Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:1

Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς· διότι και αυτός ήταν άνθρωπος, που μετείχε στην ίδια φύση με εμάς και είχε όλα τα άλλα κοινά. Επειδή όμως επέδειξε μεγάλη αγάπη προς τον Χριστό, υπερέβη τους ουρανούς και στάθηκε μαζί με τους αγγέλους. Ώστε, εάν θελήσουμε και εμείς να αφυπνιστούμε λίγο και να ανάψουμε το πυρ εκείνο μέσα μας, θα μπορέσουμε να ακολουθήσουμε τον ζήλο εκείνου του αγίου. Διότι, εάν αυτό ήταν αδύνατο, δεν θα αναφωνούσε λέγοντας: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού».

Έτσι έπραξε και ο Παύλος, μιμούμενος τον δικό του Δεσπότη· διότι «γίνεσθε μιμητές μου», λέγει, «όπως κι εγώ του Χριστού». Όπως ακριβώς δηλαδή ο Δεσπότης του, όταν καλούσε τους μάγους, έστειλε το φαινόμενο ενός αστέρα, ώστε αναγνωρίζοντας το γνώριμό τους να υπακούσουν εύκολα, και ερχόμενοι να δουν τον Δεσπότη των αστέρων, και, αφού απαλλαγούν από εκείνη τη δουλεία, να προσέλθουν σε αυτήν τη δεσποτεία· έτσι ακριβώς και αυτός, ενώ επρόκειτο να καταργήσει την περιτομή, έστειλε τον Τιμόθεο έχοντάς τον περιτέμνει. Επειδή δηλαδή εκείνοι που επρόκειτο να τον δεχθούν ήταν Ιουδαίοι, και αυτός ήταν υιός πιστής Ιουδαίας γυναίκας, αλλά πατέρα Έλληνα, και εξαιτίας αυτού ακρόβυστος, του επέβαλε την περιτομή, ενεργώντας όπως οι αλιείς· διότι και εκείνοι δεν ρίχνουν το αγκίστρι γυμνό στο πέλαγος, αλλά το περιβάλλουν με κρέας.

Διότι αυτό είναι ελευθερία, απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Ο Θεός με έκανε ελεύθερο και ανώτερο από κάθε βλάβη, αλλά ο Έλληνας (εθνικός) δεν γνωρίζει να κρίνει σύμφωνα με τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη δωρεά του Δεσπότη μου· αντίθετα θα κατακρίνει και θα πει, ότι, ενώ φαίνεται να απέχουν από τα είδωλα, προσκολλούνται σε όσα προσφέρονται σε αυτά. «Εάν εγώ μετέχω με τη χάρη του Θεού, γιατί να βλασφημούμαι για εκείνο για το οποίο εγώ ευχαριστώ; Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού.» Σε τι μετέχει με τη χάρη, αν όχι στις δωρεές του Θεού; Διότι η χάρη Του είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καταστήσει την ψυχή αμόλυντη και ανώτερη από κάθε κηλίδα. «Να μη γίνεστε πρόσκομμα (απρόσκοπτοι) και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού.» Δηλαδή, να μην προκαλείτε καμία βλάβη σε κανέναν. Διότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε να πλήττουμε μόνο τους αδελφούς μας, αλλά ούτε και τους εκτός της Εκκλησίας. «Καθώς και εγώ προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού.» Επειδή τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και για τη βλάβη των Ιουδαίων, και τα λόγια αυτά ήταν βαριά, τα καθιστά ευπρόσδεκτα και ελαφριά, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του, και λέγοντας ότι επιζητεί το συμφέρον των άλλων. Διότι αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου Χριστιανού, και ο ακριβής ορισμός, και η ανώτατη κορυφή: το να ζητά κανείς το κοινό συμφέρον.

Και τίποτε δεν μπορεί να πραγματοποιήσει σε τέτοιο βαθμό τη μίμηση του Χριστού, όσο η φροντίδα για τον πλησίον. Γι' αυτό πρόσθεσε το, «Γίνεσθε μιμητές μου». «Σας επαινώ δε, αδελφοί, διότι με θυμάστε σε όλα, και κρατάτε τις παραδόσεις ακριβώς όπως σας τις παρέδωσα. Θέλω δε να γνωρίζετε ότι η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός· κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας· κεφαλή δε του Χριστού είναι ο Θεός». Αφού ολοκλήρωσε τα περί των ειδωλοθύτων, μεταβαίνει σε άλλο θέμα, στο να μην προσεύχονται ή να προφητεύουν οι γυναίκες ασκεπείς, και στο να μην αφήνουν μακριά μαλλιά οι άνδρες. Είχε ήδη δώσει παραινέσεις και γι' αυτά, γι' αυτό και λέει ότι τον θυμούνται, αν και δεν είχαν δεχθεί όλοι την παραίνεση. «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του». Έχουν δοθεί σύμβολα στον άνδρα και στη γυναίκα, και μάλιστα πολλά άλλα· στον μεν άνδρα της εξουσίας, στη δε γυναίκα της υποταγής. Μαζί με εκείνα είναι και τούτο, το να καλύπτεται μεν αυτή, αυτός δε να έχει ακάλυπτη την κεφαλή. Εάν λοιπόν αυτά είναι σύμβολα, και οι δύο αμαρτάνουν όταν συγχέουν την ευταξία, και παραβαίνουν την διαταγή του Θεού και τα δικά τους όρια· και ο μεν άνδρας, επειδή καταπίπτει στη δική της ευτέλεια· η δε γυναίκα, επειδή επαναστατεί ενάντια στον άνδρα δια του σχήματός της. «

Δεν το κατανοώ. Πόσα υπέφερε ο καθένας από τους αποστόλους, ώστε να κερδίσει μία ψυχή; Δεν έγινε τα πάντα για όλους, εκείνος που λέει «γίνετε μιμητές μου, καθώς κι εγώ του Χριστού», για να σώσει τους πάντες, ή τους περισσότερους, ή τουλάχιστον μερικούς; Δεν ξύρισε το κεφάλι του; Δεν προσέφερε θυσία; Δεν περιέτεμε τον Τιμόθεο; Και αν πάλι αυτός ο ίδιος, που είχε τον Χριστό να μιλάει μέσα του, ανεβαίνει προς τους προγενέστερους από αυτόν αποστόλους, και τους ανακοινώνει το Ευαγγέλιο, μήπως τρέχει ή έτρεξε εις μάτην; Και μάλιστα ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος, αποστέλλεται μεν από αυτούς στη Σαμάρεια μαζί με τον Ιωάννη, όταν όμως διορθώνεται από τον Παύλο το ανέχεται, και όταν επιπλήττεται σιωπά, και ακολουθεί αυτά που ειπώθηκαν συνοδικά από τον Αδελφόθεο, και άκουσε πως, έστω κι αν συνέλθει όλη η Εκκλησία και δοθεί αποκάλυψη στον τελευταίο, οι πρώτοι ας σιωπήσουν, και θυμάται τη δεσποτική φωνή που προστάζει: «όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι τελευταίος όλων και διάκονος όλων». Και αν ονομάζει τον εαυτό του δούλο των δούλων του Θεού, ας επιβεβαιώνει τα λόγια με τα έργα, και ας κάνει τα πάντα για τον καταρτισμό των Εκκλησιών. Διότι έτσι θα δοξαστεί ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα.

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Σχετικά δε με τα ζώα, ο Σολομών συμβουλεύει: «πήγαινε, λέγει, στη μέλισσα, και μάθε πόσο εργατική είναι· και παραδειγματίσου από τον μύρμηγκα, ω οκνηρέ», και όλα τα εξής. Περί δε της μιμήσεως του αγίου και του Θεού, προτρέπει ο Παύλος: «γίνεσθε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε σε έναν «γίνε μιμητής μου», αλλά προς όλους· και το «γίνεσθε» σημαίνει, σε όλη τη διάρκεια του βίου, και με κάθε τρόπο, σε κάθε τι αγαθό.

«Διότι ο Κύριος ήταν Θεός, αν και έγινε άνθρωπος· εγώ όμως είμαι άνθρωπος αμαρτωλός, και υποδουλωμένος σε αμέτρητα πάθη· πώς λοιπόν μπορώ να μιμηθώ τον Κύριο;» Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Από εκείνους που είναι υποδουλωμένοι στην ύλη του κόσμου, κανείς δεν μπορεί να μιμηθεί τον Κύριο· όσοι όμως μπορούν να πουν: "Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε", εκείνοι λαμβάνουν τη δύναμη και να τον μιμηθούν, και να κατορθώσουν να τηρήσουν όλες τις εντολές του.» Και ρωτάει ο Αδελφός: «Ποια δύναμη;» Αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Άκουσέ Τον που λέει: "Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού· και τίποτα απολύτως δεν θα σας βλάψει". δʹ. Λαμβάνοντας αυτήν τη δύναμη και την εξουσία ο Παύλος έλεγε: "Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού". Και πάλι: "Δεν υπάρχει πλέον καμία κατάκριση για εκείνους που είναι εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα". Και πάλι: "Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες". Και πάλι: "Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο". εʹ. Προφητεύοντας για αυτήν την εξουσία και τη βοήθεια ο Δαβίδ έλεγε: "Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα αναπαυθεί υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, και σε Αυτόν θα ελπίζω".»

«Ναι», λέει, «αλλά ποιος είσαι εσύ για να μιμηθείς τον τρόπο ζωής του Χριστού;» Τότε γιατί λοιπόν ενανθρώπησε; Και γιατί ο Παύλος τον μιμούνταν με έργα και με λόγια; Διότι, «γίνετε μιμητές μου», λέει, «όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Λέγοντας αυτά, τίμιε πάτερ, θα αποστομώσεις και αυτόν τον λογισμό. Διότι είναι συνήθεια των λογισμών και των δαιμόνων να μας ωθούν να παρεκκλίνουμε πότε προς τα δεξιά και πότε προς τα αριστερά, όπως για παράδειγμα σε ολοκληρωτική αναχώρηση, σε άμετρη αγρυπνία και νηστεία που ξεπερνά τις δυνάμεις μας, προκειμένου να κυριευτούμε από ακηδία και σιγά-σιγά να αμελήσουμε ακόμη και όσα μπορούμε να κάνουμε. Εμείς όμως οφείλουμε να πειθαρχούμε στον θείο λόγο, ο οποίος προστάζει να μην παρεκκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να ακολουθούμε τη βασιλική οδό.

Για το ότι, εξάλλου, οφείλουμε να μιμούμαστε και τον Θεό και τους αγγέλους και τους αγίους και τον μέγα Ιωάννη, ας ακούσουμε τον θείο Παύλο που λέει: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Διότι δεν είπε γίνετε απόστολοι, όπως κι εγώ, αλλά «γίνετε μιμητές μου», δηλαδή να προσκολλάσθε σε κάθε αγαθό αγαπώντας τον Χριστό και να απέχετε από κάθε κακία. Επομένως και εμείς δεν είπαμε προηγουμένως ότι ο Θεός θέλει να γίνουμε πρόδρομοι, αλλά ότι ο Θεός θέλει να είναι τέτοιοι όσοι έχουν πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή του, δηλαδή να αγαπούν με όλη τους την καρδιά τον Θεό, να μισούν τις ηδονές της σάρκας, την προσκόλληση στον κόσμο, τη μανία της πλεονεξίας, τον βίο της πολυκτημοσύνης, και, για να μιλήσουμε συνοπτικά, καθετί το σκολιό και το διεστραμμένο, και ως προς αυτό να μιμούνται τον θείο και μέγιστο Ιωάννη. Με τις ευχές και τις πρεσβείες του είθε να απολαύσουμε μαζί του την αιώνια και μακάρια ζωή, με τη χάρη, τους οικτιρμούς και τη φιλανθρωπία του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε το σχήμα μας έχει ονομαστεί αγγελικό, ώστε οπωσδήποτε να μιμούμαστε κατά το δυνατόν την πολιτεία των αγγέλων. Και ας μην σας παραξενεύει ακούγοντας ότι πρέπει να μιμούμαστε και τους αγγέλους, διότι οφείλουμε να μιμούμαστε και τον ίδιο τον Θεό, κατ' εικόνα του οποίου δημιουργηθήκαμε. «Γίνεσθε», λέει, «μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά» και πάλι: «Γίνεσθε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι εικονίζει τον Θεό και μιμείται τον Θεό εκείνος που πράττει το αγαθό, εκείνος που κυριαρχεί ορθά επί των ανόσιων παθών, εκείνος που συγκρατεί όλη την ορμή των μελών και τα κατευθύνει προς το λιμάνι της σωτηρίας. Διότι το σχήμα είναι αγγελικό και αγγελικά πρέπει να συμπεριφερόμαστε, μήπως τυχόν το μολύνουμε και δεν μας ωφελήσει σε τίποτα αυτή η μεγάλη υπόσχεση, όπως ακριβώς και τους δαίμονες, οι οποίοι αμάρτησαν πριν γίνουν δαίμονες, δεν τους ωφέλησε το γεγονός ότι ήταν και ονομάζονταν άγγελοι, αλλά μάλλον καταδικάστηκαν ακόμη περισσότερο εξαιτίας αυτού ακριβώς: ότι δηλαδή, ενώ έλαβαν και αξιώθηκαν άυλη και ελεύθερη φύση, στράφηκαν από το ανώτερο στο κατώτερο, όχι επειδή τους έσυρε κάποια βία, αλλά επειδή τους εξαπάτησε η μοχθηρία της προαίρεσής τους.

Θα μπορούσε ίσως κανείς να πει, και όχι άστοχα, ότι κάποιος μεν πράττει καλώντας τους άλλους σε μίμηση, ενώ κάποιος άλλος δεν έχει την ανάγκη να αναδείξει μιμητές. Ο πρώτος ας πράττει με τέτοιον τρόπο, ώστε να δουν οι μαθητές τα καλά του έργα και να δοξάσουν, μέσα από όσα ζηλώνουν και μιμούνται, τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς. Διότι αυτό και ο Παύλος, όπως ακριβώς το έπραττε, έτσι είχε λάβει τη χάρη και να το λέει: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού». Εκείνος όμως της δεύτερης τάξεως ας επιδιώκει το κρυφό, οικοδομώντας και καταρτίζοντας τον εαυτό του με μυστικές εργασίες, και επειδή κατανοεί ότι δεν έχει τη δυνατότητα να διδάσκει άλλους, ας περιορίζει τον εαυτό του, διασφαλίζοντας τα κατορθώματά του μέσω της αφάνειας.

Αλλά ίσως κάποιος, προβάλλοντας αντίρρηση, θα πει ότι τα όσα ειπώθηκαν τώρα αρμόζουν όχι σε αυτούς που άρχιζαν τότε να πιστεύουν, αλλά μάλλον στους σημερινούς πιστούς· διότι δεν ήταν ακόμη για εκείνους τόσο λαμπρό και αξιοθαύμαστο το αξίωμα των αποστόλων, ώστε από το δικό τους παράδειγμα να παρακινούνται οι άλλοι σε μίμηση της αρετής και σε ζήλο. Αλλά αυτό τελικά δεν αποτελεί κανένα εμπόδιο· διότι και τότε το μέγεθος της αρετής τους δεν διέφευγε της προσοχής σχεδόν κανενός, εφόσον μάλιστα μερικοί, αν και εξακολουθούσαν να λατρεύουν τους θεούς των Ελλήνων, σκέφτηκαν να τους δοξάσουν και να τους τιμήσουν με θυσίες. Και ο ίδιος ο Παύλος λέει με παρρησία: «γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού».

Έχει ήδη λεχθεί με ποια στοιχεία αυτός που προσέρχεται γίνεται ευπρόσδεκτος στην Εκκλησία του Θεού, και με ποιους τρόπους, ρυθμίζοντας τον εαυτό του, θα καταστεί συναριθμούμενος στον χορό των αγίων. Το πώς, όμως, αρμόζει στους αρμοδίους, τους οποίους η παράδοση αναγνωρίζει ως κυρίους, να καθοδηγούν την επιστροφή των προσερχομένων, μου φαίνεται περιττό να το περιγράψω στην Ιερότητά σου, η οποία είναι ταγμένη να εκπαιδεύει άλλους και στα υψηλότερα ζητήματα, και έχει δει με τα ίδια της τα μάτια πολλά παραδείγματα και πολλές φορές. Διότι, αν και δεν είναι δικό μας να λέμε «γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού», εντούτοις ο θεσπέσιος Παύλος, αναδεικνύοντας τον εαυτό του μιμητή του Χριστού, πρόσθεσε και αυτό, οδηγώντας τους μαθητές στην τελειότητα των αρετών. Παρ' όλα αυτά, ο ατελής χαρακτήρας της υποθέσεως και το γεγονός ότι κάποιοι δεν έχουν τα παραδείγματα ενώπιόν τους, μετατρέπουν το περιττό σε αναγκαίο, και δεν μας καταλογίζεται έλλειψη καλαισθησίας, προπάντων σε όσους η γνώση των ιερών θεσμών δεν φθάνει στη δική σου ακρίβεια, καθιστώντας μια τέτοια εισήγηση αναγκαία. Άλλωστε, τις υποθήκες του προκειμένου ζητήματος τις ρυθμίζουν δεσποτικές φωνές και πράξεις, καθώς και κρίσεις θείων ανδρών, μάλλον παρά ανθρώπινοι λογισμοί· τα οποία, όταν αναπτύσσονται, ακτινοβολούν λαμπρή τη λάμψη της σωτηρίας στις ψυχές τόσο εκείνων που γνωρίζουν με ακρίβεια όσο και εκείνων που υστερούν.

Εάν όμως κάποιος, τολμώντας να έρθει σε αντιπαράθεση με τον λόγο, απαντούσε ότι δήθεν ο Απόστολος διδάσκει πως όχι μόνο στη σκέψη μισούμε το κακό και πράττουμε αυτό που δεν θέλουμε, αλλά και στην πραγμάτωσή του, επειδή έχει ειπωθεί: «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που δεν θέλω», θα του ζητήσουμε βεβαίως, αν λέει αλήθεια αυτός που υποστηρίζει αυτά, να διασαφηνίσει ποιο ήταν το κακό που μισούσε μεν ο Απόστολος και δεν ήθελε να κάνει, αλλά το έκανε, και ποιο το αγαθό που ήθελε μεν να κάνει, αλλά δεν το έκανε, αλλά αντιθέτως, όσες φορές ήθελε να κάνει το αγαθό, τόσες φορές δεν έκανε το αγαθό που ήθελε, αλλά έκανε το πονηρό που δεν ήθελε. Και πώς, προτρέποντάς μας να αποτινάξουμε εντελώς την αμαρτία, δηλώνει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»;

Διότι ο απόστολος, διδάσκοντας ρητά πώς οφείλουν να είναι οι ψυχές οι οποίες έχουν απομακρυνθεί από τον σαρκικό γάμο και τους δεσμούς του κόσμου και επιθυμούν να ασκήσουν την παρθενία, λέει: «Η παρθένος μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια όχι μόνο στο σώμα, αλλά και στο πνεύμα», παραγγέλλοντάς της να παραμένει μακριά από πρακτικά και διανοητικά, δηλαδή φανερά και κρυφά, αμαρτήματα, επειδή ακριβώς ως νύμφη του Χριστού επιποθεί να ενωθεί με τον επουράνιο, καθαρό και αμίαντο Βασιλέα. Διότι η ψυχή που επιποθεί να ενωθεί μαζί Του και επιθυμεί να γίνει ένα πνεύμα με Αυτόν, πρέπει να εξομοιώνεται προς εκείνο το άμωμο και άχραντο κάλλος, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον μακάριο Ιωάννη: «Και καθένας», λέει, «που έχει αυτή την ελπίδα, αγνίζει τον εαυτό του, όπως Εκείνος είναι αγνός»· καθώς και το «Γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού».

Αν και φάνηκε ότι παρατείναμε περισσότερο τη διήγηση σχετικά με τον σκοπό της ευσέβειας, όπως μας τον παραδίδουν ο Κύριος, οι απόστολοι και όλες οι θεόπνευστες Γραφές, παρουσιάζοντάς τον μέσα από πολλές μαρτυρίες, θεωρούμε ότι δεν το πράξαμε άκαιρα. Το κάναμε για να είμαστε με κάθε τρόπο αναμφισβήτητα και χωρίς δισταγμό απολύτως βέβαιοι ποια είναι η ελπίδα της πίστης μας και ποιος είναι ο σκοπός και ποιος ο δρόμος που βρίσκεται μπροστά μας, και μάλιστα όσοι έχουν αναλάβει τον μοναχικό βίο, απομακρύνοντας τους εαυτούς τους από τους κοσμικούς δεσμούς και τη σαρκική συναναστροφή και επιλέγοντας να ζουν παρθενικά εν Κυρίω, ώστε προσέχοντας ο καθένας και η καθεμία πού έχει κληθεί και σε ποιο μέτρο οφείλει να φτάσει, αφενός να παύσουν κάθε έπαρση για κάποια κατορθώματα που έχουν επιτευχθεί, θεωρώντας πραγματικά τους εαυτούς τους ως ένα τίποτα μπροστά στην υπερβολή του τέλειου μέτρου της κλήσης και του ανεξιχνίαστου πλούτου της αγάπης του Χριστού, και αφετέρου να επιδίδονται πάντοτε πρόθυμα στο αγαθό με κάθε τρόπο, με κάθε δύναμη και με κάθε σπουδή, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, αρνούμενοι μαζί με όλα τα πράγματα αυτού του αιώνα ακόμη και την ίδια τους την ψυχή, σηκώνοντας τον σταυρό καθημερινά με χαρά και αγαλλίαση και ακολουθώντας Τον, έχοντας τον ίδιο τον Κύριο σε όλα ως τύπο, οδό, υπόδειγμα και σκοπό που έχει τεθεί για εμάς, σύμφωνα με το ρητό: «Γίνετε μιμητές μου, καθώς κι εγώ του Χριστού», και πάλι: «Ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστης Ιησού, ο οποίος, αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά Του, υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή, και κάθισε στα δεξιά του Θεού»· διότι μήπως και, αποκτώντας σιγουριά και επαναπαυόμενοι σε κάποια χαρίσματα του Πνεύματος ή σε λίγα κάποια κατορθώματα και νομίζοντας ότι έχουμε ήδη φτάσει στο τέλειο, απατηθούμε από την πανουργία της κακίας μέσω της έπαρσης για τη δικαιοσύνη μας, μένοντας έτσι μακριά από τις μεγαλύτερες προκοπές του Πνεύματος· αντίθετα, ως φιλαλήθεις να έχουμε μέχρι τέλους τον πόνο, τη θλίψη, τον αγώνα και τον δρόμο αδιάκοπα, επεκτεινόμενοι καθημερινά πάντοτε προς τα εμπρός και ξεχνώντας τα πίσω, πεινώντας και διψώντας πάντοτε τη δικαιοσύνη, έχοντας συντετριμμένη την καρδιά, καθώς δεν έχουμε φτάσει ακόμη στην κλήση για την οποία κληθήκαμε ούτε έχουμε κατακτήσει το τέλειο μέτρο του χριστιανισμού, ούτε έχουμε φτάσει ακόμη στην τέλεια αγάπη του Χριστού. Διότι εκείνοι που πραγματικά επιθυμούν να πετύχουν τον προκείμενο και προαναφερθέντα ακρότατο σκοπό διακατέχονται πάντοτε από τον πόθο για εκείνη την κλήση της ανεκλάλητης τελειότητας, χωρίς να ικανοποιούνται και να επαναπαύονται μέχρι την τελευταία τους αναπνοή σε κανένα από τα μικρότερα καλά, όπως στη δικαιοσύνη των νηστειών, των αγρυπνιών, των ελεημοσυνών ή της μετοχής στα χαρίσματα του Πνεύματος, αλλά αφιερώνοντας τους εαυτούς τους ολοκληρωτικά σε όλα τα αγαθά και καλά έργα και σε όλες τις αρετές και παραμένοντας έτσι, για χάρη της αρετής, ενδεείς, ποτέ δεν θα νομίσουν ότι εκπληρώνουν τον νόμο της σοφίας. Αλλά, παρόλο που είναι τίμιοι ενώπιον του Θεού, θεωρούν τους εαυτούς τους ανάξιους, και αν και βρίσκονται σε πνευματική προκοπή, θεωρούν τους εαυτούς τους σαν να κάνουν τώρα την αρχή, και αν και είναι μεγάλοι, εξουθενώνουν τους εαυτούς τους και τους κρίνουν ως ένα τίποτα· και έτσι, στον βαθμό που πίστεψαν και στον βαθμό που αγάπησαν, θα λάβουν τις αμοιβές των ευαγγελίων της βασιλείας.

Και εμείς, αν θέλουμε να εποικοδομηθούμε πάνω στο θεμέλιο του Κυρίου και των αποστόλων, οφείλουμε να γίνουμε μιμητές τους. Διότι λέει ο απόστολος εν Αγίω Πνεύματι: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Αν όμως αγαπάς τις δόξες των ανθρώπων και θέλεις να σε προσκυνούν και αναζητάς την ανάπαυση, τότε έχεις εκτραπεί από την οδό. Διότι πρέπει να συσταυρωθείς με τον Σταυρωθέντα, να συμπάσχεις με τον Παθόντα, ώστε έτσι να συνδοξαστείς με τον Δοξασθέντα. Είναι ανάγκη η νύμφη να συμπάσχει με τον νυμφίο και έτσι να γίνει κοινωνός και συγκληρονόμος του Χριστού. Επειδή δεν είναι δυνατόν χωρίς παθήματα και χωρίς την τραχιά, στενή και τεθλιμμένη οδό να εισέλθει κανείς στην πόλη των αγίων και να αναπαυθεί και να συμβασιλεύσει με τον Βασιλιά στους απέραντους αιώνες. Ερώτηση: Επειδή είπες ότι ο Αδάμ απώλεσε και τη δική του εικόνα και την επουράνια, επομένως, αν κοινωνούσε με την επουράνια εικόνα, είχε Άγιο Πνεύμα; Απόκριση: Εφόσον ο Λόγος του Θεού και η εντολή Του ήταν μαζί του, τα είχε όλα. Διότι ο ίδιος ο Λόγος ήταν γι' αυτόν κληρονομιά, Εκείνος ήταν ένδυμα και δόξα που τους σκέπαζε, Εκείνος και διδασκαλία. Επειδή Εκείνος του υποδείκνυε πώς να ονομάσει τα πάντα: «Αυτό ονόμασέ το ουρανό, αυτό ήλιο, αυτό σελήνη, αυτό γη, αυτό πτηνό, αυτό θηρίο, αυτό δέντρο».

Εάν ο Θεός πορεύθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, δείχνοντάς σου το πρότυπο, οφείλεις και εσύ να γίνεις μιμητής του. Διότι και οι απόστολοι και οι προφήτες έτσι πορεύθηκαν, και εμείς, εάν θέλουμε να εποικοδομηθούμε πάνω στο θεμέλιο του Κυρίου και των αποστόλων, οφείλουμε να γίνουμε μιμητές τους. Διότι λέει ο απόστολος Παύλος εν Αγίω Πνεύματι: «Γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί, όπως κι εγώ του Χριστού». Εάν όμως αγαπάς τη δόξα των ανθρώπων και θέλεις να σε προσκυνούν και αναζητάς την ανάπαυση, έχεις εκτραπεί από την οδό του Κυρίου. Διότι πρέπει να συσταυρωθείς με τον σταυρωθέντα, να συνταφείς με αυτόν που έπαθε, για να συνδοξαστείς έτσι με τον δοξασθέντα. Διότι είναι ανάγκη η νύμφη να συμπάσχει με τον νυμφίο και έτσι να γίνει κοινωνός και συγκληρονόμος του νυμφίου. Διότι δεν είναι δυνατόν, χωρίς παθήματα και χωρίς την τραχιά, στενή και τεθλιμμένη οδό, να εισέλθει κάποιος στην πόλη των αγίων και να αναπαυθεί και να συμβασιλεύσει με τον Βασιλέα Χριστό στους απέραντους αιώνες. Αμήν.

Διότι, εάν ο Θεός λέει ρητά: «Γίνετε άγιοι διότι εγώ είμαι άγιος», και πάλι: «Γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», και ο απόστολος: «Γίνετε μιμητές μου καθώς και εγώ είμαι του Χριστού», αυτός που νομοθετεί τα αντίθετα προς αυτά είναι ολοφάνερα αντίχριστος και θεομάχος, διότι λέει: «Άλλα είναι τα δικά τους και άλλα τα δικά μας, με διαφορετικό τρόπο αγάπησε και ελέησε ο Θεός εκείνους. Τους αξίωσε με Άγιο Πνεύμα και μεγάλες δωρεές, ενώ απέναντί μας διάκειται διαφορετικά, αλλά, λέει, μετά βίας, αν μετανοούμε, κακοπαθούμε και κλαίμε, θα μας συγχωρήσει τις αμαρτίες και θα μας σώσει, επειδή το να γίνουμε εμείς σήμερα σαν εκείνους ή σαν τους αγίους πατέρες μας είναι αδύνατον». Και επιπλέον, δεν λέει μόνο ότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά και εκείνους που τολμούν να λένε ότι είναι δυνατόν, τους αποκαλεί υπερήφανους και βλάσφημους, στους οποίους, λέει, δεν πρέπει ούτε να δίνουμε προσοχή ούτε καθόλου να τους ακούμε, αλλά προστάζει να τους αποφεύγουμε.

Ο Παύλος δεν ήταν άραγε σε όλα άνθρωπος, ομοιοπαθής και σύνδουλός μας; Και ποιος είναι ίσος με τον Παύλο, ω υπερήφανε και παράφρονα, λέει, ώστε να τον εξισώνεις με εμάς τους ανθρώπους; Σε αυτούς δεν απαντούμε εμείς, αλλά ο ίδιος ο Παύλος φωνάζει με δυνατή φωνή, λέγοντας τα εξής: «Ο Χριστός ήρθε —ακούστε— για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Πρώτος λοιπόν εκείνος από τους σωζόμενους αμαρτωλούς· γίνε εσύ δεύτερος, γίνε τρίτος, γίνε δέκατος, γίνε ομόψυχος με τις χιλιάδες, αν θέλεις, και με τις μυριάδες, και συναρίθμησε τον εαυτό σου με τον Παύλο· και έτσι θα τιμήσεις τον Παύλο, όπως λέει εκείνος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού», και πάλι: «Θα ήθελα όλοι να είναι όπως εγώ». Αν λοιπόν θέλεις να επαινέσεις τον Παύλο ή να τον τιμήσεις, μιμήσου τον· και όπως ήταν εκείνος, τέτοιος γίνε και εσύ στην πίστη, και τότε αληθινά θα τον τιμήσεις και εκείνος θα σε δεχθεί και θα σε θεωρήσει ως δική του δόξα και στεφάνι καυχήσεως, διότι, έχοντας πειστεί στα λόγια του και έχοντάς τον ακολουθήσει, έγινες και εσύ μιμητής του και όμοιος με εκείνον. Αν όμως λες ότι είναι ατιμία για τον Παύλο το να γίνει και κάποιος άλλος ίσος με αυτόν, και γι' αυτό τον λόγο, περιφρονώντας τη σωτηρία σου, αμελείς, μάθε ότι μάλλον θα σε αποδιώξει επειδή παραλογίζεσαι, και εξαιτίας αυτού ο ίδιος θα σε αποστραφεί.

Και αυτά μεν εν συντομία, για να μη μακρηγορήσουμε. Ας μεταβούμε όμως στη Νέα Διαθήκη. Ας σεβαστούμε, αν θέλεις, πανεύφημε, και το παράγγελμα του φλογερού κήρυκα της οικουμένης, το «εάν στον τελευταίο αποκαλυφθεί κάτι, ο πρώτος ας σιωπήσει»· και όχι, όπως αντιτείνει η αγάπη σου, ότι αυτό αφορά αποκλειστικά την πίστη. Και, κάτι που παραλίγο να μου διαφύγει, ο μέγας κήρυκας της αλήθειας Ιωάννης ελέγχει τον Ηρώδη. Σε ερωτώ, απάντησέ μου. Αλλά γνωρίζω ότι είναι εγγύς ο γέλωτας εις βάρος μου, επειδή τάχα εξισώνω τον εαυτό μου με το μέτρο του προφήτη. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, ω βέλτιστε· διότι «αυτά», λέει, «γράφτηκαν για δική μας νουθεσία». Και πάλι ο Παύλος λέει: «Γίνεσθε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Πώς είναι δε δυνατόν να ορθοδοξεί εκείνος που πράττει πονηρά, εφόσον ο θείος Ιάκωβος διατείνεται ότι η πίστη αποδεικνύεται από τα έργα και ότι όσοι σφάλλουν ως προς το ένα, δεν κατέχουν ούτε το άλλο;

Ας μιμηθούμε αυτούς που με αδιάκριτη υπακοή πορεύτηκαν ευθεία τον ασκητικό δρόμο. Και αν θέλετε, ας μιμηθούμε εκείνον που παραγγέλλει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· και που πάλι λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα, και να ζείτε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως θυσία και προσφορά στον Θεό, εις οσμήν ευωδίας». Έπειτα, αφού ο μεν Χριστός έδωσε τον εαυτό Του ως θυσία και προσφορά στον Θεό για εμάς, εμείς δεν θα υπομείνουμε με ευχαριστία ούτε την οποιαδήποτε θλίψη; Ο Χριστός ονειδίστηκε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα: «Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονείδιζαν έπεσαν πάνω μου»· και εμείς δεν υποφέρουμε ούτε τη μικρή προσβολή και επίπληξη του πλησίον; Και πώς θα είμαστε μαζί με τους αγίους, εμείς που δεν ακολουθούμε τα ίχνη τους; Πώς δε θα συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, εμείς που δεν συμμορφωνόμαστε προς τον θάνατό Του ούτε γινόμαστε κοινωνοί των αχράντων Του παθημάτων; «Και αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστεί;» Βλέπετε την ακρίβεια του ότι «ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται»; Πώς θα μπορούσε όμως να είναι δίκαιος ο ανυπόμονος, εκείνος που αποφεύγει τους κόπους, αυτός που ανακαλεί στη μνήμη του παλιές πίκρες, και εξαιτίας αυτού εξάπτεται και ταράσσεται, και δεν έχει την ειρήνη προς τον Θεό; Επομένως, είναι αναπόφευκτο, πράττοντας αυτά, να αποκοπούμε από την κοινοβιακή ενότητα· είναι αναπόφευκτο να υποπέσουμε σε αιώνια καταδίκη, παρασυρόμενοι από όλα αυτά.

Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. «Και συνέβη, όταν τελείωσε ο Ιησούς αυτές τις παραβολές, να αναχωρήσει από εκεί. Και ερχόμενος στην πατρίδα του, τους δίδασκε στη συναγωγή τους». Είπε αυτές τις παραβολές, επειδή πρόκειται μετά από λίγο να πει και άλλες. Αναχωρεί δε, για να ωφελήσει και άλλους με την παρουσία του. Και ως πατρίδα του να εννοείς τη Ναζαρέτ· διότι σε αυτήν ανατράφηκε.