Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:31

Οφείλουμε, λοιπόν, εφόσον δεν θέλουμε να κριθούμε, να ανακρίνουμε τον εαυτό μας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο —«διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν»—, και, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, να παιδαγωγούμαστε και να δεχόμαστε με ευχαριστία τις επιφορές των λυπηρών, όπως ακριβώς βλέπουμε τους συνετούς από αυτούς που ασθενούν στο σώμα να υποφέρουν με υπομονή τις τομές και τους καυτηριασμούς των ιατρών, από την επιθυμία της θεραπείας· ώστε και εμείς, αποκτώντας ψυχική υγεία και μη φέροντας καμία ύλη για τροφή στη γέεννα του πυρός, να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο, αλλά να συμβασιλεύσουμε αιώνια με τον Χριστό. Στον Οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες· αμήν.

Αναζητήστε την κρίση, δηλαδή την κρίση του Χριστού, κατά την οποία, όταν μας κρίνει, μας ανταποδίδει σύμφωνα με την αξία μας. Εάν δεν την αναζητούμε, ούτε την έχουμε προ των οφθαλμών μας, δεν μπορούμε να επιμείνουμε στην πράξη του καλού. Διότι η σκέψη των όσων φοβερών μάς έχουν κηρυχθεί για την κρίση, λειτουργεί ως παιδαγωγός προς την ευσέβεια. Ή σημαίνει ότι τα πάντα θα είναι εξετασμένα και κριμένα, χωρίς τίποτα να γίνεται άκριτα ή στην τύχη. Διότι, λέει, «με περίσκεψη να κάνεις τα πάντα». Και: «Οι λογισμοί των δικαίων είναι κρίματα». Πρέπει, λοιπόν, ο λόγος, έχοντας λάβει μέσα μας την ανώτατη θέση ως δικαστής, να κρίνει και να εξετάζει το καθετί, και όσα πρέπει να ειπωθούν και όσα πρέπει να πραχθούν, και φυσικά να επιτρέπει τη συγκατάθεση στα πράγματα και στις ορμές της ψυχής έπειτα από ακριβή κρίση. Διότι αυτό είναι που λέει ο Παύλος: «Εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Σε πολλά σημεία της Γραφής είναι διεσπαρμένος ο λόγος περί της κρίσεως, ως ο πλέον αναγκαίος και συνεκτικός για τη διδασκαλία της ευσέβειας σε όσους έχουν πιστέψει στον Θεό διά του Ιησού Χριστού. Επειδή, όμως, ο λόγος περί της κρίσεως έχει καταγραφεί με ποικίλους τρόπους, θα φανεί ότι προκαλεί κάποια σύγχυση σε όσους δεν διακρίνουν με ακρίβεια τα σημαινόμενα. Διότι αναφέρεται: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που απιστεί έχει ήδη κριθεί». Εάν, λοιπόν, αυτός που δεν πιστεύει είναι όμοιος με τον ασεβή, πώς έχει λεχθεί ότι «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση»; Και εάν οι πιστεύοντες έχουν γίνει υιοί Θεού διά της πίστεως, και για αυτόν τον λόγο είναι άξιοι να ονομάζονται και οι ίδιοι θεοί, πώς «ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο θα κρίνει θεούς»; Αλλά φαίνεται ότι η έννοια του κρίνεσθαι άλλοτε μεν χρησιμοποιείται από τη Γραφή με τη σημασία τού να δοκιμάζεται κανείς, άλλοτε δε με τη σημασία τού να κατακρίνεται· με τη σημασία της δοκιμασίας, όπως στο: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου»· διότι προσθέτει εκεί: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με»· με τη σημασία δε της κατακρίσεως, όπως στο: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν»· διότι εάν εξετάζαμε τους εαυτούς μας, λέγει, δεν θα υποβαλλόμασταν σε κατάκριση.

Πρέπει λοιπόν ο λόγος, έχοντας λάβει την ανώτατη θέση μέσα μας σαν δικαστής, να κρίνει και να εξετάζει το καθετί, και αυτά που πρέπει να γίνονται δεκτά και αυτά που δεν πρέπει, και να επιτρέπει τη συγκατάθεση στα πράγματα και στις ορμές της ψυχής μετά από ακριβή κρίση. Διότι αυτό είναι που λέει ο Παύλος: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν». Μην πολυπραγμονείς, λοιπόν, για το μέλλον, αλλά να ρυθμίζεις τα παρόντα προς το ωφέλιμο. Διότι ποιο είναι το όφελος να γνωρίζεις τα πράγματα εκ των προτέρων; Εάν μεν αυτό που πρόκειται να συμβεί είναι αγαθό, θα έλθει, έστω και αν δεν το γνωρίζεις από πριν· εάν όμως είναι λυπηρό, ποιο είναι το κέρδος σου να αναλώνεσαι εκ των προτέρων από τη λύπη; Η έννοια της λέξεως φρόνηση είναι διπλή. Η μία μεν είναι η διαφύλαξη του ιδίου συμφέροντος με την επιβουλή εναντίον του πλησίον, όπως αυτή του φιδιού που προστατεύει το κεφάλι του· αυτή μοιάζει να είναι μία κακεντρέχεια του χαρακτήρα, η οποία ανακαλύπτει με οξύνοια το ατομικό συμφέρον και παρασύρει τους πιο άκακους, όπως η φρόνηση του οικονόμου της αδικίας. Η δε αληθινή φρόνηση είναι η διάκριση αυτών που πρέπει να πράττονται και αυτών που δεν πρέπει να πράττονται· και εκείνος που την ακολουθεί, ποτέ δεν θα απομακρυνθεί από τα έργα της αρετής, και ποτέ δεν θα παγιδευτεί στον όλεθρο της κακίας.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Διότι δεν οφείλονται όλες οι ασθένειες στη φύση μας, ούτε προέρχονται σε εμάς από κακή διατροφή ή από κάποιες άλλες σωματικές αιτίες, για τις οποίες βλέπουμε ότι ορισμένες φορές χρησιμεύει η ιατρική. Διότι πολλές φορές οι ασθένειες αποτελούν και μάστιγες των αμαρτημάτων, οι οποίες επιβάλλονται για να μας οδηγήσουν σε επιστροφή στον Θεό. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί»· και, «εξαιτίας αυτού υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Διότι, εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Αυτοί λοιπόν οφείλουν να παραμένουν ήσυχοι και, αφήνοντας τις ιατρικές μεθόδους, πρέπει να υπομένουν όσα τους επιβάλλονται, όταν αναγνωρίζουμε τα σφάλματά μας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του»· και να αποδεικνύουν τη διόρθωσή τους με το να παράγουν καρπούς άξιους της μετανοίας, και να θυμούνται τον Κύριο που είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Άλλοτε πάλι αυτό συμβαίνει και κατόπιν αιτήματος του πονηρού, όταν ο φιλάνθρωπος Δεσπότης συγκαταβαίνει να τον βάλει στον αγώνα απέναντι σε έναν μεγάλο αγωνιστή, καταρρίπτοντας έτσι την αλαζονεία του μέσω της άκρας υπομονής των δούλων Του· πράγμα το οποίο έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη στην περίπτωση του Ιώβ.

Ότι δε πολλές φορές δεχόμαστε πλήγματα όταν σφάλλουμε και λυπούμε τον Θεό, το επιμαρτυρεί διακηρύσσοντας ο σοφότατος Παύλος: «Γι' αυτό ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται· διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Κρινόμενοι δε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». <Έφυγε ο άνθρωπος και είπε στους Ιουδαίους ότι ο Ιησούς είναι αυτός που τον έκανε καλά.> Αναγγέλλει τον Ιησού στους Ιουδαίους, όχι για να πιαστούν ως ασεβείς τολμώντας να πράξουν κάτι φοβερό εναντίον Του, αλλά για να γνωρίσουν, αν ήθελαν και αυτοί να θεραπευτούν, τον αξιοθαύμαστο ιατρό. Διότι, πρόσεξε πως αυτός ήταν ο σκοπός του. Επειδή δεν προσέρχεται σαν κάποιος από αυτούς που αγαπούν τις κατηγορίες αναγγέλλοντας ότι ο Ιησούς είναι αυτός που του έδωσε εντολή να περπατήσει το Σάββατο, αλλά ότι είναι εκείνος που τον έκανε καλά. Αυτό δεν έδειχνε πως έκανε κάτι άλλο, παρά μόνο ότι τους υποδείκνυε τον ιατρό. <Και γι' αυτό οι Ιουδαίοι καταδίωκαν τον Ιησού και ζητούσαν να τον σκοτώσουν, επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο. Ο δε Ιησούς τους αποκρίθηκε.> Ο λόγος δεν παρέχει σε αυτά μια απλή εξήγηση της παράνοιας των Ιουδαίων. Διότι ο Ευαγγελιστής δεν καταδεικνύει μόνο ότι Τον καταδιώκουν, αλλά και για ποιους λόγους δεν ντρέπονται να το πράττουν αυτό, επισημαίνοντας πάλι με μεγάλη έμφαση: «Επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο».

Άραγε, θα πει κάποιος, ο Κύριος διδάσκει ως δόγμα και τώρα σε εμάς λέγοντας αυτά, ότι δηλαδή γι' αυτόν και μόνο τον λόγο υποφέρουν τα σώματα των ανθρώπων, για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτά; Αλλά καθόλου δεν μου φαίνεται έτσι, μάλλον είναι εντελώς παράλογο να σκέφτεται και να φρονεί κανείς με αυτόν τον τρόπο· διότι δεν λέει τέτοια πράγματα δογματίζοντας, όπως ίσως θα νομίσει κανείς. Διότι το ότι έχει συμβεί σε κάποιους να πλήττονται εξαιτίας αμαρτιών, το έχουμε μάθει πολλές φορές από τις ιερές Γραφές. Ο Παύλος, για παράδειγμα, γράφει σαφώς σε εκείνους που τολμούν να προσέρχονται στο θείο θυσιαστήριο σαν με άνιπτα πόδια, και να αγγίζουν τη μυστική ευλογία με βέβηλο και ανόσιο χέρι: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Ώστε, σε εκείνους που αρρώστησαν και πέθαναν, μερικές φορές η πάθηση επέρχεται ως θεία οργή. Αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν απάλλαξε τον παραλυτικό από τη μακροχρόνια νόσο και παραδόξως τον ανέδειξε υγιή, είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Λέει δηλαδή αυτά, επειδή ήταν ενδεχόμενο και πιθανό να βρεθεί σε χειρότερη κατάσταση εξαιτίας της αμαρτίας του, εάν δεν πρόσεχε, εφόσον είχε ήδη διαφύγει τον κίνδυνο και είχε σωθεί μία φορά με τη δική Του χάρη.

Καθώς λοιπόν ο καιρός φέρνει σε όσους έχουν τη συνήθεια να εργάζονται φιλότιμα την εκπλήρωση των επιθυμιών τους, ας φύγει μακριά η ραθυμία, και ας θεωρηθεί άξια κάθε επαίνου η αγρυπνία και η υπομονή. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα κατορθώσουν να μετάσχουν πλούσια σε κάθε έπαινο. Επομένως, επειδή «το πάσχα μας εθυσιάσθη, ο Χριστός», καθώς μας διαβεβαιώνει και ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, «ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού», για να μην αγγίξουμε τα ιερά με άπλυτα χέρια και, ατιμάζοντας με αμέλεια το θείο Του μυστήριο, επισύρουμε πάνω στα ίδια μας τα κεφάλια την τιμωρία που ταιριάζει στους ανόσιους. Διότι τέτοια επιστολή στέλνει και ο θεσπέσιος Παύλος σε όσους έχουν τη συνήθεια να το πράττουν αυτό: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά κρινόμενοι, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επομένως, συλλέγοντας από τις Ιερές Γραφές όσα συντελούν σε αυτό, ώστε να δείξουμε με ποιον τρόπο πρέπει να εορτάζουμε άγια και πανάγια, για να προσέλθουμε έπειτα στην πνευματική μετάληψη του Σωτήρα όλων μας Χριστού, εμπρός λοιπόν, εμπρός ας τα αναφέρουμε.

Συμβουλεύει δε ωφέλιμα ότι πρέπει να πλένονται εκείνοι που επιθυμούν να εισέλθουν στα Άγια των αγίων, και οι επιμελητές των ιερών έργων, για να μην πεθάνουν. Διότι είναι πράγμα επισφαλές και αληθινά επιζήμιο, το να πλησιάζουν τον Θεό όσοι δεν έχουν καθαριστεί. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφός Παύλος μάς παραγγέλλει, εάν επιθυμούμε να μεταλάβουμε τη μυστική ευλογία, να εξετάζουμε τον εαυτό μας, και έτσι λοιπόν να προσερχόμαστε. Το ότι δε η αμέλεια σε αυτά τα ζητήματα είναι πράγμα γεμάτο κινδύνους, το αποκαλύπτει λέγοντας: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κατακρινόμασταν».

Πρόσεχε, ψυχή· να επιμελείσαι τη συνείδησή σου. Μην προσέχεις τα σφάλματα των άλλων, αλλά μάλλον αυτά που υπάρχουν μέσα σου. Μην προσέχεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού και πλησίον σου, αλλά να παρατηρείς συνεχώς το δικό σου δοκάρι. Βιάσου, πρόλαβε, συμφιλιώσου με τον Χριστό, ο οποίος σταυρώθηκε κατά σάρκα για σένα. Διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν εκεί όπου υπάρχει η μεγάλη και ακατάπαυστη κατάκριση. Σπλαχνίσου με, Κύριε, λόγω της ευσπλαχνίας σου, και σώσε με μόνο για τη δική σου αγαθότητα, με τις πρεσβείες της πανάχραντης Δέσποινάς μας Θεοτόκου και όλων των Αγίων σου· διότι είσαι ευλογημένος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτή λοιπόν είναι η κατά Θεόν και σωτήρια λύπη, το να κατηγορούμε τους εαυτούς μας και κανέναν άλλον απολύτως, για όσα εμείς οι ίδιοι πράττουμε εσφαλμένα, και να λυπούμαστε για τον εαυτό μας και διά της εξομολογήσεως των αμαρτημάτων μας και της οδυνηρής κατανύξεως για αυτά να εξιλεώνουμε τον Θεό. Αυτήν την αυτομεμψία και κατάνυξη ξεκίνησε εκείνος ο παλαιός Λάμεχ, ο οποίος εξομολογήθηκε με παρρησία την αμαρτία του και κρίνοντας ο ίδιος τον εαυτό του και καταδικάζοντάς τον αυστηρότερα από τον Κάιν («διότι επτά φορές», λέει, «εκδικήθηκε ο Κάιν, ενώ ο Λάμεχ εβδομήντα επτά φορές»), και έχοντας πενθήσει έτσι για τον εαυτό του ως ένοχο, διέφυγε την καταδίκη του Θεού μέσω της επώδυνης κατανύξεως εναντίον του εαυτού του, όπως και ο προφήτης είπε αργότερα, «πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»· πράγμα που λέει έπειτα και ο απόστολος, «διότι, αν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Διότι σε κανέναν άλλον δεν είναι δυνατόν να προσέχει ολόκληρο τον εαυτό του. Αυτήν, λοιπόν, τη φύλαξη τοποθέτησε ως επιστάτη και στην ψυχή και στο σώμα· διότι μέσω αυτής θα απαλλαγείς εύκολα και από τα σωματικά και από τα ψυχικά πονηρά πάθη. Γίνε, λοιπόν, προστάτης του εαυτού σου, επίστησε την προσοχή στον εαυτό σου, επισκέψου τον εαυτό σου, ή μάλλον να προΐστασαι και να επισκέπτεσαι και να εξετάζεις· διότι έτσι θα υποτάξεις στο Πνεύμα τη σάρκα που αφηνιάζει και «ποτέ δεν θα υπάρξει κρυφός λόγος στην καρδιά σου». «Εάν πνεύμα αυτού που εξουσιάζει», δηλαδή των πονηρών πνευμάτων και παθών, «ανέβει πάνω σου», λέει ο Εκκλησιαστής, «τον τόπο σου μην εγκαταλείψεις», δηλαδή να μην αφήσεις κανένα μέρος της ψυχής, ούτε μέλος του σώματος χωρίς επιστασία. Διότι έτσι θα παραμείνεις ανώτερος από τα πνεύματα που επηρεάζουν από κάτω, και «σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς», εφόσον εσύ ο ίδιος τα έχεις πρωτύτερα εξετάσει, θα παραστείς χωρίς να υποβληθείς σε εξέταση, με παρρησία. «Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν», λέει ο Παύλος. Και, έχοντας βιώσει εκείνο το μακάριο πάθος του Δαβίδ, θα πεις κι εσύ προς τον Θεό ότι «το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό για εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα για εμένα, διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου». «Όχι μόνο ολόκληρο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής μου», λέει, «το έκανες δικό σου, αλλά και αν υπήρχε στο σώμα κάποιος σπινθήρας αυτής της επιθυμίας, επιστρέφοντας προς αυτήν που τον προκάλεσε, μέσω αυτής πέταξε ψηλά προς εσένα και από εσένα εξαρτάται και σε εσένα προσκολλάται».

Για το ότι, λοιπόν, τα πταίσματα όσων δοκιμάζονται εδώ εξαλείφονται, αδιάσειστος μάρτυρας είναι ο θεόπνευστος Παύλος, ο οποίος λέει για όσους μετέλαβαν αναξίως τα Μυστήρια: «Γι’ αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί· διότι, αν κρίναμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όσα ειπώθηκαν προς τον πλούσιο που κατακαιγόταν εκφράζουν την ίδια έννοια: «Απόλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου, και ομοίως ο Λάζαρος τα κακά», δηλαδή: Αν έχεις πράξει κάτι καλό, έλαβες ήδη την ανταμοιβή σου, ζώντας μέσα στην τρυφή και χωρίς να δοκιμάσεις καμία μεταβολή της τύχης· αν πάλι και εκείνος είχε διαπράξει κάποιο παράπτωμα, έλαβε ήδη την ανταπόδοσή του, καθώς αναλώθηκε μέσα στην απαρηγόρητη φτώχεια.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κάθονταν ακόμη κοντά στο λυχνάρι επιδείκνυαν τόση πολλή προσοχή, έτσι και εμείς, επειδή αξιωθήκαμε να καταυγασθούμε από τον Ήλιο της Δικαιοσύνης και, εγκαταλείποντας τη σκιά, οδηγηθήκαμε προς την αλήθεια, ας επιδείξουμε την ίδια προσοχή γύρω από αυτήν την πνευματική θυσία. Και ας μην προσπερνούμε επιπόλαια ούτε τα αμαρτήματα που θεωρούνται μικρά, αλλά κάθε ημέρα ας ζητούμε ευθύνες από τον εαυτό μας και για τα λόγια και για τα βλέμματα, και ας επιβάλλουμε τιμωρία στον εαυτό μας, ώστε να ελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από την εκεί κόλαση. Διότι γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν». Ώστε, εάν κατακρίνουμε εδώ τον εαυτό μας για τα καθημερινά μας αμαρτήματα, ελαττώνουμε τη σφοδρότητα της εκεί κρίσεως.

Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, λέει, δεν θα κρινόμασταν. Και δεν είπε: «Εάν κολάζαμε τους εαυτούς μας» ή «Εάν τιμωρούμασταν», αλλά μόνο: «Εάν επιθυμούσαμε να αναγνωρίσουμε τα αμαρτήματά μας», εάν καταδικάζαμε τους εαυτούς μας, εάν κατακρίναμε τα σφάλματά μας, θα είχαμε απαλλαγεί και από την εδώ και από την εκεί τιμωρία. Διότι εκείνος που κατακρίνει τον εαυτό του, εξιλεώνει τον Θεό διπλά: και με το να αναγνωρίσει τα αμαρτήματά του, και με το να γίνεται πιο απρόθυμος στο μέλλον. Επειδή όμως δεν θέλουμε να κάνουμε όπως πρέπει ούτε αυτό το ελαφρύ, ούτε και έτσι ανέχεται να μας καταδικάσει μαζί με την οικουμένη, αλλά και πάλι μας σπλαγχνίζεται, απαιτώντας την ικανοποίηση της δικαιοσύνης εδώ, όπου η τιμωρία είναι πρόσκαιρη και η παρηγοριά πολλή· διότι αυτό που συμβαίνει συνιστά απαλλαγή από τα αμαρτήματα, και η αγαθή ελπίδα των μελλόντων ανακουφίζει τα παρόντα. Αυτά δε τα λέει, αφενός μεν για να παρηγορήσει τους ασθενείς, αφετέρου δε για να καταστήσει τους υπολοίπους πιο επιμελείς. Γι' αυτό λέει: «Τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο».

«Αν όμως κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν.» Διότι είναι ένοχοι ασέβειας απέναντι στον Κύριο όσοι δεν προσφέρουν το σώμα τους κατάλληλα προετοιμασμένο για την ανάκραση με το δικό Του σώμα, το οποίο μας έδωσε, ώστε, συγκεραννυόμενοι με αυτό, να ανακραθούμε και με το Άγιο Πνεύμα. Επειδή ακριβώς για αυτόν τον λόγο ο Λόγος του Θεού παρέδωσε τον εαυτό Του ολοκληρωτικά σε σώμα και «έγινε σάρκα», σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή, ώστε, επειδή μας ήταν αδύνατο να συμμετάσχουμε σε Αυτόν ως Λόγο, να κοινωνήσουμε μαζί Του ως σάρκα, καθιστώντας οικεία τη δική μας σάρκα προς την πνευματική Του σάρκα, και το πνεύμα μας προς το Πνεύμα Του, κατά το δυνατόν, ώστε να καταστούμε ομοιώματα του Χριστού, γινόμενοι ναοί του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος: «Είστε ναοί του Θεού», και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας, το οποίο έχετε λάβει από τον Θεό;». Και μέσω της ανάμειξης με το Πνεύμα, γίνονται σώματα του Χριστού, τα οποία οφείλουμε να μεταχειριζόμαστε «εν αγιασμώ», φροντίζοντάς τα, δηλαδή, ως μέλη του Χριστού. Διότι λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού; Θα πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού για να τα κάνω μέλη πόρνης;»

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που περιεργάζονται τα ξένα σφάλματα δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στα δικά τους, έτσι και εκείνοι που φοβούνται να κατασκοπεύσουν τον βίο των άλλων, θα επιδείξουν μεγάλη φροντίδα για τα δικά τους παραπτώματα. Εκείνοι δε που αναλογίζονται τα δικά τους σφάλματα, και τα κρίνουν καθημερινά, και ζητούν ευθύνες από τον ίδιο τους τον εαυτό, θα βρουν τότε τον Δικαστή ήμερο. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Αν κρίναμε οι ίδιοι τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν από τον Κύριο». Για να αποφύγουμε, λοιπόν, εκείνη την καταδικαστική απόφαση, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, ας εξετάζουμε προσεκτικά τη δική μας ζωή, ας τιμωρούμε τον λογισμό που μας παρακινεί να αμαρτάνουμε, ας κατανύσσουμε τη συνείδησή μας και ας ζητούμε λόγο από τον εαυτό μας για όσα έχουμε πράξει. Διότι έτσι θα μπορέσουμε, κάνοντας ελαφρύ το φορτίο των αμαρτιών μας, να απολαύσουμε άφθονη συγχώρηση, να διάγουμε τον παρόντα βίο με ευφροσύνη και να αξιωθούμε τα μέλλοντα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό και στον πλούσιο έλεγε ο Αβραάμ, ότι ο Λάζαρος έλαβε τα κακά στη ζωή του, και εδώ παρηγορείται. Και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους έγραφε: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτόν που είχε πορνεύσει, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον παρέδωσε σε όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του· δείχνοντας έτσι ότι ο παρών πειρασμός κατεργάζεται τη σωτηρία, και ότι οι κίνδυνοι, για όσους τους υπομένουν με ευχαριστία, αποτελούν το μέγιστο μέσο κάθαρσης της ψυχής. Ότι, λοιπόν, οι πιστοί υφίσταντο θλίψεις και υπέφεραν μύρια δεινά, τόσο οι μαθητές όσο και οι διδάσκαλοι, και δεν μπορούσαν ούτε για λίγο να ανασάνουν, όντας περικυκλωμένοι από παντού από ποικίλους και κάθε λογής πολέμους, ο λόγος το απέδειξε επαρκώς, και στους φιλόπονους είναι δυνατόν να σταχυολογήσουν από τις θείες Γραφές ακόμη περισσότερα από όσα έχουν ειπωθεί.

Δ'. Ας φροντίσουμε λοιπόν να συμπεριληφθούμε στη μερίδα αυτών, και αν όχι αυτών, τουλάχιστον εκείνων που ξεπλένουν εδώ τα αμαρτήματά τους. Διότι είναι φοβερό εκείνο το κριτήριο, και αναπόφευκτη η τιμωρία, και αθεράπευτη η κόλαση. Εάν όμως δεν θέλεις ούτε και εδώ να υποστείς τιμωρία, δίκασε εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου, ζήτησε ευθύνες από τον εαυτό σου. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν». Εάν το κάνεις αυτό, προχωρώντας στον δρόμο θα φτάσεις μέχρι και στο στεφάνι. «Και πώς θα ζητήσουμε ευθύνες από τους εαυτούς μας;», θα πει κανείς. Θρήνησε, αναστέναξε πικρά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, ταλαιπώρησέ τον, θυμήσου τα αμαρτήματά σου ένα προς ένα. Δεν είναι μικρό βάσανο για την ψυχή αυτό. Εάν κάποιος έχει βιώσει την κατάνυξη, γνωρίζει ότι η ψυχή βασανίζεται από αυτό περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Εάν κάποιος έχει φέρει στη μνήμη του τις αμαρτίες του, γνωρίζει την οδύνη που πηγάζει από αυτήν. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός θέτει τη δικαίωση ως έπαθλο σε μια τέτοια μετάνοια, λέγοντας: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».

δ΄. Όταν όμως τα εξετάζεις αυτά, ας μην είναι κανείς παρών. Ας μην κάνει κανείς θόρυβο· αλλά, όπως ακριβώς οι δικαστές δικάζουν καθήμενοι πίσω από παραπετάσματα, έτσι και εσύ αντί για παραπετάσματα να αναζητήσεις χρόνο και τόπο ησυχίας. Και όταν, αφού δειπνήσεις, σηκωθείς και πρόκειται να κατακλιθείς, τότε να τα δικάζεις αυτά· αυτός ο χρόνος είναι ο πλέον κατάλληλος για εσένα· τόπος δε είναι η κλίνη και το δωμάτιο. Αυτό ακριβώς παρήγγειλε και ο προφήτης, λέγοντας: «Για όσα λέτε μέσα στις καρδιές σας, αισθανθείτε κατάνυξη επάνω στα κρεβάτια σας». Και για τα μικρά σφάλματα να ζητάς μεγάλες ευθύνες, ώστε να μην βρεθείς ποτέ ούτε καν κοντά στα μεγάλα. Εάν το πράττεις αυτό κάθε ημέρα, με παρρησία θα σταθείς ενώπιον εκείνου του φοβερού βήματος. Έτσι έγινε καθαρός ο Παύλος· γι' αυτό και έλεγε: «Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν». Έτσι εξάγνιζε τα παιδιά του ο Ιώβ. Διότι εκείνος που προσέφερε θυσίες για τα κρυφά σφάλματα, πολύ περισσότερο απαιτούσε ευθύνες για τα φανερά.

Διότι, λέει, εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Επειδή και αυτός, και όλοι οι όμοιοί του, παραβλέποντας εκείνους που είχαν αμαρτήσει, αναλογίζονταν εκείνους που είχαν ευδοκιμήσει. Αυτό να κάνεις και εσύ. Διότι ούτε έχεις καθίσει ως δικαστής για τα σφάλματα των άλλων, ούτε ως εξεταστής για τα αμαρτήματα των άλλων· προστάχθηκες να κρίνεις τον εαυτό σου, όχι τους άλλους. Διότι, λέει, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κατακρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο. Εσύ, όμως, ανέτρεψες αυτή την τάξη, καθώς δεν ζητάς καμία ευθύνη από τον εαυτό σου ούτε για τα μεγάλα ούτε για τα μικρά σου σφάλματα, ενώ περιεργάζεσαι με σχολαστική ακρίβεια τις πράξεις των άλλων.

Και για να μάθετε ότι άλλοι μεν κολάζονται εδώ, άλλοι δε εκεί, και άλλοι και εδώ και εκεί, ακούστε τι λέει ο Παύλος, κατηγορώντας εκείνους που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι, αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει και πίνει το σώμα και το αίμα του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Χριστού», πρόσθεσε αμέσως: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμούνται. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Διότι δεν θα εγκαθιστούσε ο Θεός εδώ σε εμάς ένα τέτοιο δικαστήριο, εάν δεν επρόκειτο τότε να δώσουμε λόγο για τα σφάλματά μας. Αλλά και αυτό αποτελεί τεκμήριο της δικής Του φιλανθρωπίας. Διότι, επειδή τότε πρόκειται να ζητήσει από εμάς λόγο για τα σφάλματά μας, εγκατέστησε αυτόν τον αδέκαστο κριτή, ώστε αυτός, δικάζοντάς μας εδώ για όσα έχουμε αμαρτήσει και κάνοντάς μας πιο σώφρονες, να μας γλιτώσει από τη μέλλουσα κρίση εκεί. Αυτό ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν από τον Κύριο». Για να μην τιμωρηθούμε λοιπόν τότε, ούτε να δώσουμε λόγο τότε, ας εισέλθει ο καθένας στη συνείδησή του, και αφού ξετυλίξει τη ζωή του και εξετάσει με ακρίβεια όλα του τα σφάλματα, ας καταδικάσει την ψυχή που τα διέπραξε, ας τιμωρήσει τους λογισμούς του, ας θλίψει και ας στενοχωρήσει τη διάνοιά του, ας απαιτήσει από τον εαυτό του την εκπλήρωση της δικαιοσύνης για τα αμαρτήματά του μέσω της κατακρίσεως του εαυτού του, μέσω της ενδελεχούς μετάνοιας, με δάκρυα, με εξομολόγηση, με νηστεία και ελεημοσύνη, με εγκράτεια και αγάπη, ώστε με κάθε τρόπο να μπορέσουμε, αφού αποθέσουμε εδώ όλα μας τα αμαρτήματα, να αναχωρήσουμε για εκεί με μεγάλη παρρησία. Την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων.

Αλλά ας μην βιαζόμαστε, αλλά ας προχωρήσουμε με τάξη στη διήγηση της παραβολής. «Επειδή όμως δεν είχε να αποδώσει τα οφειλόμενα», λέει. Τι σημαίνει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει»; Πάλι αποτελεί επίταση της αγνωμοσύνης· διότι όταν λέει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει», δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά ότι ήταν έρημος από πνευματικά κατορθώματα και δεν είχε κανένα αγαθό έργο, ώστε να του υπολογιστεί για την απαλλαγή από τα αμαρτήματά του· διότι υπολογίζονται, υπολογίζονται οπωσδήποτε σε εμάς τα αγαθά κατορθώματα για την απαλλαγή των αμαρτημάτων, όπως ακριβώς και η πίστη για δικαίωση. Διότι «σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη». Και τι να πω για πίστη και κατορθώματα, τη στιγμή που ακόμη και οι θλίψεις υπολογίζονται σε εμάς για την εξάλειψη των αμαρτημάτων; Και αυτό βέβαια το φανερώνει ο Χριστός μέσα από την παραβολή του Λαζάρου, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να λέει προς τον πλούσιο, ότι ο Λάζαρος έλαβε κατά τη ζωή του τα δεινά, και γι' αυτό εδώ τώρα παρηγορείται. Το φανερώνει δε και ο Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους σχετικά με εκείνον που είχε πορνεύσει, λέγοντας τα εξής: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». Και παρηγορώντας κάποιους άλλους που είχαν αμαρτήσει, έλεγε τα εξής: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Η΄. Έχοντας λοιπόν αυτά στον νου σου, πάψε να κατηγορείς τον Δεσπότη, κατανοώντας ότι ο Θεός δεν αφήνει έναν τέτοιον άνθρωπο να υποφέρει επειδή τον εγκαταλείπει, αλλά επειδή επιθυμεί να τον στεφανώσει και να τον αναδείξει λαμπρότερο. Αν πάλι δεις κάποιον αμαρτωλό να τιμωρείται, θυμήσου τον παραλυτικό που βρισκόταν τριάντα οκτώ χρόνια στο κρεβάτι του. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι και εκείνος παραδόθηκε τότε σε εκείνη την ασθένεια εξαιτίας των αμαρτιών του, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Ιδού, έχεις γίνει καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Διότι, όταν τιμωρούμαστε, είτε εξοφλούμε τις ποινές των αμαρτημάτων μας, είτε λαμβάνουμε αφορμή για στεφάνια δόξας, αν υποφέρουμε ενώ ζούμε με ενάρετα έργα. Επομένως, είτε ζούμε εν δικαιοσύνη είτε εν αμαρτία, η παιδαγωγική τιμωρία μάς είναι χρήσιμη, καθώς άλλοτε μας κάνει πιο λαμπρούς και άλλοτε μας καθιστά πιο συνετούς, ελαφρύνοντας για εμάς τη μέλλουσα τιμωρία. Για να κατανοήσεις, μάλιστα, ότι όποιος τιμωρείται εδώ και το υπομένει με ευγνωμοσύνη είναι δυνατόν να τύχει ηπιότερης τιμωρίας εκεί, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Εάν όμως κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι δε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

γ΄. Ας εγγίσουμε, λοιπόν, τις θήκες εκείνες με πίστη, ας θερμάνουμε τη διάνοιά μας και ας κινήσουμε οδυρμούς. Πολλά και μεγάλα αμαρτήματα έχουμε διαπράξει· γι' αυτό έχουμε ανάγκη από πολλή θεραπεία και από σφοδρή εξομολόγηση. Οι άγιοι μάρτυρες έχυσαν αίμα, ας χύσουν και τα δικά σου μάτια δάκρυα· διότι μπορούν και τα δάκρυα να κατασβέσουν την πυρά των αμαρτημάτων. Εκείνοι καταξεσχίστηκαν στα πλευρά και έβλεπαν γύρω τους δήμιους να στέκονται· αυτό κάνε και εσύ στη συνείδησή σου: κάθισε τον λογισμό ως δικαστή επί του θρόνου της αδέκαστης διάνοιας, φέρε στο μέσον όλα τα αμαρτήματά σου, τοποθέτησε φοβερούς λογισμούς ελέγχου πάνω από τα σφάλματά σου, τιμώρησε τις άτοπες σκέψεις από τις οποίες προήλθαν τα αμαρτήματα, και ας καταξεσχιστούν αυτές με πολλή σφοδρότητα. Εάν εξασκηθούμε στο να δικάζουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον εαυτό μας, θα αποφύγουμε και εκείνο το φοβερό κριτήριο. Διότι, για να πειστείς ότι όποιος κρίνει τώρα τον εαυτό του και απαιτεί από τον εαυτό του ακριβή λογοδοσία για όσα έχει αμαρτήσει, δεν θα τιμωρηθεί στο μέλλον, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν από τον Κύριο». Επειδή, όταν έλεγχε εκείνους που μετέχουν αναξίως στα μυστήρια, έλεγε τα εξής: «Εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: όπως ακριβώς αυτοί που σταύρωσαν τον Ιησού, λέει, έτσι και αυτοί που μετέχουν αναξίως στα μυστήρια θα τιμωρηθούν. Και ας μην κατακρίνουν κάποιοι τον λόγο αυτόν ως υπερβολικό.

Βασιλικό ένδυμα είναι το δεσποτικό σώμα. Τη βασιλική πορφύρα, όμως, και εκείνος που την έσκισε και εκείνος που τη μόλυνε με ακάθαρτα χέρια, το ίδιο την εξύβρισαν· γι' αυτό και τιμωρούνται το ίδιο. Το ίδιο συμβαίνει και με το σώμα του Χριστού. Οι μεν Ιουδαίοι το έσκισαν με τα καρφιά πάνω στον σταυρό, εσύ όμως το μολύνεις ζώντας μέσα στις αμαρτίες, με ακάθαρτη γλώσσα και διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος επισείει εναντίον σου την ίδια τιμωρία, και προσθέτει λέγοντας: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Έπειτα, δείχνοντας ότι εκείνοι που ζητούν ευθύνες από τον εαυτό τους για τα αμαρτήματά τους εδώ στη γη, δικάζοντας οι ίδιοι τα σφάλματά τους και μην πέφτοντας πλέον στα ίδια, θα μπορέσουν να διασώσουν τον εαυτό τους από την επερχόμενη εκείνη, φοβερή και αδυσώπητη καταδίκη, πρόσθεσε λέγοντας: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο».

Διότι το ότι, μαζί με τη λύπη, και ο θάνατος αναιρεί την αμαρτία, είναι φανερό και από τους μάρτυρες, είναι φανερό και από όσα είπε ο Παύλος προς αυτούς που αμαρτάνουν, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται»· επειδή αμαρτάνετε, λέει, πεθαίνετε, ώστε με τον θάνατο να εξαλειφθούν τα αμαρτήματα. Πρόσθεσε λοιπόν λέγοντας: «Διότι αν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όπως ακριβώς το σκουλήκι γεννιέται από το ξύλο και κατατρώει το ξύλο, και ο σκόρος κατατρώει το μαλλί, έχοντας από αυτό την προέλευσή του, έτσι η λύπη και ο θάνατος γεννήθηκαν από την αμαρτία και κατέφαγαν την αμαρτία. Ας μη φοβόμαστε λοιπόν τον θάνατο, αλλά ας φοβόμαστε μόνο την αμαρτία, και μόνο για εκείνη ας θλιβόμαστε. Και τα λέω αυτά, όχι επειδή προσδοκώ κάτι κακό —μη γένοιτο—, αλλά επειδή θέλω εσείς, έχοντας αυτόν τον φόβο, να διακατέχεστε πάντοτε από αυτή τη διάθεση και να εκπληρώνετε τον νόμο του Χριστού με τα έργα σας· «Διότι εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει», λέει, «δεν είναι άξιός μου». Αυτό όμως το έλεγε όχι για να βαστάζουμε ένα ξύλο στους ώμους μας, αλλά για να έχουμε πάντοτε τον θάνατο μπροστά στα μάτια μας, όπως ακριβώς και ο Παύλος πέθαινε καθημερινά, περιγελούσε το τέλος της ζωής και περιφρονούσε τον παρόντα βίο.

Ας μην παραβλέψουμε, λοιπόν, ένα τόσο μεγάλο καλό. Διότι αυτός που θα συγκροτήσει εδώ τούτο το δικαστήριο, δεν θα δώσει πικρή λογοδοσία εκεί. Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· «όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε», λέει, «για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Θ΄. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατακρίνουν τον εαυτό τους για όσα αμαρτάνουν, προλαβαίνουν και αποτρέπουν την καταδικαστική απόφαση του Θεού, όπως λέει και ο Παύλος: «Διότι εάν κρίναμε τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν»· έτσι και εκείνοι που νοσούν αμετανόητα και αμαρτάνουν, χωρίς να καταδικάζουν τα σφάλματά τους, επισύρουν επάνω τους με πολλή σφοδρότητα την τιμωρία του Θεού. Επειδή, λοιπόν, και αυτοί, είτε αρπάζοντας τα ξένα αγαθά είτε δαπανώντας τα δικά τους μάταια και άσκοπα —χρήματα που έπρεπε να διαθέσουν για τους φτωχούς, τα δαπανούν σε τάφους, σε σκουλήκια και σε σκόρους— και δεν μετανοούν για τα πεπραγμένα τους, αλλά εξακολουθούν να νοσούν ανίατα, άκουσε τι συμβαίνει στη συνέχεια. Τι συμβαίνει, λοιπόν;

Και ο Παύλος λέει: Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα. Και γράφοντας στους Κορινθίους έλεγε: Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.

Ότι αυτοί που αμαρτάνουν και δεν τιμωρούνται δεν πρέπει να παίρνουν θάρρος, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να φοβούνται. Επομένως, όταν αμαρτάνουμε υπέρμετρα και δεν παθαίνουμε κανένα κακό, ας μην παίρνουμε θάρρος, αλλά γι' αυτό ακριβώς ας φοβόμαστε περισσότερο. Διότι, έστω και αν δεν κριθούμε εδώ από τον Θεό, εκεί θα κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Και αυτή πάλι δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά του Χριστού, ο Οποίος ομιλεί μέσω του Παύλου. Διότι, απευθυνόμενος σε αυτούς που μεταλαμβάνουν αναξίως τα μυστήρια, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν εξετάζαμε τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Υπάρχουν βέβαια εκείνοι που έχουν ανάγκη μόνο από την εδώ τιμωρία, όταν τα αμαρτήματά τους είναι περιορισμένα και, αφού τιμωρηθούν, δεν επιστρέφουν πάλι στα προηγούμενα, μιμούμενοι τον σκύλο που γυρίζει στο ίδιο του το ξέρασμα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που, λόγω της υπερβολικής τους κακίας, εκτίουν την ποινή τους και εδώ και εκεί· ενώ άλλοι θα υποστούν την τιμωρία μόνο εκεί, επειδή διέπραξαν τα χειρότερα από όλα τα αμαρτήματα, και δεν αξιώθηκαν να μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι, λέει, «μαζί με τους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν», καθώς φυλάσσονται για να τιμωρηθούν μαζί με τους δαίμονες. «Φύγετε», λέει, «από εμένα, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Είδες άφατη φιλανθρωπία και άπειρο πλούτο χρηστότητας; Είδες πώς όλα τα πράττει και τα οικονομεί ο Θεός, ώστε, ακόμη και όταν αμαρτάνουμε, να μπορέσουμε να υποστούμε ηπιότερη τιμωρία από την οφειλόμενη, ή και να απαλλαγούμε εντελώς;

Επειδή, λοιπόν, χρειάστηκε να κάνει μνεία των μυστηρίων, θεώρησε αναγκαίο να αναπτύξει διεξοδικά το θέμα. Διότι δεν επρόκειτο για κάποιο τυχαίο ζήτημα. Γι' αυτό και, αφού μίλησε εκτενώς περί αυτού, θεμελιώνει το σημαντικότερο των αγαθών, το να προσέρχεται δηλαδή κανείς σε αυτά με αγαθή συνείδηση. «Χωρίς να διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται». Δηλαδή, χωρίς να εξετάζει, χωρίς να κατανοεί το μέγεθος των προκειμένων δώρων. «Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, το οποίο εισέρχεται για τη σύσταση της ψυχής και του σώματός μας, χωρίς να αναλώνεται, χωρίς να φθείρεται, χωρίς να αποβάλλεται στον αφεδρώνα —μη γένοιτο—, αλλά χρησιμεύει για τη δική μας ουσία και συντήρηση, αποτελώντας προστασία από κάθε είδους βλάβη και μέσο καθαρμού από κάθε ρύπο —και αν τυχόν βρει κίβδηλο χρυσό, τον καθαρίζει διά της δοκιμαστικής φωτιάς—, ώστε να μην κατακριθούμε στο μέλλον μαζί με τον κόσμο. Διότι αποκαθαίρει από τις νόσους και από κάθε είδους συμφορές, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Διότι, αν κρίναμε μόνοι μας τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτό είναι που λέει αλλού: «Ώστε εκείνος που μετέχει στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του». Αφού λοιπόν καθαριστούμε δι' αυτού, ενωνόμαστε με το σώμα του Κυρίου και με το Πνεύμα Του και γινόμαστε σώμα Χριστού.

Προς τον Αλέξιο. Πολλούς από εκείνους που απέκτησαν μεγάλη δόξα για την αρετή τους, ο Θεός πολλές φορές τους δοκίμασε μέσα από πειρασμούς και θλίψεις, για πολλούς άλλους λόγους, αλλά κυρίως για να μην τους οδηγήσει στην υπερηφάνεια το μέγεθος της αρετής τους. Διότι, εάν ο Μέγας Παύλος το είχε αυτό ανάγκη: «μου δόθηκε», λέει, «αγκάθι στη σάρκα, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι», πόσο μάλλον άλλοι, οι οποίοι, έστω κι αν είχαν ανεπίληπτο βίο, υπολείπονταν ωστόσο κατά πολύ της δικής του αρετής και του πνεύματος. Λέει επίσης ο θείος αυτός απόστολος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο διαπαιδαγωγούμαστε, ώστε να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο». Δες και εδώ πώς εκείνους που δεν διαπαιδαγωγούνται σε αυτόν τον βίο τούς κατατάσσει στη μερίδα των ειδωλολατρών και τους καταδικάζει μαζί με αυτούς. Διότι αυτούς σε πολλά σημεία τους ονομάζει κόσμο, τους οποίους ο δίκαιος Κριτής, προς το παρόν, δεν τιμωρεί καθόλου, ακόμη κι αν πράττουν τα χειρότερα ατοπήματα, φυλάσσοντάς τους για την εκεί αυστηρότατη δίκη.

Διότι πρέπει να εκπληρωθεί ολοφάνερα σε εμάς και το «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου»· και το «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί»· και το «έρχεται η ώρα που καθένας που θα σας σκοτώσει, θα νομίζει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό». Όλα αυτά και τα παρόμοια μας συμβαίνουν, προκειμένου η δοκιμασία της πίστης μας να βρεθεί καθαρότερη από κάθε χρυσό· «διότι, αν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας», όπως λέει ο απόστολος, «δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο». Επειδή λοιπόν είναι εντελώς αδύνατο να συνταχθούμε με τους υιούς του Θεού χωρίς τη διαπαιδαγώγηση από την οποία πέρασαν εκείνοι, ευδοκεί ο Κύριος που μεριμνά για τη σωτηρία μας να διαπαιδαγωγηθούμε εμείς προσωρινά ως υιοί, ώστε να συναριθμηθούμε με τους προηγουμένως διαπαιδαγωγημένους υιούς του και να μην αποβληθούμε από την πατρική οικία ως νόθοι εξαιτίας της απουσίας παιδείας· «εάν όμως είστε χωρίς τη διαπαιδαγώγηση, λέει, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι», δηλαδή οι κατά χάριν γνήσιοι υιοί του Θεού, «τότε είστε νόθα» παιδιά και ξένοι υιοί, «και όχι υιοί»· και με αυτόν τον τρόπο εμείς διαπαιδαγωγούμαστε, επειδή είναι αδύνατον να συμπληρωθεί εκείνη η ουράνια Εκκλησία των πρωτοτόκων, παρά μόνο μέσα από αυτήν την επίγεια και ορθόδοξη, και από πουθενά αλλού.

ΜΑ΄. Σχεδόν κάθε αμαρτία γίνεται εξαιτίας της ηδονής, και η αναίρεσή της επιτυγχάνεται μέσω κακοπάθειας και λύπης, είτε εκούσιας είτε ακούσιας, δηλαδή είτε μέσω της μετάνοιας είτε μέσω κάποιας δοκιμασίας που επιφέρεται κατά θεία οικονομία από την πρόνοια του Θεού. Διότι, αν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι δε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.

Να μην αποδέχεσαι τους λογισμούς κατά του πλησίον που σπέρνονται μέσα σου από υπόνοιες, διότι είναι ψευδείς και ολέθριοι, και εντελώς απατηλοί. Να γνωρίζεις, λοιπόν, ότι με αυτόν τον σκοπό προσπαθούν οι δαίμονες να ωθήσουν στον βόθρο της απώλειας τις ψυχές εκείνων που ήδη προκόβουν στις αρετές. Διότι με άλλον τρόπο δεν μπορούν να ρίξουν κάποιον από τους αγωνιζομένους στον βυθό της κατάκρισης και της έμπρακτης αμαρτίας, παρά μόνο αν τον πείσουν να δεχτεί πονηρές υποψίες, με αφορμή την εξωτερική συμπεριφορά και τις διαθέσεις του πλησίον. Διότι έτσι, αφού τον υποβάλουν σε κρίση και πτώση αμαρτίας, εργάζονται για να κατακριθεί μαζί με τον κόσμο, σύμφωνα με τον ιερό λόγο: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας», λέει, «δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε, παιδευόμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». ΞΓ'. Όταν από ραθυμία δώσουμε χώρο στους δαίμονες να ψιθυρίζουν στα αυτιά μας υποψίες κατά των αδελφών μας, επειδή προφανώς δεν φυλάσσουμε τις κινήσεις των ματιών μας, τότε οδηγούμαστε από αυτούς στην κατάκριση, ορισμένες φορές μάλιστα ακόμη και εκείνων που είναι τέλειοι στην αρετή.