Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:32

Οφείλουμε, λοιπόν, εφόσον δεν θέλουμε να κριθούμε, να ανακρίνουμε τον εαυτό μας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο —«διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν»—, και, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, να παιδαγωγούμαστε και να δεχόμαστε με ευχαριστία τις επιφορές των λυπηρών, όπως ακριβώς βλέπουμε τους συνετούς από αυτούς που ασθενούν στο σώμα να υποφέρουν με υπομονή τις τομές και τους καυτηριασμούς των ιατρών, από την επιθυμία της θεραπείας· ώστε και εμείς, αποκτώντας ψυχική υγεία και μη φέροντας καμία ύλη για τροφή στη γέεννα του πυρός, να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο, αλλά να συμβασιλεύσουμε αιώνια με τον Χριστό. Στον Οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες· αμήν.

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Περί της πρόνοιας του Θεού. Τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, και τα αγαθά, και τα λυπηρά και τα ανάξια· αλλά τα μεν γίνονται κατ’ ευδοκίαν, τα δε κατ’ οικονομίαν, τα δε κατά παραχώρηση. Και τα κατ’ ευδοκίαν συμβαίνουν, όταν ζούμε σύμφωνα με την αρετή· διότι ο Θεός θέλει να διάγουμε τον βίο μας αναμάρτητοι και να πορευόμαστε με ευσέβεια και αρετή. Κατ’ οικονομίαν δε, όταν σφάλλοντας και αμαρτάνοντας παιδαγωγούμαστε. Κατά παραχώρηση δε, όταν, αν και παιδαγωγούμαστε, δεν επιστρέφουμε στον σωστό δρόμο· διότι ο Θεός ευδόκησε να σωθεί ο άνθρωπος, όπως ακριβώς φώναζαν και οι άγγελοι λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκίας». Κατ’ οικονομίαν δε πάλι μας παιδαγωγεί όταν αμαρτάνουμε, «για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», όπως λέει ο Απόστολος: «Κρινόμενοι δε υπό του Κυρίου παιδαγωγούμαστε.»

Επομένως, εάν κανείς δει έναν τέτοιον άνθρωπο να παιδαγωγείται με ευγνωμοσύνη μέσα από τη θεραπεία του σώματος και να φροντίζει την ψυχή ως προς τα δικά της πάθη, οφείλει να του παρέχει τη σωματική φροντίδα. Εάν όμως, ενώ δέχεται τη θεραπεία του σώματος, αποδεικνύεται ότι καταφρονεί την ψυχή, είναι προτιμότερο να αφεθεί ένας τέτοιος άνθρωπος στις οδύνες που υφίσταται εξαιτίας της δικής του ακράτειας, μήπως τυχόν μπορέσει με τον καιρό, αποκτώντας επίγνωση του εαυτού του και της αιώνιας κολάσεως, να αναλάβει τη φροντίδα για την υγεία της ψυχής του. Διότι, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.

Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Παιδευόμαστε, αλλά δεν θανατωνόμαστε»· και το: «Όταν ελεγχόμαστε, παιδευόμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επειδή όμως και η απόκτηση των γνώσεων ονομάζεται παιδεία, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί για τον Μωυσή, ότι «Εκπαιδεύθηκε σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων», το να μην υποβάλλει κανείς τον εαυτό του σε τυχαία μαθήματα, αλλά να γνωρίζει την πιο ωφέλιμη παιδεία, έχει μεγάλη σημασία για τη σωτηρία. Διότι ήδη μερικοί, είτε ασχολούμενοι με τη γεωμετρία, την οποία εφηύραν οι Αιγύπτιοι, είτε με την αστρολογία που τιμάται από τους Χαλδαίους, είτε καταγινόμενοι γενικά με τη μετεωρολογία που ασχολείται με σχήματα και σκιές, περιφρόνησαν την παιδεία των θείων λογίων. Αλλά και η ποίηση, και η ρητορική, και η εφεύρεση των σοφισμάτων απασχόλησαν πολλούς· αυτών των πραγμάτων η ύλη είναι το ψεύδος. Διότι ούτε η ποίηση μπορεί να υπάρξει χωρίς τον μύθο· ούτε η ρητορική χωρίς την τέχνη του λόγου· ούτε η σοφιστική χωρίς τους παραλογισμούς. Επειδή, λοιπόν, πολλοί με τον ζήλο τους για αυτά παραμέλησαν τη γνώση του Θεού, γερνώντας μέσα στην έρευνα των μάταιων πραγμάτων, είναι αναγκαία η ορθή επίγνωση της παιδείας, τόσο για την επιλογή της ωφέλιμης παιδείας, όσο και για την αποφυγή της ανώφελης και βλαβερής. Μπορεί κανείς επίσης να κατανοήσει λόγους φρονήσεως, εάν προσέχει τις Παροιμίες και δεν δέχεται με ραθυμία την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές.

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για όσα μας λείπουν, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας λέμε στις πιο δυσάρεστες περιστάσεις της ζωής προς τον σοφό Ιατρό: «Με μικρή θλίψη είναι η παιδαγωγία σου σε εμάς». Ας λέμε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Ας λέμε ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας λέμε ότι «έχουμε μαστιγωθεί για λίγα σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε». Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, όταν ελεγχόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Στην πιο χαρμόσυνη, πάλι, πορεία του βίου ας λέμε εκείνη τη φωνή του Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Μας έφερε από το μη ον στο είναι· μας τίμησε με το λογικό· μας χάρισε τέχνες ως βοηθούς για τη ζωή· αναδίδει τροφές από τη γη· μας παρέσχε την υπηρεσία των ζώων. Για εμάς υπάρχουν οι βροχές· για εμάς ο ήλιος· η ορεινή και η πεδινή χώρα έχουν διακοσμηθεί για χάρη μας, ετοιμάζοντάς μας καταφύγια στις κορυφές των βουνών. Για εμάς ρέουν οι ποταμοί· για εμάς αναβλύζουν οι πηγές· η θάλασσα έχει αφεθεί σε εμάς για εμπόριο· οι πλούτοι των μετάλλων, οι κάθε είδους απολαύσεις προσφέρονται, καθώς ολόκληρη η κτίση μάς δωροφορεί, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Ευεργέτου προς εμάς.

Ας πούμε: Καλό είναι σε εμένα το ότι με ταπείνωσες. Ας πούμε ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ας πούμε ότι τιμωρηθήκαμε λιγότερο από όσο αναλογεί στις αμαρτίες μας. Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο λέγοντας: Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη και όχι με θυμό. Διότι, όταν ελεγχόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Όταν πάλι βρισκόμαστε σε πιο ευχάριστη περίοδο της ζωής μας, ας επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει; Και πολύ ορθά απορούσε ο Προφήτης, αναλογιζόμενος τη δική του φτώχεια, επειδή δεν είχε τίποτα άξιο να προσφέρει ως αντάλλαγμα. Διότι Εκείνος, έπειτα από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα είναι ανυπέρβλητες, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον: Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Είθε να τα αξιωθούμε και εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Διότι δεν οφείλονται όλες οι ασθένειες στη φύση μας, ούτε προέρχονται σε εμάς από κακή διατροφή ή από κάποιες άλλες σωματικές αιτίες, για τις οποίες βλέπουμε ότι ορισμένες φορές χρησιμεύει η ιατρική. Διότι πολλές φορές οι ασθένειες αποτελούν και μάστιγες των αμαρτημάτων, οι οποίες επιβάλλονται για να μας οδηγήσουν σε επιστροφή στον Θεό. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί»· και, «εξαιτίας αυτού υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Διότι, εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Αυτοί λοιπόν οφείλουν να παραμένουν ήσυχοι και, αφήνοντας τις ιατρικές μεθόδους, πρέπει να υπομένουν όσα τους επιβάλλονται, όταν αναγνωρίζουμε τα σφάλματά μας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του»· και να αποδεικνύουν τη διόρθωσή τους με το να παράγουν καρπούς άξιους της μετανοίας, και να θυμούνται τον Κύριο που είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Άλλοτε πάλι αυτό συμβαίνει και κατόπιν αιτήματος του πονηρού, όταν ο φιλάνθρωπος Δεσπότης συγκαταβαίνει να τον βάλει στον αγώνα απέναντι σε έναν μεγάλο αγωνιστή, καταρρίπτοντας έτσι την αλαζονεία του μέσω της άκρας υπομονής των δούλων Του· πράγμα το οποίο έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη στην περίπτωση του Ιώβ.

Ότι δε πολλές φορές δεχόμαστε πλήγματα όταν σφάλλουμε και λυπούμε τον Θεό, το επιμαρτυρεί διακηρύσσοντας ο σοφότατος Παύλος: «Γι' αυτό ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται· διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Κρινόμενοι δε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». <Έφυγε ο άνθρωπος και είπε στους Ιουδαίους ότι ο Ιησούς είναι αυτός που τον έκανε καλά.> Αναγγέλλει τον Ιησού στους Ιουδαίους, όχι για να πιαστούν ως ασεβείς τολμώντας να πράξουν κάτι φοβερό εναντίον Του, αλλά για να γνωρίσουν, αν ήθελαν και αυτοί να θεραπευτούν, τον αξιοθαύμαστο ιατρό. Διότι, πρόσεξε πως αυτός ήταν ο σκοπός του. Επειδή δεν προσέρχεται σαν κάποιος από αυτούς που αγαπούν τις κατηγορίες αναγγέλλοντας ότι ο Ιησούς είναι αυτός που του έδωσε εντολή να περπατήσει το Σάββατο, αλλά ότι είναι εκείνος που τον έκανε καλά. Αυτό δεν έδειχνε πως έκανε κάτι άλλο, παρά μόνο ότι τους υποδείκνυε τον ιατρό. <Και γι' αυτό οι Ιουδαίοι καταδίωκαν τον Ιησού και ζητούσαν να τον σκοτώσουν, επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο. Ο δε Ιησούς τους αποκρίθηκε.> Ο λόγος δεν παρέχει σε αυτά μια απλή εξήγηση της παράνοιας των Ιουδαίων. Διότι ο Ευαγγελιστής δεν καταδεικνύει μόνο ότι Τον καταδιώκουν, αλλά και για ποιους λόγους δεν ντρέπονται να το πράττουν αυτό, επισημαίνοντας πάλι με μεγάλη έμφαση: «Επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο».

Άραγε, θα πει κάποιος, ο Κύριος διδάσκει ως δόγμα και τώρα σε εμάς λέγοντας αυτά, ότι δηλαδή γι' αυτόν και μόνο τον λόγο υποφέρουν τα σώματα των ανθρώπων, για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτά; Αλλά καθόλου δεν μου φαίνεται έτσι, μάλλον είναι εντελώς παράλογο να σκέφτεται και να φρονεί κανείς με αυτόν τον τρόπο· διότι δεν λέει τέτοια πράγματα δογματίζοντας, όπως ίσως θα νομίσει κανείς. Διότι το ότι έχει συμβεί σε κάποιους να πλήττονται εξαιτίας αμαρτιών, το έχουμε μάθει πολλές φορές από τις ιερές Γραφές. Ο Παύλος, για παράδειγμα, γράφει σαφώς σε εκείνους που τολμούν να προσέρχονται στο θείο θυσιαστήριο σαν με άνιπτα πόδια, και να αγγίζουν τη μυστική ευλογία με βέβηλο και ανόσιο χέρι: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Ώστε, σε εκείνους που αρρώστησαν και πέθαναν, μερικές φορές η πάθηση επέρχεται ως θεία οργή. Αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν απάλλαξε τον παραλυτικό από τη μακροχρόνια νόσο και παραδόξως τον ανέδειξε υγιή, είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Λέει δηλαδή αυτά, επειδή ήταν ενδεχόμενο και πιθανό να βρεθεί σε χειρότερη κατάσταση εξαιτίας της αμαρτίας του, εάν δεν πρόσεχε, εφόσον είχε ήδη διαφύγει τον κίνδυνο και είχε σωθεί μία φορά με τη δική Του χάρη.

Εξαιτίας αυτού του λόγου ο Θεός σήκωσε εναντίον του τη ράβδο από αγάπη· «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί», λέει, «και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» Διότι χτυπά ως φιλόστοργος πατέρας, οδηγώντας προς το καλύτερο και απομακρύνοντας από τα πιο αισχρά όσους έχουν παγιδευτεί σε αυτά. Όπως ακριβώς οι πιο αυστηροί και ικανότατοι από τους ιατρούς τα σαπισμένα μέρη των σωμάτων είτε τα καίνε με φωτιά είτε τα κόβουν με σίδηρο, συνηθίζοντας να το πράττουν αυτό όχι από απέχθεια προς τον ασθενή, αλλά κυριευμένοι περισσότερο από μέριμνα γι' αυτόν· με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο ο Θεός των όλων αποκόπτει τις βλάβες των ασθενειών που υπάρχουν μέσα μας με σύμμετρες τιμωρίες, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Σε αρρώστια λοιπόν περιέπεσε ο βασιλιάς Εζεκίας, και μάλιστα έχοντας φτάσει στο έσχατο σημείο του κακού· διότι διέτρεξε έσχατο κίνδυνο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· ότι θα πεθάνει, λέει, και ότι πρέπει να τακτοποιήσει τα του οίκου του. Και αυτό συνέβη, όχι επειδή ο Θεός αγνοούσε ότι θα ζήσει, και ότι θα διαφύγει τη δεινή αρρώστια με το δικό Του έλεος, αλλά για να τον καλέσει και να τον παρακινήσει σε προσευχή· ώστε, αφού παρακαλέσει, να λάβει από Αυτόν το έλεος. Διότι σπλαγχνίζεται αυτούς που αγαπά, και στους γνήσιους υιούς χαρίζει την εκπλήρωση των πόθων τους και αποδέχεται τους λόγους των ικεσιών τους. Πράγμα που βέβαια και έγινε.

Καθώς λοιπόν ο καιρός φέρνει σε όσους έχουν τη συνήθεια να εργάζονται φιλότιμα την εκπλήρωση των επιθυμιών τους, ας φύγει μακριά η ραθυμία, και ας θεωρηθεί άξια κάθε επαίνου η αγρυπνία και η υπομονή. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα κατορθώσουν να μετάσχουν πλούσια σε κάθε έπαινο. Επομένως, επειδή «το πάσχα μας εθυσιάσθη, ο Χριστός», καθώς μας διαβεβαιώνει και ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, «ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού», για να μην αγγίξουμε τα ιερά με άπλυτα χέρια και, ατιμάζοντας με αμέλεια το θείο Του μυστήριο, επισύρουμε πάνω στα ίδια μας τα κεφάλια την τιμωρία που ταιριάζει στους ανόσιους. Διότι τέτοια επιστολή στέλνει και ο θεσπέσιος Παύλος σε όσους έχουν τη συνήθεια να το πράττουν αυτό: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά κρινόμενοι, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επομένως, συλλέγοντας από τις Ιερές Γραφές όσα συντελούν σε αυτό, ώστε να δείξουμε με ποιον τρόπο πρέπει να εορτάζουμε άγια και πανάγια, για να προσέλθουμε έπειτα στην πνευματική μετάληψη του Σωτήρα όλων μας Χριστού, εμπρός λοιπόν, εμπρός ας τα αναφέρουμε.

«Κρινόμενοι δε υπό του Κυρίου, παιδευόμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.» ΠΑΛΛ. Είναι βέβαιο, λοιπόν, ότι ο ιερός λουτήρας προδείκνυε σε εμάς τη χάρη του αγίου βαπτίσματος. ΚΥΡ. Έτσι έχουν τα πράγματα· ας μην αμφιβάλλεις καθόλου. Και αν εξετάσεις προσεκτικά τον τρόπο της κατασκευής του, νομίζω ότι θα εκπλαγείς ακόμη περισσότερο. Διότι έχει γραφτεί ως εξής για τον Βεσελεήλ, ο οποίος κατασκεύασε τα έργα της σκηνής: «Αυτός κατασκεύασε τον χάλκινο λουτήρα και τη χάλκινη βάση του, από τα κάτοπτρα των γυναικών που νήστευαν, οι οποίες νήστευσαν δίπλα στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου, την ημέρα που την έστησε. Και έφτιαξε τον λουτήρα για να νίβουν από αυτόν τα χέρια και τα πόδια τους ο Μωυσής και ο Ααρών και οι γιοι του όταν εισέρχονταν στη σκηνή του μαρτυρίου, οι οποίοι όταν πλησίαζαν στο θυσιαστήριο για να λειτουργήσουν, νίβονταν από αυτόν, όπως ακριβώς διέταξε ο Κύριος τον Μωυσή.» ΠΑΛΛ. Και ποια είναι η σημασία των κατόπτρων; Και ποιες άραγε ήταν αυτές που νήστευαν; ΚΥΡ. Πολλά από όσα έχουν συμβεί δεν έχουν σαφή αφήγηση στη θεία Γραφή. Αλλά υποδηλώνονται κάπως παρεμπιπτόντως, όπως ακριβώς συμβαίνει και με αυτό που εξετάζουμε. Διότι το πού, ή το ποιες νήστευσαν όταν στήθηκε η αγία σκηνή, δεν το ανέφερε ο Μωυσής. Ότι όμως συνέβη, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει· διότι έχει ειπωθεί, έστω και όχι σαφώς. Αλλά, αφήνοντας αυτό το ζήτημα, ας προχωρήσουμε στο επόμενο, αν νομίζεις. ΠΑΛΛ. Ποιο; ΚΥΡ.

Τρόποι της πρόνοιας του Θεού. Τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, και τα αγαθά και τα λυπηρά και τα ανάξια. Αλλά τα μεν γίνονται κατά θεία ευδοκία, τα δε κατ' οικονομίαν, και τα δε κατά παραχώρηση. Και κατά θεία ευδοκία μεν γίνονται, όταν ζούμε σύμφωνα με την αρετή· διότι ο Θεός θέλει να ζούμε αναμάρτητοι, και να πολιτευόμαστε με ευσέβεια και αρετή. Κατ' οικονομίαν δε, όταν σφάλλουμε και αμαρτάνουμε και παιδαγωγούμαστε. Κατά παραχώρηση δε, όταν δεν επιστρέφουμε στον Θεό ούτε και όταν παιδαγωγούμαστε. Διότι ευδόκησε ο Θεός να σωθεί ο άνθρωπος, καθώς και οι Άγγελοι φώναζαν λέγοντας: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία. Κατ' οικονομίαν πάλι ο Θεός μάς παιδαγωγεί όταν αμαρτάνουμε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο, όπως λέει ο Απόστολος: Όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Και, δεν υπάρχει κακό σε πόλη, το οποίο δεν το έκανε ο Κύριος· δηλαδή πείνα και επιδημίες, ασθένειες και σφαγές πολέμων· διότι όλα αυτά εξαλείφουν την αμαρτία.

Εφόσον, λοιπόν, τέτοια ελπίδα βρίσκεται μπροστά μας, και τέτοιες υποσχέσεις μάς έχουν δοθεί από τον αψευδή Θεό, ας υπομείνουμε γενναία κάθε επίθεση και θλίψη που προέρχεται από τον Πονηρό, εξαιτίας της ελπίδας που έχει αποταμιευθεί για εμάς στους ουρανούς. Διότι, όσες θλίψεις κι αν υπομείνουμε για τον Κύριο, τι άξιο σύγκρισης μπορεί να υπάρχει σε σχέση με τη μέλλουσα αιώνια ζωή που μας έχει υποσχεθεί, ή σε σχέση με την άνωθεν παράκληση του Αγίου Πνεύματος που γίνεται στις ψυχές οι οποίες υπομένουν, ή σε σχέση με την απολύτρωση από το σκοτάδι της κακίας και από τα οφειλήματα του πλήθους των αμαρτιών μας, καθώς έχει γραφτεί: «όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και πάλι: «διότι τα παθήματα της τωρινής εποχής δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας γίνουμε σαν γενναίοι στρατιώτες, που πεθαίνουν πρόθυμα για τον βασιλιά μας. Διότι, όταν ήμασταν μέσα στον κόσμο, όταν συναναστρεφόμασταν με βιοτικά πράγματα, δεν παθαίναμε τέτοια, ούτε υφιστάμεθα τέτοιες θλίψεις· αλλά τώρα που προσήλθαμε στον Κύριο για να γίνουμε ευάρεστοι σε Αυτόν, εγείρονται εναντίον μας τέτοιες επιθέσεις, πειρασμοί και θλίψεις από τον Πονηρό.

Όταν δε η Γραφή λέει, αναφέρει: «για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», εννοεί το τρίτο μέρος, τον ειδικό κόσμο. Διότι το τρίτο μέρος, το οποίο ονομάζει ειδικό κόσμο, πρέπει να φθαρεί, ενώ τα άλλα δύο πρέπει να απαλλαγούν από τη φθορά, δηλαδή τα υπερκείμενα.

Εφόσον λοιπόν, κατά τη διδασκαλία τους, η κατασκευή του κόσμου έγινε με τέτοιον περίπου και παρόμοιο τρόπο, «έπλασε», λέει, «ο Θεός τον άνθρωπο, λαμβάνοντας χώμα από τη γη»· και τον έπλασε όχι απλό, αλλά διπλό: «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν». Εικόνα δε είναι το πνεύμα το οποίο φερόταν πάνω από το ύδωρ· το οποίο, εάν δεν αποτυπωθεί ως εικόνα, θα καταστραφεί μαζί με τον κόσμο, παραμένοντας μόνο εν δυνάμει και χωρίς να γίνει εν ενεργεία —αυτό είναι, λέει, εκείνο που έχει ειπωθεί: «για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». —Εάν όμως αποτυπωθεί ως εικόνα και προέλθει από μια αμέριστη στιγμή, όπως, λέει, είναι γραμμένο στην Απόφαση, το μικρό θα γίνει μεγάλο, και το μεγάλο θα υπάρχει στον άπειρο και αναλλοίωτο αιώνα, ο οποίος δεν υπόκειται πλέον στο γίγνεσθαι.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΤΟΝΙΟ 1354. Είναι φανερό ότι όλοι όσοι περιπίπτουν σε πειρασμούς συνηθίζουν, βλέποντας την ευημερία των άλλων, να διακρίνουν σαφέστερα τις δικές τους συμφορές. Θα υποστήριζα όμως με βεβαιότητα ότι, αν αναλογίζονται πως όσα υφίστανται αποβλέπουν είτε στη δική τους θεραπεία είτε στην ανάδειξη της αρετής τους —διότι άλλοι τιμωρούνται για αμαρτίες, ενώ άλλοι αγωνίζονται για να αξιωθούν λαμπρότερων στεφάνων—, οφείλουν να υπομένουν ευκολότερα τους πειρασμούς και όχι μόνο να μη θλίβονται, αλλά και να πλημμυρίζουν από χαρά. Ότι, πράγματι, ορισμένοι θεραπεύονται εδώ, το εγγυάται ο Παύλος, ο οποίος διακηρύσσει: «Όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και ότι ορισμένοι αγωνίζονται για να λάβουν στεφάνους, το μαρτυρεί ο θείος χρησμός που απευθύνθηκε στον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο και όχι για να αναδειχθείς δίκαιος;» Επομένως, είτε πάσχουμε για τον έναν λόγο είτε για τον άλλον, ας διατηρούμε αγαθές ελπίδες.

Για το ότι, λοιπόν, τα πταίσματα όσων δοκιμάζονται εδώ εξαλείφονται, αδιάσειστος μάρτυρας είναι ο θεόπνευστος Παύλος, ο οποίος λέει για όσους μετέλαβαν αναξίως τα Μυστήρια: «Γι’ αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί· διότι, αν κρίναμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όσα ειπώθηκαν προς τον πλούσιο που κατακαιγόταν εκφράζουν την ίδια έννοια: «Απόλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου, και ομοίως ο Λάζαρος τα κακά», δηλαδή: Αν έχεις πράξει κάτι καλό, έλαβες ήδη την ανταμοιβή σου, ζώντας μέσα στην τρυφή και χωρίς να δοκιμάσεις καμία μεταβολή της τύχης· αν πάλι και εκείνος είχε διαπράξει κάποιο παράπτωμα, έλαβε ήδη την ανταπόδοσή του, καθώς αναλώθηκε μέσα στην απαρηγόρητη φτώχεια.

Αν όμως νομίζεις ότι αυτά είναι απλές αποφάνσεις, οι θείες Γραφές το εγγυώνται. Διότι για εκείνους που τα αμαρτήματά τους θεραπεύονται εύκολα, είπε ο Απόστολος: «Όταν όμως κρινόμαστε, παιδευόμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο». Σχετικά με εκείνους που έσφαλαν ανίατα, και έχουν τιμωρηθεί εδώ, αλλά πρόκειται να τιμωρηθούν και εκεί, ο ίδιος ο Κριτής είπε: «Θα είναι πιο υποφερτή η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας», εννοώντας ότι και εδώ τιμωρήθηκαν, και εκεί θα τιμωρηθούν μεν, αλλά με ηπιότερο τρόπο. Όσο για εκείνους που υφίστανται την απαρηγόρητη και απόλυτη κόλαση, λέει: «Θα είναι πιο υποφερτά για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας παρά για την πόλη εκείνη», δηλαδή για αυτήν που έδιωξε τους θείους κήρυκες. Διότι συγκρίνοντας όσους τιμωρήθηκαν εδώ με αυτούς που δεν τιμωρήθηκαν, και δηλώνοντας ότι οι πρώτοι θα υποστούν ηπιότερη ποινή, κατέδειξε ότι η τιμωρία εκείνων που δεν τιμωρήθηκαν εδώ θα είναι ασυγχώρητη και βαρύτατη. Ως «δίκη» εννοεί την τιμωρία.

Εάν όμως ραθυμήσουμε, «κρινόμενοι», λέγει, «παιδευόμαστε από τον Κύριο». Ας προλάβουμε, λοιπόν, και ας καταδικάσουμε τον εαυτό μας με πολλή ευγνωμοσύνη, και, χωρίς να το γνωρίζει κανείς, αφού συγκροτήσουμε το δικαστήριο της συνειδήσεως, ας ελέγξουμε έτσι αυστηρά τους λογισμούς μας και ας εκφέρουμε ορθή κρίση, ώστε ο λογισμός, φοβούμενος την επικείμενη απειλή, να μην ανέχεται πλέον να παρασύρεται, αλλά να αναχαιτίζει την ορμή του, και, έχοντας προ οφθαλμών εκείνο το ακοίμητο μάτι, να αποκλείει την είσοδο στον διάβολο. Διότι το γεγονός ότι όλα τα υφιστάμεθα εξαιτίας της ραθυμίας, το διαλαλεί η ίδια η πείρα των πραγμάτων.

Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, λέει, δεν θα κρινόμασταν. Και δεν είπε: «Εάν κολάζαμε τους εαυτούς μας» ή «Εάν τιμωρούμασταν», αλλά μόνο: «Εάν επιθυμούσαμε να αναγνωρίσουμε τα αμαρτήματά μας», εάν καταδικάζαμε τους εαυτούς μας, εάν κατακρίναμε τα σφάλματά μας, θα είχαμε απαλλαγεί και από την εδώ και από την εκεί τιμωρία. Διότι εκείνος που κατακρίνει τον εαυτό του, εξιλεώνει τον Θεό διπλά: και με το να αναγνωρίσει τα αμαρτήματά του, και με το να γίνεται πιο απρόθυμος στο μέλλον. Επειδή όμως δεν θέλουμε να κάνουμε όπως πρέπει ούτε αυτό το ελαφρύ, ούτε και έτσι ανέχεται να μας καταδικάσει μαζί με την οικουμένη, αλλά και πάλι μας σπλαγχνίζεται, απαιτώντας την ικανοποίηση της δικαιοσύνης εδώ, όπου η τιμωρία είναι πρόσκαιρη και η παρηγοριά πολλή· διότι αυτό που συμβαίνει συνιστά απαλλαγή από τα αμαρτήματα, και η αγαθή ελπίδα των μελλόντων ανακουφίζει τα παρόντα. Αυτά δε τα λέει, αφενός μεν για να παρηγορήσει τους ασθενείς, αφετέρου δε για να καταστήσει τους υπολοίπους πιο επιμελείς. Γι' αυτό λέει: «Τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο».

Αλλά αυτά μεν θα τα εξετάσουμε στη συνέχεια, προς το παρόν όμως ας παραμείνουμε στα προκείμενα. Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό. Αν και βέβαια και εδώ πολλές φορές συμβαίνει αυτό, όπως για παράδειγμα στους λιμούς, στους λοιμούς και στους πολέμους· διότι και ο καθένας ξεχωριστά, και όλοι από κοινού τιμωρούνται. Τι το διαφορετικό, λοιπόν, θα συμβεί τότε; Ότι η τιμωρία θα είναι και μεγαλύτερη και καθολική, και όχι για τους ίδιους σκοπούς. Διότι τώρα μεν όσα συμβαίνουν γίνονται για διόρθωση, τότε όμως για τιμωρία· πράγμα το οποίο δήλωνε και ο Παύλος, λέγοντας ότι «παιδαγωγούμαστε τώρα, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που περιεργάζονται τα ξένα σφάλματα δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στα δικά τους, έτσι και εκείνοι που φοβούνται να κατασκοπεύσουν τον βίο των άλλων, θα επιδείξουν μεγάλη φροντίδα για τα δικά τους παραπτώματα. Εκείνοι δε που αναλογίζονται τα δικά τους σφάλματα, και τα κρίνουν καθημερινά, και ζητούν ευθύνες από τον ίδιο τους τον εαυτό, θα βρουν τότε τον Δικαστή ήμερο. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Αν κρίναμε οι ίδιοι τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν από τον Κύριο». Για να αποφύγουμε, λοιπόν, εκείνη την καταδικαστική απόφαση, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, ας εξετάζουμε προσεκτικά τη δική μας ζωή, ας τιμωρούμε τον λογισμό που μας παρακινεί να αμαρτάνουμε, ας κατανύσσουμε τη συνείδησή μας και ας ζητούμε λόγο από τον εαυτό μας για όσα έχουμε πράξει. Διότι έτσι θα μπορέσουμε, κάνοντας ελαφρύ το φορτίο των αμαρτιών μας, να απολαύσουμε άφθονη συγχώρηση, να διάγουμε τον παρόντα βίο με ευφροσύνη και να αξιωθούμε τα μέλλοντα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό και στον πλούσιο έλεγε ο Αβραάμ, ότι ο Λάζαρος έλαβε τα κακά στη ζωή του, και εδώ παρηγορείται. Και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους έγραφε: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτόν που είχε πορνεύσει, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον παρέδωσε σε όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του· δείχνοντας έτσι ότι ο παρών πειρασμός κατεργάζεται τη σωτηρία, και ότι οι κίνδυνοι, για όσους τους υπομένουν με ευχαριστία, αποτελούν το μέγιστο μέσο κάθαρσης της ψυχής. Ότι, λοιπόν, οι πιστοί υφίσταντο θλίψεις και υπέφεραν μύρια δεινά, τόσο οι μαθητές όσο και οι διδάσκαλοι, και δεν μπορούσαν ούτε για λίγο να ανασάνουν, όντας περικυκλωμένοι από παντού από ποικίλους και κάθε λογής πολέμους, ο λόγος το απέδειξε επαρκώς, και στους φιλόπονους είναι δυνατόν να σταχυολογήσουν από τις θείες Γραφές ακόμη περισσότερα από όσα έχουν ειπωθεί.

Διότι το να μην παθαίνουν τίποτα εδώ, αποτελεί εφόδιο για μεγαλύτερη τιμωρία εκεί. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Διότι τα μεν εδώ αποσκοπούν στη νουθεσία, ενώ τα εκεί στην τιμωρία. Τι λοιπόν; Όλες οι ασθένειες, θα πει κανείς, προέρχονται από τα αμαρτήματα; Όχι όλες, αλλά οι περισσότερες· ορισμένες δε προκαλούνται και από ραθυμία. Διότι και η γαστριμαργία και η μέθη και η αργία γεννούν τέτοιου είδους παθήματα.

Διότι δεν μας διέταξε να είμαστε μόνο ακέραιοι, αλλά και φρόνιμοι. Ας ασκούμε λοιπόν μαζί με την απλότητα και τη φρόνηση, τόσο στα δόγματα όσο και στα ενάρετα κατορθώματα του βίου· και ας δικάζουμε τον εαυτό μας εδώ, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο τότε, και ας συμπεριφερόμαστε απέναντι στους δούλους έτσι, όπως ακριβώς θέλουμε να συμπεριφερθεί απέναντί μας ο Δεσπότης μας. Διότι «συγχώρεσέ μας τα χρέη μας, όπως και εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας». Και γνωρίζω βέβαια ότι η ψυχή, όταν πλήττεται, δεν το υπομένει με πραότητα· αλλά, εάν αναλογιστούμε ότι δεν κάνουμε χάρη σε εκείνον που μας λύπησε, αλλά στον ίδιο μας τον εαυτό, γρήγορα θα αποβάλουμε το δηλητήριο της οργής. Διότι και εκείνος που δεν συγχώρησε τα εκατό δηνάρια σε αυτόν που του είχε φταίξει, δεν αδίκησε τον σύνδουλό του, αλλά κατέστησε τον εαυτό του υπόλογο για τα μύρια τάλαντα, για τα οποία είχε λάβει προηγουμένως άφεση. Όταν, λοιπόν, δεν συγχωρούμε τους άλλους, δεν συγχωρούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Ας μη λέμε, επομένως, μόνο στον Θεό: «Μη θυμηθείς τα αμαρτήματά μας», αλλά ας λέει ο καθένας και στον εαυτό του: ας μη θυμόμαστε τα αμαρτήματα των συνδούλων μας που έχουν γίνει εις βάρος μας. Διότι εσύ πρώτος δικάζεις τα δικά σου ζητήματα, και ύστερα ακολουθεί ο Θεός· εσύ θεσπίζεις τον νόμο περί αφέσεως και τιμωρίας, και εσύ εκφέρεις την απόφαση για αυτά.

Διότι, λέει, εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Επειδή και αυτός, και όλοι οι όμοιοί του, παραβλέποντας εκείνους που είχαν αμαρτήσει, αναλογίζονταν εκείνους που είχαν ευδοκιμήσει. Αυτό να κάνεις και εσύ. Διότι ούτε έχεις καθίσει ως δικαστής για τα σφάλματα των άλλων, ούτε ως εξεταστής για τα αμαρτήματα των άλλων· προστάχθηκες να κρίνεις τον εαυτό σου, όχι τους άλλους. Διότι, λέει, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κατακρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο. Εσύ, όμως, ανέτρεψες αυτή την τάξη, καθώς δεν ζητάς καμία ευθύνη από τον εαυτό σου ούτε για τα μεγάλα ούτε για τα μικρά σου σφάλματα, ενώ περιεργάζεσαι με σχολαστική ακρίβεια τις πράξεις των άλλων.

Και για να μάθετε ότι άλλοι μεν κολάζονται εδώ, άλλοι δε εκεί, και άλλοι και εδώ και εκεί, ακούστε τι λέει ο Παύλος, κατηγορώντας εκείνους που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι, αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει και πίνει το σώμα και το αίμα του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Χριστού», πρόσθεσε αμέσως: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμούνται. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Αλλά ας μην βιαζόμαστε, αλλά ας προχωρήσουμε με τάξη στη διήγηση της παραβολής. «Επειδή όμως δεν είχε να αποδώσει τα οφειλόμενα», λέει. Τι σημαίνει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει»; Πάλι αποτελεί επίταση της αγνωμοσύνης· διότι όταν λέει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει», δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά ότι ήταν έρημος από πνευματικά κατορθώματα και δεν είχε κανένα αγαθό έργο, ώστε να του υπολογιστεί για την απαλλαγή από τα αμαρτήματά του· διότι υπολογίζονται, υπολογίζονται οπωσδήποτε σε εμάς τα αγαθά κατορθώματα για την απαλλαγή των αμαρτημάτων, όπως ακριβώς και η πίστη για δικαίωση. Διότι «σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη». Και τι να πω για πίστη και κατορθώματα, τη στιγμή που ακόμη και οι θλίψεις υπολογίζονται σε εμάς για την εξάλειψη των αμαρτημάτων; Και αυτό βέβαια το φανερώνει ο Χριστός μέσα από την παραβολή του Λαζάρου, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να λέει προς τον πλούσιο, ότι ο Λάζαρος έλαβε κατά τη ζωή του τα δεινά, και γι' αυτό εδώ τώρα παρηγορείται. Το φανερώνει δε και ο Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους σχετικά με εκείνον που είχε πορνεύσει, λέγοντας τα εξής: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». Και παρηγορώντας κάποιους άλλους που είχαν αμαρτήσει, έλεγε τα εξής: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Η΄. Έχοντας λοιπόν αυτά στον νου σου, πάψε να κατηγορείς τον Δεσπότη, κατανοώντας ότι ο Θεός δεν αφήνει έναν τέτοιον άνθρωπο να υποφέρει επειδή τον εγκαταλείπει, αλλά επειδή επιθυμεί να τον στεφανώσει και να τον αναδείξει λαμπρότερο. Αν πάλι δεις κάποιον αμαρτωλό να τιμωρείται, θυμήσου τον παραλυτικό που βρισκόταν τριάντα οκτώ χρόνια στο κρεβάτι του. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι και εκείνος παραδόθηκε τότε σε εκείνη την ασθένεια εξαιτίας των αμαρτιών του, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Ιδού, έχεις γίνει καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Διότι, όταν τιμωρούμαστε, είτε εξοφλούμε τις ποινές των αμαρτημάτων μας, είτε λαμβάνουμε αφορμή για στεφάνια δόξας, αν υποφέρουμε ενώ ζούμε με ενάρετα έργα. Επομένως, είτε ζούμε εν δικαιοσύνη είτε εν αμαρτία, η παιδαγωγική τιμωρία μάς είναι χρήσιμη, καθώς άλλοτε μας κάνει πιο λαμπρούς και άλλοτε μας καθιστά πιο συνετούς, ελαφρύνοντας για εμάς τη μέλλουσα τιμωρία. Για να κατανοήσεις, μάλιστα, ότι όποιος τιμωρείται εδώ και το υπομένει με ευγνωμοσύνη είναι δυνατόν να τύχει ηπιότερης τιμωρίας εκεί, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Εάν όμως κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι δε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Βασιλικό ένδυμα είναι το δεσποτικό σώμα. Τη βασιλική πορφύρα, όμως, και εκείνος που την έσκισε και εκείνος που τη μόλυνε με ακάθαρτα χέρια, το ίδιο την εξύβρισαν· γι' αυτό και τιμωρούνται το ίδιο. Το ίδιο συμβαίνει και με το σώμα του Χριστού. Οι μεν Ιουδαίοι το έσκισαν με τα καρφιά πάνω στον σταυρό, εσύ όμως το μολύνεις ζώντας μέσα στις αμαρτίες, με ακάθαρτη γλώσσα και διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος επισείει εναντίον σου την ίδια τιμωρία, και προσθέτει λέγοντας: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Έπειτα, δείχνοντας ότι εκείνοι που ζητούν ευθύνες από τον εαυτό τους για τα αμαρτήματά τους εδώ στη γη, δικάζοντας οι ίδιοι τα σφάλματά τους και μην πέφτοντας πλέον στα ίδια, θα μπορέσουν να διασώσουν τον εαυτό τους από την επερχόμενη εκείνη, φοβερή και αδυσώπητη καταδίκη, πρόσθεσε λέγοντας: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο».

Διότι το ότι, μαζί με τη λύπη, και ο θάνατος αναιρεί την αμαρτία, είναι φανερό και από τους μάρτυρες, είναι φανερό και από όσα είπε ο Παύλος προς αυτούς που αμαρτάνουν, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται»· επειδή αμαρτάνετε, λέει, πεθαίνετε, ώστε με τον θάνατο να εξαλειφθούν τα αμαρτήματα. Πρόσθεσε λοιπόν λέγοντας: «Διότι αν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όπως ακριβώς το σκουλήκι γεννιέται από το ξύλο και κατατρώει το ξύλο, και ο σκόρος κατατρώει το μαλλί, έχοντας από αυτό την προέλευσή του, έτσι η λύπη και ο θάνατος γεννήθηκαν από την αμαρτία και κατέφαγαν την αμαρτία. Ας μη φοβόμαστε λοιπόν τον θάνατο, αλλά ας φοβόμαστε μόνο την αμαρτία, και μόνο για εκείνη ας θλιβόμαστε. Και τα λέω αυτά, όχι επειδή προσδοκώ κάτι κακό —μη γένοιτο—, αλλά επειδή θέλω εσείς, έχοντας αυτόν τον φόβο, να διακατέχεστε πάντοτε από αυτή τη διάθεση και να εκπληρώνετε τον νόμο του Χριστού με τα έργα σας· «Διότι εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει», λέει, «δεν είναι άξιός μου». Αυτό όμως το έλεγε όχι για να βαστάζουμε ένα ξύλο στους ώμους μας, αλλά για να έχουμε πάντοτε τον θάνατο μπροστά στα μάτια μας, όπως ακριβώς και ο Παύλος πέθαινε καθημερινά, περιγελούσε το τέλος της ζωής και περιφρονούσε τον παρόντα βίο.

Ας μην παραβλέψουμε, λοιπόν, ένα τόσο μεγάλο καλό. Διότι αυτός που θα συγκροτήσει εδώ τούτο το δικαστήριο, δεν θα δώσει πικρή λογοδοσία εκεί. Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· «όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε», λέει, «για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Και ο Παύλος λέει: Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα. Και γράφοντας στους Κορινθίους έλεγε: Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.

Ότι αυτοί που αμαρτάνουν και δεν τιμωρούνται δεν πρέπει να παίρνουν θάρρος, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να φοβούνται. Επομένως, όταν αμαρτάνουμε υπέρμετρα και δεν παθαίνουμε κανένα κακό, ας μην παίρνουμε θάρρος, αλλά γι' αυτό ακριβώς ας φοβόμαστε περισσότερο. Διότι, έστω και αν δεν κριθούμε εδώ από τον Θεό, εκεί θα κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Και αυτή πάλι δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά του Χριστού, ο Οποίος ομιλεί μέσω του Παύλου. Διότι, απευθυνόμενος σε αυτούς που μεταλαμβάνουν αναξίως τα μυστήρια, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν εξετάζαμε τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Υπάρχουν βέβαια εκείνοι που έχουν ανάγκη μόνο από την εδώ τιμωρία, όταν τα αμαρτήματά τους είναι περιορισμένα και, αφού τιμωρηθούν, δεν επιστρέφουν πάλι στα προηγούμενα, μιμούμενοι τον σκύλο που γυρίζει στο ίδιο του το ξέρασμα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που, λόγω της υπερβολικής τους κακίας, εκτίουν την ποινή τους και εδώ και εκεί· ενώ άλλοι θα υποστούν την τιμωρία μόνο εκεί, επειδή διέπραξαν τα χειρότερα από όλα τα αμαρτήματα, και δεν αξιώθηκαν να μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι, λέει, «μαζί με τους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν», καθώς φυλάσσονται για να τιμωρηθούν μαζί με τους δαίμονες. «Φύγετε», λέει, «από εμένα, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Είδες άφατη φιλανθρωπία και άπειρο πλούτο χρηστότητας; Είδες πώς όλα τα πράττει και τα οικονομεί ο Θεός, ώστε, ακόμη και όταν αμαρτάνουμε, να μπορέσουμε να υποστούμε ηπιότερη τιμωρία από την οφειλόμενη, ή και να απαλλαγούμε εντελώς;

Σκέψου, λοιπόν, ότι ο Χριστιανός, αν κάποτε λυπάται, πρέπει να έχει μόνο δύο αιτίες αποθάρρυνσης: είτε όταν ο ίδιος είτε όταν ο πλησίον του προσκρούει στον Θεό. Εφόσον όμως η τωρινή σου λύπη δεν έχει ως ρίζα καμία από αυτές τις αφορμές, μάταια βασανίζεις τον εαυτό σου. «Και από πού είναι αυτό φανερό», λες, «ότι δεν εκτίουμε αυτή την ποινή εξαιτίας των αμαρτημάτων μας;» Είναι βεβαίως απολύτως φανερό, όμως προς το παρόν δεν ισχυρίζομαι αυτό. Αλλά ας υποθέσουμε, αν θέλεις, ότι δεν είναι ασαφές, όπως είπες, αλλά και πάρα πολύ φανερό, ότι αυτό αποτελεί ανταπόδοση για τα αμαρτήματα· γι' αυτό, λοιπόν, θλίβεσαι, πες μου; Και όμως, είναι άξιο χαράς το να εξαλειφθούν εδώ τα αμαρτήματα και να μην κατακριθείς μαζί με τον κόσμο. Διότι εκείνος που θλίβεται, δεν πρέπει να θλίβεται για τις τιμωρίες που υφίσταται, αλλά για τα αμαρτήματα με τα οποία παροργίζει τον Θεό· διότι τα μεν αμαρτήματα απομακρύνουν τον Θεό από εμάς και τον καθιστούν εχθρό μας, ενώ οι τιμωρίες τον συμφιλιώνουν με εμάς και τον κάνουν να είναι ίλεως και κοντά μας. Το ότι όμως αυτός ο ιδρώτας και ο πόνος δεν αποτελούν ανταπόδοση αμαρτημάτων, αλλά αφορμή στεφάνων και βραβείων, είναι φανερό από το εξής: Αν δηλαδή, έχοντας ζήσει τον προηγούμενο βίο σου με τρόπο αισχρό και άσωτο, μετέφερες έτσι τον εαυτό σου στη μοναχική πολιτεία, ούτε και τότε θα έπρεπε να σχηματίσεις αυτή την υποψία. Διότι, αν ο Θεός επιφέρει τις τιμωρίες γι' αυτόν τον λόγο, για να στρέψει δηλαδή προς τη μετάνοια όσους παραμένουν αμετανόητοι, από τη στιγμή που επιδείχθηκε η μετάνοια, οι τιμωρίες είναι πλέον περιττές ως προς αυτόν τουλάχιστον τον σκοπό.

Αυτό φανερώνοντας και αλλού έλεγε: «Τώρα, λοιπόν, που κρινόμαστε, διαπαιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». «Και θα αποβάλετε τον πονηρό από ανάμεσά σας». Παραθέτει μαρτυρία από την Παλαιά Διαθήκη, δηλώνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν αποτελεί καινοτομία, αλλά ότι και εξ αρχής το παρέδωσε στον ίδιο τον νομοθέτη.