Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:11

Εάν όμως πρέπει να εμβαθύνουμε περισσότερο, επειδή ομοίως έχει ονομαστεί χέρι του Πατρός και ο Υιός και το Πνεύμα, αλλά βεβαίως και το καθένα έχει ομολογηθεί ως Θεός, και εφόσον το ένα χέρι έχει περισσότερους δακτύλους, θα πρέπει να ονομάσουμε τις διάφορες πνευματικές, δηλαδή τις θείες, ενέργειες δακτύλους του Θεού· από κοινού μεν, σύμφωνα με τον λόγο της ομοφυΐας, και του Πατρός και του Υιού και του Πνεύματος, ιδιαιτέρως δε του Πνεύματος, καθότι μέσω αυτού και εν αυτώ διαιρούνται και διανέμονται τα αντίστοιχα χαρίσματα. Και σε άλλον μεν, για να μιλήσουμε αποστολικά, δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων εν τω ενί Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον ερμηνεία γλωσσών· όλα δε αυτά, λέγει, τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ξεχωριστά στον καθένα όπως βούλεται. Έτσι, λοιπόν, και η ενέργεια των σημείων και των ιαμάτων, εφόσον είναι μία από αυτές που απαριθμήθηκαν, πρέπει να εννοήσουμε ότι ονομάζεται δάκτυλος του Θεού του Πνεύματος, το οποίο προφητικώς έχει ονομαστεί και χέρι, καθώς εμπεριέχει όλες αυτές.

Καθένα από αυτά λέγεται και χέρι του Κυρίου και πνεύμα του Θεού, εκφράζοντας το όλον από το μέρος, σύμφωνα με τη συνήθεια της Γραφής. «Έπεσε πάνω μου το χέρι του Κυρίου», λέει ο Προφήτης, δηλαδή μου δόθηκε προφητική ενέργεια. Και ο Κύριος λέει ότι ο Δαβίδ «με το πνεύμα του Θεού», δηλαδή προφανώς με την ίδια προφητική ενέργεια, ονομάζει Κύριο τον απόγονό του, και ο ίδιος λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια «με το πνεύμα του Θεού», δηλαδή με τη θαυματουργική ενέργεια του Θεού και του Πνεύματος. Και εκείνο βέβαια που λέχθηκε για το Πνεύμα από τον Απόστολο: «Μοιράζει στον καθένα ξεχωριστά όπως αυτό θέλει», ας μην το προσπεράσουμε απλώς, αλλά δίνοντας προσοχή ας κατανοήσουμε αμέσως από αυτό την αυθεντία του Πνεύματος, και ακόμη περισσότερο από την απόφανση του Κυρίου, η οποία διακηρύσσει ρητά: «Το πνεύμα πνέει όπου θέλει». Εάν δε αυτό που λέχθηκε για τον Θεό και Πατέρα από τον Απόστολο, «Είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», τούτο έχει λεχθεί και για το Πνεύμα: «Όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα», τότε από την ταυτότητα ως προς την ενέργεια πρέπει να συμπεράνουμε και την ταυτότητα ως προς την ουσία του Πατέρα και του Πνεύματος. Έτσι, η θεία Γραφή δεν αναφέρει τίποτα με τρόπο μικροπρεπή ούτε ανάξιο της ομότιμης με τον Πατέρα και τον Υιό θεότητας του Αγίου Πνεύματος, αλλά αντίθετα τα παρουσιάζει όλα θεοπρεπώς· έτσι και ο ίδιος ο Θεός Λόγος θεολογεί σαφώς για το Πνεύμα.

Και αν και λέγεται ότι το Πνεύμα κατήλθε ιδιαιτέρως, ωστόσο και ο Πατέρας και ο Υιός συμπαρίστανται σε αυτό παντού και συνευδοκούν και συνεργούν· και αυτό το αποδεικνύει ο Απόστολος λέγοντας: «Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, και είναι ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός, που ενεργεί τα πάντα σε όλους»· και πάλι, αφού απαρίθμησε και τα χαρίσματα και εκείνους στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις διακονίες αυτών, καθώς και τα ενεργήματα που επιτελούνται και μέσω των δύο, προσθέτει: «Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ιδιαιτέρως στον καθένα όπως θέλει»· και εκείνα που προηγουμένως απένειμε στο καθένα από τα τρία, τώρα τα απέδωσε στο ένα Πνεύμα, για να δείξει ότι οποιοδήποτε από τα τρία και αν ενεργεί, ενεργεί αφενός ιδιαιτέρως από μόνο του και αφετέρου το καθένα από κοινού με τα ομοφυή πρόσωπα, το πρώτο εξαιτίας της διάκρισης των προσώπων και το δεύτερο εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας, αλλά και της ενέργειας και της θέλησης· διότι και αυτό το φανέρωσε λέγοντας, «όπως θέλει». Έτσι, για τα τρία πρόσωπα, σύμφωνα με τη μία ουσία, μία είναι και η ενέργεια και η θέληση· έτσι, ένας είναι ο αγιασμός και μία η καταλλαγή του ενός και τρισυπόστατου Θεού. Διότι, αν δεν είχε ευδοκήσει ο Πατέρας και αν δεν είχε συνεργήσει το Άγιο Πνεύμα, ούτε ο Υιός θα είχε σαρκωθεί· ή πώς αλλιώς ο μεν Πατέρας θα ευδοκούσε και το δε Πνεύμα θα συνεργούσε πριν να επέλθει η καταλλαγή;

Υπάρχει όμως και διάκριση στις υπερούσιες θεολογίες· όχι μόνο αυτή που ανέφερα, ότι δηλαδή μέσα στην ίδια την ένωση είναι θεμελιωμένη αμιγώς και ασυγχύτως καθεμία από τις εναρχικές υποστάσεις· αλλά και διότι τα γνωρίσματα της υπερούσιας θεογονίας δεν αντιστρέφονται μεταξύ τους· και μοναδική πηγή της υπερούσιας θεότητας είναι ο Πατήρ· ενώ ο Υιός και το Πνεύμα, αν πρέπει να μιλήσουμε έτσι, είναι θεόφυτοι βλαστοί της θεογόνου θεότητας· και ως άνθη, τρόπον τινά, και υπερούσια φώτα τα έχουμε παραλάβει από τα ιερά λόγια· το πώς όμως ακριβώς είναι αυτά, δεν είναι δυνατόν ούτε να το πούμε ούτε να το νοήσουμε. Και στο έργο «Περί τελείου και ενός», ο ίδιος Ιερολόγος λέει: Γι' αυτό, λοιπόν, η θεολογία υμνεί ολόκληρη τη θεαρχία ως αιτία των πάντων με την επωνυμία του ενός· και ένας Θεός ο Πατήρ, και ένας Κύριος ο Ιησούς Χριστός, και ένα και το αυτό Πνεύμα· λόγω της υπερβάλλουσας αμέρειας ολόκληρης της θεϊκής ενότητας, στην οποία τα πάντα είναι ενικώς συνδεδεμένα και υπερηνωμένα· και ενυπάρχουν υπερουσίως· με τα οποία αποδεικνύει ο θεοφάντωρ αυτός Πατέρας ότι παρέλαβε την προειρημένη θεολογία από τον θεσπέσιο Παύλο· διότι σε εκείνον ανήκει το «ένας Θεός ο Πατήρ, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· και ένας Κύριος ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· και ένα Πνεύμα Άγιο, εν τω οποίω υπάρχουν τα πάντα». Βλέπεις πώς σε όλη τη θεολογία προλάμπει το ένα; Διότι, αν και το πηγαίο αγαθό είναι γόνιμο, ωστόσο υπερίσχυσε το να είναι και ένα.

Πρόσεξε ακριβώς πώς ανακήρυξε τρανώς το πανάγιο Πνεύμα και «Κύριο» και «Θεό». Διότι, αφού είπε: «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα», και πάλι για το ίδιο θέμα προσέθεσε: «και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος», έπειτα, παραμένοντας στο ίδιο νόημα και λέγοντας: «και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός», συμπληρώνει λέγοντας: «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον», δείχνοντας ότι απέδωσε και το «Θεός» και το «Κύριος» στο Άγιο Πνεύμα. Διότι όλα όσα προείπε τα συγκέντρωσε στην υπόσταση του Πνεύματος, όχι μόνο λέγοντας: «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος», αλλά και μέσω της απαρίθμησης των χαρισμάτων που ακολουθεί· διότι διατείνεται ότι όλα δίνονται μέσω του Πνεύματος. Και ανακεφαλαιώνοντας πάλι λέει: «όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Ώστε είναι φανερό ότι ο θείος Παύλος εδώ θεολογεί λαμπρώς και ρητώς το πανάγιο Πνεύμα και ως «Κύριο» και ως «Θεό». Εάν δε κάποιος εκλάβει το μεν «Πνεύμα» για το Άγιο Πνεύμα, τα δε «Κύριος» και «Θεός», το ένα για τον Υιό και το άλλο για τον Πατέρα, και έτσι ουδόλως λιγότερο η κυριότητα και η θεότητα θα μαρτυρηθούν από αυτά τα ίδια για το Άγιο Πνεύμα. Πώς και με ποιον τρόπο;

Πρώτον μεν διότι, λέγοντας ότι το Πανάγιο Πνεύμα διανέμει τα χαρίσματα, αναφέρει ότι το ίδιο ακριβώς πράττει και ο Κύριος και ο Θεός, ώστε αυτά που ενεργεί το Πνεύμα, αυτά τα ενεργεί και ο Κύριος με την κυριότητά του, και ο Θεός με τη θεότητά του. Επομένως, εύλογα, εφόσον το Πνεύμα ενεργεί τα ίδια, θα ενυπάρχει σε αυτό και η κυριότητα του Υιού και η θεότητα του Πατρός, ώστε το Πνεύμα είναι και Κύριος και Θεός. Και μου φαίνεται ότι και ο θεσπέσιος Παύλος για αυτόν τον λόγο, όσον αφορά μεν το Πνεύμα χρησιμοποίησε το υποστατικό όνομα, ενώ όσον αφορά τον Υιό και τον Πατέρα χρησιμοποίησε τα κοινά, ώστε να είναι δυνατόν σε όσους αντιλαμβάνονται από την ταυτότητα της ενέργειας την ταυτότητα της ουσίας, να εκλαμβάνουν και τα ίδια ονόματα, το «Κύριος» και το «Θεός», σύμφωνα με την ταυτότητα της ουσίας, και για το Πνεύμα. Και όχι μόνο από τα προαναφερθέντα αποδεικνύεται η κυριότητα και η θεότητα του Πνεύματος, αλλά και από την ανακεφαλαίωση που ακολουθεί. Διότι λέγει και εδώ πάλι σαφέστερα ότι «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα». Πώς; Με απόλυτη εξουσία και κυριότητα· διότι λέγει «καθώς βούλεται». Ώστε, εάν όλα όσα ενεργεί ο Πατέρας και ο Υιός, αυτά τα πράττει και το Πνεύμα, τότε τα πράττει θεϊκά και κυριαρχικά· διότι όπως βούλεται, έτσι πράττει, και προφανώς βούλεται ακριβώς όπως ο Κύριος και ο Θεός· διότι δεν υπάρχει σε αυτούς αντίθετο —μη γένοιτο— θέλημα.

Διαβάστηκε σύγγραμμα κατά της Πελαγιανής και Κελεστιανής αίρεσης, του οποίου η επιγραφή είναι: «Αντίγραφα των πεπραγμένων από τους δυτικούς επισκόπους κατά των Νεστοριανών δογμάτων». Σε αυτό γράφεται ότι η Νεστοριανή και η Κελεστιανή αίρεση είναι η ίδια. Παραθέτει δε ως μάρτυρα και τον Κύριλλο Αλεξανδρείας, ο οποίος γράφει προς τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο ότι η Νεστοριανή αίρεση ταυτίζεται με την Κελεστιανή. Και είναι προφανές, λέει: διότι οι μεν Κελεστιανοί αποθρασύνονται σχετικά με το σώμα, δηλαδή τα μέλη του Χριστού, που είναι η Εκκλησία, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι ο Θεός, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, που μοιράζει σε αυτούς την πίστη και όλα όσα συμβάλλουν στη ζωή, την ευσέβεια και τη σωτηρία, ξεχωριστά στον καθένα, όπως Εκείνο βούλεται, αλλά ότι η καταβεβλημένη ανθρώπινη φύση - η οποία εξαιτίας της παράβασης και της αμαρτίας εξέπεσε από τη μακαριότητα, χωρίστηκε από τον Θεό και παραδόθηκε στον θάνατο - αυτή είναι που, ανάλογα με την αξία της ελεύθερης προαίρεσής της, είτε προσελκύει είτε απωθεί το Άγιο Πνεύμα. Οι δε Νεστοριανοί διακατέχονται από την ίδια αντίληψη και θρασύτητα ακόμη και για την ίδια την κεφαλή του σώματος, τον Χριστό.

Από πού λοιπόν τόσο αυτοί που έχουν συγκαταλεχθεί στους προαναφερθέντες όσο και εκείνοι που τους αναζητούν θα τους αναγνωρίσουν με ακρίβεια; Από εκεί που δίδαξε ο Κύριος λέγοντας τα εξής: «Σημεία δε θα ακολουθήσουν αυτούς που θα πιστέψουν: στο όνομά μου θα εκβάλουν δαιμόνια, με γλώσσες καινούργιες θα μιλήσουν» —πράγμα που αποτελεί τη θεόπνευστη διδασκαλία του λόγου— «φίδια θα πιάσουν, και αν πιουν κάτι θανάσιμο δεν πρόκειται να τους βλάψει», και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου», και πάλι: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ποιων καρπών; Το πλήθος των οποίων απαριθμώντας ο Παύλος λέει τα εξής: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», μαζί με τα οποία συνυπάρχουν η ευσπλαχνία, η φιλαδελφία, η ελεημοσύνη και όσα τα ακολουθούν, και επιπλέον: «λόγος σοφίας, λόγος γνώσης, χαρίσματα» θαυμάτων, και πάρα πολλά άλλα, τα οποία «όλα τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα στον καθένα όπως θέλει». Όσοι λοιπόν έγιναν μέτοχοι αυτών των χαρισμάτων, είτε όλων είτε εν μέρει ανάλογα με το συμφέρον τους, συγκαταλέχθηκαν στον χορό των αποστόλων, και όσοι γίνονται σήμερα τέτοιοι, εκεί συγκαταλέγονται.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Και ότι αυτά έχουν έτσι, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, ούτε Ιουδαίος, ούτε Έλληνας, ούτε Σκύθης, ούτε βάρβαρος, αλλά τα πάντα και μέσα σε όλους είναι ο Χριστός.» Βλέπεις πώς δεν είπε «αλλά όλοι είναι χριστιανοί», αλλά ένας «Χριστός», ως ένα σώμα από πολλά μέλη. Και άκουσέ τον πάλι να το δηλώνει αυτό αλλού. Αφού δηλαδή είπε πρώτα: «Σε καθέναν δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον» και απαρίθμησε τις διαφορές των χαρισμάτων, ύστερα πάλι ο ίδιος πρόσθεσε: «Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθέναν όπως θέλει.» Αφού λοιπόν μας γνώρισε τις ενέργειες που δίνονται μέσω του Πνεύματος στα ίδια τα άγια μέλη του Χριστού, προσθέτει και λέει: «Διότι, όπως ακριβώς το σώμα είναι ένα και έχει πολλά μέλη, και όλα τα μέλη του ενός σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα, έτσι και ο Χριστός· διότι με ένα Πνεύμα όλοι εμείς βαπτιστήκαμε σε ένα σώμα, είτε Ιουδαίοι είτε Έλληνες, είτε δούλοι είτε ελεύθεροι, και όλοι ποτιστήκαμε ένα ποτό· διότι και το σώμα δεν είναι ένα μέλος αλλά πολλά.» Όπως δε πάλι στον καθέναν, καθώς προείπαμε, δίνεται από τον Θεό η κληρονομιά σύμφωνα με την αξία του στις άφθαρτες μονές, έτσι και στο σώμα της Εκκλησίας ο καθένας θα συγκαταλεχθεί στο μέρος του Χριστού για το οποίο είναι άξιος.

Πρέπει λοιπόν να αγωνιζόμαστε και να πολεμούμε ενάντια σε καθέναν από εκείνους που μας επιτίθενται, επειδή ο καθένας κυριεύεται από διαφορετικό πάθος, και τον καθένα τον τοξεύει με διαφορετικό τρόπο ο σοφιστής της κακίας, το φίδι· άλλος προσκολλάται στην πορνεία, άλλος στη γαστριμαργία, άλλος στην ακηδία, άλλος στον φθόνο, άλλος στην κενοδοξία, άλλος στην οργή, άλλος στην απιστία, άλλος στη φυγή, άλλος στη φιλαυτία, άλλος στην αργία, άλλος στη δυσμένεια. Όλα αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό πνεύμα, το σατανικό. Και ο αγώνας ενάντια σε αυτά είναι μεγάλος, από παντού πρέπει να υπάρχει το μάτι, από κάθε πλευρά η σκοπιά, ολόγυρα η περίφραξη, ώστε να μην εισέλθει, να μην υποδουλώσει, να μην σκοτώσει και καταστρέψει, γι' αυτό πρέπει να τον πολεμήσουμε. Μπορεί κανείς να δεχθεί ένα χτύπημα και να ανταποδώσει δέκα, να πληγωθεί ελαφρά και να χτυπήσει καίρια· εκείνος που τραυματίζεται στο σώμα χρειάζεται ιατρική θεραπεία· το ίδιο και εκείνος που τραυματίζεται στο πνεύμα· και η θεραπεία είναι το επιτίμιο μέσω της εξομολόγησης, και έπειτα πρέπει πάλι να εξέλθει στον πόλεμο. Εκείνος που νικά σωματικά λαμβάνει ένα στεφάνι· ενώ εκείνος που νικά πνευματικά λαμβάνει μύρια, τα βραβεία, ώστε καθημερινά υπάρχουν τα στεφάνια, καθημερινά τα έπαθλα. Και είστε μακάριοι εφόσον αντιστέκεστε και δεν καταπίπτετε· να δυναμώνετε και να μην ολιγωρείτε, μέχρι να διαλυθεί ο πόλεμος μέσω της μετάστασής σας από τον παρόντα κόσμο.

Ποιος, λοιπόν, ανάμεσά σας είναι άριστος; ποιος είναι ισχυρός; ποιος είναι πολεμιστής, που κατακόβει τους ενάντιους λογισμούς κατά χιλιάδες και μυριάδες, και ο οποίος κατακρημνίζει πρώτα απ' όλα τον υπερήφανο νου, όπως ακριβώς εκείνον τον Γολιάθ ο θείος Δαβίδ; Από αυτό τι θα προκύψει; Η κατατρόπωση των πνευμάτων της πονηρίας, των πολύμορφων και ποικίλων παθών της αμαρτίας· διότι αυτό (η υπερηφάνεια) είναι το πρώτο και το τελευταίο από τα κακά, εξαιτίας του οποίου εξέπεσε από τις ουράνιες αψίδες και από την αγγελική λαμπροφορία ο δράκοντας που τώρα μας πειράζει, και από το οποίο, σαν από κάποια ρίζα, φύτρωσαν τα αναρίθμητα βλαστάρια των αμαρτημάτων. Πρέπει, λοιπόν, να αγωνιζόμαστε και να πολεμούμε ενάντια σε κάθε τι που μας επιτίθεται, επειδή ο καθένας μολύνεται από διαφορετικό πάθος και τον καθένα τον τοξεύει με διαφορετικό τρόπο το φίδι, ο σοφιστής της κακίας· διότι άλλος προσκολλάται στην πορνεία, άλλος στη γαστριμαργία, άλλος στην ακηδία, άλλος στον φθόνο, άλλος στην κενοδοξία, άλλος στην οργή, άλλος στην απιστία, άλλος στη λιποταξία, άλλος στη φιλαυτία, άλλος στην αργία, άλλος στην εχθρότητα. Όλα αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό πνεύμα, το σατανικό, και μεγάλος είναι ο αγώνας απέναντί τους. Από παντού πρέπει να επαγρυπνεί το μάτι, από κάθε πλευρά να υπάρχει σκοπιά, ολόγυρα περίφραξη. Για να μην εισέλθει ο εχθρός, να μην πλησιάσει, να μην κυριεύσει, να μην υποτάξει, να μην σκοτώσει και εξολοθρεύσει, πρέπει να αντιστεκόμαστε, να αντιπολεμούμε. Είναι δυνατόν να δεχθούμε ένα χτύπημα αλλά να ανταποδώσουμε δέκα, να πληγωθούμε ελαφρώς αλλά να επιφέρουμε καίριο πλήγμα. Όποιος τραυματίζεται στο σώμα έχει ανάγκη από θεραπεία· το ίδιο ισχύει και για όποιον τραυματίζεται στο πνεύμα.

Αλλά επειδή είμαι ταλαίπωρος και ρυπαρός, έχω ασθενή τη φύση μου· όμως είναι διάφορα τα χαρίσματα που δίνονται από τον Χριστό, και σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον γνώσης, σε έτερον χάρισμα διακονίας, σε άλλον εμμέλειας, σε άλλον αγρυπνίας, σε έτερον εγκράτειας, σε άλλον αναφορικά με τις τροφές, σε άλλον πάλι φιλεργίας και ανάληψης των βαρύτερων κόπων, σε άλλον δύναμη για περισσότερη υμνολογία, και βεβαίως σε έτερον χάρισμα για συναναστροφή, ομολογία αλλά και διαπραγματεύσεις με τα εξωτερικά πρόσωπα, σε άλλον χάρισμα συμβουλής, διοίκησης και διάκρισης, σε έτερον χάρισμα υπηρεσίας και ενασχόλησης και επιμονής στα κατώτατα και φαινομενικά πιο ρυπαρά έργα, είτε εννοώ της μαγειρικής, είτε της αρτοποιίας, είτε της γεωργίας, είτε της αμπελουργίας, είτε της αλιείας, είτε οποιασδήποτε άλλης. Όλα αυτά όμως τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, όπως διδάσκει ο Απόστολος, και όλοι μας, όντας ένα σώμα, ανταλλάσσουμε μεταξύ μας τις ιδιαίτερες ενέργειές μας, και αλληλοπεριχωρούνται τα χαρίσματα του καθενός προς τους άλλους, όπως ακριβώς μπορεί να δει κανείς να συμβαίνει με τα μέλη του σώματος.