασε από ένα της μέρος ολόκληρη τη βασιλική σκηνή.

Αλλά για μεν αυτά αρκούν τα όσα ειπώθηκαν. Ο ακόλουθος λόγος περιέχει μια προτροπή προς τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, η οποία γίνεται από τη νύμφη. Διότι, όπως ακριβώς ο μέγας Παύλος θεωρούσε ζημία να μην καταστήσει όλους κοινωνούς των δικών του αγαθών (γι' αυτό και έλεγε τέτοια λόγια προς τους ακροατές του: «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ κάποτε ήμουν σαν κι εσάς»· και το: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»), έτσι και αυτή η φιλάνθρωπη νύμφη, αφού αξιώθηκε τα θεία μυστήρια του νυμφίου, όταν είδε την κλίνη και έγινε φορείο του βασιλέα, φωνάζει δυνατά προς τις νεάνιδες (και αυτές θα πρέπει να είναι οι ψυχές όσων σώζονται) λέγοντας: «Έως πότε θα παραμένετε κλεισμένες στο σπήλαιο τούτου του βίου; Εξέλθετε από τα προκαλύμματα της φύσεως και, αφού γίνετε θυγατέρες της Σιών, δείτε το θαυμαστό θέαμα· αντικρίστε το στέφανο να περιβάλλει με μεγαλοπρέπεια το κεφάλι του βασιλέα, τον οποίο του φόρεσε η μητέρα του, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη που λέει: «Έθεσες στο κεφάλι του στέφανο από πολύτιμο λίθο». Βεβαίως, κανείς από όσους εξετάζουν προσεκτικά την ερμηνεία των περί Θεού λόγων δεν μένει προσκολλημένος στην κυριολεξία του ονόματος, στο ότι δηλαδή μνημονεύεται η λέξη «μητέρα» αντί του Πατέρα, διότι και από τις δύο λέξεις λαμβάνει κανείς μία και την αυτή έννοια.

Πρέπει, λοιπόν, αυτός που επιθυμεί να οικειωθεί με κάποιον, να υιοθετήσει μέσω της μίμησης τον τρόπο ζωής εκείνου με τον οποίο συνδέεται. Επομένως, είναι ανάγκη και η ψυχή που ποθεί να γίνει νύμφη του Χριστού, να ομοιάσει προς το κάλλος του Χριστού μέσω της αρετής, ανάλογα με τις δυνάμεις της. Διότι δεν είναι δυνατόν ποτέ να ενωθεί κάποιος με το φως, εάν δεν λάμψει και ο ίδιος προς το φως εκείνο. Έχω ακούσει δε και τον απόστολο Ιωάννη να λέει: «Διότι καθένας», λέει, «που έχει αυτή την ελπίδα αγνίζει τον εαυτό του, καθώς Εκείνος είναι αγνός». Αλλά και ο απόστολος Παύλος: «Γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού». Διότι πρέπει η ψυχή, η οποία πρόκειται να ανυψωθεί προς το Θείο και να ενωθεί στενά με τον Χριστό, να απομακρύνει από τον εαυτό της κάθε αμαρτία, τόσο εκείνη που συντελείται φανερά με τις πράξεις –εννοώ την κλοπή και την αρπαγή, τη μοιχεία και την πλεονεξία, την πορνεία και τη νόσο της γλώσσας, καθώς και κάθε προφανές είδος αμαρτημάτων– όσο και εκείνη που εγκαθίσταται κρυφά στις ψυχές και, μένοντας απαρατήρητη από τους έξω, κατατρώει τον άνθρωπο πικρά με τα πιο μοχθηρά δόντια. Και αυτή είναι ο φθόνος, η απιστία, η κακοήθεια, ο δόλος, η επιθυμία για όσα δεν πρέπει, το μίσος, η αλαζονεία, η κενοδοξία και όλο το ύπουλο σμήνος της κακίας, το οποίο η Γραφή μισεί και βδελύσσεται εξίσου με το φανερό είδος των αμαρτημάτων, αφού είναι συγγενικά μεταξύ τους και βλαστάνουν από την ίδια κακία. Άλλωστε, ποιανού σκόρπισε τα οστά ο Κύριος; Δεν σκόρπισε των ανθρωπαρέσκων; Ποιον βδελύσσεται ο Κύριος όπως τον μιαρό και τον δολοφόνο; Δεν βδελύσσεται τον ύπουλο και δόλιο άνθρωπο;

Διότι πρέπει εκείνοι που έχουν αποφασίσει να φιλοσοφούν ορθά και λυτρώνουν τις ψυχές τους από τους μολυσμούς της κακίας, να γνωρίζουν με ακρίβεια τον σκοπό της φιλοσοφίας, ώστε, αφού κατανοήσουν τον κόπο της πορείας και το τέρμα του δρόμου, να αποβάλουν όλοι την αυθάδεια και την υπερηφάνεια για τα κατορθώματά τους και, αφού αρνηθούν τη δική τους ψυχή και τον βίο σύμφωνα με το πρόσταγμα της Γραφής, να αποβλέπουν σε έναν μόνο πλούτο, τον οποίο ο Θεός έθεσε ως έπαθλο της αγάπης προς τον Χριστό για εκείνους που Τον αγαπούν, καλώντας σε αυτόν όλους όσοι πρόθυμα υποβάλλονται στον αγώνα για να τον αποκτήσουν. Για αυτούς αρκεί ως εφόδιο για την πορεία ενός τέτοιου βίου ο σταυρός του Χριστού, τον οποίο πρέπει να βαστάζουν με ευφροσύνη και αγαθή ελπίδα και να ακολουθούν τον σωτήρα Θεό, κάνοντας νόμο και οδό της ζωής τους τη δική Του οικονομία, καθώς είπε ο ίδιος ο Απόστολος: «Γίνεσθε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· και πάλι: «Ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, προσηλώνοντας το βλέμμα μας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως Ιησού, ο οποίος, αντί για τη χαρά που βρισκόταν μπροστά Του, υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού». Διότι υπάρχει φόβος μήπως, υπερηφανευόμενοι για τα δωρήματα του Πνεύματος και παίρνοντας ως αφορμή για να υψηλοφρονούμε και να καυχόμαστε το ότι κατορθώσαμε κάτι χάρη στην αρετή, προτού φτάσουμε στην τελική εκπλήρωση των ελπιζομένων, ξεπέσουμε από την ορμή μας, καθιστώντας με την αυθάδεια άχρηστο για τον εαυτό μας ακόμη και τον προηγούμενο κόπο μας, και αποδειχθούμε ανάξιοι της τελειότητας προς την οποία μας είλκυε η χάρη του Πνεύματος.

Δεν σας δίδω εντολές ωσάν να είμαι κάποιος. Διότι, αν και είμαι φυλακισμένος για το όνομα του Χριστού, δεν έχω ακόμη φθάσει στην τελειότητα εν Ιησού Χριστώ. Διότι τώρα κάνω την αρχή της μαθητείας μου και σας ομιλώ ως ομοδούλους μου. Εγώ θα έπρεπε να στηριχθώ από εσάς στην πίστη, στη νουθεσία, στην υπομονή, στη μακροθυμία. Αλλά, επειδή η αγάπη δεν με αφήνει να σιωπώ για εσάς, για τον λόγο αυτό έσπευσα να σας παρακαλέσω να συμπορεύεσθε με το θέλημα του Θεού. Διότι και ο Ιησούς Χριστός πράττει τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός, όπως λέγει ο Ίδιος κάπου: «Εγώ πράττω πάντοτε τα αρεστά εις Αυτόν». Επομένως, πρέπει και εμείς να ζούμε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού εν Χριστώ και να επιδεικνύουμε ζήλο όπως ο Παύλος· διότι λέγει: «Γίνεσθε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού».

ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΔΩΡΟΘΕΟ. Ίσως επειδή ο Χριστός ονόμασε αδελφούς αυτούς που εκτελούν το θέλημα του Πατέρα και έδειξε ότι η κατά σάρκα συγγένεια, χωρίς την κατά πνεύμα, είναι ασήμαντη. Είπε ο απόστολος: «Ακόμη και αν γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι», εννοώντας: «Ακόμη και αν εμείς, που πιστέψαμε προερχόμενοι από τους Ιουδαίους, σεμνυνόμασταν παλαιότερα για την κατά σάρκα συγγένεια με αυτόν, τώρα δεν καυχόμαστε για αυτήν, αλλά για την οικεία συγγένεια μαζί του, την οποία καρπωνόμαστε μέσω της αρετής». Γι' αυτό και έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού», σαν να έλεγε: «Σεμνύνομαι περισσότερο για τη μίμηση παρά για την κατά σάρκα συγγένεια.»

Ο Δεσπότης έγινε δούλος αναλαμβάνοντας τη δική μας φύση, για να κάνει τους δούλους ελεύθερους. Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, για να ανεβάσει στον ουρανό αυτούς που έμεναν κάτω. «Έκλινε τους ουρανούς»· δεν είπε: εγκατέλειψε τους ουρανούς και κατέβηκε, αλλά «έκλινε», κάνοντάς σου ευκολότερη την άνοδο προς τους ουρανούς. Αυτόν μιμήθηκε κατά το δυνατόν και ο Παύλος, γι' αυτό και έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Και πώς εσύ, ω μακάριε Παύλε, έγινες μιμητής του Χριστού; Πώς; «Επειδή πουθενά δεν ζητώ το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν, και ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες». Τίποτα, λοιπόν, δεν είναι καλύτερο από αυτή τη δουλεία, διότι γίνεται αιτία ελευθερίας για τους άλλους.

Έπειτα, επειδή είπε, «Να μην γίνεστε πρόσκομμα», και τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και των Ιουδαίων, και ο λόγος αυτός ήταν βαρύς, δες πώς τον καθιστά ευπρόσδεκτο και ελαφρύ, προβάλλοντας τον εαυτό του ως παράδειγμα και λέγοντας: «Όπως κι εγώ στα πάντα ευαρεστώ τους πάντες, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν. Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού».

Γʹ. Αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου χριστιανισμού, αυτός είναι ο ακριβής όρος, αυτή είναι η ανώτατη κορυφή: το να επιζητεί κανείς το κοινό συμφέρον. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο ίδιος πρόσθεσε: «Όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Διότι τίποτα δεν μπορεί να κάνει κάποιον μιμητή του Χριστού τόσο πολύ, όσο το να φροντίζει τον πλησίον. Αλλά, ακόμη κι αν νηστέψεις, ακόμη κι αν κοιμηθείς κατάχαμα, ακόμη κι αν απαγχονίσεις τον εαυτό σου, εάν δεν προνοείς για τον πλησίον σου, δεν έκανες τίποτα το σπουδαίο, αλλά παραμένεις ακόμη μακριά από αυτήν την εικόνα, έστω κι αν τα κάνεις αυτά. Καίτοι εδώ βέβαια και από τη φύση της η πράξη είναι ωφέλιμη, το να απέχει δηλαδή κανείς από τα ειδωλόθυτα· εγώ όμως έπραξα και πολλά από τα ασύμφορα, λέει, όπως, για παράδειγμα, όταν έκανα περιτομή, όταν προσέφερα θυσία. Διότι αυτά, εάν κάποιος τα εξετάσει καθαυτά, και καταστρέφουν όσους τα πράττουν και τους κάνουν να εκπίπτουν από τη σωτηρία· αλλά όμως υπέμεινα και αυτά εξαιτίας του κέρδους που θα προέκυπτε από αυτά. Εδώ όμως δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο. Διότι εκεί, εάν δεν υπάρχει η ωφέλεια και ο σκοπός να γίνουν για χάρη των άλλων, τότε η πράξη γίνεται βλαβερή· εδώ όμως, ακόμη κι αν δεν υπάρχει κανείς που να σκανδαλίζεται, και πάλι οφείλει κανείς να απέχει από τα απαγορευμένα. Και δεν υπέμεινα μόνο τα βλαβερά, αλλά και τα επίπονα. «Διότι άλλες Εκκλησίες σύλησα», λέει, «παίρνοντας μισθό», και, ενώ μου επιτρεπόταν να τρώω και να μην εργάζομαι, δεν το επιδίωξα αυτό, αλλά προτίμησα να αφανιστώ από την πείνα, παρά να σκανδαλίσω κάποιον άλλον. Γι’ αυτό λέει: «Σε όλα αρέσω σε όλους». Είτε χρειαστεί να κάνω κάτι το παράνομο, είτε το επίπονο και επικίνδυνο, τα υπομένω όλα για το συμφέρον των άλλων.

Ομιλία Ο΄. Πριν από την εορτή του Πάσχα, επειδή ο Ιησούς γνώριζε ότι ήλθε η ώρα του να μεταβεί από αυτόν τον κόσμο προς τον Πατέρα, έχοντας αγαπήσει τους δικούς του που ήταν στον κόσμο, τους αγάπησε μέχρι τέλους. α΄. Να γίνεστε μιμητές μου, λέει ο Παύλος, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. Διότι γι' αυτόν τον λόγο έλαβε και Εκείνος σάρκα από το δικό μας φύραμα, ώστε μέσω αυτής να μας διδάξει την αρετή. Διότι «με ομοίωμα σαρκός», λέει, «η οποία υπόκειται στην αμαρτία, και εξαιτίας της αμαρτίας, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα»· και ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Του ιδίου, εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος τρίτος Ο μακάριος Παύλος, επιδεικνύοντας τη δύναμη της ανθρώπινης προθυμίας, και το ότι μπορούμε να υψωθούμε μέχρι τον ίδιο τον ουρανό, αφήνοντας κατά μέρος τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους και τις άλλες ουράνιες δυνάμεις, άλλοτε μεν προτρέπει να γίνουμε μιμητές του Χριστού έχοντας ως πρότυπο μόνο τον εαυτό του, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· άλλοτε δε, χωρίς τη δική του μεσολάβηση, τους ανεβάζει προς τον ίδιο τον Θεό λέγοντας: «Γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά». Έπειτα, δείχνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο πολύ αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς με τρόπο κοινωφελή και να αποβλέπει στο κοινό καλό όλων, πρόσθεσε: «Να πορεύεσθε με αγάπη». Γι' αυτό, αφού είπε: «Να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως ομιλεί περί αγάπης, δείχνοντας ότι αυτή προπάντων η αρετή μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό· καθώς οι άλλες είναι κατώτερές της, και όλες στρέφονται γύρω από τον άνθρωπο· όπως για παράδειγμα η μάχη ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, ο αγώνας κατά της φιλαργυρίας, η πάλη με τον θυμό. Το να αγαπά όμως κανείς, αυτό είναι γνώρισμα κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Είδες πόσης αρετής είναι δεκτική η φύση μας; Πώς τίποτα δεν είναι πολυτιμότερο από τον άνθρωπο, κι ας παραμένει θνητός; Διότι, τι μεγαλύτερο έχεις να μου πεις από αυτό; Τι δε ίσο; Με πόσους αγγέλους και αρχαγγέλους δεν είναι ισάξιος αυτός που είπε αυτόν τον λόγο; Διότι αυτός, ενώ βρισκόταν σε σώμα θνητό και φθαρτό, εγκατέλειψε τα πάντα χάριν του Χριστού, και αυτά των οποίων ήταν κύριος, ή μάλλον και εκείνα των οποίων δεν ήταν —αφού απαρνήθηκε και τα παρόντα και τα μέλλοντα, και ύψωμα και βάθος και κάθε άλλη κτίση—, αυτός λοιπόν, αν διέθετε ασώματη φύση, τι δεν θα είχε πει; Και τι δεν θα είχε πράξει; Διότι και τους αγγέλους γι' αυτό τους θαυμάζω, επειδή αξιώθηκαν τέτοια τιμή, όχι επειδή έτυχε να είναι ασώματοι· αφού και ο διάβολος ασώματος είναι και αόρατος, αλλά παρ' όλα αυτά είναι ο πιο άθλιος από όλους, επειδή εναντιώθηκε στον Θεό που τον δημιούργησε. Γι' αυτόν τον λόγο λέμε πως και οι άνθρωποι είναι άθλιοι, όχι όταν τους βλέπουμε να περιβάλλονται από σάρκα, αλλά όταν δεν τη χρησιμοποιούν όπως πρέπει· αφού και ο Παύλος σάρκα περιβαλλόταν. Πώς, λοιπόν, αναδείχθηκε τέτοιος; Και από τη δική του προαίρεση, και από τον Θεό, και έλαβε τη χάρη από τον Θεό ακριβώς επειδή διέθετε την ορθή προαίρεση· διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης. Εάν όμως πεις: «Και πώς είναι δυνατόν να μιμηθούμε εκείνους;», άκουσε τι λέει: Γίνεσθε μιμητές μου, καθώς κι εγώ είμαι του Χριστού. Εκείνος έγινε μιμητής του Χριστού, κι εσύ δεν μπορείς να μιμηθείς ούτε τον σύνδουλό σου; Εκείνος ακολούθησε με ζήλο τον Δεσπότη, κι εσύ ούτε τον ομόδουλο; Και ποια απολογία θα έχεις;

Ποια αμοιβή, λοιπόν, μου ανταποδίδεις για αυτήν την κηδεμονία και την πρόνοια; Άραγε ποια αμοιβή ζητά; Την ίδια αυτήν πάλι: «Διότι και εσύ», λέει, «όταν κάποτε επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου». Έτσι και ο Παύλος λέει: «Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού». Πώς έγινες μιμητής του Χριστού;

Από τους εκλεκτούς, λοιπόν, ένας εκλεκτός είναι ο Απόστολος: «Διότι αυτά τα υπομένω», λέει, «για τους εκλεκτούς, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία»· και να μιμείστε τον Κύριο, ο οποίος για εμάς υπέμεινε τον σταυρό, ώστε εμείς να επιτύχουμε τη σωτηρία. Δικαίως, λοιπόν, προέτασσε λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Είδες την αγαθή πεποίθηση μιας αγαθής ψυχής; Είδες τον πιο εκλεκτό από τους εκλεκτούς, τον έσχατο από όλους στο κήρυγμα, αλλά πρώτο από όλους· έσχατο στον κόσμο, πρώτο στη βασιλεία· έσχατο στο να πιστέψει, πρώτο στο να σωθεί και να στεφανωθεί; Είναι δίκαιο να λεχθεί: «Οι έσχατοι θα είναι πρώτοι»· διότι σε τίποτα δεν υστέρησε από τους εξόχως σπουδαίους αποστόλους, τολμώ να πω· και με τόλμη προχωρώ τώρα σε αυτόν τον λόγο, όχι επειδή δεν έχω αποδείξεις, αλλά επειδή ο χρόνος και ο ειρμός του λόγου δεν επιτρέπουν να πω περισσότερα: ότι δηλαδή όχι μόνο βρίσκεται πάνω από κάθε άνθρωπο, αλλά και πάνω από κάθε νοητή κτίση· ως προς την κτίση, λοιπόν, είναι ο πρώτος στην τιμή, και από τους εκλεκτούς ο εκλεκτότερος.

Αυτός είναι ο πρώτος διάκονος του Σωτήρος, όπως είναι και ο πρώτος μάρτυρας της άθλησης. Και το παράδοξο του πράγματος είναι ότι το μαρτύριο αυτού του δικαίου δεν ολοκληρώνεται ούτε με φωτιά, ούτε με σίδερο, ούτε με θηρία, ούτε με άλλα δεινά, παρά μόνο με τον λιθοβολισμό. Έπρεπε ο Στέφανος να στολιστεί μόνο με λίθους, και να δεχθεί τη χάρη της αλήθειας από την προσθήκη των λίθων. Διότι οι βολές των λίθων εντέθηκαν στο σώμα του σαν πολύτιμοι λίθοι σε χρυσάφι, και μάλιστα στο κεφάλι του, το οποίο περιέρρεε από παντού το αίμα. Βλέποντάς τον, λοιπόν, πολλοί έγιναν μάρτυρες. Διότι ο Στέφανος είναι πολυπόθητος σε όσους αθλούνται τον καλόν αγώνα, καθώς και την τιμή εξασφαλίζει και την άθληση διδάσκει· διότι καθοδηγεί με τα δικά του παλαίσματα και προτρέπει με το ίδιο του το όνομα. Γι' αυτό και μέσα από τα ίδια του τα έργα, πριν από τον Παύλο, αναφωνεί: Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. Διότι, λέει, ακολούθησα και με τον λόγο, και με τον βίο, και με το τέλος μου τον Δεσπότη των πάντων. Ελάτε, μιμηθείτε και εσείς, κατορθώνοντας καθένα από αυτά μαζί με εμένα· διότι αυτό είναι δυνατό και συμφέρον σε όσους το επιθυμούν. Και μάρτυρας αυτού είμαι εγώ, ο οποίος πρώτος μετά τον Δεσπότη αγωνίστηκα, και πρώτος είδα τα κρυμμένα μυστήρια στον ουρανό. Διότι είδα τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός, και παρατηρούσα να πραγματοποιείται εκείνο: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήσουν ικανός να μιμηθείς, πώς θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»; Αν δεν ήταν δυνατό να μιμηθείς, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλο, εννοώ τον απόστολο Στέφανο· διότι και εκείνος τον Δεσπότη μιμήθηκε. Και όπως ακριβώς ο Χριστός ανάμεσα σε αυτούς που τον σταύρωναν, αφήνοντας κατά μέρος τον σταυρό, αφήνοντας τα δικά του, παρακαλούσε τον Πατέρα υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν· έτσι και ο δούλος, ανάμεσα σε αυτούς που τον λιθοβολούσαν, χτυπημένος από όλους, δεχόμενος τις βολές των λίθων, και αφήνοντας κατά μέρος τους πόνους που προέρχονταν από αυτές, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Ας μιμηθούμε λοιπόν, σας παρακαλώ, και εμείς τον Δεσπότη, και ας προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών μας. Αυτά που σας συμβούλευσα χθες, αυτά και τώρα πάλι σας συμβουλεύω· γνωρίζοντας το μέγεθος αυτού του κατορθώματος, μιμήσου τον Δεσπότη σου· Εκείνος σταυρωνόταν και παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. «Και πώς μπορώ», λέει κάποιος, «να μιμηθώ τον Δεσπότη;» Αν το θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· αν δεν ήταν δυνατόν στον άνθρωπο να τον μιμηθεί, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλό σου, τον Στέφανο εννοώ, αυτόν που άνοιξε πρώτος τις θύρες του μαρτυρίου· εκείνος μιμήθηκε τον Δεσπότη. Διότι, όπως ακριβώς ο Δεσπότης, ενώ ήταν κρεμασμένος ανάμεσα σε εκείνους που τον σταύρωναν, παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν, έτσι και ο δούλος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα σε εκείνους που τον λιθοβολούσαν, χτυπούμενος από όλους και δεχόμενος τη βροχή των λίθων, αδιαφορώντας για τους πόνους που προέρχονταν από αυτούς, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Είδες πώς μιλάει ο Υιός και πώς προσεύχεται ο δούλος; Εκείνος λέει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν»· αυτός λέει: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Διότι, εάν μεν ήταν πλούσιος και ευγενικής καταγωγής, ίσως οι φτωχοί, προσκαλούμενοι να επιδείξουν τον ίδιο ζήλο, να προέβαλλαν τη δική τους φτώχεια· τώρα όμως δεν μπορείς να πεις τίποτε από αυτά. Διότι ο άνθρωπος αυτός ήταν χειρώνακτας και συντηρούνταν από τους καθημερινούς του κόπους. Και εσύ μεν από την αρχή κληρονόμησες την ευσέβεια από τους πατέρες σου, και από την πρώτη σου ηλικία ανατράφηκες με τα ιερά γράμματα· εκείνος όμως υπήρξε και βλάσφημος, και διώκτης, και υβριστής, και καταπολέμησε την Εκκλησία, αλλά παρ' όλα αυτά μεταστράφηκε τόσο ξαφνικά, ώστε να ξεπεράσει τους πάντες στη σφοδρότητα της προθυμίας του, και αναφωνεί λέγοντας: Γίνεσθε μιμητές μου, καθώς κι εγώ είμαι του Χριστού.