Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:26

Αλλά δεν πρέπει εξαιτίας αυτών να πτοηθείτε και εσείς μπροστά στην παρανομία τους, αλλά μάλλον να ζητήσετε την απόδοση δικαιοσύνης και να αγανακτήσετε για τις καινοφανείς αυτές πράξεις που διαπράχθηκαν εις βάρος μας. Διότι, εάν όταν πάσχει ένα μέλος «συμπάσχουν όλα τα μέλη» και σύμφωνα με τον μακάριο απόστολο πρέπει «να κλαίμε με αυτούς που κλαίνε», εφόσον πάσχει μια τόσο σπουδαία Εκκλησία, ο καθένας ας ζητήσει την απόδοση δικαιοσύνης για το ζήτημα σαν να πάσχει ο ίδιος. Διότι κοινός είναι ο Σωτήρας που βλασφημείται από αυτούς, και σε όλους ανήκουν οι κανόνες που καταλύονται από αυτούς. Διότι άραγε, εάν, ενώ εσείς κατείχατε την έδρα σας στην εκκλησία και συναθροιζόταν ο λαός χωρίς καμία απολύτως μομφή, ερχόταν ξαφνικά με διάταγμα κάποιος αντικαταστάτης εναντίον ενός από εσάς και συνέβαιναν τέτοια πράγματα εις βάρος σας, δεν θα αγανακτούσατε; Δεν θα απαιτούσατε να αποδοθεί δικαιοσύνη; Γι' αυτόν τον λόγο είναι δίκαιο να αγανακτήσετε, ώστε, εάν αυτά αποσιωπηθούν, να μην περάσει σιγά-σιγά σε κάθε εκκλησία ένα τέτοιο κακό και τελικά το δικό μας διδασκαλείο μετατραπεί σε εμπορείο και αγορά.

Αθυμία με κατέλαβε εξαιτίας των αμαρτωλών που εγκαταλείπουν τον νόμο σου. Αναφορικά με τους αμαρτωλούς, άλλοι μεν αμαρτάνουν χωρίς τον νόμο, επειδή δεν γνώρισαν καν εξαρχής τους νόμους· άλλοι δε, αν και βρίσκονται υπό τον νόμο, αμαρτάνουν παραβαίνοντάς τον. Και λίγο παρακάτω: Διότι, εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· και εάν δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη. Επομένως, και για τους αδελφούς μας που αμαρτάνουν, αρμόζει να λυπόμαστε, επειδή βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, και να διακατεχόμαστε από αυτήν τη διάθεση σύμφωνα με τον άγιο αυτόν.

Αντίγραφο. Προς τους αγαπητούς και τιμιωτάτους συλλειτουργούς απανταχού της καθολικής εκκλησίας, ο Αλέξανδρος απευθύνει εν Κυρίω χαιρετισμό. Επειδή η καθολική εκκλησία αποτελεί ένα σώμα και υπάρχει εντολή στις θείες γραφές να τηρούμε τον σύνδεσμο της ομόνοιας και της ειρήνης, είναι φυσικό επακόλουθο να αλληλογραφούμε και να γνωστοποιούμε ο ένας στον άλλον τα όσα συμβαίνουν στον καθένα, ώστε είτε πάσχει είτε χαίρει ένα μέλος, να συμπάσχουμε ή να συγχαίρουμε αλλήλους. Στη δική μας, λοιπόν, παροικία εμφανίστηκαν τώρα άνδρες παράνομοι και χριστομάχοι, οι οποίοι διδάσκουν αποστασία, την οποία εύλογα θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει και να αποκαλέσει πρόδρομο του Αντιχρίστου. Και επιθυμούσα βέβαια να παραδώσω το ζήτημα αυτό στη σιωπή, ώστε να εξαντληθεί το κακό μόνο στους υποκινητές του και να μη μεταβεί σε άλλους τόπους, μολύνοντας τις ακοές κάποιων ακεραίων ανθρώπων.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, ο οποίος είχε αρχίσει συζήτηση με κάποιον περί πίστεως, αλλά δεν ήταν ικανός για μια τέτοια αναζήτηση και ταραζόταν κατά την αντιπαράθεση. Ο θείος Απόστολος, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα, είπε: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ομόψυχε αδελφέ μου και γνήσιε αγαπητέ, να έχεις τη βεβαιότητα εν Κυρίω ότι, βλέποντας τη θλίψη και την ταραχή του πειρασμού που σε βρήκε, πόνεσα τόσο τρομερά όσο ποτέ άλλοτε, ιδίως ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ;» και τα εξής. Και πάλι: «Αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη.» Διότι, κι αν δεν πράττω τα έργα του Αποστόλου, τουλάχιστον άκουσα τον ίδιο να λέει: «Να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε και να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται.» Αλλά, δόξα στον ύψιστο Θεό, ο οποίος δεν επέτρεψε στον μισόκαλο εχθρό να ολοκληρώσει σε σένα όλη την κακία του, σύμφωνα με το δικό του θέλημα. Διότι αυτός θέλει να καταπιεί ζωντανούς τους ανθρώπους, όπως μαρτυρεί ο κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος, λέγοντας ότι «Σαν λιοντάρι ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί.» Δέσποτά μου, ας μην αποδεχόμαστε πάντα με τόση βιασύνη την ταραχή των πονηρών λογισμών, ώστε να κινούμαστε με αυτόν τον τρόπο και να ταραζόμαστε εναντίον του πλησίον μας. Διότι αυτό προέρχεται από διαβολική ενέργεια, και τίποτε άλλο.

Αυτός ο αδελφός που κατοικούσε κοντά σε αυτόν τον ασθενή γέροντα, συμπάσχοντας για την ασθένειά του, παρακάλεσε θερμά τον μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί γι' αυτόν. Απόκριση Βαρσανουφίου: Αδελφέ οχληρέ, «εάν γνώριζες τη δωρεά του Θεού», για ποιον λόγο από καιρό σε καιρό παιδαγωγεί τον δούλο του Ανδρέα ως εύσπλαχνος πατέρας, θα δόξαζες τον Θεό για να αποστομώσει μακριά από αυτόν το μιαρό στόμα του δράκοντα, ώστε να μη βρει εναντίον του καμία πρόφαση την ημέρα της κρίσεως εξαιτίας των μεγάλων υποσχέσεων, οι οποίες του δόθηκαν από τον Θεό μέσω εμού του ελαχίστου και αχρείου δούλου. Και τι νομίζεις, ότι δεν συμπάσχω μαζί του περισσότερο από κάθε άλλον άνθρωπο; Ναι, διότι πώς αλλιώς ισχύει το «Εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη;» Εάν γνώριζε με αλήθεια τη λαμπρότητα αυτών που τον περιμένουν, θα έψαλλε μαζί με τον Παύλο, ευχαριστώντας με αγαλλίαση ότι «Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ο Θεός θα τον ενδυναμώσει και θα του στείλει το μέγα έλεος. Σας ασπάζομαι εν Αγίω Πνεύματι, βλέποντας συν Θεώ την προκοπή σας, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Μακάριος, λοιπόν, είναι αυτός που πενθεί για εκείνον που αμαρτάνει, του οποίου ο κίνδυνος είναι φοβερός· και αυτός που χαίρεται για εκείνον που κατορθώνει την αρετή, του οποίου το κέρδος είναι ασύγκριτο, καθώς έχει γραφτεί. Το μαρτυρεί εξάλλου και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «Εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη», σύμφωνα βεβαίως με τον κανόνα της εν Χριστώ αγάπης· «Και εάν δοξάζεται ένα μέλος», με σκοπό προφανώς την ευαρέστηση του Θεού, «συγχαίρουν όλα τα μέλη». Εκείνος, όμως, που δεν συμμερίζεται αυτή την εσωτερική διάθεση, είναι φανερό ότι δεν αγαπά τον αδελφό του.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΠΒ΄. Από ποιους καρπούς οφείλει να δοκιμάζεται αυτός που ελέγχει με συμπάθεια τον αδελφό που αμαρτάνει; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Πρώτον μεν, από τα εξαίρετα γνωρίσματα της συμπάθειας, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη»· και ότι: «Ποιος σκανδαλίζεται και εγώ δεν πυρώνομαι;». Έπειτα δε, εάν για κάθε αμαρτία συντρίβεται ομοίως, και για όλους όσοι αμαρτάνουν, τόσο για όσους αμαρτάνουν απέναντι στον ίδιο όσο και απέναντι σε άλλον, λυπείται και πενθεί το ίδιο, και όταν ελέγχει, να μην αλλοιώνει τον τρόπο που έχει παραδοθεί από τον Κύριο.

Προς τους Δυτικούς Επειδή ο άγιος Θεός υπόσχεται την έξοδο από κάθε θλίψη σε εκείνους που ελπίζουν σε αυτόν, αν και εγκλωβιστήκαμε εν μέσω ενός πελάγους κακών και βασανιζόμαστε από τρικυμίες που εγείρονται εναντίον μας από τα πνεύματα της πονηρίας, εντούτοις αντέχουμε εν τω Χριστώ που μας ενδυναμώνει και δεν χαλαρώσαμε την ένταση του ζήλου μας υπέρ των Εκκλησιών. Ούτε, όπως σε μια καταιγίδα όπου τα κύματα υπερτερούν, περιμένουμε τον όλεθρο απελπισμένοι για τη σωτηρία μας, αλλά συνεχίζουμε να καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια, γνωρίζοντας ότι και εκείνος που καταποθήκε από το κήτος, επειδή δεν απελπίστηκε αλλά βόησε προς τον Κύριο, αξιώθηκε της σωτηρίας. Έτσι, λοιπόν, και εμείς, αν και φτάσαμε στο έσχατο σημείο των δεινών, δεν εγκαταλείπουμε την ελπίδα στον Θεό, αλλά από παντού αναζητούμε τη βοήθειά Του. Γι' αυτό και στρέψαμε τώρα το βλέμμα μας προς εσάς, τιμιότατοι αδελφοί μας, για τους οποίους πολλές φορές σε καιρό θλίψεων αναμέναμε ότι θα προστρέξετε για να μας βοηθήσετε. Καθώς όμως διαψευστήκαμε στην ελπίδα μας, είπαμε και εμείς στους εαυτούς μας ότι: «Περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρχε, και παρηγορητές, αλλά δεν βρήκα». Διότι τέτοια είναι τα παθήματά μας, ώστε να έχουν φτάσει μέχρι τα πέρατα της δικής μας οικουμένης, και, εφόσον όταν πάσχει ένα μέλος συμπάσχουν όλα τα μέλη, έπρεπε βεβαίως και απέναντι σε εμάς, που επί πολύ χρόνο υποφέρουμε, να εκδηλωθεί η ευσπλαχνία σας.

Εκείνο δε που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο, το: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη»· και το: «Για να μην υπάρχουν σχίσματα στο σώμα, αλλά τα μέλη να μεριμνούν το ίδιο το ένα για το άλλο», κινούμενα δηλαδή από τη μία ψυχή που κατοικεί μέσα τους. Για ποιον λόγο άραγε οικονομήθηκε έτσι αυτό; Εγώ τουλάχιστον νομίζω, για να διασώζεται αυτή η ακολουθία και η ευταξία πολύ περισσότερο στην Εκκλησία του Θεού, προς την οποία έχει ειπωθεί: «Εσείς είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ο καθένας ξεχωριστά»· εφόσον δηλαδή συγκρατεί και ενώνει τον καθένα με τον άλλο σε ομόνοια η μία και μόνη αληθινή κεφαλή, η οποία είναι ο Χριστός.

Ήδη δε το Πνεύμα νοείται και ως όλον μέσα σε μέρη, κατά τη διανομή των χαρισμάτων. Διότι όλοι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, «έχοντας χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε». Γι' αυτό «δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη· ή πάλι το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη». Αλλά όλα μαζί συμπληρώνουν το σώμα του Χριστού στην ενότητα του Πνεύματος· και ανταποδίδουν το ένα στο άλλο την αναγκαία ωφέλεια που προέρχεται από τα χαρίσματα. Διότι ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη στο σώμα, το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς θέλησε. Τα μέλη, ωστόσο, δείχνουν την ίδια μέριμνα το ένα για το άλλο, σύμφωνα με την πνευματική κοινωνία της συμπάθειας που υπάρχει μεταξύ τους. Γι' αυτό «είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και ως μέρη μέσα στο όλον, ο καθένας μας ξεχωριστά βρίσκεται μέσα στο Πνεύμα· διότι όλοι μας σε ένα σώμα, βαπτιστήκαμε σε ένα Πνεύμα.

Διότι, αν και κατέκρινε τον Πέτρο επειδή ζούσε ιουδαϊκά εξαιτίας αυτών που ήρθαν στην Αντιόχεια από τον Ιάκωβο, δεν τον κατέκρινε γι' αυτό, επειδή δηλαδή συγκατέβηκε στην αδυναμία αυτών που προέρχονταν από την περιτομή και απείχε από φαγητά, αλλά επειδή παρέσυρε πολλούς από τους εθνικούς, με το κύρος του προσώπου του, στο να νομίσουν ότι πρέπει να ζουν σύμφωνα με τον νόμο, και το κήρυγμά του κινδύνευε να καταλήξει στο κενό· διότι ήταν διδάσκαλος των εθνών. <Όλα μεν είναι καθαρά, αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει προκαλώντας σκάνδαλο.> Διότι επιτρέπεται και κρέας να φάει κανείς και κρασί να πιει, αλλά δεν είναι εντελώς αζήμια η ελευθερία σε αυτά. Αλλά και η αποχή είναι χρήσιμη, ώστε να μην παχαίνουμε τη σάρκα με τις απολαύσεις και εξαγριώνουμε τα πάθη που βρίσκονται μέσα της εναντίον μας. Αν λοιπόν απέχουμε από αυτά για τον εαυτό μας, πολύ περισσότερο πρέπει να το κάνουμε για τον αδελφό· ώστε να μη σκανδαλίζεται, σύμφωνα με το ρητό «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» <Γι' αυτό να αποδέχεστε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός αποδέχθηκε εσάς για τη δόξα του Θεού.> Είμαστε ένα σώμα οι πολλοί και μέλη ο ένας του άλλου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, καθώς ο Χριστός μάς συνενώνει σε ενότητα με τους δεσμούς της αγάπης· «διότι αυτός είναι που έκανε και τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις.» Πρέπει λοιπόν να έχουμε το ίδιο φρόνημα μεταξύ μας, «και αν υποφέρει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, να χαίρονται όλα τα μέλη.»

Επομένως οι προφήτες, όντες δίκαιοι και έχοντας γίνει τηρητές του νόμου, ως προερχόμενοι από το αίμα του Ισραήλ, οικειοποιούνται τα πάθη του απλού πλήθους, το οποίο μάλιστα συμπεριφέρθηκε υβριστικά προς τον Χριστό. Και προσφέρουν δεήσεις υπέρ εκείνων που έχουν αμαρτήσει, γνωρίζοντας καλά ότι είναι συνήθεια του Δεσπότη των πάντων να σπλαχνίζεται, και πολλές φορές να ελεεί πολλούς αμαρτωλούς χάριν λίγων δικαίων. Και όπως ακριβώς στην έρημο, όταν κάποτε ο λαός ασέβησε και παραδόθηκε στον εξολοθρευτή, ο Ααρών πήρε το θυμιατήρι και προσέφερε το θυμίαμα υπέρ αυτού, και ο Θεός εξιλεώθηκε προς το πλήθος χάρη στην προσφορά του ιερέα, έτσι και εκείνοι που διαπρέπουν στην αρετή μέσα στον λαό, αναπέμπουν τη λογική τους θυσία προσευχόμενοι υπέρ του λαού, και προσφέροντας τα δικά τους κατορθώματα. Διότι δεν άρμοζε να λέει αυτά τα λόγια το πλήθος, το οποίο έχοντας ασεβήσει είχε παραδοθεί στους εχθρούς. Αλλά, όπως ακριβώς οι προφήτες ανέλαβαν επάνω τους τα πάθη του πλήθους, έτσι κατέστησαν κοινά και τα δικά τους κατορθώματα. Διότι είναι φυσικό, όταν πάσχει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη, και όταν δοξάζεται, να συγχαίρουν. <Μήπως ο Θεός δεν θα τα αναζητήσει αυτά; Διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς.> (L f. 118 b) Τον καθιστά μάρτυρα των λόγων και των διανοημάτων τους, ότι τίποτα δεν τους μετέστρεψε από την ευσέβεια. Διότι, όπως λένε, έχοντας παρρησία στο δικό σου όνομα καυχόμαστε. Γνωρίζεις δε και τους ίδιους τους λογισμούς μας, με τους οποίους καθημερινά θανατωνόμασταν χάριν της ευσέβειας.

Και εξήλθε ο Μωυσής και ο Ελεάζαρ ο ιερέας, και όλοι οι άρχοντες της συναγωγής για να τους συναντήσουν έξω από το στρατόπεδο, και οργίστηκε ο Μωυσής με τους αξιωματικούς της στρατιωτικής δύναμης, τους χιλιάρχους και τους εκατόνταρχους που επέστρεφαν από την παράταξη του πολέμου. Και τους είπε ο Μωυσής: «Γιατί αφήσατε ζωντανό κάθε θηλυκό; Διότι αυτές έγιναν αιτία για τους υιούς του Ισραήλ, σύμφωνα με τον λόγο του Βαλαάμ, να αποστατήσουν και να περιφρονήσουν τον λόγο του Κυρίου εξαιτίας του Φογώρ· και έτσι έπεσε η πληγή στη συναγωγή του Κυρίου. Τώρα, λοιπόν, σκοτώστε κάθε αρσενικό ανάμεσα σε όλο το πλήθος, και σκοτώστε κάθε γυναίκα που γνώρισε συζυγική κλίνη με άνδρα. Και όλο το πλήθος των γυναικών που δεν γνώρισαν κλίνη με άνδρα, κρατήστε τις ζωντανές.» Αφού λοιπόν ο Θεός είχε δώσει αυτές τις εντολές, συγκεντρώθηκαν εκλεκτοί νέοι για τις ανάγκες του πολέμου. Και συνέρεαν από κάθε φυλή οι πλέον καρτερικοί και δοκιμασμένοι, ώστε το άριστο μέρος από κάθε φυλή να γίνει καύχημα για ολόκληρο τον λαό, και η λαμπρότητα του μέρους να επεκταθεί σε όλο το πλήρωμα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε σοφά από τον Παύλο: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρουν μαζί του όλα τα μέλη.» ΠΑΛΛ. Ορθά σκέφτεσαι. ΚΥΡ. Εκστράτευε, λοιπόν, εναντίον των Μαδιανιτών το γενναιότατο πλήθος των εκλεκτών, έχοντας μαζί τους τον ιερέα Φινεές, καθώς και τα άγια σκεύη, αλλά και τις σάλπιγγες, αυτές που έδιναν τα σήματα.

Ας αποκτήσουμε λοιπόν και εμείς αγάπη, ας αποκτήσουμε ευσπλαχνία προς τον πλησίον, για να προφυλαχθούμε από τη φοβερή καταλαλιά και από το να κατακρίνουμε ή να εξουθενώσουμε κάποιον. Ας βοηθούμε ο ένας τον άλλον σαν να πρόκειται για τα δικά μας μέλη. Ποιος, έχοντας τραύμα στο χέρι του ή στο πόδι του ή σε ένα από τα άλλα μέλη του, αηδιάζει τον εαυτό του ή κόβει το ίδιο του το μέλος, έστω και αν πιάσει σήψη, και δεν το καθαρίζει μάλλον, δεν το ξεπλένει, δεν βάζει έμπλαστρα, δεν το σφραγίζει με τον σταυρό, δεν του ρίχνει αγιασμό, δεν προσεύχεται, δεν παρακαλεί τους αγίους να προσευχηθούν γι' αυτόν, όπως έλεγε και ο αββάς Ζωσιμάς, και απλώς δεν το εγκαταλείπει, ούτε αποστρέφεται το ίδιο του το μέλος, ούτε τη δυσοσμία του, αλλά κάνει τα πάντα για να θεραπευθεί; Έτσι οφείλουμε και εμείς να συμπάσχουμε ο ένας με τον άλλον, να υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον από μόνοι μας ή μέσω άλλων πιο δυνατών, και να επινοούμε και να κάνουμε τα πάντα για να βοηθήσουμε και τους εαυτούς μας και ο ένας τον άλλον. Διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, όπως λέει ο Απόστολος: Επειδή όλοι είμαστε ένα σώμα, και ο καθένας μέλη ο ένας του άλλου, και αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη. Τι νομίζετε ότι είναι τα κοινόβια;

Επομένως, οφείλουν οι αδελφοί, οτιδήποτε και αν κάνουν, να ζουν με αγάπη και χαρά μεταξύ τους. Και αυτός που εργάζεται, για εκείνον που προσεύχεται ας λέει το εξής, ότι τον θησαυρό που αποκτά ο αδελφός μου τον καθιστά κοινό, και τον έχω και εγώ. Και αυτός που προσεύχεται, για εκείνον που διαβάζει ας λέει ότι, ό,τι ωφελείται εκείνος από την ανάγνωση, καταλήγει και σε δικό μου κέρδος. Και αυτός που εργάζεται ας λέει το εξής, ότι η διακονία την οποία επιτελώ αποτελεί κοινή ωφέλεια. Διότι, όπως ακριβώς τα μέλη του σώματος, παρότι είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα και βοηθούν το ένα το άλλο, και αν και το καθένα επιτελεί το δικό του έργο, εντούτοις ο οφθαλμός βλέπει για όλο το σώμα, το χέρι εργάζεται για όλα τα μέλη, το πόδι περπατά μεταφέροντας όλα τα μέλη, και συμπάσχουν το ένα με το άλλο.

Και έπειτα, τι ακολουθεί μετά από αυτά; Εμείς μόνοι μας εορτάζουμε, ή θα μεριμνήσουμε και για τον πλησίον; Εμείς μόνο θα πανηγυρίσουμε, ή οφείλουμε να κάνουμε λόγο και για τους άλλους; Είναι αναγκαίο κατά την εορτή μας να αναπεμφθεί προς τον Θεό ένας κοινός στεναγμός της Εκκλησίας, θεάρεστος και συνάμα ευπρόσδεκτος, και να μνημονεύσουμε τους αδελφούς μας που βρίσκονται σε ανάγκη, τους δικούς μας ανθρώπους που δοκιμάζονται σε έρημους τόπους και θλίψεις. Ας γίνουμε σαν συνδέσμιοι με τους δεσμίους· ας γίνουμε συμπάσχοντες με αυτούς που υποφέρουν από την ανάγκη· διότι εάν ένα μέλος πάσχει, συμπάσχουν όλα τα μέλη. Ας συμπονέσουμε λοιπόν τους αδελφούς μας, τα δικά μας μέλη· άλλοι με χρήματα, άλλοι με λόγια παρηγοριάς, και άλλοι με αγαθοεργίες, αλλά όλοι ανεξαιρέτως με την ικεσία προς τον Θεό υπέρ αυτών. Ας γίνει σήμερα κοινή πρεσβεία προς τον Θεό από όλους, σας παρακαλώ, διότι κοινή είναι και η δική μας αιχμαλωσία. Κοινή, σας παρακαλώ, ας γίνει η δέηση, διότι κοινή είναι η δοκιμασία.

Λέει δε αυτά απευθυνόμενος στους πιο δειλούς και αδύναμους της εκκλησίας· διότι όσοι τελειώθηκαν και στολίστηκαν με τα στεφάνια του μαρτυρίου έτυχαν της δόξας κοντά Του.⌝ Επειδή δε ‹όλοι› αποτελούν «ένα σώμα» «και όταν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη», ευλόγως προσφέρει την παρηγοριά και τη θεραπεία και στους πιο δειλούς και αδύναμους, καθώς και σε όσους χωλαίνουν κατά τον καιρό των διωγμών, προσκαλώντας τους σε μετάνοια. Γι' αυτό λέει: 〈Μάθε ποια είσαι εσύ που φοβήθηκες από θνητό άνθρωπο και από υιό ανθρώπου, οι οποίοι ξεράθηκαν σαν το χορτάρι〉· ⌜διότι έπρεπε να παραμένεις άφοβος και ατάραχος, ως δικός μου λαός, αποβλέποντας στο τέλος της φθαρτής φύσεως των ανθρώπων και στον επερχόμενο όλεθρο που πρόκειται να πλήξει αυτούς ακριβώς, τους οποίους 〈φοβήθηκες〉.

Έπειτα προσθέτει: «επειδή είχες γίνει εγκαταλελειμμένη και μισητή, και δεν υπήρχε βοηθός». Διότι, εφόσον «όταν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη», εξαιτίας εκείνων από τον προηγούμενο λαό που παρέβησαν τον νόμο και επειδή αποκόπηκαν «οι φυσικοί κλάδοι της ήμερης ελιάς», έγιναν «εγκαταλελειμμένοι και μισητοί, και δεν υπήρχε γι' αυτούς βοηθός». Τώρα όμως, καθώς στη θέση των αποκοπέντων κλάδων εισήχθησαν εκείνοι «από την αγριελιά», αυτοί αναπλήρωσαν το ελλείπον μέρος της θέσης εκείνων που αποβλήθηκαν, και έτσι, με τη δύναμη του Σωτήρα, συγκροτήθηκε το πλήρωμα των σωζομένων και ένας τέλειος χορός του Θεού προερχόμενος και από τους δύο λαούς, καθώς και μία «πόλη» αποτελούμενη και από τα δύο τάγματα, η οποία ονομάζεται «Σιών του Θεού». Σε αυτήν, αφού έφτασε στην τελειότητα, δίνει την εξής υπόσχεση λέγοντας: «και θα σε καταστήσω αιώνια αγαλλίαση και ευφροσύνη από γενιά σε γενιά».

Όσα δε λέγονται κατά τρόπο ειδικό για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο στο χωρίο: «Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει, και η θήρα που έκρυψε ας τον συλλάβει, και ας πέσει μέσα στην ίδια του την παγίδα», μπορούν να εφαρμοστούν στον Δωήκ. Και το, «Αφού σηκώθηκαν μάρτυρες άδικοι, με ρωτούσαν πράγματα που δεν εγνώριζα· μου ανταπέδιδαν κακά αντί για αγαθά, και ατεκνία στην ψυχή μου», θα μπορούσε να ειπωθεί εκ μέρους του Αβιμέλεχ. Είναι δε πιθανό να τα έχει πει αυτά ο Δαβίδ —διότι δικός του επιγράφεται ο ψαλμός— ο οποίος θα τα έλεγε με αποστολική διάθεση: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν φλέγομαι εγώ;» και, «Όταν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη». Και κάποιος άλλος, εκτός από αυτά, θα μπορούσε να αποκαλέσει άδικους μάρτυρες όλους εκείνους που διέβαλλαν τον Δαβίδ στον Σαούλ. Διότι τότε μεν οι Ζιφαίοι, αφού προσήλθαν, έλεγαν: «Ιδού, ο Δαβίδ κρύβεται σε εμάς», και άλλοτε είναι πιθανό πως άλλοι, ενεργώντας για να ευαρεστήσουν τον βασιλιά, ψευδομαρτυρούσαν πολλά εναντίον του, και έλεγαν εις βάρος του πράγματα τα οποία εκείνος ούτε εγνώριζε ούτε καν είχε διανοηθεί.

Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε. Όπως ακριβώς, όταν κάποτε ο λαός ασέβησε στην έρημο, και έπειτα παραδόθηκε στον ολεθρευτή, ο Ααρών πήρε το θυμιατήριο και πρόσφερε υπέρ του λαού το θυμίαμα· και ο Θεός εξιλεώθηκε προς το πλήθος χάρη στην αναφορά του ιερέα· με τον ίδιο τρόπο και ο προφητικός χορός, καθώς και όσοι εκ του λαού διαπρέπουν στην αρετή, αναπέμπουν τη λογική τους θυσία μέσω της προσευχής υπέρ του λαού, προσφέροντας στον Θεό τα δικά τους κατορθώματα αντί για θυσία και εύοσμο θυμίαμα υπέρ του πλήθους. Διότι δεν αρμόζει στο πλήθος να λέει αυτά, ούτε σε εκείνους που εξαιτίας των ασεβειών τους έχουν παραδοθεί στους εχθρούς· αλλά όπως ακριβώς οι προφήτες αναλάμβαναν τα πάθη του λαού στους εαυτούς τους και έλεγαν ότι τα είχαν υποστεί οι ίδιοι, έτσι καθιστούν κοινά σε όλους τα δικά τους κατορθώματα. Διότι δεν αγνοούσαν ότι οι ίδιοι ήταν μέλη ολόκληρου του σώματος· ήταν λοιπόν φυσικό επακόλουθο, όταν πάσχει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη, και πάλι όταν δοξάζεται ένα μέλος, να χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη. Όλα, λοιπόν, λένε, όσα προαναφέραμε τα υποστήκαμε· αλλά κανένα από αυτά δεν μας απομάκρυνε από τη μνήμη σου, και δεν αδικήσαμε τη Διαθήκη σου· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: Ούτε αθετήσαμε τη συνθήκη σου, ούτε υποχώρησε προς τα πίσω η καρδιά μας.

Αυτοί λοιπόν, σαν θεατές, συνέχιζαν να δοξάζουν τον Θεό για τη νίκη εκείνου που αναδείχθηκε νικητής. Ο ίδιος δε ο νικητής «θα ευφρανθεί εν Κυρίω και θα ελπίζει σε Αυτόν». Διότι δεν θα υπερηφανευθεί για τον εαυτό του, ούτε θα επαρθεί για τη νίκη του· αλλά θα πληρωθεί από θεία χαρά και ευφροσύνη, επειδή έγινε υπηρέτης και διάκονος του Θεού που χαρίζει τη νίκη. Και καθώς αυτός θα ευφραίνεται, όλοι οι ευθείς στην καρδιά θα επαινεθούν, αφού μέσω του ενός αναδείχθηκαν και αυτοί ως νικητές. Διότι ολόκληρο το τάγμα και το σώμα των αγίων θα τύχει επαίνου· επειδή, όταν δοξάζεται ένα μέλος, συνδοξάζονται όλα τα μέλη, σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο.

Αλλά, και επειδή γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι το «να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε», το «μακάριοι όσοι κλαίνε, γιατί θα γελάσουν» και το «αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη» περιέχονται στα διδάγματα της ευαγγελικής διδασκαλίας, επεδείκνυε φιλανθρωπία προς εκείνους που ταλαιπωρούνταν στη ζωή, λέγοντας: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο· και στέναξα όταν είδα άνθρωπο σε ανάγκη». Έπειτα πάλι, επειδή η ευαγγελική διδασκαλία απαγορεύει τα άσεμνα γέλια, ο μακάριος, προλαμβάνοντας, λέει: «Αν πορεύτηκα με χλευαστές, και αν το πόδι μου έσπευσε σε δόλο, ας ζυγιστώ σε δίκαιη ζυγαριά, και ο Κύριος γνωρίζει την ακακία μου». Και επειδή ο λόγος του Μωυσή νομοθετεί λέγοντας: «δεν θα μοιχεύσεις», και επιβάλλει την ποινή του θανάτου στους μοιχούς, ενώ εκείνος της ευαγγελικής διδασκαλίας, αυστηροποιώντας τον νόμο, λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω, ούτε καν να επιθυμείτε», σκεφθείτε καλά αυτόν για τον οποίο γίνεται τώρα ο λόγος, ο οποίος, ζώντας σύμφωνα με το ευαγγέλιο του Χριστού, φυλαγόταν ακόμη και από το να κοιτάξει αχαλίνωτα με επιθυμία, για το οποίο και σεμνυνόταν λέγοντας: «Αν η καρδιά μου ακολούθησε το μάτι μου σε γυναίκα άλλου άνδρα». Και παραθέτει τον συλλογισμό του προσθέτοντας στη συνέχεια: «Διότι προκαλεί ακατάσχετη οργή το να μολύνει κανείς γυναίκα άνδρα. Επειδή είναι πυρ που καίει σε όλα τα μέρη, και όπου εισέλθει, καταστρέφει από τις ρίζες».

Και όπως όταν πάσχει ένα μέλος «συμπάσχουν όλα τα μέλη», έτσι, καθώς πολλά μέλη πάσχουν και αμαρτάνουν, και ο ίδιος σύμφωνα με τους λόγους της συμπόνιας (επειδή ευδόκησε, όντας Λόγος του Θεού, να λάβει «μορφή δούλου» και να ενωθεί με το κοινό σκήνωμα όλων μας) αναλαμβάνει στον εαυτό Του τους πόνους των πασχόντων μελών, και οικειοποιείται τις δικές μας ασθένειες, και πονά και υποφέρει υπέρμετρα για όλους μας σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Και όχι μόνο έπραξε αυτά «ο αμνός του Θεού», αλλά και αφού τιμωρήθηκε για χάρη μας και υπέστη τιμωρία, την οποία ο ίδιος βέβαια δεν όφειλε, αλλά εμείς εξαιτίας του πλήθους των παραπτωμάτων μας, κατέστη για εμάς πρόξενος της άφεσης των αμαρτιών, καθώς αποδέχθηκε τον θάνατο για εμάς, μεταφέροντας στον εαυτό Του τις μαστιγώσεις, τις ύβρεις και τις ατιμίες που οφείλονταν σε εμάς, και ελκύοντας στον εαυτό Του την κατάρα που είχε επιβληθεί ως ποινή σε εμάς, «γινόμενος κατάρα για εμάς», και τι άλλο δηλαδή παρά αντίλυτρο ζωής (αντίψυχο). Γι' αυτό ο ιερός λόγος λέει μιλώντας εκ μέρους μας: «με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», ώστε ευλόγως, ενώνοντας τον εαυτό Του με εμάς και εμάς με Εκείνον, και οικειοποιούμενος τα δικά μας πάθη, λέει: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με, θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα».

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Νομίζω, εξάλλου, πως κανείς από τους ευσεβείς δεν αγνοεί το εξής, ότι δηλαδή τελούμε τη μνήμη όχι μόνο του Πέτρου, του Ιακώβου και του Ιωάννη, αλλά ταυτόχρονα και ολόκληρης της αποστολικής αρμονίας. Διότι, εάν σύμφωνα με την αλήθεια των δογμάτων, κατέχοντας θέση μελών, απαρτίζουν το σχήμα ενός σώματος, είναι προφανές ότι, όταν δοξάζεται ένα μέρος, όπως λέει ο Απόστολος, συνδοξάζονται όλα τα μέλη. Και τούτο ισχύει κυρίως στην περίπτωση εκείνων των μακάριων και τελειότατων ανδρών, στους οποίους τα πάντα συμφωνούν με την αλήθεια, και το φρόνημα είναι ομόγνωμο, και η πίστη ομόδοξη, και, εφόσον είναι κοινά σε αυτούς τα πλεονεκτήματα της ευσέβειας, κοινά είναι και τα εγκώμια εκ μέρους της αλήθειας. Ποιος, λοιπόν, δεν θα ένιωθε εύλογη χαρά, και δεν θα γέμιζε από το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, έχοντας αξιωθεί να κοινωνεί με τον αποστολικό χορό, ο οποίος οδήγησε ολόκληρη την οικουμένη στην επίγνωση της αλήθειας, ο οποίος άπλωσε σε όλη την οικουμένη τα δίχτυα της ευσέβειας και έστησε παντού τα θήρατρα της αλήθειας, ώστε, αφού συγκεντρώσουν όλη μαζί την ανθρωπότητα, η οποία είχε εξαγριωθεί από την κακία, να την προσαγάγουν σε Εκείνον που εξημερώνει και σώζει; «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». Οι θεμέλιοι της Εκκλησίας, οι στύλοι και τα εδραιώματα της αλήθειας, αυτοί είναι οι αέναες πηγές της σωτηρίας, οι οποίες προχέουν άφθονο, πλούσιο και θεοειδές το νάμα της διδασκαλίας.

Είναι δυνατόν μάλιστα να τεκμηριώσουμε τον λόγο αυτόν και μέσω ενός παραδείγματος. Όπως ακριβώς το νερό σε μια λίμνη παραμένει λείο και ακίνητο, εφόσον καμία εξωτερική ταραχή δεν προσπέσει για να διαταράξει τη σταθερότητα του τόπου, εάν όμως πέσει από κάπου ένας λίθος μέσα στη λίμνη, ολόκληρο το νερό συγκλονίζεται κυκλικά, κυματιζόμενο μαζί με τη μερική αυτή ταραχή —διότι ο μεν λίθος λόγω του βάρους του καταδύεται στον βυθό, ενώ τα κύματα γύρω από αυτόν εγείρονται κυκλικά το ένα μετά το άλλο και απωθούνται προς τα άκρα του νερού από την κίνηση που δημιουργήθηκε στο κέντρο, με αποτέλεσμα ολόκληρη η επιφάνεια της λίμνης να ταράζεται κυκλικά, συμπάσχοντας με το βάθος—, έτσι και η γαλήνια και ήσυχη κατάσταση της ψυχής, εξαιτίας ενός και μόνο πάθους που παρεισφρέει σε αυτήν, συγκλονίζεται ολόκληρη και συναισθάνεται τη βλάβη του μέρους. Λένε μάλιστα εκείνοι που έχουν εξετάσει τέτοια ζητήματα ότι οι αρετές δεν διαχωρίζονται η μία από την άλλη, ούτε είναι δυνατόν να κατακτήσει κάποιος μία ορισμένη αρετή, σύμφωνα με την ακριβή της έννοια, εάν δεν έχει προσεγγίσει και τις υπόλοιπες, αλλά σε όποιον προστεθεί μία από τις αρετές, αναγκαστικά ακολουθούν και οι άλλες. Επομένως, αντιστρόφως, και η βλάβη σε ένα οποιοδήποτε μέρος μέσα μας επεκτείνεται σε ολόκληρο τον ενάρετο βίο και όντως, καθώς λέγει ο Απόστολος, το όλον συνδιατίθεται με τα μέλη, και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχει το σύνολο, είτε δοξάζεται, το όλον συγχαίρει.

Και επειδή ο Απόστολος είπε πάλι, «για να μην υπάρχει σχίσμα στο σώμα, αλλά τα μέλη να φροντίζουν το ένα για το άλλο· και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη», ο ιερός Χρυσόστομος λέει: «και ως προς τη μεταξύ τους φροντίδα τα εξισώνει· και όχι μόνο από αυτό, αλλά και από τα λυπηρά και τα ευχάριστα που συμβαίνουν· διότι, όταν ένα πάσχει, όλα πονούν, και όταν η κεφαλή στεφανώνεται, ολόκληρος ο άνθρωπος χαίρεται και όλο το σώμα δοξάζεται»· και πάλι λέει: «αν το δικό μας σώμα δεν πρέπει να στασιάζει, πολύ περισσότερο το σώμα του Χριστού, και τόσο περισσότερο, όσο η χάρη είναι ισχυρότερη από τη φύση».

Και μαζί με εκείνους που βαπτίστηκαν στον Χριστό, και αυτοί που δεν βαπτίστηκαν διήλθαν λοιπόν τις ίδιες ιερές ωδίνες και έχουν ως προς αυτό την ίδια αξία, και έχουν καταστεί μέλη ο ένας του άλλου, και έχουν όλοι μία κεφαλή, τον Χριστό, καθόλου λιγότερο από τον Παύλο και τον Πέτρο και όσους είναι όμοιοί τους· και επομένως θα συνδοξαστούν και θα συνευφρανθούν με αυτούς, και τώρα και στον μέλλοντα αιώνα· διότι, λέει, «είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη».

Ή μάλλον, επειδή δεν συμβαίνει μόνο αυτό, αλλά και συμπάσχουν όλα τα μέλη όταν πάσχει ένα από τα μέλη του σώματος, εκεί τα πάντα θα ανατραπούν από την αλληλεπίδρασή τους. Διότι, όταν οι ασεβείς υποφέρουν και κολάζονται, δεν είναι δυνατόν οι ευσεβείς να ευημερούν και να απολαμβάνουν ανάπαυση, εξαιτίας της συμπάθειας προς τα μέλη του ενός σώματος· όταν πάλι οι ευσεβείς ευημερούν και αγάλλονται, δεν είναι δυνατόν οι ασεβείς να θλίβονται και να δυστυχούν, εξαιτίας της κοινωνίας στο ένα σώμα. Και γιατί αναφέρω μόνο τους ανθρώπους και όχι και τα άλογα ζώα;

Πάλι, αν όλα ήταν κατώτερα, το ίδιο θα συνέβαινε· ώστε και ως προς αυτό εξισώνονται τα κατώτερα. Αν δε πρέπει να πούμε και κάτι περισσότερο, για να παραμένει το σώμα, ο κατώτερος είναι κατώτερος· ώστε εξαιτίας σου είναι κατώτερος, για να παραμένεις εσύ μεγάλος. Για τον λόγο αυτόν απαιτεί και την ίδια πρόνοια από όλους· και αφού είπε: «Για να μεριμνούν το ίδιο τα μέλη το ένα για το άλλο», ερμηνεύει πάλι ακριβώς το ίδιο, λέγοντας: «Και είτε υποφέρει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη». Διότι για τον λόγο αυτόν, λέει, κατέστησε και την πρόνοια κοινή, δημιουργώντας ενότητα μέσα σε τόσο μεγάλη διαφορετικότητα, ώστε να υπάρχει μεγάλη κοινωνία και σε όσα συμβαίνουν. Διότι, αν η πρόνοια για τον πλησίον είναι κοινή σωτηρία, είναι αναγκαίο και η δόξα και η λύπη να είναι κοινές. Τρία πράγματα λοιπόν απαιτεί εδώ: το να μη σχίζονται, αλλά να ενώνονται απόλυτα, το να προνοούν ομοίως το ένα για το άλλο, και το να θεωρούν κοινά όσα τους συμβαίνουν. Και πιο πάνω βέβαια λέει, ότι έδωσε περισσότερη τιμή στο υστερούν μέλος λόγω της ανάγκης του, δείχνοντας ότι το ίδιο το να είναι κανείς κατώτερος έχει γίνει πρόξενος μεγαλύτερης τιμής· εδώ όμως τα εξισώνει και ως προς το ζήτημα της πρόνοιας που επιδεικνύει το ένα για το άλλο.

Πάλι, αν τα μάτια πάθουν κάτι, όλα πονούν, και όλα βρίσκονται σε αδράνεια, και ούτε τα πόδια βαδίζουν ούτε τα χέρια εργάζονται ούτε το στομάχι απολαμβάνει τα συνηθισμένα· μολονότι η πάθηση βρίσκεται στα μάτια. Γιατί ταλαιπωρείς το στομάχι; Γιατί ακινητοποιείς τα πόδια; Γιατί δένεις τα χέρια; Επειδή είναι συνδεδεμένα με εκείνα, και κατά τρόπο ανέκφραστο ολόκληρο το σώμα πάσχει μαζί. Διότι, εάν δεν έπασχε μαζί, δεν θα δεχόταν ούτε να συμμετάσχει στη φροντίδα. Γι' αυτό, αφού είπε: «Για να έχουν τα μέλη την ίδια φροντίδα το ένα για το άλλο», πρόσθεσε: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και πώς συγχαίρουν, λέγει; Στεφανώνεται το κεφάλι, και ολόκληρος ο άνθρωπος δοξάζεται· ομιλεί το στόμα, και γελούν τα μάτια και ευφραίνονται· αν και η επιδοκιμασία δεν οφείλεται στην ομορφιά των ματιών, αλλά στη γλώσσα. Πάλι, όταν τα μάτια φαίνονται ωραία, ολόκληρη η γυναίκα ομορφαίνει· όπως ακριβώς λοιπόν και αυτά, όταν εγκωμιάζεται η ίσια μύτη και ο ευθυτενής λαιμός και τα άλλα μέλη, χαίρονται και γίνονται λαμπερά, και δακρύζουν πάλι με πολλή αφθονία στους πόνους και τις συμφορές τους, έστω και αν τα ίδια παραμένουν αβλαβή.

Και από το ότι αυτό δίνεται για το κοινό συμφέρον· διότι, λέει, «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον»· και από το ότι όλοι αντλούν από το ίδιο Πνεύμα, και από το ότι αυτό που δίνεται αποτελεί χάρισμα και όχι οφειλή· διότι, λέει, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο»· από το ότι η φανέρωση του Πνεύματος πραγματοποιείται με όμοιο τρόπο μέσω όλων· διότι, λέει, «στον καθένα η φανέρωση δίνεται μέσω του Πνεύματος»· και από το ότι αυτά έχουν καθοριστεί σύμφωνα με αυτό που κρίνει ορθό το Πνεύμα και ο Θεός· διότι, λέει, «όλα αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς θέλει»· και πάλι, «Ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη, το καθένα από αυτά μέσα στο σώμα, όπως ακριβώς θέλησε»· και από το ότι είναι αναγκαία ακόμη και τα κατώτερα· διότι, λέει, «τα μέλη που φαίνονται ότι είναι πιο ασθενή, είναι αναγκαία»· από το ότι είναι εξίσου αναγκαία, επειδή συγκροτούν το σώμα εξίσου με τα ανώτερα· διότι, λέει, «το σώμα δεν αποτελείται από ένα μέλος, αλλά από πολλά»· από το ότι και τα ανώτερα έχουν ανάγκη τα κατώτερα· διότι, λέει, «δεν μπορεί το κεφάλι να πει στα πόδια: Δεν σας έχω ανάγκη»· από το ότι και αυτά απολαμβάνουν μεγαλύτερη τιμή· διότι, λέει, «σε εκείνο που υστερούσε, έδωσε περισσότερη τιμή»· από το ότι είναι κοινή και ίση η φροντίδα για αυτά· διότι «το ίδιο μεριμνούν όλα τα μέλη το ένα για το άλλο»· και από το ότι είναι κοινή η δόξα και ο πόνος όλων τους· διότι, λέει, «είτε υποφέρει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη».

Όταν λοιπόν κάποιος έχει τους ίδιους ανθρώπους και ως κυρίους και ως εχθρούς, τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτήν τη συμφορά; Ο δούλος, αν και δέχεται διαταγές, ωστόσο απολαμβάνει τη φροντίδα και την εύνοια από εκείνους που τον προστάζουν· αυτοί όμως και διατάζονται, και πολεμούνται, και βρίσκονται αντιμέτωποι ο ένας με τον άλλον. Και τούτο είναι τόσο χειρότερο από τα όσα συμβαίνουν στις μάχες, καθόσον και στα κρυφά πλήττουν, και με το προσωπείο των φίλων διαπράττουν έργα εχθρών, και συχνά ευημερούν από τη συμφορά των άλλων. Αλλά τα δικά μας δεν είναι τέτοια· αντίθετα, και αν κάποιος δυστυχήσει, υπάρχουν πολλοί που συμπάσχουν· και αν ευδοκιμήσει, υπάρχουν πολλοί που χαίρονται μαζί του. Δεν λέει τα ίδια και ο Απόστολος; «Διότι, είτε πάσχει», λέει, «ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και εκείνος που έδινε αυτές τις προτροπές, άλλοτε μεν έλεγε: «Ποια είναι η ελπίδα μου ή η χαρά μου, αν όχι και εσείς;»· άλλοτε δε: «Διότι τώρα ζούμε, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί στον Κύριο»· και άλλοτε: «Μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα»· και, «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;». Για ποιον λόγο λοιπόν ανεχόμαστε ακόμη την τρικυμία και τα εξωτερικά κύματα, και δεν προστρέχουμε σε τούτο το γαλήνιο λιμάνι, και, αφού αφήσουμε τα απλά ονόματα των αγαθών, δεν προχωρούμε προς την ίδια την πραγματικότητα;

Εγκώμιο στον άγιο μάρτυρα Ρωμανό Α΄. 1. Πάλι μνήμη μαρτύρων, και πάλι εορτή, και πνευματική πανήγυρη. Εκείνοι κοπίασαν, και εμείς χαιρόμαστε· εκείνοι πάλεψαν, και εμείς αγαλλιόμαστε· δικός τους είναι ο στέφανος και κοινό το κλέος, ή μάλλον σε ολόκληρη την Εκκλησία ανήκει η δόξα. Και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; θα ρωτήσει κανείς. Διότι οι μάρτυρες είναι μέρη και μέλη δικά μας. Και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη. Η κεφαλή στεφανώνεται και το υπόλοιπο σώμα αγάλλεται· ένας γίνεται Ολυμπιονίκης και ολόκληρος ο λαός ευφραίνεται, και τον υποδέχεται με πολλές επευφημίες. Αν, λοιπόν, στους Ολυμπιακούς αγώνες εκείνοι που δεν συνεισέφεραν απολύτως τίποτα στους ιδρώτες εκείνους καρπώνονται τόση μεγάλη ικανοποίηση, πολύ περισσότερο θα μπορούσε να συμβεί αυτό με τους αθλητές της ευσέβειας. Εμείς είμαστε τα πόδια, οι μάρτυρες είναι η κεφαλή· όμως δεν μπορεί να πει η κεφαλή στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη».

Διότι Αυτός, όταν φανερώθηκε σε εμάς, μας δίδαξε κάθε δικαιοσύνη. Επομένως, ως επιφάνεια του θείου προσώπου πρέπει να κατανοήσουμε την απαλλαγή από τα λυπηρά και τη χορηγία των αγαθών. «Ποταμούς υδάτων έχυσαν τα μάτια μου, επειδή δεν τήρησαν τον νόμο Σου». Αποστολικός είναι και αυτός ο νόμος. Διότι λέγει, «εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη». Ο προφήτης, λοιπόν, εφαρμόζει την ευαγγελική τελειότητα, θρηνώντας για τις παρανομίες των άλλων· και ονόμασε «διεξόδους υδάτων» το πλήθος των δακρύων, αντί να πει ότι έχυνε κρουνηδόν τα δάκρυα, βλέποντας τις παρανομίες των ανθρώπων.

Γι' αυτό οφείλετε να επιδεικνύετε μεγάλη φροντίδα, αγαπητοί, ώστε να διορθώνετε τους πλησίον σας και να τους διασώζετε από αυτόν τον κλύδωνα, προκειμένου να λάβετε μεγάλο τον μισθό όχι μόνο για τη δική σας σωτηρία, αλλά και για τη σωτηρία των άλλων. Έτσι και ο Παύλος έλεγε: «Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον». Και πάλι: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον». Μην κοιτάζεις, λοιπόν, το ότι εσύ ο ίδιος υγιαίνεις και έχεις απαλλαγεί από τη νόσο, αλλά να δείχνεις πολλή φροντίδα και μέριμνα ώστε και το δικό σου μέλος να ελευθερωθεί από την εντεύθεν βλάβη και να διαφύγει τη νόσο. «Διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, και είτε πάσχει ένα μέλος, πρέπει να συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, πρέπει να συγχαίρουν όλα τα μέλη». Δεν είχατε ανάγκη από τόση παραίνεση και συμβουλή κατά την περίοδο της Αγίας Τεσσαρακοστής, όση έχετε τώρα.

Και όπως ακριβώς τον τύραννο, όσο μεν καιρό διατηρεί την εξουσία, όλοι τον τρέμουν και τον κολακεύουν επειδή δεν μπορούν να τον καθαιρέσουν, όταν όμως δουν ότι η πτώση του καθίσταται εφικτή, εγκαταλείποντας την υποκριτική τιμή, εκείνοι που πριν από λίγο ήταν φίλοι του γίνονται ξαφνικά εχθροί και πολέμιοι, και αφού ανακαλύψουν όλα τα σαθρά του σημεία επιτίθενται για να τον καταλύσουν από την εξουσία· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τους ιερείς: εκείνοι που πριν από λίγο, και όταν εκείνος κυριαρχούσε, τον τιμούσαν και τον περιποιούνταν, όταν βρουν μια μικρή λαβή, προετοιμάζονται με σφοδρότητα να τον καθαιρέσουν όχι απλώς σαν τύραννο, αλλά και με χειρότερο τρόπο από αυτόν. Και όπως εκείνος φοβάται τους σωματοφύλακές του, έτσι και αυτός τρέμει περισσότερο από όλους τους πλησίον του και όσους συλλειτουργούν μαζί του. Διότι κανένας άλλος δεν επιθυμεί τόσο πολύ το δικό του αξίωμα, και κανείς δεν γνωρίζει τις υποθέσεις του περισσότερο από αυτούς· επειδή, ευρισκόμενοι κοντά του, αν συμβεί κάποιο παράπτωμα, το αντιλαμβάνονται πριν από τους άλλους, και θα μπορούσαν πολύ εύκολα, διαβάλλοντάς τον να γίνουν πιστευτοί, και μεγαλοποιώντας τα μικρά σφάλματα, να καταστρέψουν τον συκοφαντούμενο. Διότι το γνωστό εκείνο αποστολικό ρητό έχει αντιστραφεί: «Και είτε πάσχει ένα μέλος, χαίρουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, πάσχουν όλα τα μέλη», εκτός εάν κάποιος, διαθέτοντας πολλή ευλάβεια, μπορέσει να σταθεί όρθιος απέναντι σε όλα αυτά.

Διότι, τι θεωρείται πιο άτιμο σε εμάς από τα γεννητικά όργανα; Εντούτοις, είναι χρήσιμα για την τεκνοποίηση· γι' αυτό και οι νομοθέτες των Ρωμαίων τιμωρούν εκείνους που ακρωτηριάζουν αυτά τα μέλη και δημιουργούν ευνούχους, διότι φθείρουν το ανθρώπινο γένος και προσβάλλουν την ίδια τη φύση. Ας καταστραφούν, όμως, οι ακόλαστοι, οι οποίοι απορρίπτουν τα δημιουργήματα του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς πολλοί κατηράσθησαν τον οίνο εξαιτίας εκείνων που μεθούν, και τη φύση των γυναικών εξαιτίας εκείνων που μοιχεύουν, έτσι και αυτά τα μέλη τα θεώρησαν αισχρά, εξαιτίας εκείνων που δεν τα χρησιμοποιούν όπως πρέπει. Αλλά δεν έπρεπε· διότι η αμαρτία δεν είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φύση του πράγματος, αλλά το σφάλμα της πράξης γεννάται από την ελεύθερη προαίρεση. «Συνεκέρασε το σώμα». Και εφόσον το συνεκέρασε, δεν το άφησε να φαίνεται πιο άτιμο. «Δίδοντας περισσότερη τιμή στο μέλος που υστερεί». Διότι επειδή, αν και έλαβαν πολλή παρηγορία, λυπούνταν θεωρώντας ότι έλαβαν κάτι κατώτερο, αποδεικνύει ότι μάλλον τιμήθηκαν περισσότερο. Διότι σε αυτό που υστερεί, λέγει, έδωσε περισσότερη τιμή. «Για να μην υπάρχουν σχίσματα στο σώμα, αλλά τα μέλη να έχουν την ίδια μέριμνα το ένα για το άλλο· και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Εξήγησε τον λόγο της περισσότερης τιμής, τεκμηριώνοντάς τον με βάση το συμφέρον, λέγοντας, για να μην υπάρχουν σχίσματα.

Γιατί το βιβλίο επιγράφεται «Πράξεις των αποστόλων», αν και δεν περιέχει τις πράξεις και των δώδεκα, αλλά στην αρχή μόνο θαύματα και λίγη διδασκαλία των αποστόλων, και στη συνέχεια ολόκληρη η πραγματεία περιστρέφεται γύρω από τον Παύλο; Απαντά ότι το βιβλίο επιγράφεται «Πράξεις των αποστόλων», μολονότι δεν περιέχει τις πράξεις και των δώδεκα, αλλά στην αρχή μόνο θαύματα και λίγη διδασκαλία των αποστόλων, και στη συνέχεια ολόκληρη η πραγματεία περιστρέφεται γύρω από τον Παύλο. Ωστόσο, επιγράφεται «Πράξεις των αποστόλων» για αυτόν ακριβώς τον λόγο, διότι σύμφωνα με τον Παύλο «όταν δοξάζεται ένα μέλος, συνδοξάζονται όλα τα μέλη». Έτσι λοιπόν, ο συγγραφέας, καθιστώντας κοινές τις πράξεις του Πέτρου και του Παύλου, επέγραψε το βιβλίο «Πράξεις των αποστόλων». Εάν πάλι στην κεφαλή συμπεριλαμβάνεται και ολόκληρο το σώμα, πολύ λογικά ονόμασε τις πράξεις των κορυφαίων «Πράξεις των αποστόλων». Επιπλέον, και η κοινή διδασκαλία των αποστόλων που περιέχεται σε αυτές, έστω κι αν η εξιστόρησή της καταλαμβάνει μικρό μέρος, παρέχει παρ' όλα αυτά εύλογη αφορμή για αυτήν την επιγραφή.

Εδώ, όμως, όχι μόνο το πόδι είχε στερηθεί τη φυσιολογική του λειτουργία, αλλά εξανάγκαζε και ολόκληρο το σώμα να συμπάσχει με αυτό. Και μακάρι να ήταν απλώς ανενεργό, και να μην προκαλούσε την αδράνεια ολόκληρου του σώματος. [5] Υπήρχε, μάλιστα, και κάτι χειρότερο από αυτό: διότι, καθώς το ίδιο έπασχε και κυριευόταν από τους πόνους, έκανε και κάθε μέλος του σώματος να συμπάσχει με αυτό. Διότι αληθεύει εκείνος που είπε ότι όλα τα μέλη του σώματος συμπάσχουν με το μέλος που πάσχει, όπως ακριβώς εκ φύσεως συνδοξάζονται όταν ένα μέλος δοξάζεται.