Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:8

«Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη στο ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων στο ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε ενεργήματα· σε άλλον δε προφητεία· σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων· σε άλλον δε είδη γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται.» Βούλεται δε αυτά τα οποία βούλεται ο Πατήρ και ο Υιός· και για τον λόγο αυτόν κάνουμε λόγο για μία βούληση. Και εκείνων που έχουν το αυτό βούλημα και την αυτή ενέργεια, είναι η αυτή και η φύση.

Μακάριος είναι εκείνος που εξέλεξες και προσέλαβες. Εκείνους που τελειοποιήθηκαν στην αρετή και έφτασαν στο βραβείο της άνω κλήσεως, τους αποκαλούν μακάριους. Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου. Ως αγαθά του οίκου εννοεί τα διάφορα χαρίσματα του Πνεύματος. Διότι, λέγει, σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα υπόλοιπα χαρίσματα. Άγιος είναι ο ναός σου· είτε ο επουράνιος, είτε ο επίγειος, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς». [Είναι πλήρης αγιασμού· και μέσω των λογίων σου διδάσκει τη δικαιοσύνη σου σε εκείνους που προσέρχονται.] Εισάκουσέ μας, Θεέ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Επομένως, εισάκουσέ μας και χορήγησέ μας αυτά. Σε εσένα, λέγει, θα ελπίσουν τα πέρατα της οικουμένης και όσοι κατοικούν μακριά στη θάλασσα. Και μέσω αυτών δηλώνονται πάλι τα πέρατα της οικουμένης.

σμη΄ Εάν ο Κύριος δίνει σοφία, και από το πρόσωπό Του προέρχεται γνώση και σύνεση· και εάν διά του Πνεύματος σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης, πώς ο Κύριος εγκαλεί τους μαθητές λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;»· και ο Απόστολος μέμφεται κάποιους ως ασύνετους;

Ερώτηση 248. Εάν ο Κύριος δίνει σοφία, και από το πρόσωπό Του προέρχεται η γνώση και η σύνεση· και εάν διά του Πνεύματος, σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης· πώς επιπλήττει τους μαθητές ο Κύριος, λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πώς ο Απόστολος μέμφεται κάποιους ως ασύνετους; Απόκριση. Εάν κάποιος γνωρίζει την αγαθότητα του Θεού, ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και έχει γνωρίσει τη μέριμνα του Αγίου Πνεύματος κατά τη διανομή και την ενέργεια των χαρισμάτων του Θεού, αυτός κατανοεί ότι η βραδύτητα της σύνεσης δεν οφείλεται σε απροθυμία του Ευεργέτη, αλλά στην απιστία των ευεργετουμένων.

Αλλά και ο οφθαλμός που δεν είναι υγιής, πολλά μεν από όσα υπάρχουν δεν τα είδε, ενώ πολλά από όσα δεν υπάρχουν τα φαντάστηκε. Έτσι λοιπόν, βλέπω ότι το ίδιο συμβαίνει συχνά και σε ό,τι αφορά τη δύναμη των λόγων, όταν ο κριτής υπολείπεται της ικανότητας και της κατάρτισης των συγγραφέων. Διότι πρέπει σχεδόν από την ίδια πνευματική σκευή να ορμώνται τόσο εκείνος που κρίνει τους λόγους όσο και εκείνος που τους συγγράφει. Ή μήπως τα μεν έργα της γεωργίας είναι αδύνατον να τα κρίνει όποιος δεν είναι γεωργός, και το παράφωνο και το αρμονικό των μουσικών ρυθμών δεν θα το ξεχωρίσει αυτός που δεν κατέχει την επιστήμη της μουσικής, όμως κριτής των λόγων θα γίνει αμέσως όποιος το επιθυμεί, εκείνος που ούτε δάσκαλο έχει να επιδείξει, ούτε χρόνο κατά τον οποίο διδάχθηκε, ούτε γενικώς κατανοεί κάτι, μικρό ή μεγάλο, από όσα αφορούν τους λόγους; Εγώ αντίθετα βλέπω ότι και στα λόγια του Πνεύματος δεν επιτρεπόταν στον καθένα να επιχειρεί την εξέταση των όσων έχουν λεχθεί, παρά μόνο σε εκείνον που έχει το Πνεύμα της διακρίσεως, όπως ακριβώς μας δίδαξε ο Απόστολος όταν αναφέρθηκε στις διαιρέσεις των χαρισμάτων λέγοντας: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το αυτό Πνεύμα, σε άλλον δε πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον προφητεία, και σε άλλον διάκριση πνευμάτων».

Διότι, ενώ οι τρεις ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε προς τους Ιουδαίους: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», ο Λουκάς αναφέρει ότι Εκείνος είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία των ουρανών». Επομένως, και τα σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή στην Αίγυπτο, τα οποία έγιναν με το δάχτυλο του Θεού, και τα παράδοξα σημεία του Θεού επιτελούνταν με το Πνεύμα. Ως δάχτυλο δε του Θεού, σε αυτά τα σημεία που έγιναν από τον Μωυσή και σε εκείνα του Κυρίου, έχει ονομαστεί το Πνεύμα, όχι επειδή είναι κάποια μικρή δύναμη που συνυπάρχει με τον Θεό, όπως το δάχτυλο στο σώμα, αλλά επειδή το χάρισμα των σημείων και των ιαμάτων είναι ένα από τα διανεμόμενα χαρίσματά Του· αυτό το ένα, λοιπόν, και όχι το σύνολο των χαρισμάτων του Πνεύματος, το ονομάζει δάχτυλο. Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς βούλεται. Θα μπορούσε, συνεπώς, κάποιος να πει ότι όλα αυτά, καθώς και όσα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος υπάρχουν, αποτελούν τρόπον τινά ένα σώμα Του, ενώ το καθένα ξεχωριστά από τα χαρίσματα αποτελεί δάχτυλο. Και ας μην παραβλέψεις αυτή τη χρησιμότητα της λέξης.

Κεφάλαιο β΄. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ: Έχοντας δε διάφορα χαρίσματα, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αν είναι προφητεία, ας είναι σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄: Στον καθένα, όμως, δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον· διότι σε άλλον μεν δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε έτερον πίστη, μέσω του ίδιου Πνεύματος· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων· σε άλλον προφητεία· σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων· σε έτερον γένη γλωσσών· και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών.

Διότι δεν είναι δυνατόν ούτε να συγχαρεί κανείς με εκείνον που δοξάζεται, ούτε να συμπάσχει με εκείνον που υποφέρει, στον απομονωμένο βίο, επειδή είναι φυσικό να μην μπορεί ο καθένας να γνωρίζει τα του πλησίον του. Έπειτα, επειδή ένας μόνο δεν επαρκεί για να δεχθεί όλα τα πνευματικά χαρίσματα, αλλά η χορηγία του Πνεύματος γίνεται ανάλογα με την πίστη που υπάρχει στον καθένα, μέσα στην κοινωνία της ζωής το ιδιαίτερο χάρισμα του καθενός γίνεται κοινό κτήμα εκείνων που συμβιώνουν. Διότι σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης, σε άλλον πίστη, σε άλλον προφητεία, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων και τα λοιπά· και καθένα από αυτά, εκείνος που το λαμβάνει το έχει όχι περισσότερο για τον εαυτό του παρά για τους άλλους. Ώστε είναι αναγκαίο στον κοινωνικό βίο η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που υπάρχει στον έναν να μεταβαίνει ταυτόχρονα σε όλους. Εκείνος, λοιπόν, που ζει μόνος του, έστω και αν έχει τυχόν κάποιο χάρισμα, το καθιστά άχρηστο με την αδράνεια, έχοντάς το θάψει μέσα του· και το πόσο μεγάλο κίνδυνο ενέχει αυτό, το γνωρίζετε όλοι όσοι έχετε αναγνώσει τα Ευαγγέλια. Ενώ, αντίθετα, μέσα στη συμβίωση των πολλών, και το δικό του χάρισμα απολαμβάνει, πολλαπλασιάζοντάς το με τη μετάδοση, αλλά και τα χαρίσματα των άλλων τα καρπώνεται σαν να ήταν δικά του.

«Εκείνος που δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου». Ποια σχέση, όμως, υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και πρέπει μάλιστα, με κάθε τρόπο, να φροντίζουμε να απομακρύνουμε από εκείνους που ακόμη ασκούνται στην πνευματική προκοπή τις αφορμές της αμαρτίας, εκ των οποίων η μεγαλύτερη είναι η ανάμνηση του προηγούμενου βίου, μήπως τυχόν πάθουν αυτό που έχει γραφτεί: «Στράφηκαν με τις καρδιές τους προς την Αίγυπτο»· πράγμα το οποίο συμβαίνει, ως επί το πλείστον, κατά τη συνεχή συναναστροφή με τους κατά σάρκα συγγενείς. Γενικότερα, δεν πρέπει να επιτρέπουμε ούτε σε συγγενή ούτε σε ξένο να απευθύνει λόγια προς τους αδελφούς, εάν δεν έχουμε πεισθεί γι' αυτούς ότι διεξάγουν τις συζητήσεις τους προς οικοδομή και καταρτισμό των ψυχών. Εάν πάλι προκύψει ανάγκη να γίνει συζήτηση με αυτούς που έτυχε να βρεθούν μαζί μας, αυτή ας γίνεται από εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί το χάρισμα του λόγου, επειδή έχουν τη δύναμη να ομιλούν και να ακούν με επίγνωση προς οικοδομή της πίστεως· καθώς ο Απόστολος διδάσκει σαφώς ότι η δύναμη του λόγου δεν προσφέρεται σε όλους, αλλά το χάρισμα αυτό υπάρχει σε λίγους, λέγοντας τα εξής: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως»· και αλλού: «Ώστε να είναι ικανός να προτρέπει με την υγιαίνουσα διδασκαλία και να ελέγχει αυτούς που αντιλέγουν».

Και πάλι: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος διά του Θεού». Και το εξής: «Όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξας του Πατρός». Και ο Ησαΐας: «Αλίμονο», λέει, «σε εκείνους που καταστρώνουν βαθιά σχέδια, και όχι διά του Κυρίου». Πολλές μαρτυρίες της λέξης αυτής είναι δυνατόν να παραθέσουμε και για το Πνεύμα. «Σε εμάς δε», λέει, «ο Θεός τα απεκάλυψε διά του Πνεύματος». Και αλλού: «Την καλή παρακαταθήκη φύλαξε διά του Αγίου Πνεύματος». Και πάλι: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας». Τα ίδια ακριβώς έχουμε να πούμε και για τη συλλαβή «εν», ότι δηλαδή η Γραφή έχει αποδεχθεί τη χρήση της και για τον Θεό και Πατέρα, όπως για παράδειγμα στην Παλαιά Διαθήκη: «Εν τω Θεώ», λέει, «θα επιτελέσουμε δύναμη». Και: «Εν σοι θα είναι ο ύμνος μου διαπαντός». Και πάλι: «Εν τω ονόματί σου θα αγαλλιάσω». Στον δε Παύλο: «Εν τω Θεώ», λέει, «ο οποίος έκτισε τα πάντα». Και: «Ο Παύλος και ο Σιλουανός και ο Τιμόθεος προς την εκκλησία των Θεσσαλονικέων εν Θεώ Πατρί». Και: «Εάν κάποτε κατευοδωθώ εν τω θελήματι του Θεού, ώστε να έλθω προς εσάς». Και: «Καυχάσαι», λέει, «εν Θεώ». Και τόσα άλλα που δεν είναι εύκολο ούτε να τα απαριθμήσουμε. Σκοπός μας, όμως, δεν είναι η επίδειξη πλήθους μαρτυριών, αλλά η απόδειξη ότι οι παρατηρήσεις τους δεν είναι ορθές. Το να αποδείξω, δηλαδή, ότι η χρήση αυτή είναι καθιερωμένη για τον Κύριο ή το Άγιο Πνεύμα, θα το παραλείψω ως κάτι το ήδη γνωστό.

Έπειτα, εισάγει και τη λογική εξήγηση των όσων ειπώθηκαν, στηρίζοντας τη βεβαιότητα του λόγου του με την παράθεση του μείζονος. Ως αγγέλους εδώ δεν εννοεί τους αγίους, αλλά μάλλον τους αποστάτες, αυτούς που δεν διατήρησαν το δικό τους αξίωμα, οι οποίοι, αν και βρίσκονται ψηλά και δεν είναι επιφορτισμένοι με χωματένια σώματα, θα κατακριθούν από τους αγίους με τον ίδιο τρόπο όπως ο κόσμος μέσω της αρετής των αγίων, κατηγορούμενοι για όλα τα αίσχιστα έργα τους. Εάν λοιπόν οι άγιοι είναι ανώτεροι από τους αγγέλους, πώς θα μπορούσαν να είναι ανάξιοι να κρίνουν τις ελάχιστες κοσμικές υποθέσεις; <Εάν λοιπόν έχετε δικαστήρια για βιωτικές υποθέσεις.> Πολύ μικρό και εντελώς ανάξιο λόγου για τους εξαιρετικά ενάρετους μέσα στην Εκκλησία είναι το να κρίνουν τα βιωτικά ζητήματα. Και αυτό το έχουμε διδαχθεί από τον Κύριο. Διότι τον πλησίασε κάποιος λέγοντας: «Διδάσκαλε, πες στον αδελφό μου να μοιραστεί μαζί μου την κληρονομιά». Και Εκείνος του είπε: «Άνθρωπε, ποιος με κατέστησε κριτή ή διαμοιραστή ανάμεσά σας;». Διότι θα ταίριαζε μάλλον στους πιο συνετούς μέσα στην Εκκλησία να κρίνουν τα πνευματικά ζητήματα, να εξετάζουν με ακρίβεια τον λόγο περί της πίστεως. Και αυτό συγκαταλέγεται στα άνωθεν αγαθά που δίδονται μέσω του Πνεύματος. Διότι σε κάποιους δίδεται λόγος σοφίας και λόγος γνώσεως, και σε άλλους διάκριση πνευμάτων. <Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;> Πώς θα μπορούσαν τα δικά μας σώματα να είναι μέλη του Χριστού;

Και μάρτυρας αυτού του πράγματος είναι ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος προσθέτει και λέει: «Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το ίδιο Πνεύμα. Και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο ίδιος Κύριος. Και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους». Διότι, όπως αυτοί που κυβερνούν τα επίγεια πράγματα και κοσμούν τους θρόνους της βασιλείας, στεφανώνουν με διάφορες τιμές τους πιο γνήσιους από τους υπασπιστές τους, έτσι και η αγία και ομοούσιος Τριάδα σε όσους την αγαπούν με υγιή καρδιά και ολοκληρωτικό νου, διανέμει πλουσιοπάροχα την κτήση των άνωθεν αγαθών, μέσω του ενός Πνεύματος, όπως μέσω του Χριστού από τον Πατέρα. Διότι τα πάντα προέρχονται από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Πνεύματι. <Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας κ.λπ.> Διότι γνωρίζει, βεβαίως γνωρίζει τους κατάλληλους καιρούς για το καθένα από αυτά που ενεργούνται από Αυτόν, «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και ποια είναι τα χαρίσματα και ποιες οι διανομές, καθώς και ποια τα ενεργήματα των δυνάμεων, τα διασαφηνίζει λέγοντας: «Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας». Και λόγος σοφίας, σύμφωνα τουλάχιστον με τη δική μου γνώμη, είναι αυτός που δίνεται «με το άνοιγμα του στόματος», ο έτοιμος και εύρρους, και ο οποίος προέρχεται σαν από γλώσσα πάρα πολύ ευφράδη.

Σε άλλον δε λόγος γνώσεως· διότι υπάρχουν ανάμεσά μας μερικοί, οι οποίοι δεν έχουν μεν ευχέρεια στον λόγο, και δεν διαθέτουν την άνεση να εκφράζονται εύκολα, ωστόσο είναι πολύ βαθιοί στην κατανόηση, και προσεγγίζουν τους ιερούς λόγους με μεγάλη οξυδέρκεια και εξαιρετική λεπτομέρεια, και είναι ικανοί να μυσταγωγούν άλλους και να αναλύουν εύκολα τα θεωρήματα. Αλλά και ο λόγος της σοφίας, και βέβαια της γνώσεως, μέσω του ενός Πνεύματος χορηγείται σε όσους είναι άξιοι να τον λάβουν, από τον Πατέρα μέσω του Υιού. Λόγος γνώσεως είναι όταν κάποιος γνωρίζει το νόημα των θείων λογίων και είναι ικανός να αναπτύξει τα νοήματα, χωρίς όμως να μπορεί να τα διδάξει με ευφράδεια. Και αυτό και εκείνο μέσω του ενός Πνεύματος χορηγούνται στους αξίους από τον Πατέρα μέσω του Υιού, ο Οποίος λέγεται ότι διαιρεί τις διακονίες. Διότι σε κάποιους μεν από τους αγίους αποστόλους παρήγγειλε να διακηρύττουν τον λόγο της πίστεως στους εξ αίματος Ισραηλίτες, ενώ άλλους πάλι τούς διένειμε στις χώρες των εθνών.

Γι' αυτό λοιπόν χαίροντας ο ψαλμωδός εν Πνεύματι αναφωνούσε γι' αυτούς: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Κάτι το μεγάλο και εξαίσιο διακήρυξε ο λόγος των αγίων, και «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», καθώς είναι γραμμένο, «και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Τέτοιους ποταμούς μάς υποσχέθηκε ότι θα αναδείξει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός και Δεσπότης των πάντων, λέγοντας: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα στην έρημο νερό και ποταμούς σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι ο Σωτήρας, λέγοντας πως ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του πιστού, εννοεί τη διδακτική και σοφή χάρη που χορηγείται μέσω του Πνεύματος, την οποία μνημονεύει και ο Παύλος λέγοντας: «Στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας». Είναι επιπλέον καλό να γνωρίζουμε, ότι ο Σωτήρας δεν ενέταξε στους λόγους του το ρητό ακριβώς όπως διατυπώνεται στη Θεία Γραφή, αλλά μάλλον ερμήνευσε το βαθύτερο νόημά του. Διότι βρίσκουμε κάπου να λέγεται για τον καθένα που τιμά και αγαπά τον Θεό, ότι «Θα είναι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος και σαν πηγή από την οποία δεν έλειψε το νερό». Αυτό δε που είπε αργότερα προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, αυτό και τώρα διακηρύσσει σαφώς.

Διότι οι συγγενείς των νεκρών σπεύδουν, προτού το σώμα γίνει δυσώδες, να το κρύψουν στη γη, επειδή ντρέπονται τους ζωντανούς και θεωρούν ατίμωση για τον νεκρό το να τον σιχαίνονται κάποιοι. <Λέει σε αυτήν ο Ιησούς: Δεν σου είπα ότι εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;> Μεγάλο αγαθό είναι η πίστη, όταν προέρχεται από θερμή διάνοια, και έχει τόση δύναμη, ώστε όχι μόνο σώζεται εκείνος που πιστεύει, αλλά έχουν σωθεί και άλλοι μέσω της πίστεως άλλων, όπως ο παράλυτος στην Καπερναούμ που κατέβασαν, εξαιτίας της πίστεως αυτών που τον μετέφεραν. Όπως και ο Λάζαρος, εξαιτίας της πίστεως της αδελφής του, προς την οποία είπε ο Κύριος: Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού; Σαν να της έλεγε σχεδόν: Επειδή ο Λάζαρος, όντας νεκρός, δεν μπορεί να πιστέψει, αναπλήρωσε εσύ την πίστη που λείπει από τον νεκρό. Είναι δε διπλό το είδος της πίστεως: το ένα είναι το δογματικό, που αποτελεί τη συγκατάθεση της ψυχής περί ενός συγκεκριμένου ζητήματος, όπως το: «Ο πιστεύων εις τον Υιόν δεν κρίνεται». Το άλλο δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. «Διότι στον έναν μεν», λέει, «δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη», η οποία δεν είναι μόνο δογματική, αλλά έχει και τη δύναμη να ενεργεί υπερφυσικά, όπως το να «μετακινεί βουνά». Η Μάρθα, ωστόσο, εξαιτίας της αδυναμίας των λογισμών της έπεσε στην απιστία. Όμως ο Κύριος δεν την εγκαταλείπει, προσφέροντας γρήγορη θεραπεία στο πάθος της. Διότι, λέει, πρέπει κανείς να πιστεύει σταθερά, προκειμένου να δει αυτά που ξεπερνούν κάθε ελπίδα.

Θα βρούμε δε παντού να αποκαλούν τέκνα εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν δι' αυτών. «Θα επιθέσω λοιπόν», λέει, «το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου, και τις ευλογίες μου στα τέκνα σου». Και ως ευλογίες εννοούμε αυτές που χορηγούνται από τον Θεό στους αγίους, δηλαδή την πολυμορφία των πνευματικών χαρισμάτων. Διότι σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα όσα ακολουθούν αυτά. Γράφει δε κάπου και ο πάνσοφος Παύλος, ότι «Ο καθένας από εσάς έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό». Έπειτα, το ποια θα μπορούσε να είναι η ωφέλεια αυτών των ευλογιών, το διασαφήνισε προσθέτοντας, ότι «Θα αναβλαστήσουν όπως το χορτάρι ανάμεσα στο νερό, και όπως η ιτιά δίπλα σε τρεχούμενο νερό».

Διότι, για να απομακρύνει την αμαρτία του κόσμου, αφού την ανέλαβε ο ίδιος πάνω του και πέθανε ένας υπέρ όλων, αυτός που αξίζει όσο όλοι μαζί, για τον λόγο αυτόν έγινε δούλος σε πολλούς. Και λέγοντας «σε πολλούς», εννοεί τα έθνη. Διότι το έθνος του Ισραήλ ήταν ένα. Και επειδή αυτός σήκωσε τις αμαρτίες τους, λέει, γι' αυτό θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Πάλι εδώ με το «πολλούς» θα κατανοήσεις αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι είναι μυριοπλάσιοι από αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ. Ως «ισχυρούς» δε, εννοεί είτε τους αγίους αποστόλους είτε απλώς όλους τους δυνατούς εν Χριστώ, οι οποίοι διαθέτουν πνευματική ανδρεία, στους οποίους, επειδή ακριβώς έχουν νικήσει τον Σατανά, διανέμει λάφυρα. Διότι διανέμει στους αγίους με πλούσιο χέρι τις χορηγίες των πνευματικών χαρισμάτων. Διότι στον έναν δίνεται, λέει, μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως, και προφητείες και διακρίσεις πνευμάτων, και τα χαρίσματα των ιαμάτων. Εάν όμως στρέψουμε τη δύναμη του λόγου στους αγίους αποστόλους, λέμε το εξής: όλα τα έθνη ήταν σχεδόν σαν κτήμα του Σατανά, αλλά τα μοίρασε στους αγίους μυσταγωγούς αυτός που κληρονόμησε πολλούς. Διότι άλλοι κλήθηκαν μέσω του θεσπέσιου Πέτρου στην επίγνωση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ενώ άλλοι μέσω της μυσταγωγίας του θεσπέσιου Παύλου, ή κάποιου άλλου από τους αγίους αποστόλους, ελκύστηκαν στο φως της αλήθειας.

Στο Λουκ. 9, 49 κ.ε. Άραγε το κεντρί του φθόνου χτύπησε τους αγίους μαθητές; Άραγε φθονούν εκείνους που προκόβουν; «Εμποδίζεις», πες μου, «αυτόν που στο όνομα του Χριστού συντρίβει τα πονηρά δαιμόνια;» Και όμως, πώς δεν έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν ότι δεν ήταν ο ίδιος ο εργάτης αυτών των παραδόξων έργων, αλλά η χάρη που βρισκόταν μέσα του η οποία επιτελούσε το παράδοξο, προφανώς με τη δύναμη του Χριστού; Πώς λοιπόν εμποδίζεις αυτόν που διαπρέπει εν Χριστώ; «Ναι», λέει, «διότι δεν μας ακολουθεί». Και τι πειράζει, εάν δεν έχει συγκαταλεχθεί μεταξύ των αγίων αποστόλων εκείνος που στεφανώνεται από τη χάρη του Χριστού; Πάρα πολλές είναι οι διαφορές των χαρισμάτων που προέρχονται από τον Χριστό. Και αυτό το διδάσκει ο μακάριος Παύλος λέγοντας ότι σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης, σε άλλον πίστη, και σε έτερον χαρίσματα ιαμάτων. Τι σημαίνει λοιπόν το «Δεν συμπορεύεται μαζί μας»; Ο Σωτήρας έδωσε στους αγίους αποστόλους εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν και να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε αδυναμία μέσα στον λαό· και πράγματι ενήργησαν. Επέστρεψαν λοιπόν χαίροντες και λέγοντας: «Κύριε, και τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εμάς στο όνομά σου». Νόμισαν, επομένως, ότι σε κανέναν άλλον, παρά μόνο σε αυτούς επιτρεπόταν να φέρουν το αξίωμα που τους δόθηκε. Γι' αυτό προσέρχονται ζητώντας να μάθουν, εάν επιτρέπεται και σε άλλον να πράττει κάτι τέτοιο. Έχουμε κάτι παρόμοιο και στα αρχαιότερα κείμενα των Γραφών.

Γνωρίζοντας αυτό και ο μακάριος Παύλος, στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή λέει: «Διότι σε άλλον μεν μέσω του Πνεύματος δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε πίστη στο ίδιο Πνεύμα.» Βλέπεις πώς στον κατάλογο των πνευματικών χαρισμάτων τοποθέτησε και την πίστη;

Άλλο. Στα ασώματα το μεγαλύτερο και το μικρότερο δεν κρίνονται με βάση το μέγεθος, διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των σωμάτων, αλλά αξιολογούνται μόνο εννοιολογικά. Ας αποτελέσει παράδειγμα των όσων λέγονται το χωρίο του Παύλου: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας από το Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων», και, αφού παραθέτει πολλά άλλα εκτός από αυτά, προσθέτει: «Όλα αυτά δε τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Έπειτα πάλι λέει: «Να επιδιώκετε τα μεγαλύτερα χαρίσματα». Άραγε λοιπόν, θα πουν ότι το Πνεύμα διαφέρει από τον εαυτό του, ή ότι δεν είναι όμοιο με τον εαυτό του ως προς την ουσία, επειδή φαίνεται μικρό στα μικρά και μεγαλύτερο στα μεγαλύτερα, εκπληρώνοντας τη δεκτικότητα αυτών που τα λαμβάνουν; Αλλά νομίζω πως κανείς δεν θα έφτανε σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να τολμήσει να πει κάτι τέτοιο. Επομένως, εφόσον η ασώματη φύση δεν επιδέχεται αφ' εαυτής και δι' εαυτήν το μεγαλύτερο και το μικρότερο, όταν ο Χριστός λέει ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος από αυτόν, ο λόγος θα αρμόζει και πάλι στην ανθρώπινη φύση του, και δεν αποτελεί κατηγόρημα της θείας ουσίας του, ωσάν αυτή να βρίσκεται σε κατώτερη μοίρα σε σχέση με Εκείνον που τον γέννησε.

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παύλος, αποδίδοντας τις διανομές των θείων χαρισμάτων στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, γράφει πάλι: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται διαμέσου του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων με το ένα Πνεύμα, σε άλλον δε ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον δε προφητεία, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον δε ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ιδιαιτέρως στον καθένα καθώς θέλει». Αλλά επειδή γνωρίζει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, στην ίδια Επιστολή λέει πάλι: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, είδη γλωσσών». Γιατί, λοιπόν, αμφιβάλλουν εάν το Πνεύμα είναι κατά την ουσία του Θεός εκείνοι που είναι πανέτοιμοι μόνο να δυσφημούν, εφόσον αφενός ο Παύλος έχει διακηρύξει σαφέστατα ότι το Πνεύμα είναι αυτό που μοιράζει καθώς το ίδιο θέλει τα είδη των θείων χαρισμάτων, και αφετέρου πάλι λέει ότι είναι Θεός αυτός που χορηγεί στις Εκκλησίες τέτοια χαρίσματα στους αξίους; Και πώς δεν είναι άτοπο, εκείνοι που θέλουν να φρονούν ορθά, να μην προσέχουν τα λόγια του Παύλου, αλλά τις ανοησίες των άλλων; Θεός λοιπόν είναι το Πνεύμα, έστω κι αν δεν το θέλουν οι αμαθείς.

Προστάζει επίσης να αποβάλλει ο ιερουργός την επιθυμία για την κληρονομιά των άλλων, διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το «να μην πάρει ο ηγέτης από την κληρονομιά του λαού του». Άραγε σου ήταν αρκετός ο λόγος για την αποσαφήνιση του ζητήματος; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Ας προχωρήσουμε λοιπόν στην πνευματική εξέταση· διότι τα όσα αναφέρονται στον νόμο είναι τύποι, και η μορφή της αλήθειας έχει εγχαραχθεί μέσα στις σκιές. ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επομένως, κληρονομιές ασφαλείς και μόνιμες είναι εκείνες που περνούν από τους πατέρες στα τέκνα, ενώ εκείνες που απορρίπτονται και επιστρέφονται πίσω είναι εκείνες από τους κυρίους προς τους δούλους· διότι αυτό είπε η ιερή Γραφή. ΠΑΛΛ. Κατανοώ. ΚΥΡ. Ένας δε είναι ο δάσκαλος ημών που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, ο Χριστός, ο οποίος έχει δική Του κληρονομιά, την κληρονομιά του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε, όταν απηύθυνε τα λόγια Του προς Αυτόν με τη μορφή προσευχής, ότι «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ότι, αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, και έδωσε δώρα στους ανθρώπους· διότι άλλους μεν τους έθεσε στην Εκκλησία πρώτον ως αποστόλους, δεύτερον ως προφήτες, τρίτον ως διδασκάλους, και σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα παρόμοια με αυτά. Και με μία λέξη, με τα δικά Του αγαθά τρέφει πλουσιοπάροχα τις ψυχές εκείνων που Τον αγαπούν.

Ένα δεύτερο είδος πίστης είναι αυτό που δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων. Αυτή, λοιπόν, η πίστη που δωρίζεται κατά χάρη από το Πνεύμα, δεν είναι μόνο δογματική, αλλά και ικανή να ενεργεί πράγματα που υπερβαίνουν τον άνθρωπο. Διότι όποιος έχει αυτή την πίστη, θα πει σε τούτο το βουνό, Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί.

Έτσι και το Άγιο Πνεύμα, όντας ένα και μονοειδές και αδιαίρετο, μοιράζει τη χάρη στον καθένα όπως θέλει. Και όπως το ξερό ξύλο, όταν ποτιστεί με νερό, βγάζει βλαστούς, έτσι και η ψυχή που βρίσκεται σε αμαρτίες, όταν αξιωθεί του Αγίου Πνεύματος μέσω της μετάνοιας, φέρει βότρυες δικαιοσύνης. Ενώ είναι μονοειδές, ενεργεί πολλές αρετές με το νεύμα του Θεού και στο όνομα του Χριστού. Ενός, δηλαδή, χρησιμοποιεί τη γλώσσα για σοφία, άλλου φωτίζει την ψυχή για προφητεία, σε άλλον δίνει δύναμη να διώχνει δαίμονες, σε άλλον δίνει την ικανότητα να ερμηνεύει τις θείες Γραφές. Άλλου ενισχύει τη σωφροσύνη, άλλον διδάσκει τα περί ελεημοσύνης, άλλον διδάσκει να νηστεύει και να ασκείται, άλλον διδάσκει να περιφρονεί τα πράγματα του σώματος, άλλον ετοιμάζει για μαρτύριο, ενεργώντας άλλα σε άλλους, ενώ το ίδιο δεν είναι διαφορετικό από τον εαυτό του. Καθώς έχει γραφτεί: Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον όλων. Διότι στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη στο ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων στο ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε έτερον είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, μοιράζοντας ξεχωριστά στον καθένα όπως θέλει.

Κατήχηση δέκατη έβδομη προς τους φωτιζομένους, η οποία συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα. Τα υπόλοιπα περί του Αγίου Πνεύματος. Και ανάγνωσμα από την Πρώτη Επιστολή προς Κορινθίους: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας», και τα εξής. Στην προηγούμενη από αυτήν κατήχηση, παραθέσαμε στις ακοές της αγάπης σας, κατά το δυνατόν, ένα μικρό μέρος των μαρτυριών περί του Αγίου Πνεύματος, στο παρόν δε, συν Θεώ, θα θίξουμε και πάλι, κατά το εφικτό, τις υπόλοιπες μαρτυρίες από την Καινή Διαθήκη. Τότε μεν συγκρατήσαμε την προθυμία μας για το σύμμετρο της ακρόασης (διότι ο λόγος περί του Αγίου Πνεύματος είναι ακόρεστος), τώρα δε θα αναφέρουμε και πάλι ένα μικρό μέρος από τα υπόλοιπα (διότι και τώρα ομολογούμε με ευγνωμοσύνη ότι η δική μας αδυναμία καλύπτεται από το πλήθος των γεγραμμένων), χωρίς να χρησιμοποιήσουμε ούτε σήμερα ανθρώπινα σοφίσματα (διότι είναι ασύμφορο), αλλά υπενθυμίζοντας μόνο όσα προέρχονται από τις Θείες Γραφές (πράγμα που είναι το ασφαλέστερο, σύμφωνα με τον μακάριο απόστολο Παύλο, ο οποίος λέγει: «τα οποία και λαλούμε, όχι με διδακτούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά με διδακτούς από το Πνεύμα, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά»), και πράττοντας παρόμοια με τους οδοιπόρους ή τους ναυτιλλομένους, οι οποίοι, ενώ έχουν έναν σκοπό σε ένα πολύ μεγάλο ταξίδι, μεν σπεύδουν με προθυμία, αλλά εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας συνηθίζουν να σταθμεύουν σε διάφορες πόλεις ή λιμάνια.

Ονομάζεται λοιπόν «πνεύμα» σύμφωνα με αυτό που μόλις αναγνώστηκε, «διότι σε άλλον δίνεται μέσω του πνεύματος λόγος σοφίας». Ονομάζεται επίσης «πνεύμα αληθείας», όπως λέει ο Σωτήρας, «όταν δε έλθει εκείνος, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «παράκλητος», καθώς έχει πει, «διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το ότι δε είναι ένα και το αυτό, το οποίο ονομάζεται με διάφορες προσηγορίες, αποδεικνύεται σαφώς από αυτά. Διότι, σχετικά με το ότι το άγιο πνεύμα και ο παράκλητος είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «ο δε παράκλητος, το πνεύμα το άγιο». Σχετικά δε με το ότι ο παράκλητος και το πνεύμα της αληθείας είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «και άλλον παράκλητο θα δώσω σε εσάς, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθείας». Και πάλι «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «πνεύμα Θεού», όπως έχει γραφτεί: «και είδα το πνεύμα του Θεού να καταβαίνει», και πάλι, «διότι όσοι άγονται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Ονομάζεται και «πνεύμα Πατρός», καθώς λέει ο Σωτήρας: «διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας». Και πάλι ο Παύλος: «για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής, «για να σας δώσει να κραταιωθείτε διά του πνεύματός του».

Κατήχηση περί του Αγίου Πνεύματος και τα λοιπά. Και ανάγνωσμα από την Α΄ προς Κορινθίους: «διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας» και τα εξής. Κατήχηση περί της καθολικής Εκκλησίας, και περί αναστάσεως νεκρών, και περί ζωής αιωνίου, και περί άλλων κατηχήσεων και επίλογος περί σωφροσύνης. Και ανάγνωσμα από τον Ιεζεκιήλ: «και ήλθε επάνω μου χέρι Κυρίου και με εξήγαγε εν Πνεύματι» και τα εξής.

Γι' αυτό ο απόστολος μαρτυρεί ότι σε άλλον δίνεται σοφία και σε άλλον γνώση σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα. Διότι η μεν γνώση ενώνει τον άνθρωπο με τον Θεό μέσω της εμπειρίας, χωρίς να κινεί την ψυχή σε συλλογισμούς για τα πράγματα. Γι' αυτό και μερικοί από εκείνους που ζουν φιλοσοφημένα τον μοναχικό βίο φωτίζονται από αυτήν βιωματικά, αλλά δεν φτάνουν στο να εκφέρουν θείους λόγους. Η σοφία όμως, εάν δοθεί σε κάποιον μαζί με τη γνώση με φόβο Θεού –πράγμα σπάνιο–, φανερώνει τις ίδιες τις ενέργειες της γνώσης, επειδή η μεν συνηθίζει να φωτίζει με την ενέργεια, η δε με τον λόγο. Αλλά την μεν γνώση φέρνει η προσευχή και η πολλή ησυχία με παντελή αμεριμνησία, την δε σοφία η απαλλαγμένη από κενοδοξία μελέτη των λογίων του Πνεύματος και πρώτα απ' όλα η χάρη του Θεού που τα δωρίζει. 10. Όταν το θυμοειδές της ψυχής κινείται κατά των παθών, πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι είναι καιρός σιωπής, διότι είναι ώρα πάλης. Όταν όμως δει κάποιος εκείνη την ακαταστασία να έχει έλθει σε γαλήνη είτε μέσω της προσευχής είτε μέσω της ελεημοσύνης, ας κινηθεί από τον έρωτα για τα θεία λόγια, διασφαλίζοντας τα φτερά του νου με τον δεσμό της ταπεινοφροσύνης. Διότι, εάν κάποιος δεν ταπεινώσει υπερβολικά τον εαυτό του με την εκμηδένιση, δεν μπορεί να συζητά για τη μεγαλωσύνη του Θεού. 11. Ο πνευματικός λόγος διατηρεί πάντοτε την ψυχή απαλλαγμένη από κενοδοξία, διότι, ευεργετώντας όλα τα μέρη της με την αίσθηση του φωτός, την κάνει να μην έχει ανάγκη την τιμή των ανθρώπων. Γι' αυτό και διαφυλάττει πάντοτε τη διάνοια απαλλαγμένη από φαντασίες, καθώς την αλλοιώνει ολόκληρη προς την αγάπη του Θεού.

Διότι δεν συμβαίνει να δίνονται ολοκληρωτικά και τα δύο χαρίσματα στον καθένα, ώστε, καθώς και οι δύο θαυμάζουν αυτό στο οποίο ο καθένας υπερέχει έναντι του άλλου, να πλεονάζει σε αυτούς η ταπεινοφροσύνη μαζί με τον ζήλο της δικαιοσύνης. Γι' αυτό ο απόστολος λέει: «Στον έναν, πράγματι, δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα». 73. Όταν η ψυχή βρίσκεται σε αφθονία των φυσικών της καρπών, ψάλλει πιο μεγαλόφωνα και θέλει περισσότερο να προσεύχεται με δυνατή φωνή. Όταν όμως ενεργείται από το Άγιο Πνεύμα, με κάθε άνεση και γλυκύτητα ψάλλει και προσεύχεται μόνο μέσα στην καρδιά.

Πες μου, αγαπητέ —διότι σε αποκαλώ αγαπητό, επειδή δεν μισώ κανέναν παρά μόνο τον διάβολο και τα έργα του διαβόλου και την κακοπιστία· για σένα όμως εύχομαι να έλθεις στην αλήθεια του Θεού και να μην απωλέσεις τον εαυτό σου μέσω της βλασφημίας προς τον Θεό. Διότι τα λόγια του αγίου Θεού είναι βαθιά, και μέσω του Αγίου Πνεύματος δίνεται η γνώση δια των χαρισμάτων. «Διότι σε άλλον μεν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος διδασκαλίας» και τα εξής, και «το ίδιο αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα όπως θέλει», για να σου δείξει και την αυθεντία του Αγίου Πνεύματος. Αφού λοιπόν το ίδιο το Πνεύμα δίνει σε όλους τα χαρίσματα όπως θέλει, τότε παρακάλεσε τον Πατέρα να σου αποκαλύψει τον Υιό, και παρακάλεσε τον Υιό να σου αποκαλύψει τον Πατέρα, και πάλι παρακάλεσε τον Πατέρα να σου δώσει τον Υιό και να σου αποκαλύψει το Άγιο Πνεύμα και να σε αξιώσει να το έχεις μέσα σου, ώστε, αφού σου δοθεί το Άγιο Πνεύμα, να σου αποκαλύψει όλη τη γνώση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, για να μάθεις ότι στον Υιό δεν υπάρχει καμία άγνοια ούτε στο Άγιο Πνεύμα. Διότι, εάν και οι άγγελοι υπολείπονται της ανώτερης εξουσίας και γνώσης, μη γένοιτο να υπολείπεται ο Υιός του Θεού και το Άγιό Του Πνεύμα.

Το έλεγε δε αυτό όντας εν Αγίω Πνεύματι· διότι δεν το είπε για να εξαλειφθεί η Τριάδα. Άλλωστε, ο ίδιος ο Κύριος λέει σαφώς: «Αφού πορευθείτε, να βαπτίσετε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Ένα δε είναι το Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα όπως θέλει, προς το συμφέρον». Ιδού λοιπόν ο Πατήρ, ιδού ο Υιός, ιδού το Άγιο Πνεύμα· και πουθενά δεν αναφέρει για τον Μελχισεδέκ ότι χορηγείται μεταξύ των χαρισμάτων ούτε μεταξύ των υψωμάτων. Και μάταια διαλαλούνται από αυτούς τα ψευδή και επινοημένα προσκόμματα, τα οποία δεν προέρχονται σε αυτούς από την αλήθεια, αλλά από αυτό το ίδιο το σφύριγμα του δράκοντα, με το οποίο μπόρεσε να εξαπατήσει και να παραπλανήσει κάθε αίρεση.

Προκειμένου δε για το σιτάρι και το κριθάρι, καθώς και για τα παρόμοια με αυτά, φέρνει πάνω τους τους τροχούς της άμαξας, οι οποίοι είναι σιδερένιοι και κοφτεροί, ικανοί να κόβουν με δύναμη και να αποκόπτουν τα περιττά μέρη του σιταριού. Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν και ο γεωργός των ψυχών, ο Λόγος του Θεού, κατά τον κατάλληλο καιρό επιθυμεί να οργώνονται οι ψυχές των ανθρώπων μέσω της λογικής διδασκαλίας, η οποία διασχίζει και ανατέμνει τους λογισμούς που κρύβονται στο βάθος με το άροτρο του λόγου. Γι' αυτό προστάζει λέγοντας: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέους αγρούς και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Και όταν εξομαλυνθεί τρόπον τινά το πρόσωπο της ψυχής, εφόσον αφαιρεθεί κάθε κακία που παλαιότερα είχε φυτρώσει σε αυτήν δίκην ακανθών, τότε καταλλήλως, ανάλογα με τη διαφορά εκείνων που υποδέχονται τον σπόρο, καταβάλλονται τα σπέρματα· σε άλλους μεν κάποια πιο ασθενή και μικρά, που αντιστοιχούν σε μελάνθιο και κύμινο, σε άλλους δε σπουδαιότερα και αναγκαία, που παρομοιάζονται με σιτάρι και κριθάρι, κεχρί και ζέα, λόγω της πολλής και διαφορετικής δύναμης που υπάρχει και σε αυτά: «διότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, και σε άλλον μεν μέσω του Πνεύματος δίδονται» αυτά, σε άλλον δε άλλα, και σε άλλον πάλι εκείνα που του αρμόζουν. Και όταν φθάσει «ο καιρός του θερισμού» –και «θερισμός είναι η συντέλεια του κόσμου», όπως δίδαξε ο Σωτήρας– τότε θα ζητηθεί από τον καθένα να αποδώσει τον καρπό, αναλόγως με τα σπέρματα που έλαβε.

Εάν δε η Εκκλησία Του είναι οίκος Θεού, σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου: «Για να γνωρίζεις πώς πρέπει να αναστρέφεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αληθείας»· ευλόγως λέγουν ότι: Ο μεν μακάριος έχει ήδη τύχει της δικής σου εκλογής· εμείς δε, που δεν είμαστε ακόμη τέτοιοι, αλλά είμαστε ακόμη ενδεδυμένοι το σώμα, χαιρόμαστε να απολαμβάνουμε ήδη από τώρα τα αγαθά που βρίσκονται στον οίκο σου, δηλαδή τους θείους λόγους και τα διδάγματα της σοφίας, καθώς και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, με τα οποία είναι κεκοσμημένος ο οίκος του Θεού· «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον δε διάφορα είδη γλωσσών», και όσα άλλα απαρίθμησε ο θείος Απόστολος.

Και σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσεως, και σε άλλον πίστη, και τα λοιπά· τα οποία, όντας εξαίρετα χαρίσματα του Θεού, αστράφτουν και καταλάμπουν την Εκκλησία του. Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.

Διότι, πριν από αυτήν τη δύναμη, δεν ήθελε να κηρύττουν στα έθνη, αλλά να περιμένουν και να προσδοκούν να μετάσχουν σε αυτήν εξ ύψους. Αυτό το χάρισμα δίδασκε και ο Απόστολος, ξεχωρίζοντάς το ιδιαιτέρως από τις υπόλοιπες ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας: «Σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων». Και η προφητεία αναφέρει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Όταν ακόμη δεν είχαν μετάσχει σε αυτήν τη δύναμη, όλοι τον αρνήθηκαν και σκανδαλίστηκαν κατά τον καιρό του πάθους· όταν όμως μετέσχαν σε αυτήν, όλοι διέπρεψαν με τα μαρτύρια και τις ομολογίες τους υπέρ του Χριστού. Διότι ο Κύριος, ανακαινίζοντας τον άνθρωπο και αποδίδοντάς του πάλι τη χάρη από το εμφύσημα του Θεού την οποία είχε απολέσει, εμφύσησε στα πρόσωπα των μαθητών λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Ιʹ. Ο δε Ευσέβιος ο Παμφίλου στην προς Μαρίνον επιστολή του εξηγεί το προκείμενο ως εξής: ότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων σύμφωνα με τον Απόστολο, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο. Και πάλι: στον καθένα δίνεται η φανέρωση προς το συμφέρον. «Διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών· όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως θέλει».

Και δεύτερη και τρίτη και πολλές φορές, όπως είπα, το κάνει αυτό, αγνοώντας ότι «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων» αν και είναι το «ίδιο Πνεύμα», και σε άλλον μεν «δίνεται λόγος σοφίας» κατά τον απόστολο, «σε άλλον λόγος γνώσης κατά το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία». Γι' αυτόν τον λόγο για τον Σολομώντα μαρτυρείται μεν ότι έλαβε το χάρισμα της σοφίας, «διότι έδωσε ο Κύριος στον Σολομώντα σοφία», όπως αναφέρει η Γραφή, «και έγινε σοφότερος από όλους τους ανθρώπους»· ωστόσο, ούτε προφητικό βίο διήγαγε, ούτε τον χαρακτήρα της προφητείας, που αναγνωρίζεται από το «τάδε λέγει Κύριος» και τα παρόμοια, φανερώνει μέσα από τους δικούς του λόγους. Αυτός όμως, χωρίς να διακρίνει τίποτα από αυτά, σαν να κάνει κάποια χάρη στον άνδρα, τον ονομάζει προφήτη, μη κατανοώντας ότι οι προφήτες «περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι». Λέει μάλιστα ότι και οι Παροιμίες του είναι προφητεία, παρόλο που η Θεία Γραφή δεν το διδάσκει πουθενά αυτό, και ενώ ο ίδιος ο σοφότατος [Σολομών], με τη συνέργεια του θείου Πνεύματος, έδωσε σε αυτό μεν το βιβλίο το όνομα ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ, στο άλλο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ και στο τρίτο ΑΣΜΑΤΑ ΑΣΜΑΤΩΝ, θέτοντας αυτές τις προσηγορίες όχι χωρίς τη θεία έμπνευση ούτε με ανθρώπινο λογισμό.

Γι' αυτό τον λόγο, μόνο στην αγία και τρισμακάρια Τριάδα έχει συμπεριληφθεί τούτο, αφού ο Σωτήρας δεν διέταξε τους αποστόλους του να παραδίδουν το μυστήριο της αναγέννησης σε όλους όσοι από τα έθνη πιστεύουν σε αυτόν με άλλον τρόπο, παρά «βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Με τον Πατέρα αφενός να έχει την πρωταρχική εξουσία και να δωρίζει τη χάρη, τον Υιό αφετέρου να τη διακονεί (διότι «η χάρη και η αλήθεια ήλθε διά του Ιησού Χριστού»), και το Άγιο Πνεύμα, δηλαδή τον Παράκλητο, να είναι το ίδιο που χορηγείται σύμφωνα με τις διαιρέσεις των χαρισμάτων που υπάρχουν σε αυτό, «διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη με το ίδιο Πνεύμα» και ομοίως τα όσα απαριθμούνται μαζί με αυτά. Το Άγιο Πνεύμα, λοιπόν, από τη φύση του ενοικεί μόνο στους αγίους, χορηγούμενο μέσω του Υιού σε όσους κρίνει ο Πατέρας. Και αυτό θα ήταν το έργο του, το να αγιάζει τους πάντες, στους οποίους μεταδίδει ένα ή και περισσότερα από τα χαρίσματα που βρίσκονται σε αυτό, ώστε και οι προφήτες και οι απόστολοι και κάθε θεοφιλής ψυχή, όπως είναι φυσικό και οι ανώτερες και θείες δυνάμεις, να μετέχουν στην αγιότητα που πηγάζει από αυτό.

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Διότι, εάν η ζωοποιός δύναμη αποδεικνύεται ότι υπάρχει στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου, εάν το άφθαρτο και το άτρεπτο και το ανεπίδεκτο κάθε κακού, εάν το αγαθό και το ευθές και το ηγεμονικό και εκείνο που ενεργεί τα πάντα εν πάσι όπως βούλεται, εάν όλα αυτά τα ιδιώματα διαπιστώνονται ομοίως και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, πώς είναι δυνατόν, εξαιτίας της ταυτότητας που υπάρχει σε αυτά, να εννοήσει κανείς το ετερογενές; Επομένως, το ότι δεν πρέπει να θεωρούμε καμία σχέση αδελφότητας όσον αφορά τον Μονογενή, το αποδέχεται ο λόγος της ευσέβειας· το να μην είναι όμως το Πνεύμα ομογενές με τον Υιό, το ευθές με το ευθές, το αγαθό με το αγαθό, το ζωοποιό με το ζωοποιό, αυτό έχει αποδειχθεί σαφώς από τη λογική ακολουθία ότι αποτελεί αιρετική κακουργία. Σε τι λοιπόν μειώνεται η μεγαλειότητα του Πνεύματος εξαιτίας αυτών; Διότι δεν υπάρχει τίποτα από τα θεοπρεπή νοήματα που να μπορεί να προκαλέσει πλεονασμό ή υποβιβασμό· και εφόσον όλα αυτά αποδίδονται εξίσου και στον Υιό και στο Πνεύμα από την Αγία Γραφή, δεν θα μπορούσε κανείς να πει σε τι ακριβώς βλέπει την ανισότητα. Αντιθέτως, προβάλλει την ασέβεια κατά του Αγίου Πνεύματος γυμνή και αστήρικτη και χωρίς να βασίζεται σε καμία λογική ακολουθία. «Ούτε βέβαια κατατάσσεται μαζί με κανένα άλλο», λέει, «διότι έχει υπερβεί όλα τα δημιουργήματα που έγιναν μέσω του Υιού, ως προς τη γένεση, τη φύση, τη δόξα και τη γνώση, ως το πρώτο και κράτιστο, το μέγιστο και κάλλιστο έργο του Μονογενούς».

Επειδή, λοιπόν, είτε ο λόγος της σοφίας, είτε ο λόγος της γνώσεως, είτε η πίστη, είτε η αντίληψη, είτε η κυβέρνηση, είτε οτιδήποτε άλλο από όσα μας σώζουν έχει καταγραφεί στις Γραφές, όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ιδιαιτέρως στον καθένα όπως ακριβώς βούλεται· για τον λόγο αυτό, δεν απορρίπτουμε τον λόγο του Ευνόμιου, ο οποίος λέει ότι το Πνεύμα συνεργεί με τους πιστούς προς κατανόηση και θεωρία όσων έχουν διαταχθεί από αυτό το ίδιο το Πνεύμα, επειδή όλα τα αγαθά διδάγματα έχουν διαταχθεί σε εμάς από Αυτό. «Αντηχώντας», λέει, «σε εκείνους που προσεύχονται». Το να προσπαθήσει κανείς με σπουδή να ανασκευάσει το νόημα αυτού του ρητού θα ήταν μωρό, εφόσον εξ αρχής είναι εξίσου προφανές σε όλους το γελοίο και το ανόητο αυτής της φράσης. Διότι ποιος είναι τόσο παράφρων και εκτός εαυτού, ώστε να περιμένει να μάθει από εμάς ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κουδούνι ή άδειο πιθάρι, ώστε να αντηχεί και να δονείται δεχόμενο ως χτύπημα τη φωνή εκείνου που προσεύχεται; «Οδηγώντας», λέει, «προς το συμφέρον». Αυτό το πράττει παρομοίως τόσο ο Πατέρας όσο και ο Υιός. Διότι «καθοδηγεί ως πρόβατο τον Ιωσήφ», και οδήγησε σαν πρόβατα τον λαό Του, και «το Πνεύμα το αγαθό μας οδηγεί σε ευθεία γη». «Κραταιώνοντας (ενισχύοντας)», λέει, «προς την ευσέβεια». Ο Δαβίδ λέει ότι αποτελεί έργο του Θεού το να κραταιώνει τον άνθρωπο στην ευσέβεια· διότι «Εσύ είσαι η κραταίωση και η καταφυγή μου», λέει ο προφήτης, και «ο Κύριος είναι το κραταίωμα του λαού Του», και «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό Του».