Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒʹ. Ότι δεν πρέπει οι αδελφοί να δυσαρεστούνται, όταν οι πιο αδύναμοι κρίνονται άξιοι επιείκειας. Δεν πρέπει, επομένως, οι αδελφοί να δυσαρεστούνται και να αγανακτούν, όταν ο προεστώς αναθέτει στους πιο αδύναμους τις κατάλληλες διακονίες και τους αντιμετωπίζει με επιείκεια, εφόσον αυτό υπαγορεύει η ανάγκη· απεναντίας, οι πιο δυνατοί οφείλουν να δείχνουν επιείκεια σε αυτούς που τη χρειάζονται, αντιμετωπίζοντάς τους ως πιο αδύναμα μέλη, και με τον τρόπο αυτό να εκπληρώνουν την πνευματική αγάπη. Διότι ούτε το πόδι στο σώμα θα επαναστατούσε εναντίον του χεριού ούτε θα το εξανάγκαζε να αναλάβει τη δική του διακονία, αλλά ούτε και ολόκληρο το χέρι θα φόρτωνε το βάρος της δικής του ενέργειας στο πιο μικρό δάχτυλο. Αντιθέτως, καθένα από τα μέλη ενεργεί σύμφωνα με τη δύναμη που του έδωσε η φύση, υποβαστάζοντας τα πιο αδύναμα. Εάν αυτή η τάξη διαφυλάσσεται στο πνευματικό σώμα, θα αποδειχθεί ότι είμαστε πράγματι σώμα Χριστού και ο καθένας ξεχωριστά μέλη Του, διατηρώντας παντοτινά την αρμονία της συνοχής και την αδιατάρακτη ένωση μεταξύ μας.

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Όπως ακριβώς οι άγιοι είναι σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του· και όπως έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία άλλους ως οφθαλμούς, άλλους ως γλώσσες, άλλους να επέχουν θέση χειρών και άλλους θέση ποδών· έτσι και οι άγιες πνευματικές δυνάμεις που βρίσκονται στον ουράνιο τόπο, άλλες μεν ονομάζονται οφθαλμοί, επειδή τους έχει εμπιστευθεί η επιστασία μας, άλλες δε ώτα, επειδή αποδέχονται τις δεήσεις μας. Τώρα, λοιπόν, τη δύναμη που μας εποπτεύει και εκείνη που αντιλαμβάνεται τις προσευχές μας, τις ονόμασε οφθαλμούς και ώτα. Οφθαλμοί, λοιπόν, του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Επειδή κάθε πράξη του δικαίου είναι άξια της επίβλεψης του Θεού, και κάθε λόγος του, εφόσον τίποτα δεν λέγεται άσκοπα από τον δίκαιο, είναι ενεργός και έμπρακτος, για τον λόγο αυτόν αναφέρει το κείμενο ότι ο δίκαιος πάντοτε επιβλέπεται και πάντοτε εισακούεται. Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να εξολοθρεύσει από τη γη τη μνήμη τους.

Στο χωρίο, «Εγώ είμαι η άμπελος». Εάν, όπως ισχυρίζονται, η άμπελος είναι ο Σωτήρας, εμείς τα κλήματα, και ο Πατέρας ο γεωργός· και τα μεν κλήματα είναι ομοφυή με την άμπελο, ενώ η άμπελος δεν είναι ομοφυής με τον γεωργό· τότε ο Υιός είναι ομοφυής με εμάς, και εμείς είμαστε μέρος του, αλλά ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τον Πατέρα, παρά είναι εντελώς αλλότριος προς αυτόν. Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι δεν μας αποκάλεσε κλήματα της θεότητάς του, αλλά της σάρκας του, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι εμείς είμαστε σώμα του Χριστού, και μέλη εκ μέρους του»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;»· και σε άλλα σημεία: «Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· και, «Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Εάν κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός, ο άνθρωπος όμως δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό Χριστό (διότι δεν είναι Θεός), ενώ ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό (διότι είναι Θεός)· συνεπώς, ο Θεός δεν είναι κεφαλή του Χριστού κατά τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός είναι κεφαλή του ανδρός. Διότι η φύση της κτίσης και η δημιουργική θεότητα δεν συμπίπτουν στο ένα και το αυτό. Επομένως, ο μεν (Θεός) είναι κεφαλή του Χριστού ως Πατέρας, ο δε (Χριστός) είναι δική μας κεφαλή ως Ποιητής.

Εκείνο δε που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο, το: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη»· και το: «Για να μην υπάρχουν σχίσματα στο σώμα, αλλά τα μέλη να μεριμνούν το ίδιο το ένα για το άλλο», κινούμενα δηλαδή από τη μία ψυχή που κατοικεί μέσα τους. Για ποιον λόγο άραγε οικονομήθηκε έτσι αυτό; Εγώ τουλάχιστον νομίζω, για να διασώζεται αυτή η ακολουθία και η ευταξία πολύ περισσότερο στην Εκκλησία του Θεού, προς την οποία έχει ειπωθεί: «Εσείς είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ο καθένας ξεχωριστά»· εφόσον δηλαδή συγκρατεί και ενώνει τον καθένα με τον άλλο σε ομόνοια η μία και μόνη αληθινή κεφαλή, η οποία είναι ο Χριστός.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος για τον οποίο έπρεπε να υποστεί Αυτός την πρόσκαιρη αδοξία; Διότι ήλθε για να λαφυραγωγήσει εκείνους που είχαν λεηλατήσει και είχαν υποτάξει στους δικούς τους ζυγούς τους ανθρώπους επί της γης, δηλαδή εμάς, τους οποίους οι πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις ακατάπαυστα λεηλατούσαν. Και τώρα λαφυραγωγούνται, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός μας συνάγει στον εαυτό Του μέσω της πίστεως, και καθιστά δικούς Του προσκυνητές εκείνους που είχαν καταφορτωθεί από την πλεονεξία εκείνων, και μας παρέχει τόσο μεγάλη ασφάλεια, ώστε όποιος θέλει να μας βλάψει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού Του· διότι η έκβαση των πραγμάτων πάντοτε ανατρέπεται στο εντελώς αντίθετο. Σε εκείνους που διώκουν την Εκκλησία θα μπορούσε να λεχθεί για τον καθένα αυτό που γράφεται στους Ψαλμούς: «Λάκκο έσκαψε και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε, θα επιστρέψει ο κόπος του στο δικό του κεφάλι, και στην κορυφή της κεφαλής του θα καταβεί η αδικία του». Άρα λοιπόν, τον εαυτό του θα αγγίξει (θα βλάψει), λέει, αυτός που επιβουλεύεται τις ψυχές όσων έχουν πιστέψει σε εμένα. Αυτό ακριβώς λέει και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι, αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας εκ μέρους», πώς θα παρέδιδε το δικό Του σώμα σε όσους αγαπούν την αμαρτία; Ή πώς θα ήταν δυνατόν να γεμίσουν από κακό τα μέλη του Χριστού;

Στο χέρι λοιπόν του Ζοροβάβελ, δηλαδή μέσα στη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, θα φανεί στους καιρούς ο κασσιτέρινος λίθος. Και προσθέτει αμέσως σε αυτά ο προφητικός λόγος: «Αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν πάνω σε όλη τη γη». Και ποιοι να είναι πάλι αυτοί; Διότι, είτε τους επτά λύχνους, τους οποίους είδε μαζί με τη λυχνία, τους ονόμασε οφθαλμούς του Κυρίου, ώστε να εννοήσουμε τους αγίους, μέσω των οποίων καταφωτίζεται ολόκληρη η γη, και φαίνεται ότι αξιώνεται της επισκοπής από τον Θεό· είτε θα πούμε νομίζω ότι υποδηλώνει το εξής, ότι δηλαδή ο Θεός και Πατέρας των όλων δεν θα παραμελούσε τα δικά του κτίσματα· αλλά, παρατηρώντας τα πάντα σαν με πολλά και άγρυπνα μάτια, θα χαρίσει σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη τον κασσιτέρινο λίθο, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου πραγματοποιήθηκε σε εμάς και ο τρόπος της επισκέψεως, δηλαδή της επιβλέψεως. «Διότι μας επεσκέφθηκε ανατολή από το ύψος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη από μέρος», νομίζω ότι δεν είναι καθόλου παράλογο να λέγεται ότι οι άγιοι μυσταγωγοί έχουν τεθεί στη θέση οφθαλμών, επειδή προέχουν και υπερέχουν των άλλων, γι' αυτό ακριβώς νομίζω και ονομάστηκαν επίσκοποι. Και μέσω αυτών επιβλέπει εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Ωστόσο, ως κασσιτέρινος λίθος, και με άλλον τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός.

«Εκείνος δε που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα», δηλαδή το σώμα και η ψυχή και όλα όσα υπάρχουν στον άνθρωπο, είναι ένα πνεύμα εν Κυρίω. Και νομοθετώντας γι' αυτό, ο ίδιος ο απόστολος αναφέρει: «Ο Θεός τοποθέτησε στο σώμα όλα τα μέλη, το καθένα όπως ακριβώς θέλησε». Και δες πώς ομολογεί τον Θεό ως δημιουργό του σώματος και ως εκείνον που έθεσε τα μέλη μέσα μας, όπως ακριβώς θέλησε με τη δική Του σοφία και αγαθότητα. Έπειτα πάλι, αντί για το παράδειγμα του δικού μας σώματος, [αναφέρει αυτό] του Χριστού, λέγοντας: «όπως κι εμείς είμαστε σώμα Χριστού και μέλη το καθένα ξεχωριστά», και «η Εκκλησία του Θεού, η οποία είναι σώμα Χριστού». Εάν, λοιπόν, η Εκκλησία είναι σώμα του Θεού, και αφού είναι προσκολλημένη στο Πνεύμα, δηλαδή στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα, επομένως εκείνος που αμαρτάνει απομακρυνόμενος από αυτήν, έχοντας εκπέσει από το Πνεύμα, έχει γίνει εξ ολοκλήρου σάρκα, κατά την ψυχή και το σώμα και σε ό,τι άλλο υπάρχει μέσα του. Διότι, πώς θα μπορούσε ένα μέρος να παραδοθεί στον σατανά και ένα άλλο μέρος να μην παραδοθεί; Επειδή δεν είπε να παραδοθεί η σάρκα στον σατανά, αλλά να παραδοθεί «ο τοιούτος». Και αυτός που λέει «ο τοιούτος», παρέδωσε ολόκληρο τον άνθρωπο, μαζί με την ψυχή και καθετί το ανθρώπινο. Και αν τον παρέδωσε ολόκληρο, απεφάνθη ότι ολόκληρος είναι σάρκα· όσον αφορά δε το πνεύμα, δήλωσε ότι σώζεται για την ημέρα του Κυρίου, ώστε να μην καταστεί η Εκκλησία υπαίτια για το σφάλμα του ανθρώπου που έσφαλε και να μη μολυνθεί ολόκληρη η Εκκλησία από το παράπτωμα του ενός· γι' αυτό λέει: «παραδώστε αυτόν που έσφαλε».

«Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του». — «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη από τα μέλη του». Μπορεί, οικειοποιούμενος τα πάθη της Εκκλησίας του, να λέει τα προκείμενα λόγια εκ μέρους της: «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του. Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους».

Θα τη μελετήσω δε υμνώντας, σύμφωνα με την οποία, αφού έκρινες δίκαια, αξίωσες της δικής σου χάριτος και κλήσεως όχι μόνο ένα έθνος, αλλά όλα όσα βρίσκονται σε ολόκληρη την οικουμένη. Κατά μία άλλη έννοια, επειδή είμαστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας ξεχωριστά, όσοι ασκούνται στα θεία διδάγματα θα μπορούσαν να ονομαστούν γλώσσα Του, ώστε να είναι δυνατόν τα προκείμενα να αναφέρονται και σε αυτούς.

Αν, λοιπόν, η Εκκλησία του τυγχάνει να είναι σώμα του, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος δίδασκε λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους»· θα μπορούσες να πεις ότι τα μεν πιο αναγκαία μέλη του σώματος και, για να το πω έτσι, τα αισθητήρια, είναι οι αναγκαίοι του λαού: δηλαδή κεφάλι οι ηγέτες, στόμα οι δάσκαλοι, τα δε αυτιά οι συνετοί ακροατές, τα μάτια αυτοί που εμβαθύνουν στις Γραφές, χέρια οι πιο πρακτικοί, και αναλόγως προς αυτά τα υπόλοιπα μέλη του σώματος, κατά λογική ακολουθία των οποίων θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι τρίχες του όλου είναι τα πλήθη και ο περισσός όχλος, οι οποίοι παρέχουν μεν κάποιο στολισμό σε όλο το σώμα, δεν έχουν όμως κάποια αναγκαία χρησιμότητα όμοια με τα υπόλοιπα μέλη. Από τέτοιου είδους λοιπόν τρίχες κατά πολύ περισσότεροι θα ήταν οι ξένοι προς την πίστη, επειδή ακριβώς βαδίζουν την πλατιά και ευρύχωρη οδό. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν». Και λέγεται ότι μισούν δωρεάν όσοι δεν έχουν καμία αιτία να προβάλουν για το μίσος τους, όπως αυτοί που καταδιώκουν τον σωτήριο λόγο και δεν μπορούν να τον μεμφθούν για τίποτα. Αντί δε της φράσης, «εκείνοι που με μισούν δωρεάν», ο Σύμμαχος λέει, «Εκείνοι που με μισούν, λέει, αναιτίως». Αυτοί, λοιπόν, πολλαπλασιάστηκαν περισσότερο, λέει, παρά οι τρίχες της κεφαλής μου. Αλλά και ενδυναμώθηκαν οι εχθροί του, οι οποίοι τον καταδιώκουν.

Διότι, λέει, η σημερινή παρούσα γενεά τυγχάνει να είναι σκολιά και διεστραμμένη, γενεά πονηρή και μοιχαλίδα. Γι' αυτό, στην ερχόμενη γενεά θα αναγγείλω «τη δύναμή σου και τη δικαιοσύνη σου, Θεέ, έως τα ύψιστα, και τα μεγαλεία που έκανες». Εσύ ο ίδιος ο Πατέρας, μέσω εμού, θα τα αναγγείλεις αυτά σε όλους τους ανθρώπους που θα γεννηθούν στο εξής και στην ερχόμενη γενεά, και η δικαιοσύνη σου θα κηρυχθεί έως τα ύψιστα. Διότι, όταν σώζονται οι επί της γης, θα υπάρξει χαρά στους ουρανούς, καθώς οι άγγελοι που κατοικούν στα ύψιστα θα συγχαίρουν για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ως γήρας και πρεσβεία (ωριμότητα) να μη διστάζεις να εννοείς την τελειότητα των μαθητών Του και της Εκκλησίας Του. Διότι, αν η Εκκλησία είναι σώμα Του, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους»· δικαιολογημένα θα μπορούσε να ονομαστεί μέρος της Εκκλησίας και «πρεσβείο» (τιμή γήρατος) αυτής η σύμφωνα με την αρετή τελείωση κατά τον παρόντα βίο. Μετά από αυτήν, σαν να απεκδύθηκε τον επίγειο θνητό βίο, θα ανακαινιστεί, αξιούμενη την ουράνια διαβίωση, και θα ενωθεί με την Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς. Έτσι θα κατανοήσεις και τα όσα ελέχθησαν προηγουμένως στο χωρίο: «Μη με απορρίψεις τον καιρό του γήρατος· όταν εκλείπει η ισχύς μου, μη με εγκαταλείπεις».

Και εξάλλου, δεν θα έκανες λάθος λέγοντας ότι οι απόστολοι είναι οφθαλμός του ή οφθαλμοί του που ασθένησαν, εφόσον βέβαια όλος ο λαός του τυγχάνει να είναι το σώμα του, όπως δίδαξε εκείνος που είπε: «Εσείς δε όλοι είστε σώμα Χριστού, και μέλη εκ μέρους»· και ως χέρια του εξέτεινε τις πράξεις που επιτελούσε προς δόξαν του Πατρός, αναπτύσσοντάς τες ενώπιον του μόνου που μπορούσε να τις δει· αλλά και στις συνεχείς προσευχές του και κατά το πάθος του εξέτεινε τα χέρια του υπέρ του κόσμου, του οποίου αφαιρούσε την αμαρτία, εξιλεώνοντας τον Πατέρα.

Και πάλι, αντί της φράσεως «Εν σκέπῃ τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται», ο μεν Ακύλας διατύπωσε «Εν σκέπῃ ἱκανοῦ αὐλισθήσεται», ενώ ο Σύμμαχος «Ὑπὸ σκιὰν τοῦ ἱκανοῦ νυκτερεύων». Αλλά αυτά το Άγιο Πνεύμα τα διακήρυξε σαν σε προοίμιο· τα επόμενα όμως τα απευθύνει προς αυτόν, και στρέφει ολόκληρο τον λόγο προς το πρόσωπό του, δηλαδή είτε εκείνου που αγωνίζεται και νικά εν Χριστώ, είτε και του ανθρώπου που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα, τον οποίο χρησιμοποίησε δίκην οργάνου ο προϋπάρχων Λόγος του Θεού. Διότι και αυτός, κατοικώντας με τη βοήθεια του Υψίστου, κατέλυε υπό τη σκέπη του Θεού Λόγου που ενοικούσε σε αυτόν, ο οποίος τον επισκίαζε με τη δική Του θεότητα, και είχε ως αντιλήπτορα, καταφύγιο και ελπίδα του τη δύναμη του Θεού Λόγου που τον πληρούσε. Και όπως ακριβώς το ανθρώπινο όργανό Του χρημάτισε σώμα Χριστού, έτσι και ο λαός Του έχει προσαγορευθεί σώμα Χριστού από τον ιερό Απόστολο, ο οποίος λέει: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη εκ μέρους».

Και αυτά μεν κατά λέξη· σύμφωνα όμως με το νόημα, επισκήνωμα του Σωτήρα μας έχει αποδειχθεί η Εκκλησία του· αλλά και σώμα του είναι ο λαός του, σύμφωνα με τον Απόστολο που είπε: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη κατά το μέρος που αναλογεί στον καθένα». Θα μπορούσαν, λοιπόν, από τα μέλη του σώματος του Χριστού άλλοι μεν να είναι τα μάτια, άλλοι τα αυτιά και άλλοι τα χέρια· σύμφωνα με αυτά λοιπόν θα υπάρχουν και άλλοι που είναι τα πόδια, για τα οποία έχει ειπωθεί: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται τα αγαθά!». Για αυτά τα πόδια, λοιπόν, προκειμένου να μην προσκρούσει κανείς το πόδι του σε πέτρα, ούτε να σκανδαλιστεί στον δρόμο, αλλά να διατρέξει ομαλά και ανεμπόδιστα την πορεία του Ευαγγελίου, έχουν εγκατασταθεί άγγελοι να φρουρούν ως φύλακες του προαναφερθέντος σκηνώματος. Και πάλι, υπάρχουν άλλοι άγγελοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις εκκλησίες του Χριστού που έχουν ιδρυθεί σε ολόκληρη τη γη. Αυτά όμως, μη κατανοώντας τα ο διάβολος – διότι πώς ή από πού θα μπορούσε αυτός να κατανοήσει τα λόγια του θείου Πνεύματος; – κατά τον πειρασμό του Σωτήρα, αφού τον ανέβασε στο πτερύγιο του ναού, του είπε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Διότι είναι γραμμένο, ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, για να μην προσκρούσεις ποτέ το πόδι σου σε πέτρα».

Πρώτον, λοιπόν, σχετικά με το ότι φαίνεται άτοπο να εκφέρεται από το πρόσωπο του Σωτήρα μας η φράση: «γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα», θα παρατηρήσεις ότι στη μετάφραση του Συμμάχου δεν αποδίδεται έτσι, αλλά «γιάτρεψε την ψυχή μου, ακόμη κι αν αμάρτησα σε σένα». Αλλά και με αυτόν τον τρόπο το λέει, επειδή αναλαμβάνει ο ίδιος τις δικές μας αμαρτίες. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», και «αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας». Έγινε, άλλωστε, «για χάρη μας κατάρα» «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», αυτόν που, ενώ «δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας», προσφέροντάς τον ως αντίλυτρο ζωής για όλους εμάς, «ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ». Επειδή, όμως, λαμβάνοντας «ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», «κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», εύλογα προφέρονται τα παραπάνω λόγια. Και το ότι τα λέει αυτά οικειοποιούμενος τις δικές μας αμαρτίες εξαιτίας της αγάπης και της φιλανθρωπίας του προς εμάς, το προσθέτει προχωρώντας παρακάτω στον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «εμένα όμως με αντιλήφθηκες χάρη στην ακακία μου», φανερώνοντας σαφώς το αναμάρτητο του αμνού του Θεού. Πώς, όμως, οικειοποιείται τις δικές μας αμαρτίες και πώς λέγεται ότι σηκώνει τις ανομίες μας, παρά μόνο κατά το ότι εμείς χαρακτηριζόμαστε ως σώμα του, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ξεχωριστά ο καθένας»;

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Όταν, λοιπόν, το αγαθό διέλθει μέσα από όλα, τότε όλο το σώμα του θα υποταχθεί στη ζωοποιό εξουσία, και έτσι η υποταγή αυτού του σώματός του λέγεται ότι είναι υποταγή του Υιού, ο οποίος είναι απόλυτα ενωμένος με το ίδιο του το σώμα, το οποίο είναι η Εκκλησία, καθώς λέει προς τους Κολοσσαείς ο απόστολος, αναφέροντας κατά λέξη τα εξής: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου υπέρ του σώματός του, το οποίο είναι η Εκκλησία, της οποίας έγινα διάκονος σύμφωνα με την οικονομία». Και προς την εκκλησία των Κορινθίων λέει: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του». Ακόμη πιο σαφώς παραθέτει το δόγμα περί αυτού προς τους Εφεσίους μέσα από όσα λέει: «Αληθεύοντες δε με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, που συναρμολογείται και συγκρατείται μέσω κάθε συνδετικού αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη»· διότι ο Χριστός οικοδομεί τον εαυτό του μέσω εκείνων που διαρκώς προστίθενται στην πίστη.

Όχι μόνο από αυτό τους καθιστά ισότιμους ο απόστολος, αλλά και με το να δείξει ότι είναι ένα σώμα, και «σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας ξεχωριστά», επειδή μετείχαν στο ίδιο Πνεύμα. «Διότι όπως ακριβώς», λέει, «τα μέλη είναι ένα σώμα, έτσι είναι και ο Χριστός· και με ένα Πνεύμα όλοι εμείς βαπτιστήκαμε σε ένα σώμα και όλοι ποτιστήκαμε από ένα Πνεύμα»· και εκείνος με τη χρυσή φωνή, ερμηνεύοντας πάλι τέτοια χωρία, λέει: «Πολύ σωστά είπε, "όλοι εμείς", συμπεριλαμβάνοντας και τον εαυτό του· διότι ούτε εγώ ο απόστολος έχω κάτι παραπάνω από εσένα ως προς αυτό, λέει· επειδή και εσύ είσαι σώμα όπως ακριβώς εγώ, και εγώ όπως ακριβώς εσύ, και όλοι έχουμε την ίδια κεφαλή, και λυτρωθήκαμε από τις ίδιες ωδίνες, γι' αυτό και είμαστε το ίδιο σώμα, και "όλοι ποτιστήκαμε από ένα Πνεύμα", αναφερόμενος, όπως μου φαίνεται, σε εκείνη την επιφοίτηση του Πνεύματος που προέρχεται από το βάπτισμα και ενεργείται σε εμάς πριν από τα μυστήρια. Είπε δε "ποτιστήκαμε", σαν να μιλούσε για φυτά και για παράδεισο, ότι από την ίδια πηγή αρδεύονται όλα τα δέντρα με το ίδιο νερό».

Διότι μετά την τριήμερη έγερσή του εκ νεκρών, όταν εμφανίστηκε στις γυναίκες που είχαν προσέλθει στον τάφο, ο Κύριος έλεγε: «Πηγαίνετε, πείτε στους αδελφούς μου να μεταβούν στη Γαλιλαία, και εκεί θα με δουν». Βλέπετε πώς καταδέχεται να ονομάζεται αδελφός μας; Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει γι' αυτόν: «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να εξομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του». Το ότι, εξάλλου, ο Χριστός είναι και Πατέρας μας, επειδή μας αναγέννησε δια του αγίου βαπτίσματος και της θείας του χάριτος, γι' αυτό ονομάζει τους οικείους μαθητές του παιδιά του, και πορευόμενος προς το σωτήριο πάθος υπόσχεται ότι δεν θα τους αφήσει ορφανούς· γι' αυτό πάλι ο Απόστολος λέει ότι, «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί σαρκός και αίματος, και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε δια του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον Διάβολο». Ότι μάλιστα είμαστε όλοι ένα σώμα εν Χριστώ, θα το βεβαιώσει και αυτό ο Παύλος λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και ξεχωριστά ο καθένας μέλη του».

Προς τον αναγνώστη Επιμάχιο 1360. Επειδή έγραψες ρωτώντας τι σημαίνει το «Εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη κατά μέρος», νομίζω ότι, επειδή οι πιστοί ολόκληρης της ανά την οικουμένη Εκκλησίας αποτελούν το σώμα του Χριστού, ενώ οι Κορίνθιοι ήταν μέρος αυτού του σώματος, γι’ αυτό είπε «κατά μέρος»· δηλαδή, η Εκκλησία που βρίσκεται στον τόπο σας είναι μέλος της ανά την οικουμένη Εκκλησίας. Επομένως, θα ήταν δίκαιο να ομονοείτε όχι μόνο μεταξύ σας —διότι βρίσκονταν σε διχόνοια— αλλά και με όλους τους ομοπίστους σε ολόκληρη την οικουμένη, απομακρύνοντας κάθε διχόνοια.

Διότι, επειδή είπε, «Το δε σώμα ανήκει στον Κύριο», τώρα το αποδεικνύει αυτό σαφέστερα. Και αλλού κάνει το ίδιο ακριβώς πράγμα λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη του καθένας ξεχωριστά». Και το ίδιο παράδειγμα το χρησιμοποιεί σε πολλά σημεία, όχι για τους ίδιους λόγους, αλλά άλλοτε μεν για να δείξει την αγάπη και άλλοτε για να αυξήσει τον φόβο· εδώ όμως το έθεσε για να προκαλέσει τρόμο και να φοβίσει: «Αφού λοιπόν πάρω τα μέλη του Χριστού, να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο». Δεν υπάρχει τίποτα πιο φρικτό από αυτή τη φράση. Και δεν είπε: «Αφού λοιπόν πάρω τα μέλη του Χριστού, να τα ενώσω με την πόρνη;», αλλά τι; «Να τα κάνω μέλη πόρνης;», το οποίο ήταν πιο συνταρακτικό. Έπειτα εξηγεί πώς συμβαίνει αυτό σε εκείνον που πορνεύει, λέγοντας τα εξής: «Ή δεν γνωρίζετε ότι αυτός που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα;». Από πού είναι φανερό; «Διότι θα γίνουν», λέει, «οι δύο μία σάρκα. Εκείνος δε που προσκολλάται στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα». Διότι η σαρκική ένωση δεν αφήνει πλέον τους δύο να είναι δύο, αλλά κάνει και τους δύο ένα. Και πρόσεξε πάλι πώς προχωρά με γυμνές (απερίφραστες) λέξεις, προβάλλοντας την κατηγορία μέσα από το όνομα της πόρνης και μέσα από το όνομα του Χριστού. «Φεύγετε την πορνεία». Δεν είπε: «Απέχετε από την πορνεία», αλλά: «Φεύγετε», δηλαδή, φροντίστε με κάθε σπουδή να απαλλαγείτε από το κακό.

Διότι, είτε ο οφθαλμός είτε η ρινός διατηρούν την οικεία τους κατάσταση, εάν λυθεί ο μεταξύ τους σύνδεσμος, δεν θα υπάρξει πλέον κανένα όφελος. Αν όμως, ενώ αυτός ο σύνδεσμος παραμένει, εκείνα υποστούν βλάβη, τότε και υποβαστάζονται, και επανέρχονται ταχέως στην υγεία. «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού». Εάν λοιπόν το δικό μας σώμα δεν πρέπει να διχάζεται, πολύ περισσότερο το σώμα του Χριστού. «Και είστε μέλη, ο καθένας κατά το μέρος του». Η Εκκλησία που βρίσκεται ανάμεσά σας, λέει, είναι μέρος της πανταχού Εκκλησίας, επομένως οφείλετε να ειρηνεύετε όχι μόνο μεταξύ σας, αλλά και προς άπασαν την Εκκλησία της οικουμένης, εφόσον είστε μέλη ολόκληρου του σώματος. «Και μερικούς έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους». Καταρτίζει κατάλογο των χαρισμάτων, και τοποθετεί πρώτους τους αποστόλους, οι οποίοι και παντού διέθεταν οι ίδιοι τα χαρίσματα. «Δεύτερον προφήτες». Διότι και αυτοί προφήτευαν ευρισκόμενοι στη χάρη, όπως ο Άγαβος και οι περί αυτόν. «Τρίτον διδασκάλους». Εννοεί τους επισκόπους.

Επειδή και όλοι εμείς οι ορθόδοξοι είμαστε ένα σώμα του Χριστού και ξεχωριστά μέλη, όπως ακριβώς διδάσκει ο θειότατος Παύλος· και κανένα από τα μέλη του σώματος δεν εχθρεύεται, ούτε φθονεί, ούτε μάχεται το σύμφυτο μέρος του. Εάν δεν συναρμοστούμε κι εμείς με συμφωνία στο Άγιο Πνεύμα για την αρμονική συγκρότηση ενός σώματος, αλλά ο καθένας μας επιλέγει το δικό του, χωρίς να αποβλέπει στο κοινό συμφέρον σύμφωνα με το τι είναι αρεστό στον Θεό, αλλά ικανοποιώντας το προσωπικό του πάθος της αυταρέσκειας, πώς μπορούμε, αποσχισμένοι και διαιρεμένοι, να διατηρήσουμε τη συμφωνία των μελών μεταξύ τους, ή την υποταγή στην κεφαλή μας, η οποία είναι ο Χριστός; Διότι, όπως ακριβώς το χέρι, ή το πόδι, ή κάποιο άλλο από τα μέλη του ίδιου σώματος, έχει μεν κάποια δύναμη, αλλά την ίδια στιγμή έχει ανάγκες, και χωρίς τη συνεργασία των υπόλοιπων μελών ούτε βρίσκει τη δική του ενέργεια ικανή ή αυτάρκη για τη συντήρησή του, ούτε βρίσκει ανακούφιση για ό,τι του λείπει· έτσι και στη δική μας ζωή, και τα υπάρχοντά μας γίνονται άχρηστα, και οι ελλείψεις μας μένουν αβοήθητες, χωρίς την αμοιβαία υποστήριξη. Αν λοιπόν όλοι είμαστε συγγενείς, και όλοι αδελφοί, και όλοι απόγονοι ενός Πατέρα, και έχουμε πλαστεί από τον ίδιο πηλό και κράμα, και η φύση μας είναι αδελφική κατά σάρκα, και η γέννησή μας αδελφική κατά Πνεύμα, και είμαστε όλοι ίσοι εν Χριστώ, πώς μπορούμε να ανήκουμε στον Χριστό και να είμαστε ενωμένοι μεταξύ μας, χωρίς να συνεργαζόμαστε με ομόνοια;

Όπως ακριβώς οι λόγοι του νόμου και των προφητών, όντας πρόδρομοι της κατά σάρκα παρουσίας του Λόγου, παιδαγωγούσαν τις ψυχές προς τον Χριστό, έτσι και ο ίδιος ο δεδοξασμένος Λόγος του Θεού, αφού σαρκώθηκε, έγινε πρόδρομος της πνευματικής του παρουσίας, παιδαγωγώντας τις ψυχές μέσω των δικών του λόγων προς υποδοχή της εμφανούς θεϊκής του παρουσίας. Αυτήν (την παρουσία) την πραγματοποιεί πάντοτε, μεταβάλλοντας από τη σάρκα προς το πνεύμα μέσω των αρετών τους άξιους, αλλά θα την πραγματοποιήσει και στο τέλος του αιώνος, αποκαλύπτοντας εμφανώς τα όσα ήταν μέχρι τότε σε όλους απόρρητα. λ'. Όσο εγώ είμαι ατελής και ανυπότακτος, μη υπακούοντας στον Θεό μέσω της εφαρμογής των εντολών, ούτε γινόμενος τέλειος στον νου ως προς τη γνώση, ατελής και ανυπότακτος, σε ό,τι με αφορά, θεωρείται εξαιτίας μου και ο Χριστός. Διότι τον μειώνω και τον κολοβώνω, εφόσον δεν συναυξάνομαι μαζί του κατά το πνεύμα, όντας σώμα Χριστού και μέλη κατά το μέρος που μας αναλογεί. λα'. Ανατέλλει ο ήλιος και δύει ο ήλιος, λέει η Γραφή. Επομένως, και ο Λόγος άλλοτε θεωρείται ότι βρίσκεται επάνω και άλλοτε κάτω, ανάλογα προφανώς με την αξία και τον πνευματικό λόγο ή τον τρόπο ζωής εκείνων που επιδιώκουν την αρετή και κινούνται περί τη θεία γνώση.

Ονομαζόμαστε σώμα Χριστού, σύμφωνα με το χωρίο «εμείς δε είμαστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους», όχι επειδή γινόμαστε εκείνο το σώμα στερώντας τα δικά μας σώματα, ούτε πάλι επειδή εκείνο μεταβαίνει σε εμάς καθ' υπόστασιν ή τεμαχίζεται κατά μέλη, αλλά επειδή, καθ' ομοιότητα της σάρκας του Κυρίου, αποβάλλουμε από πάνω μας τη φθορά της αμαρτίας. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός ήταν εκ φύσεως αναμάρτητος τόσο κατά τη σάρκα όσο και κατά την ψυχή, ως προς τα οποία νοείται ως άνθρωπος, έτσι και εμείς οι οποίοι πιστέψαμε σε Αυτόν και Τον ενδυθήκαμε μέσω του Πνεύματος, μπορούμε κατά προαίρεση να βρισκόμαστε εν Αυτώ χωρίς αμαρτία. ΠΕ΄. Υπάρχουν στην Αγία Γραφή και χρονικοί αιώνες που περιλαμβάνουν τη συντέλεια άλλων αιώνων, σύμφωνα με το «νυνί δε άπαξ επί συντελεία των αιώνων» και τα εξής, και άλλοι πάλι αιώνες απαλλαγμένοι από χρονική φύση, μετά τον παρόντα τούτο χρονικό αιώνα ο οποίος βρίσκεται στη συντέλεια των αιώνων, σύμφωνα με το «ίνα ενδείξηται εν τοις αιώσι τοις επερχομένοις τον υπερβάλλοντα πλούτον» και τα εξής. Βρίσκουμε δε στην Αγία Γραφή και πλήθος αιώνων, παρελθόντων, παρόντων και μελλόντων, και ότι κάποιοι αιώνες είναι «αιώνες αιώνων», και «αιώνας αιώνος», και «χρόνοι αιώνιοι», καθώς και γενεές που είναι συνυφασμένες με αιώνες.

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι:

Είναι φανερό, λοιπόν, από όλα αυτά ότι εκείνοι που έχουν πιστέψει στον Χριστό και έχουν λάβει το Πνεύμα της χάριτος μέσω της κάθαρσης του θείου λουτρού, έχουν αξιωθεί και να είναι και να ονομάζονται ναός του Θεού. Ώστε, κατά συνέπεια, εκείνοι που άρχισαν να λένε ότι είμαστε προσκολλημένοι στα είδωλα, αποδεικνύονται οι ίδιοι ναός δαιμόνων. Εάν, δε, δεν υπάρχει καμία κοινωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα, είναι προφανές ότι οι σημερινοί γιοι της απείθειας, στους οποίους ενεργεί το ενάντιο πνεύμα, καταφέρονται κατά της αλήθειας, αντιστεκόμενοι στο Άγιο Πνεύμα, λέγοντας ότι οι Χριστιανοί σεβάστηκαν είδωλα, και τολμώντας να αποφανθούν ότι ο ναός έχει γίνει ναός δαιμόνων. Προς έλεγχο αυτών προβάλλονται τα ιερά Λόγια, τα οποία καθορίζουν τη φοβερή καταδίκη τους από τον Θεό. Έτσι, λοιπόν, ο νυμφαγωγός της Εκκλησίας, επισυνάπτοντας και συνδέοντάς την με τον μνηστήρα Χριστό με τον πλέον ένθεο τρόπο, και συσφίγγοντας τον σύνδεσμο και τη συνάφεια, ορίζει ότι είναι σώμα του Χριστού και μέλη Του το καθένα ξεχωριστά, και ότι οι πολλοί αποτελούν ένα σώμα. Επειδή ακριβώς μετέχουμε από έναν και τον αυτόν άρτο στα μυστήρια της ευλογίας, έχοντας επιτύχει την ενότητα με Αυτόν μέσω της πίστης. Και, διασαφηνίζοντας και αναδεικνύοντας το μυστήριο με τρόπο υψηλής και θεοειδούς πνευματικής θεώρησης, μέσω του παραδείγματος της ανθρώπινης συζυγίας, εκθέτει λεπτομερώς τα εξής:

Αλλά αυτό είναι τέχνασμα της πανουργίας και εφεύρημα διαβολικής μεθοδείας, για να μην θορυβήσουν εξαρχής τον ακροατή, φανερώνοντας ότι ο πόλεμός τους είναι εναντίον του Χριστού, αλλά για να τον παρασύρουν σταδιακά, από τα αόρατα, στο μεγαλύτερο βάραθρο της ασέβειας. Όχι πολύ αργότερα, όμως, θα αποκαλύψουν τον δόλο που κρύβεται στις ψυχές τους, όταν θα προβάλουν το επιχείρημα περί του απερίγραπτου. Από αυτό συμπεραίνουν ότι ο Χριστός δεν μπορεί να εικονίζεται, προσκολλώμενοι με θέρμη στα φαντάσματα του δοκητισμού. Ισχυρίζονται ότι αυτό είναι ακέφαλο και χωρίς παράδοση. Όμως αυτοί, έχοντας στραφεί προς το όντως ακέφαλο και ανύπαρκτο ψεύδος, εύλογα στερήθηκαν την κεφαλή και τον ορθό νου, επειδή αθέτησαν την κεφαλή της Εκκλησίας και των πάντων, τον Χριστό, και δεν αποτελούν πλέον σώμα του Χριστού και μέλη του, σύμφωνα με το αποστολικό ρητό. Αντιθέτως, υπερηφανευόμενοι μάταια από τον σαρκικό τους νου, δεν συγκρατούν την κεφαλή, από την οποία όλο το σώμα, τροφοδοτούμενο και συναρμολογούμενο διαμέσου των αρθρώσεων και των συνδέσμων, αυξάνεται με την αύξηση που δίνει ο Θεός. Ούτε πέθαναν μαζί με τον Χριστό ως προς τα στοιχεία του κόσμου, αλλά θεσπίζουν δόγματα σαν να ζουν στον κόσμο. Επειδή, αν ενώνονταν η φωνή τους με τους Χριστιανούς, θα ομολογούσαν ευθύς αμέσως ότι η κατασκευή αυτών των ιερών εικόνων έχει ως κεφαλή και αρχέτυπο, αν πρέπει να πειθόμαστε σε όσους εξιστορούν την αλήθεια, τον ίδιο τον Εμμανουήλ.

Μέσα δε από τα μυστήρια σημαίνεται και η Εκκλησία, «επειδή είναι σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους»· η οποία και τότε δέχθηκε το Άγιο Πνεύμα, μετά την ανάληψη του Χριστού στους ουρανούς· και τώρα δέχεται τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, αφού προσδεχθούν τα δώρα στο υπερουράνιο θυσιαστήριο, και αφού ο Θεός, που τα προσδέχθηκε, ανταποστείλει αυτήν τη δωρεά σε εμάς, σύμφωνα με όσα προελέχθησαν, ότι ο Ίδιος είναι μεσίτης και τότε και τώρα και το Πνεύμα είναι το αυτό.

Διότι εδώ δεν υπάρχει απλώς κοινότητα ονόματος ή ομοιότητα αναλογίας, αλλά ταύτιση του ίδιου του πράγματος. Διότι τα μυστήρια είναι σώμα και αίμα Χριστού· για την Εκκλησία του Χριστού όμως αυτά αποτελούν αληθινή βρώση και πόση· και όταν μετέχει σε αυτά, δεν τα μεταβάλλει σε ανθρώπινο σώμα, όπως κάθε άλλη τροφή, αλλά αυτή η ίδια μεταβάλλεται σε εκείνα, εφόσον τα ανώτερα υπερισχύουν. Επειδή και ο σίδηρος, όταν έρθει σε επαφή με τη φωτιά, γίνεται ο ίδιος φωτιά, δεν μετατρέπει τη φωτιά σε σίδηρο· και όπως τον πυρακτωμένο σίδηρο δεν τον βλέπουμε ως σίδηρο, αλλά καθαρά ως φωτιά, καθώς τα ιδιώματα του σιδήρου εξαφανίζονται εντελώς από τη φωτιά, έτσι και την Εκκλησία του Χριστού, εάν κάποιος μπορούσε να τη δει, ακριβώς κατά το μέτρο που είναι ενωμένη μαζί Του και μετέχει των σαρκών Του, δεν θα έβλεπε τίποτε άλλο παρά μόνο το ίδιο το Κυριακό σώμα. Για τον λόγο αυτόν γράφει ο Παύλος: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους του». Διότι, δεν αποκάλεσε Εκείνον κεφαλή και εμάς σώμα θέλοντας να δηλώσει απλώς την πρόνοια, την παιδαγωγία και τη νουθεσία του Χριστού για εμάς, καθώς και την υποταγή μας σε Αυτόν – όπως δηλαδή και εμείς ονομάζουμε μέλη μας κάποιους από τους συγγενείς ή φίλους μας χρησιμοποιώντας σχήμα υπερβολής – αλλά σημαίνοντας ακριβώς αυτό που έλεγε: ότι δηλαδή οι πιστοί ήδη μέσω αυτού του αίματος ζουν την εν Χριστώ ζωή και εξαρτώνται αληθινά από εκείνη την κεφαλή, έχοντας περιβληθεί αυτό το σώμα.

Διότι, όπως ακριβώς από την ιερή τράπεζα λαμβάνουμε το σώμα του Χριστού, ένα σώμα ανώτερο και νικηφόρο, έτσι είναι λογικό και εδώ η δικαιοσύνη μας να γίνει δικαιοσύνη χριστοειδής. Διότι το ότι «είμαστε σώμα Χριστού και καθένας ξεχωριστά μέλη Του» δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει λεχθεί μόνο ως προς το σώμα, αλλά είναι πολύ πιο ορθό να αποδώσουμε αυτή την κοινωνία στην ψυχή και στην αντίστοιχη ενέργειά της. Επειδή και το ρητό «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα με Αυτόν», υποδεικνύει ακριβώς ότι αυτή η κοινωνία και η οργανική ένωση συνίσταται κυρίως στον νου και στην ψυχή.

Και επειδή σώμα Χριστού είναι μεν το ίδιο το πανάγιό Του σώμα που είναι ομόθεο, είναι δε και η Εκκλησία σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου «εσείς όμως είστε σώμα Χριστού», γι' αυτόν τον λόγο όσα συνέβησαν στο πανάγιο σώμα Του αποτελούν παραδείγματα αυτών που συμβαίνουν ή πρόκειται να συμβούν στην Εκκλησία. Διότι, όπως ακριβώς Εκείνος γεννήθηκε εκ Πνεύματος Αγίου κατά την επίγεια γέννησή Του, έτσι και η Εκκλησία «δεν γεννήθηκε από αίμα ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό». Και όπως Εκείνος «πέθανε και αναστήθηκε» με δόξα, έτσι και η Εκκλησία θα αναστηθεί με την ίδια δόξα κατά την έσχατη ημέρα.

Ερώτηση. Τι σημαίνει το ότι «κάθε αμαρτία είναι έξω από το σώμα· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα»; Απόκριση. Το νόημα έχει δύο ερμηνείες. Η μία είναι ότι η γυναίκα του ανθρώπου ονομάζεται σώμα του· «διότι θα γίνουν, λέει, οι δύο μία σάρκα». Όταν λοιπόν κάποιος πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα, δηλαδή στη δική του γυναίκα. Ο άλλος τρόπος είναι βαθύτερος, αναφερόμενος στο πνευματικό επίπεδο· διότι το σώμα σου είναι ο Κύριος, όπως λέει ο Παύλος· «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη ο καθένας σας». Διότι, όπως στο σωματικό επίπεδο η Εύα ελήφθη από τον Αδάμ και, αν δεν ενώνονταν με αυτήν ο Αδάμ, δεν θα παρήγαγε καρπό τεκνογονίας, έτσι, αν η ψυχή δεν ενωθεί μέσω της χάριτος με τον Χριστό στην κοινωνία του Πνεύματος, δεν μπορεί να παραγάγει πνευματικούς και επουράνιους καρπούς τέλειων αρετών· «διότι θα γίνουν, λέει, οι δύο μία σάρκα», και προσθέτει ο απόστολος αλληγορώντας πνευματικά τη Γραφή· «το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέω σε σχέση με τον Χριστό και την Εκκλησία», η οποία είναι οι ψυχές των αγίων. Επομένως, το σώμα σου είναι ο Κύριος. Αν, λοιπόν, η ψυχή επικοινωνεί αόρατα στους διαλογισμούς της μέσω των κρυφών παθών με τον πονηρό, όπως με έναν ξένο άνδρα, «αμαρτάνει στο ίδιο της το σώμα», δηλαδή στον Κύριο.

«Το δε παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα, και βρισκόταν στις ερήμους μέχρι την ημέρα της αναδείξεώς του προς τον Ισραήλ»· διότι γνωρίζουν όσοι στεφανώνονται με την πατερική οξύνοια, ότι ο Χριστός, λέγοντας στα πλήθη των Ιουδαίων «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», έκανε δικό του οίκο την έρημη Εκκλησία των εθνών, και θεωρώντας τους κληθέντες ως δικό του σώμα, και τοποθετώντας τον εαυτό του ως κεφαλή πάνω σε αυτούς· διότι είμαστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους, και έχουμε αυτόν ως κεφαλή, όπως διδάσκει το σκεύος της εκλογής· αυξάνεται, οικειούμενος την αύξηση ημών, των μελών και του σώματος, και κραταιώνεται στο πνεύμα αυτός που ενδυναμώνει τη δική μας πνευματική κραταίωση, θεωρώντας την ως δική του επειδή εμείς είμαστε δικοί του. Εύστοχα δε τα Λόγια αναφέρουν ότι αυτός βρισκόταν στις ερήμους· διότι αυτό το καταδεικνύει πιο εμφαντικά, λέγοντας ότι ο Χριστός δεν υπάρχει και δεν βρίσκεται πλέον σε ένα μόνο έθνος, όπως παλαιότερα μόνο στον Ισραήλ, αλλά σε όλα τα έθνη και στις Εκκλησίες που συγκροτήθηκαν από αυτά.

Αυτός, λοιπόν, που έγινε δούλος στον διάβολο μέσω της αμαρτίας –διότι «δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι είστε δούλοι σε εκείνον τον οποίο υπακούτε, είτε της δικαιοσύνης προς δικαιοσύνην είτε της ανομίας προς ανομίαν;»– και κατάντησε καταπάτημα των εχθρών και γυμνός από τη βασιλική πορφύρα, και, αντί για τέκνο του Θεού, έγινε τέκνο του διαβόλου, τι πρέπει να πράξει για να αποκτήσει ξανά αυτά από τα οποία εξέπεσε; Προφανώς θα πρέπει να αναζητήσει κάποιον μεσίτη και φίλο του Θεού, ο οποίος να είναι ικανός να τον αποκαταστήσει στην προηγούμενη κατάσταση και να τον συμφιλιώσει με τον Πατέρα και Θεό. Διότι, εκείνος που προσκολλήθηκε στον Χριστό μέσω της χάριτος, έγινε μέλος Του και υιοθετήθηκε από Αυτόν, εάν έπειτα Τον εγκαταλείψει και «επιστρέψει όπως ο σκύλος στο δικό του εξέρασμα», και είτε σμίξει με πόρνη γυναίκα είτε ενωθεί με άλλο σώμα, κατακρίνεται μαζί με τους απίστους ως άνθρωπος που ατίμασε και εξύβρισε τον Χριστό. Επειδή, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, «είμαστε σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας ξεχωριστά». Επομένως, αυτός που σμίγει με την πόρνη «κάνει τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης», και όποιος έχει πράξει τέτοια έργα, παροργίζοντας έτσι τον Δεσπότη και Θεό του, δεν μπορεί με άλλον τρόπο να συμφιλιωθεί με τον Θεό, παρά μόνο μέσω κάποιου μεσίτη, ενός αγίου ανδρός και φίλου του Χριστού, και με την αποφυγή του κακού.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Και αυτό ο ίδιος το δηλώνει λίγο παρακάτω σε αυτή την επιστολή του, λέγοντας: «Τώρα όμως ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη, το καθένα από αυτά, στο σώμα, όπως ακριβώς θέλησε· υπάρχουν λοιπόν πολλά μέλη, αλλά ένα σώμα.» Και για να αποδείξει τις διαφορές των μελών και ποια είναι αυτά και ποιοι είναι, είπε: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας κατά το μέρος του· και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην εκκλησία: πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, ύστερα χαρίσματα ιάσεων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, διάφορα γένη γλωσσών.» Είδες τις διαφορές των μελών του Χριστού;

Βλέποντας, λοιπόν, να προσέχεις την καρδιά σου, πνευματικέ πατέρα, ή μάλλον να ξεπλένεις πάντοτε το μάτι της διανοίας σου και να φροντίζεις να παραμένει καθαρό και αθόλωτο, μέσω του οποίου θα βλέπεις και τη δική σου καρδιά, αλλά και θα διακρίνεις καλά τα ζητήματα των προβάτων που σου έχουν εμπιστευθεί, ή μάλλον των πατέρων και των αδελφών, και θα τα διαχειρίζεσαι όπως πρέπει. Διότι σώμα, όπως ακούς, είναι η εκκλησία και κεφαλή της είναι ο προεστώς. Και όπως ακριβώς τα άλλα μέλη του σώματος, το καθένα ξεχωριστά, έχουν από μία λειτουργία, όπως το πόδι για να περπατά, το χέρι για να κρατά και να εργάζεται, ενώ η κεφαλή αποτελεί τη συγκρότηση όλου του σώματος, καθώς έχει μέσα της όλες τις αισθήσεις, τον νου και τον ίδιο τον λόγο, έτσι και οι αδελφοί στη μονή δεν είναι πλασμένοι για να επιτελούν όλοι τα πάντα, αλλά ο καθένας επιτελεί και διακονεί κάτι διαφορετικό. Γι' αυτό και με δυσκολία θα βρεις συγκεντρωμένες μία ή δύο αρετές ταυτόχρονα σε έναν υποτακτικό —και δεν είναι παράδοξο, διότι αποτελούν επιμέρους μέλη—, ο προεστώς όμως απαιτείται να έχει όλες τις αρετές μέσα του, και όχι μόνο τις ψυχικές, αλλά βεβαίως και τις σωματικές, ή μάλλον μαζί με τις αρετές και τα ίδια τα μυστικά και μεγάλα χαρίσματα.

Σχετικά με τη Θεοτόκο ή τον οποιονδήποτε από τους αγίους, ότι δηλαδή εικονίζονται, είναι περιττό να σας γράφω. Διότι είναι ανόητο να ισχυρίζεται κανείς ότι ο οποιοσδήποτε άνθρωπος δεν μπορεί να απεικονιστεί. Αλλά εκείνοι που αρνούνται να απεικονίζεται ο Χριστός, ο οποίος είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, θεώρησαν σωστό να συμπεριλάβουν και τα μέλη του Χριστού, ώστε να μην εικονίζονται ούτε αυτά, εφόσον όλοι εμείς είμαστε σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας ξεχωριστά. Διότι αποτελεί έλεγχο για αυτούς το να εικονίζεται μεν η Μητέρα του Θεού, αλλά όχι Αυτός που γεννήθηκε από αυτήν και φάνηκε να θηλάζει από αυτήν, και όσα υπόκεινται στη σωματική Του παρουσία, ή πάλι το να ζωγραφίζονται οι αυτόπτες μάρτυρες και οι υπηρέτες, αλλά Εκείνος που υπηρετήθηκε και συναναστράφηκε μαζί τους να μην απεικονίζεται. Και αποδεικνύονται χειρότεροι από τους Ιουδαίους, διότι δεν αποδέχονται την εικόνα ούτε του Μωυσή ούτε κανενός άλλου από τους προφήτες, ενώ εκείνοι πριν από τη Χάρη τις αποδέχονταν ως άνθρωποι του Νόμου και όχι ως Χριστιανοί. Αυτοί όμως παραλογίζονται τόσο πολύ, ώστε να μάχονται και με τον εαυτό τους και με τους Ιουδαίους, και να μην είναι ούτε Ιουδαίοι τηρητές του Νόμου ούτε Χριστιανοί, εφόσον δεν ζωγραφίζουν τη μορφή του Χριστού, τον οποίο αποδέχθηκαν ότι έγινε άνθρωπος.

Αν όμως απέβαλαν και το όνομά μας ως πονηρό, αναθεματίζοντάς μας ιδιωτικά και δημόσια μαζί με τους αγίους, δεν υπάρχει σε αυτό χαρά; Δεν υπάρχει αγαλλίαση; Γνωρίζεις, τέκνο μου, τον μακαρισμό του Κυρίου· με αυτά και εσύ να χαίρεσαι, να ευφραίνεσαι μαζί με όλα τα τέκνα. Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας ξεχωριστά· και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη. Αναζήτα, λέει, τα υπόλοιπα: τα εμπτύσματα, τα ραπίσματα, και τέλος τον σταυρό, τους γλυκούς ήλους του Χριστού μου. Ω, ποιος θα αξιωνόταν να συσταυρωθεί, να λογχιστεί μαζί, ένας δούλος με τον Δεσπότη του, να αναμείξει αίμα με αίμα ο άνθρωπος με τον Θεό τον ζώντα; Πορευόμενοι με τέτοια διάθεση οι άγιοι χαίρονταν όταν κατακόβονταν, έψαλλαν όταν ακρωτηριάζονταν. Έφτασε λοιπόν και η δική μας χαρά· δοκιμαστήκαμε εν μέρει (είθε μάλιστα να δοκιμαστούμε και τέλεια) με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· διότι στη χάρη ανήκει η νίκη για το οτιδήποτε, ώστε κανείς να μην καυχηθεί ότι έχει κάτι από τον εαυτό του. Έτσι, ελκύουμε το έλεος του Θεού εν Χριστώ Ιησού διά της ταπεινοφροσύνης και της ενεργού πεποιθήσεως.