Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:8

Διότι αφενός δεν είναι απλώς ένα αλλά καθ' υπεροχήν, ως ον που βρίσκεται πάνω από το ένα και ορίζει το ίδιο το ένα. Αφετέρου δε είναι και ως διαιρούμενος· διότι ο ένας Θεός διαιρείται σε τρεις τέλειες υποστάσεις· διότι ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι διακεκριμένα πρόσωπα της μίας θεότητας, χωρίς να εισάγεται σε αυτά καμία αντιστροφή ή απολύτως καμία κοινότητα. Είναι δε επιπλέον, εκτός αυτού, διακεκριμένη και η όμοια με εμάς τέλεια και αναλλοίωτη ύπαρξη του Ιησού. Αυτός λοιπόν ο ένας Θεός, που προσκυνείται σε τρεις υποστάσεις και μία ουσία, διαιρείται αμερώς και αμερίστως και σε διάφορες ενέργειες· «διότι ο Θεός λέγεται ότι πληθύνεται», σύμφωνα με τον θείο Μάξιμο, «πολλαπλασιαζόμενος με προνοητικές προόδους μέσω του θελήματός Του για την παραγωγή του καθενός από τα όντα». Και σύμφωνα με τον απόστολο, «σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας διά του Πνεύματος, σε άλλον δε λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, και σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων με το ίδιο Πνεύμα».

Ακόμη, σύμφωνα με αυτούς που νομίζουν ότι καθένας από τους μετέχοντες μετέχει σε όλα τα του Θεού, επειδή Εκείνος είναι αμερής, κανείς από όσους έχουν γίνει μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος δεν θα λάβει ένα ή δύο χαρίσματα του Πνεύματος, αλλά δεν θα στερείται κανένα, έχοντάς τα όλα, εφόσον μετέχει σε ολόκληρο το Πνεύμα. Πώς λοιπόν λέει ο Παύλος: «στον έναν μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων»; Και πάλι: «Μήπως είναι όλοι απόστολοι; Μήπως είναι όλοι προφήτες; Μήπως όλοι μιλούν γλώσσες; Μήπως όλοι διερμηνεύουν;»

ΘΕΟΦ. Επομένως, εάν πράγματι μετέχουμε στην ουσία του Θεού, είτε μετέχει κανείς σε ολόκληρη είτε σε ένα μέρος της, θα είναι παντοδύναμος· και έτσι το καθένα από τα όντα θα είναι παντοδύναμο, πράγμα που ούτε όλοι μαζί δεν διαθέτουμε, ακόμη κι αν συμπεριλάβεις ολόκληρη την κτίση. Αποδεικνύοντας αυτό το γεγονός περίτρανα ο Παύλος, ακόμη και σε όσους έχουν αξιωθεί τα θεοποιά χαρίσματα του Πνεύματος, μαρτυρεί ότι δεν ανήκουν όλα τα χαρίσματα του Πνεύματος στον καθένα, αλλά «στον έναν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας, στον άλλον λόγος γνώσης, και σε άλλον κάτι άλλο σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα». Ο δε πατήρ Χρυσόστομος, προλαμβάνοντας και ανατρέποντας φανερά από εδώ την πλάνη του Βαρλαάμ και του Ακινδύνου, αναφέρει: «κανένας δεν τα έχει όλα, ώστε να μη νομίσει ότι η χάρη είναι φύση».

Ακόμη και το ελάχιστο μέρος της ουσίας κατέχει όλες τις δυνάμεις της. Όπως ακριβώς και ο σπινθήρας είναι λαμπρός και φωτιστικός, διαχωριστικός και καυστικός για όσα τον πλησιάζουν, αυτοκίνητος εκ φύσεως και με ανοδική φορά, και γενικά έχει όσα ακριβώς και το πυρ, του οποίου αποτελεί μόριο. Επίσης, η σταγόνα έχει όλα όσα έχει και το ύδωρ, του οποίου αποτελεί σταγόνα. Και ο βώλος κατέχει όσα και το μέταλλο, του οποίου αποτελεί απόσπασμα. Επομένως, εάν μετέχαμε σε εκείνη την ανέκφαντη ουσία του Θεού, είτε κάποιος μετείχε σε ολόκληρη είτε σε ένα μόριό της, θα ήταν παντοδύναμος, και έτσι καθένα από τα όντα θα ήταν παντοδύναμο. Πράγμα που δεν το έχουμε ούτε όλοι μαζί, ακόμη και αν συμπεριλάβεις ολόκληρη την κτίση. Δείχνοντας το αυτό ο Παύλος, μαρτυρεί περίτρανα ότι ακόμη και σε αυτούς που αξιώθηκαν τα θεοποιά χαρίσματα του Πνεύματος δεν υπάρχουν όλα τα χαρίσματα του Πνεύματος στον καθένα. Αλλά στον έναν, λέει, δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, και σε άλλον κάτι άλλο μέσω του ίδιου Πνεύματος. Ο δε πατέρας Χρυσόστομος, αναχαιτίζοντας προκαταβολικά και με σαφήνεια την πλάνη του Βαρλαάμ και του Ακινδύνου, αναφέρει ότι κανένας δεν τα έχει όλα, προκειμένου να μην νομίσει ότι η χάρη είναι φύση.

Γι' αυτό και ο Χρυσόστομος, πραγματευόμενος τέτοια θέματα, λέει: «αναλογίσου και εκείνο, πως έστω κι αν μειονεκτείς στο μέτρο του χαρίσματος που σου δόθηκε, με το να αξιωθείς να λάβεις από την ίδια πηγή από την οποία έλαβε και εκείνος που πήρε τα περισσότερα, έχεις την ίδια τιμή». Και πάλι, όταν ο Απόστολος προσθέτει, «διότι στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα», ο Χρυσόστομος λέει: «βλέπεις πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας 'στο ίδιο Πνεύμα' και 'σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα';».

Απέδειξε, λοιπόν, ο λόγος προηγουμένως και ο απόστολος συμμαρτύρησε, ότι από όσα δεν ακολουθούν τη φυσική τάξη, όσα δηλαδή υπάρχουν σε αυτούς που ζουν κατά Θεόν και μέσω αυτών επιτελούνται, από τα οποία αν κάποιος κατέχει ένα ή περισσότερα, είναι και ονομάζεται πνευματικός, επειδή ενεργείται και κινείται από το θείο Πνεύμα, αυτά είναι τα πνευματικά χαρίσματα. Από αυτά, άλλα συνίστανται σε λόγια και άλλα σε έργα. Στα λόγια ανήκουν τα γένη των γλωσσών και οι ερμηνείες τους, όπως είναι από μόνο του ολοφάνερο, καθώς και ο λόγος της σοφίας και ο λόγος της γνώσης, όπως και ο ίδιος ο απόστολος συνοπτικά μας τα φανέρωσε παρουσιάζοντάς τα, ενώ στα έργα και στις πράξεις ανήκουν τα ενεργήματα των δυνάμεων, τα χαρίσματα των ιαμάτων και η πίστη που μπορεί να μετακινεί ακόμη και όρη.

Οι Λατίνοι, όμως, με παραλογισμό κατανοούν και δογματίζουν ενάντια σε εκείνον· διότι δεν αντιλαμβάνονται ότι αυτά τα χαρίσματα και οι ενέργειες, μέσω των οποίων χορηγείται δια του Υιού το Άγιο Πνεύμα, δεν δίνονται μόνο από τον Υιό, αλλά και από τον ίδιο τον ύψιστο Πατέρα. «Διότι κάθε τέλειο δώρημα», λέει, «είναι άνωθεν, προερχόμενο από τον Πατέρα των φώτων». Και τι είναι τελειότερο από την εξουσία να συγχωρούνται και να κρατούνται οι αμαρτίες; Και δεν προέρχεται μόνο από τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά και δια μέσου του και από το ίδιο το Άγιο Πνεύμα· «διότι θα εκχέω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα», είπε ο Θεός δια του προφήτη Ιωήλ. Μέρος αυτής της έκχυσης είναι ασφαλώς και το Πνεύμα που δόθηκε στους μαθητές από τον Χριστό με το εμφύσημα· και «στον μεν έναν», λέει, «δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, στον δε άλλο λόγος γνώσης», και όλα όσα στη συνέχεια έχουν απαριθμηθεί από το εκλεκτό «σκεύος» των χαρισμάτων, τον Παύλο, ο οποίος αξιώθηκε και την υπερβολή των αποκαλύψεων μέσω του Πνεύματος. Γι' αυτό και λέει: «Σε εμάς δε τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός Του», όχι μόνο τα όσα ήταν άγνωστα στους ξακουστούς για την αρετή και την ευσέβειά τους πατέρες, αλλά και εκείνα που υπερβαίνουν και την ίδια τη γνώση των αγγέλων. «Και αυτά τα γνωρίζουμε», λέει ο θεολογικότατος από τους αποστόλους Ιωάννης, «από το Πνεύμα το οποίο λάβαμε από Αυτόν».

Άραγε, λοιπόν, θα πεις ότι ο Υιός έχει γεννηθεί προ αιώνων από τον Πατέρα και από το Πνεύμα, εξαιτίας αυτής της χρονικής γέννησης; Εσύ ίσως, που πορίζεσαι τη γνώση περί του Θεού με λογικές μεθόδους και, όπως ο ίδιος λες, στοχάζεσαι τα προαιώνια όντα ξεκινώντας από εκείνα που έγιναν αργότερα· αλλά θα μας έφερνες και ως αξιολογότατο μάρτυρα τον ίδιο τον Υιό, ο οποίος λέει μέσω του προφήτη: «Ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του»· διότι και αυτό είναι δικό σου γνώρισμα, το να θεωρείς ότι η αποστολή και ο τρόπος υπάρξεως είναι το ίδιο πράγμα. Επιπλέον, θα χρησιμοποιήσεις και θα παρερμηνεύσεις τον λόγο του μεγάλου Παύλου, και αυτό είτε εκούσια και από κακοβουλία, είτε από άγνοια και χωρίς να το ομολογείς. «Διότι σε κάποιον», λέει εκείνος, «δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως». Αλλά και ο Χριστός κατοικεί στις καρδιές εκείνων που δεν είναι αδόκιμοι, πάντως μέσω του Πνεύματος, και οράται νοερώς και μορφοποιείται και εμφανίζεται, και αυτά γίνονται μέσω του Πνεύματος. Επομένως, βγάζοντας συμπέρασμα, θα πεις: αν γίνεται μέσω του Πνεύματος, προέρχεται και από το Πνεύμα. Αν, λοιπόν, ο Υιός σαφώς αποστέλλεται από τον Πατέρα και από το Πνεύμα και δέχεται το βάπτισμα, κατά το οποίο κάθε βαπτιζόμενος γεννιέται από το Πνεύμα, και ελλάμπει στις καρδιές, και αυτό μέσω του Πνεύματος, και αφού συνδυάσεις πολλά άλλα παρόμοια, έπειτα εξάγοντας ένα γενικό συμπέρασμα σύμφωνα με τις δικές σου επιστημονικές μεθόδους, θα πιστέψεις και θα αποδείξεις ότι ο Υιός έχει γεννηθεί και από το Πνεύμα.

δʹ. Πού είναι τώρα εκείνοι που βλασφημούν την αξία του Πνεύματος; Διότι, αν μεν δεν συγχωρεί αμαρτίες, μάταια παραλαμβάνεται στο βάπτισμα· αν όμως συγχωρεί αμαρτίες, άδικα βλασφημείται από τους αιρετικούς. Αν δεν υπήρχε το Άγιο Πνεύμα, δεν θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε τον Ιησού Κύριο· διότι κανείς δεν μπορεί να ονομάσει τον Ιησού Κύριο, παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι. Αν δεν υπήρχε το Άγιο Πνεύμα, εμείς οι πιστοί δεν θα μπορούσαμε να επικαλεστούμε τον Θεό· διότι λέμε: «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς». Όπως, λοιπόν, δεν θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε Κύριο, έτσι δεν θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τον Θεό Πατέρα. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τον ίδιο τον Απόστολο που λέει: «Και επειδή είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού Του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ». Ώστε, όταν επικαλεστείς τον Πατέρα, να θυμάσαι ότι, επειδή το Πνεύμα κίνησε την ψυχή σου, αξιώθησες αυτής της προσωνυμίας. Αν δεν υπήρχε το Πνεύμα, δεν θα υπήρχε λόγος σοφίας και γνώσης μέσα στην Εκκλησία· διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης. Αν δεν υπήρχε το Άγιο Πνεύμα, δεν θα υπήρχαν ποιμένες και διδάσκαλοι στην Εκκλησία· διότι και αυτοί καθίστανται μέσω του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε ποιμένες και επισκόπους».

Διότι το να λάβει κανείς κάτι μεγαλύτερο, όταν δεν μπορεί να το αντέξει, αυτό είναι και ασύμφορο και βλαβερό και πρόξενο αθυμίας. «Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη, με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, με το ίδιο Πνεύμα». Βλέπεις πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας, «Με το ίδιο Πνεύμα», και, «Σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα»; Διότι γνωρίζει ότι η παρηγοριά που προέρχεται από αυτό είναι μεγάλη. «Σε άλλον δε ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον ερμηνεία γλωσσών». Επειδή λοιπόν υπερηφανεύονταν πολύ για αυτό το χάρισμα, για τον λόγο αυτό το τοποθέτησε τελευταίο και πρόσθεσε: «Όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα». Το καθολικό φάρμακο της παρηγοριάς είναι το ότι όλοι λαμβάνουν από την ίδια ρίζα, από τους ίδιους θησαυρούς, από τα ίδια νάματα. Γι' αυτό και εφαρμόζοντας συνεχώς αυτή τη φράση στη φαινομενική ανισότητα, την εξισώνει και τους παρηγορεί. Και πιο πάνω βέβαια δείχνει ότι και το Πνεύμα και ο Υιός και ο Πατέρας χορηγούν τα χαρίσματα· εδώ όμως αρκέστηκε στο να αναφέρει μόνο το Πνεύμα, για να μάθεις και από αυτό πάλι ότι η αξία είναι η ίδια. Τι είναι όμως ο Λόγος σοφίας;

Τρίτον, τους διδασκάλους. Διότι αυτός μεν που προφητεύει, τα λέει όλα εκ του Πνεύματος· αυτός δε που διδάσκει, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ομιλεί και από τη δική του διάνοια. Γι' αυτό και έλεγε: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, μάλιστα δε εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Εκείνος όμως που ομιλεί τα πάντα μέσω του Πνεύματος, δεν κοπιάζει· γι' αυτό ακριβώς τον έχει τοποθετήσει μετά τον προφήτη· επειδή το πρώτο είναι εξ ολοκλήρου χάρισμα, ενώ το δεύτερο είναι και ανθρώπινος κόπος. Διότι και από τον εαυτό του λέει πολλά, τα οποία όμως συμφωνούν με τις θείες Γραφές. Έπειτα τις δυνάμεις, έπειτα τα χαρίσματα ιαμάτων. Βλέπεις πώς πάλι διαχωρίζει τα ιάματα από τις δυνάμεις, πράγμα που έκανε και προηγουμένως; Διότι η δύναμη είναι κάτι ανώτερο από την ίαση. Επειδή εκείνος που έχει δύναμη, και τιμωρεί και θεραπεύει· ενώ εκείνος που έχει χάρισμα ιαμάτων, μόνο θεραπεύει. Και πρόσεξε πώς έχει χρησιμοποιήσει άριστη τάξη, τοποθετώντας την προφητεία πριν από τις δυνάμεις και τα ιάματα. Διότι πιο πάνω, όπου έλεγε ότι «Σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως», δεν τα έλεγε τοποθετώντας τα σε ιεραρχική τάξη, αλλά αδιάκριτα· εδώ όμως προτάσσει και υποτάσσει. Για ποιον λόγο λοιπόν προτάσσει την προφητεία; Επειδή και στην Παλαιά Διαθήκη το ζήτημα έχει αυτή την τάξη.

Διότι το ίδιο το Πνεύμα δίνει, λέγει, και δίνει προς το συμφέρον, και τα κατανέμει όπως θέλει, και τα κατανέμει ως δωρεά, όχι ως οφειλή. Και αν ακόμη λάβεις μικρό χάρισμα, εξίσου ανήκεις στο σώμα, και έτσι απολαμβάνεις πολλή τιμή· και εκείνος που έχει το μεγαλύτερο, έχει ανάγκη εσένα που έχεις το μικρότερο· και ότι το μέγιστο χάρισμα και η ασυγκρίτως ανώτερη οδός είναι η αγάπη.

Πρόσεξε την ευγνωμοσύνη του δούλου· δεν θέλει τίποτα να θεωρείται δικό του, αλλά τα πάντα του Δεσπότη. Και όμως το Πνεύμα το έδωσε αυτό· γι' αυτό έλεγε: «Πολλά έχω να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια»· και πάλι: «Ξεχωρίστε μου τον Παύλο και τον Βαρνάβα». Και στην προς Κορινθίους επιστολή λέει ότι: «Στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσεως»· και ότι: «Αυτό τα διαμοιράζει όλα, όπως θέλει». Και όταν ομιλούσε προς τους Μιλησίους, έλεγε: «Στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας τοποθέτησε ποιμένες και επισκόπους». Βλέπεις ότι αυτά που ανήκουν στο Πνεύμα τα αποδίδει στον Υιό, και αυτά που ανήκουν στον Υιό στο Πνεύμα; «Χάρη και αποστολή»· δηλαδή: Δεν το κατορθώσαμε εμείς αυτό, το να γίνουμε απόστολοι· διότι δεν λάβαμε αυτό το αξίωμα επειδή κοπιάσαμε πολύ και μοχθήσαμε, αλλά λάβαμε χάρη, και το κατόρθωμα αποτέλεσε δωρεά άνωθεν. «Εις υπακοήν πίστεως».

γ΄. Αυτό λοιπόν και συνέβη. Διότι ολόκληρη η οικουμένη έλαβε από εκείνο το Πνεύμα. Επειδή το δώρο άρχισε από την Παλαιστίνη· και προχώρησε στην Αίγυπτο, στη Φοινίκη, στη χώρα των Σύρων, των Κιλίκων, στον Ευφράτη, στη Μεσοποταμία, στη χώρα των Καππαδοκών, των Γαλατών, των Σκυθών, των Θρακών, στην Ελλάδα, στη χώρα των Γάλλων, των Ιταλών, σε ολόκληρη τη Λιβύη, στην Ευρώπη, στην Ασία, μέχρι και σε αυτόν τον ίδιο τον Ωκεανό. Και τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Σε όση γη φωτίζει ο ήλιος, σε τόση έφθασε αυτή η χάρις· και αυτή η σταγόνα, και η ρανίδα του Πνεύματος γέμισε ολόκληρη την οικουμένη με γνώση. Μέσω αυτής γίνονταν τα σημεία, τα αμαρτήματα όλων συγχωρούνταν. Αλλά όμως η χάρις που δίνεται σε τόσους πολλούς τόπους, είναι ένα μέρος της δωρεάς και ένας αρραβώνας. Διότι, όπως λέει, «μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας»· εννοεί το μέρος της ενέργειας· επειδή βεβαίως ο Παράκλητος δεν μερίζεται. Δες όμως την πηγή, πόσο μεγάλη είναι: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών». Και τόσα πολλά χαρίσματα σε τόσα έθνη άπλωσε η χάρις του βαπτίσματος σε ολόκληρη τη γη· και όλα αυτά τα εργάζεται η ρανίδα του Πνεύματος.

Ένα μεγάλο μυστήριο μας αποκαλύπτει εδώ. Ποιο ακριβώς είναι αυτό; Ότι η Καινή και η Παλαιά είναι του ίδιου Πνεύματος, και ότι το ίδιο Πνεύμα, που μίλησε σε εκείνη, μίλησε και εδώ, και ότι η πίστη είναι διδάσκαλος των πάντων, και χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να πούμε απολύτως τίποτα. «Διότι και εμείς», λέει, «πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλούμε». Επειδή, αν την καταργήσεις αυτήν, ούτε το στόμα δεν είναι δυνατόν να ανοίξουμε. Και γιατί δεν είπε, «Έχοντας δε την ίδια πίστη», αλλά, «Έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως»; Θέλοντας να δηλώσει αυτά που προαναφέρθηκαν, και δείχνοντας ότι υπάρχει ανάγκη της χορηγίας του Πνεύματος για να ανέλθουμε στο ύψος της πίστεως, και να περιφρονήσουμε την αδυναμία των ανθρώπινων συλλογισμών. Γι' αυτό και αλλού ο ίδιος λέει: «Στον καθένα δε δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. Διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων».

Ποιος θα αναγγείλει τα μεγαλουργήματα του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Όσα ενεργεί ο Θεός μέσα μας και τα οποία υπερβαίνουν τη θνητή μας φύση, αυτά είναι τα έργα δυνάμεως του Κυρίου, τα οποία ο Παύλος ονομάζει ενεργήματα δυνάμεων, λέγοντας: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων». Και πάλι αλλού: «Μήπως είναι όλοι προφήτες; Μήπως έχουν όλοι θαυματουργικές δυνάμεις; Μήπως έχουν όλοι χαρίσματα ιαμάτων;». Διαχωρίζει, μάλιστα, τις δυνάμεις από τα ιάματα. Διότι τις μεν δυνάμεις τις επιτελούσε ο Ιησούς όταν, για παράδειγμα, περπατούσε πάνω στη θάλασσα, επιτιμούσε τους ανέμους και την τρικυμία, και μεταμορφωνόταν στο όρος· τα δε ιάματα, όταν καθάριζε τους λεπρούς και θεράπευε κάθε ασθένεια.

Διότι δεν έδωσε σε όλους να τα γνωρίζουν όλα, αλλά στον ένα έδωσε την ιατρική, στον άλλο την ξυλουργική, και σε άλλον άλλη, ώστε, έχοντας ανάγκη ο ένας τον άλλον, να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Και στα πνευματικά πάλι θα μπορούσε να δει κανείς να συμβαίνει το ίδιο, όπως λέει ο Παύλος, ότι στον ένα δίνεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσεως, σε άλλον προφητεία, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όμως τίποτα δεν είναι ανώτερο από την αγάπη· γι' αυτό και την προέταξε όλων, λέγοντας τα εξής: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά αποφαίνεται ότι ούτε και ο θάνατος υπέρ της ευσεβείας αποφέρει κανένα κέρδος, εάν δεν συνυπάρχει η αγάπη. Δεν είπε λοιπόν μάταια τόσα πολλά γι' αυτήν· διότι γνώριζε, γνώριζε σαφώς, ως γεωργός των εντολών του Θεού, ότι, εάν αυτή ριζωθεί σταθερά, βλασταίνει ο καρπός όλων των αγαθών. Διότι το «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις» και οποιαδήποτε άλλη εντολή υπάρχει, ανακεφαλαιώνεται σε τούτο τον λόγο, στο «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου».

Πρόσεξε πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας «στο ίδιο Πνεύμα» και «κατά το ίδιο Πνεύμα». Διότι γνωρίζει ότι είναι μεγάλη η παρηγοριά που προέρχεται από αυτό. Επομένως, εάν επιδιώκεις να αποδείξεις αυτό, ότι δηλαδή έχεις το Πνεύμα, έχεις την απόδειξη γι' αυτό από το γεγονός ότι βαπτίστηκες. Στον άπιστο, όμως, αυτό δεν θα γίνει από πουθενά αλλού φανερό παρά μόνο από τα σημεία, ώστε και από αυτό πάλι αντλείται όχι μικρή παρηγοριά.

Διότι, αν και τα χαρίσματα είναι διαφορετικά, η φανέρωση είναι μία, και είτε είναι πολύ μεγαλύτερο είτε μικρό, ομοίως ανάγεται σε Αυτόν. «Ο δε Θεός είναι ο ίδιος, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους. Και στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον». Για να μην πει κάποιος: «Αν και είναι ο ίδιος Κύριος, και το ίδιο Πνεύμα, και ο ίδιος Θεός, εγώ όμως έλαβα λιγότερα», λέει: «Αυτό συνέφερε». Όταν λοιπόν, λέει, και Ένας είναι αυτός που τα έδωσε, και αυτό που σου δόθηκε είναι χάρισμα, και από αυτό προκύπτει η φανέρωση, και αυτό είναι περισσότερο συμφέρον, μη θλίβεσαι σαν να περιφρονήθηκες. Διότι δεν το έκανε αυτό για να σε ατιμάσει, αλλά αποσκοπώντας στο συμφέρον. Και φανέρωση του Πνεύματος ονομάζει το να λάβει κάποιος ένα από τα χαρίσματα. Διότι σε εμένα τον πιστό είναι φανερός αυτός που έχει το Πνεύμα. «Επειδή σε άλλον μεν δίνεται διαμέσου του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα. Σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων με το ένα Πνεύμα· σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων· σε άλλον δε προφητεία· σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων». Τι είναι ο λόγος σοφίας; Το να είναι κάποιος ο ίδιος σοφός, και να μπορεί να κάνει και άλλους έτσι. Τι είναι δε ο λόγος γνώσεως; Το να έχει μεν κάποιος γνώση και να γνωρίζει τα μυστήρια, αλλά να μην μπορεί να διδάξει, ούτε να μεταδώσει εύκολα σε άλλον αυτά που γνωρίζει. Τι είναι δε η πίστη;

Και αυτό πάλι διδάσκοντας ο ίδιος απόστολος έγραφε στους ίδιους τους Κορινθίους στη δεύτερη επιστολή: «η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού και Πατρός, και η κοινωνία του αγίου Πνεύματος είη μετά πάντων υμών». Διότι η διδόμενη χάρη και δωρεά δίδεται εν Τριάδι, από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν αγίω Πνεύματι. Και όπως ακριβώς η διδόμενη χάρη προέρχεται από τον Πατέρα μέσω του Υιού, έτσι δεν θα μπορούσε να υπάρξει σε εμάς κοινωνία της δωρεάς, εάν όχι εν τω Πνεύματι τω αγίω. Διότι, μετέχοντας σε αυτό, έχουμε την αγάπη του Πατέρα, και την χάρη του Υιού, και την κοινωνία του ίδιου του αγίου Πνεύματος. Επομένως, αποδεικνύεται και από αυτά ότι η ενέργεια της Τριάδος είναι μία. Διότι ο απόστολος δεν εννοεί ότι τα διδόμενα είναι διαιρεμένα και διαφορετικά για τον καθένα, αλλά ότι τα διδόμενα δίδονται εν Τριάδι, και τα πάντα προέρχονται από έναν Θεό. Αλλά και ο ευαγγελιστής Λουκάς στις Πράξεις αναφέρει κάνοντας λόγο περί αυτής της προόδου: «και φάνηκαν σε αυτούς διαμοιραζόμενες γλώσσες ωσάν από πυρ, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς, και επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος αγίου». Και πάλι: «όταν είδε δε ο Σίμων ότι διά της επιθέσεως των χειρών των αποστόλων δίδεται το Πνεύμα το άγιο». Και ξανά: «ενώ ακόμη μιλούσε ο Πέτρος τα λόγια αυτά, επέπεσε το Πνεύμα το άγιο επί πάντας τους ακούοντας». Και ο θειότατος Παύλος στην πρώτη προς Κορινθίους λέει: «στον καθένα δίδεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. Διότι στον μεν ένα διά του Πνεύματος δίδεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το αυτό Πνεύμα, σε έτερον δε πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον δε προφητείες, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων, σε έτερον δε γένη γλωσσών, σε άλλον δε ερμηνείες γλωσσών. Πάντα δε ταύτα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διαιρώντας ιδιαιτέρως στον καθένα καθώς βούλεται». Και ο κορυφαίος Πέτρος στις Πράξεις λέει: «υψωθείς λοιπόν τη δεξιά του Θεού, και αφού έλαβε την επαγγελία του αγίου Πνεύματος, εξέχεε τούτο, το οποίο νυν εσείς βλέπετε και ακούτε». Και πάλι: «μήπως το ύδωρ δύναται να εμποδίσει κανείς, ώστε να μη βαπτισθούν τούτοι, οι οποίοι έλαβαν το Πνεύμα το άγιο όπως ακριβώς και εμείς;». Και ο Κύριος δε, κάνοντας μνεία και των δύο προόδων του Πνεύματος στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, λέει: «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίον εγώ θα πέμψω σε εσάς παρά του Πατρός, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού». Με το να πει λοιπόν «όταν έλθει», κατέδειξε την δεσποτεία του Πνεύματος, και υπέδειξε χρόνο. Με το να πει δε «τον οποίον εγώ θα πέμψω σε εσάς παρά του Πατρός», παρέστησε το ότι το Πνεύμα το άγιο δεν είναι αντίθεο, και ότι αυτή η πρόοδος γίνεται ένεκα ημών, διότι επεμφθή σε εμάς. Με το να προσθέσει δε «το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται», παρέδωσε θεοπρεπώς εκείνη την προαιώνια και αναίτια πρόοδο του θείου Πνεύματος, από πού δηλαδή είναι.

Επομένως, όπως ακριβώς ο ένας λαμβάνει λόγο σοφίας, ο άλλος λόγο γνώσεως, έτερος πίστη, και άλλος κάποιο άλλο από τα χαρίσματα του Πνεύματος που έχει απαριθμήσει ο μέγας απόστολος, έτσι και ο ένας δέχεται διά του Πνεύματος το χάρισμα της τέλειας και άμεσης προς τον Θεό αγάπης, η οποία δεν έχει τίποτα το υλικό, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, ενώ κάποιος άλλος δέχεται διά του ιδίου Πνεύματος το χάρισμα της τέλειας αγάπης προς τον πλησίον, έχοντας ο καθένας, όπως προείπα, το οικείο του χάρισμα να ενεργείται σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα. Αυτά δε τα χαρίσματα, αν κάποιος τα ονομάσει «πνεύματα» κατά τον άγιο Ησαΐα, θεωρώ ότι δεν απομακρύνεται από την αλήθεια. Διότι σε κάθε χάρισμα, είτε μεγαλύτερο είτε μικρότερο, ενυπάρχει ολόκληρο το Άγιο Πνεύμα ως ενεργούν, αναλόγως.

Διότι δεν είναι ορθό να πούμε ότι η χάρη ενεργούσε από μόνη της στους αγίους τη γνώση των μυστηρίων χωρίς τις φυσικές δυνάμεις που είναι από τη φύση τους δεκτικές της γνώσης, επειδή έτσι θα παρουσιάζαμε τους αγίους προφήτες να μην κατανοούν τη δύναμη των φωτισμών που τους δόθηκαν από το Πανάγιο Πνεύμα —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι ο σοφός θα κατανοήσει τα όσα βγαίνουν από το ίδιο του το στόμα;— ούτε πάλι, ότι χωρίς τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, αναζητώντας μόνο με τη φυσική τους δύναμη, έλαβαν την αληθινή γνώση των όντων, επειδή έτσι θα αποδεικνυόταν περιττή στους αγίους η επιφοίτηση του Πνεύματος, εφόσον δεν θα τους συνεργούσε σε τίποτα για τη φανέρωση της αλήθειας —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», καθώς και ότι «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον του»;—· διότι, λέει, «σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων» και τα εξής· στα οποία προσθέτει: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται»· βούλεται δε προφανώς το συμφέρον του καθενός για την εκπλήρωση της απαθούς επιθυμίας εκείνων που επιζητούν τα θεία.

Τόσο τα υψηλά και απόρρητα της θεολογίας, όσο και τα εσώτατα και αποκρυμμένα μυστήρια της κατά Χριστόν οικονομίας, διότι σε αυτόν όλοι οι θησαυροί της γνώσης και της σοφίας είναι κρυμμένοι. Αυτά αρχικά έγιναν φανερά σε όσους υπήρξαν εξ αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του λόγου, ενώ μέσω αυτών αποκαλύπτονται και διανοίγονται σοφά και σε εμάς τους μεταγενέστερους, στο μέτρο του δυνατού. Διότι, όταν τα ευαγγελίζονταν αυτά, αφενός ο υιός της βροντής, εμπνεόμενος άνωθεν και ανατείνοντας τον καθαρότατο και ακηλίδωτο νου του προς τα ύψη της θεωρίας, και μυούμενος ενθέως στα θεία, από εκεί εξέπεμψε σε εμάς τη συναΐδια και ομότιμη ύπαρξη του Λόγου προς τον Πατέρα, διατρανώνοντας και διδάσκοντας σαφέστατα ότι εν αρχή ην ο Λόγος και ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός. Αφετέρου ο άλλος, φτάνοντας στα βάθη της θείας συγκατάβασης στον βαθμό που φωτιζόταν από τη χάρη, εξιστόρησε τη γέννηση του Ιησού Χριστού θεοπρεπώς, όπως ακριβώς ήταν. Και θα έλεγε κανείς, πολύ σωστά, ότι αυτά είναι εκείνα στα οποία επιθυμούσαν να σκύψουν και να δουν ακόμη και οι άγγελοι, καθώς κάποτε ήταν αποκρυμμένα και άβατα και σε αυτούς, αλλά κατά καιρούς οικονομούνται και φανερώνονται με θεία κρίση. Συνεπώς, όποιος εισχωρεί μέσω της πίστης σε αυτές τις μυστικές και ανέκφραστες ρωγμές και σπηλιές της σοφίας και της πέτρας, σταχυολογεί τη γνώση των υψηλότερων και τελειότερων πραγμάτων, καθοδηγείται προς τη σωτήρια οδό, σκεπάζεται και φρουρείται, καθώς προστατεύεται από κάθε καυστική και φθοροποιό ενέργεια των πονηρών δυνάμεων, οι οποίες κατακαίνε και πυρπολούν τα βάθη της ψυχής, και κληρονομεί ποικίλες και πολυειδείς δωρεές της χάριτος. Διότι, σε άλλον μεν από αυτούς που προσέρχονται και πιστεύουν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων, και σε άλλον άλλα.

Και ο μέγας Παύλος λέει: «Στον καθένα μας δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Έπειτα, αναπτύσσοντας τη δωρεά του Χριστού, λέει: «Αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές, άλλους ως ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι μαζί» —δηλαδή όχι ο καθένας ξεχωριστά, αλλά θα ήταν ευκταίο έστω και όλοι μαζί— «στην ενότητα της πίστης και στην επίγνωση του Υιού του Θεού, δηλαδή στο να γίνουμε τέλειος άνθρωπος, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Και πάλι αλλού λέει: «Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα θεραπειών με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, και σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών. Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει». Δώρα λοιπόν λαμβάνουμε από το Πνεύμα του πληρώματος του Χριστού, όχι το ίδιο το Πνεύμα και πλήρωμα.

Θείοι τόποι της δόξας του Θεού είναι οι άνω δυνάμεις των ουρανών και τα στρατεύματα των αγγέλων. Διότι, σύμφωνα με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο έλαβε η ψυχή προς όφελός της όσο ακόμη κατοικούσε στο σώμα και με το οποίο, μέσω της φανέρωσης του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος, φανερώθηκε στην Εκκλησία του Θεού για την οικοδομή και την ωφέλεια του σώματος του Χριστού, έχοντας είτε λόγο σοφίας του Πνεύματος, είτε λόγο γνώσης με το ίδιο Πνεύμα, είτε χαρίσματα ιαμάτων κατά το ίδιο Πνεύμα, είτε φανέρωση σημείων, είτε συμπαράσταση στους καταπονουμένους, είτε διακυβέρνηση της Εκκλησίας του Θεού και του λαού, είτε σταθερή βουλή εν τω Αγίω και τω αυτώ Πνεύματι, είτε ακαταμάχητη ισχύ κατά των δαιμόνων, είτε θεία σύνεση, είτε κάποιον άλλον από τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, όπως τυχόν ανυπόκριτη αγάπη, χαρά προερχόμενη από την ελευθερία των παθών, ειρήνη και τα λοιπά, από τα οποία αν η ψυχή μοιραστεί έστω και ένα, για να μην πούμε όλα, ανήκει στον Χριστό, όπως ακριβώς δεν Του ανήκει αν δεν συμμετέχει σε κανένα από αυτά, ανάλογα λοιπόν βρίσκει τη δική της μονή και κατοικία, η οποία της απονέμεται κατ' αξίαν σε αυτές τις διάφορες μονές του Θεού.

Διότι αυτός είναι ο επίσκοπος ενώπιον του Θεού και της Εκκλησίας του Χριστού, εκείνος που φανερώθηκε μέσα σε αυτήν από το Άγιο Πνεύμα ως θεολόγος, ή εκείνος που έλαβε τη χειροτονία του επισκόπου από ανθρώπους και έχει ακόμη ανάγκη από μυσταγωγία στα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, καταπιεζόμενος από άγνοια και ζώντας σε έσχατη αλογία, χωρίς να έχει αξιωθεί κανένα ουράνιο χάρισμα από αυτά που δίνονται από τον Θεό στους πιστούς, όπως λέει το ιερό Του λόγιο: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του», και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα σημεία που κάνω εγώ θα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει», και πάλι: «Αυτά τα σημεία θα ακολουθήσουν εκείνους που πίστεψαν: στο όνομά μου θα βγάλουν δαιμόνια, θα μιλήσουν νέες γλώσσες, θα πιάσουν φίδια, θα επιθέσουν τα χέρια τους σε αρρώστους και αυτοί θα γίνουν καλά». Όπως λέει και ο Παύλος: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον χαρίσματα ιαμάτων με το ίδιο Πνεύμα» και τα εξής.

Δεν εγκαταλείπεται άμοιρος της χάριτος του Πνεύματος καθένας που βαπτίστηκε και πίστεψε στον Χριστό, εκτός εάν παρέδωσε τον εαυτό του έκδοτο σε κάθε ενέργεια του αντίθετου πνεύματος και μόλυνε την πίστη του με τα έργα, ή αν ζει με ραθυμία και αμέλεια. Όσο για εκείνον που διατήρησε άσβεστη την απαρχή του Αγίου Πνεύματος, την οποία έλαβε από το άγιο βάπτισμα, ή, εφόσον είχε σβήσει, την άναψε πάλι από έργα δικαιοσύνης, είναι αδύνατον να μην δεχθεί άνωθεν και το πλήρωμά της. Διότι, είτε αγωνιζόμενος καλά αξιώνεται του λόγου της σοφίας του Θεού μέσω του πληρώματος του Πνεύματος για τη διδασκαλία της Εκκλησίας· είτε του λόγου της γνώσης των μυστηρίων του Θεού, κατά το ίδιο Πνεύμα, για να γνωρίζει τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· είτε της ενδιάθετης πίστης εν τω αυτώ Πνεύματι, για να πιστεύει στις επαγγελίες του Θεού όπως ο Αβραάμ· είτε του χαρίσματος των ιαμάτων εν τω αυτώ Πνεύματι, για να θεραπεύει τις νόσους· είτε της ενέργειας των δυνάμεων, για να απελαύνει δαίμονες και να επιτελεί σημεία· είτε της προφητείας, για να προορά και να προλέγει τα μέλλοντα· είτε της διάκρισης των πνευμάτων, για να ξεχωρίζει ποιος ομιλεί εν Πνεύματι Θεού και ποιος όχι· είτε της ερμηνείας διαφόρων γλωσσών· είτε της βοήθειας αυτών που καταπονούνται· είτε της κυβέρνησης των ποιμνίων του Θεού και του λαού· είτε της προς όλους αγάπης, και των χαρισμάτων της, της μακροθυμίας, της χρηστότητας και όλων των άλλων ομού.

Εάν όμως πρέπει να εμβαθύνουμε περισσότερο, επειδή ομοίως έχει ονομαστεί χέρι του Πατρός και ο Υιός και το Πνεύμα, αλλά βεβαίως και το καθένα έχει ομολογηθεί ως Θεός, και εφόσον το ένα χέρι έχει περισσότερους δακτύλους, θα πρέπει να ονομάσουμε τις διάφορες πνευματικές, δηλαδή τις θείες, ενέργειες δακτύλους του Θεού· από κοινού μεν, σύμφωνα με τον λόγο της ομοφυΐας, και του Πατρός και του Υιού και του Πνεύματος, ιδιαιτέρως δε του Πνεύματος, καθότι μέσω αυτού και εν αυτώ διαιρούνται και διανέμονται τα αντίστοιχα χαρίσματα. Και σε άλλον μεν, για να μιλήσουμε αποστολικά, δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων εν τω ενί Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον ερμηνεία γλωσσών· όλα δε αυτά, λέγει, τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ξεχωριστά στον καθένα όπως βούλεται. Έτσι, λοιπόν, και η ενέργεια των σημείων και των ιαμάτων, εφόσον είναι μία από αυτές που απαριθμήθηκαν, πρέπει να εννοήσουμε ότι ονομάζεται δάκτυλος του Θεού του Πνεύματος, το οποίο προφητικώς έχει ονομαστεί και χέρι, καθώς εμπεριέχει όλες αυτές.

Ο «λόγος» και η «γνώση» δεν σημαίνουν πάντα τα ίδια πράγματα στον θεσπέσιο Παύλο, αλλά μερικές φορές ονομάζει «λόγο» το να έχει κανείς το χάρισμα της διδασκαλίας, ενώ «γνώση» το να κατανοεί μεν τον λόγο του κηρύγματος, χωρίς όμως να μπορεί να ωφελήσει και να διδάξει άλλους. Άλλες φορές ονομάζει «λόγο» το να είναι κανείς εξασκημένος στην ελληνική σοφία, χωρίς να μετέχει καθόλου στη θεία, παρά μόνο να διακρίνεται για την ευφράδειά του, ενώ «γνώση» το να έχει φτάσει στην τελειότητα της θεοσοφίας, ώστε και ο ίδιος να γνωρίζει με ακρίβεια και να είναι ικανός να διδάσκει και να οδηγεί άλλους στον Χριστό. Σε άλλα σημεία πάλι ονομάζει «λόγο» απλώς, όπως συνηθίζουμε, τον προφορικό λόγο, ενώ «γνώση» την κατανόηση των δογμάτων. Παράδειγμα του πρώτου είναι: «διότι σε άλλον δίνεται λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσης», ενώ του δεύτερου είναι το παρόν χωρίο: «έστω κι αν είμαι ιδιώτης στον λόγο, δεν είμαι όμως στη γνώση», και του τρίτου: «εμπλουτιστήκατε εν αυτώ σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». «Αλλά σε όλα φανερωθήκαμε» είμαστε -διότι λείπει το ρήμα είμαστε- δηλαδή: σε όλα έχουμε φανερωθεί. Και τι φανερώσαμε σε εσάς; Ότι «σε τίποτα δεν υστερήσαμε από τους υπεράγαν αποστόλους», ότι «δεν είμαστε ιδιώτες στη γνώση», αλλά ικανοί να διδάξουμε και να τελειοποιήσουμε στην πίστη. Και με απλά λόγια, σε όλα γίναμε γνωστοί σε εσάς, και δεν έχετε καμία κατηγορία εναντίον μας ούτε δικαιολογία άγνοιας, εκτός αν θέλετε να πάρετε ως αφορμή «αμαρτίας» το ότι δεν έλαβα τίποτα από εσάς.

Ερώτηση. Τι σημαίνει το: «αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών»; Απόκριση. Το νόημα της Γραφής κατανοείται με δύο τρόπους. Σύμφωνα με τον πρώτο, και εδώ (στον παρόντα βίο) ανασταίνονται οι ψυχές που είχαν νεκρωθεί από τα πάθη, λαμβάνοντας με τη δύναμη του Κυρίου τον αγιασμό του Πνεύματος, μέσω του οποίου εισάγονται στην τέλεια εφαρμογή των εντολών του Χριστού. Σύμφωνα με τον δεύτερο τρόπο, αυτό κατανοείται μέσω της ίδιας της αναστάσεως των σωμάτων, τα οποία εγείρονται με διαφορετική δόξα. Η δε φράση «διαφέρει ως προς τη δόξα» αναφέρεται στη διαφορά των χαρισμάτων, επειδή «σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως» και τα εξής.

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα αισθητά πράγματα, έτσι ισχύει και με τα πνευματικά. Επειδή καθένας από εμάς που κατέχει περιουσία από τους προγόνους του, αφήνουμε σε άλλους μεν κληρονομιές και σε άλλους δωρεές και κληροδοτήματα, όπως σε δούλους, σε παιδιά και σε φίλους, αλλά βέβαια διανέμουμε τα υπάρχοντά μας και στους φτωχούς, εκπληρώνοντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, την εντολή του Θεού, και καθένας από όσους τα λαμβάνουν θα δώσει λόγο για το πώς τα διαχειρίστηκε. Έτσι και όλοι όσοι έλαβαν πνευματικό χάρισμα από τον Θεό, οφείλουν πριν από όλα να «μεταδίδουν άφθονα» στα πνευματικά τους τέκνα, έπειτα στους φίλους και στους γνωστούς, σε δούλους καθώς και σε πλούσιους και σε φτωχούς. Είτε έλαβαν «λόγο σοφίας» είτε «λόγο γνώσεως», είτε «χαρίσματα ιαμάτων» είτε προστασία, είτε δύναμη «αντιλήψεως» είτε τους εμπιστεύθηκαν το χάρισμα της «κυβερνήσεως», καθένας έχει επίγνωση αυτού, τόσο από εκείνους που μιλούν όσο και από εκείνους που ακούν: ότι δεν θα επαινεθεί και δεν θα λάβει την ανταμοιβή του για όσα θα πράξει, αλλά θα εξεταστεί, θα κατακριθεί και θα τιμωρηθεί για όσα θα παραλείψει ή θα παρακούσει.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Η γνώση αυτών ανήκει σε εκείνους των οποίων ο νους καταυγάζεται καθημερινά από το Άγιο Πνεύμα λόγω της καθαρότητας της ψυχής τους, των οποίων οι οφθαλμοί ανοίχθηκαν καθαρά από τις ακτίνες του ήλιου της δικαιοσύνης, των οποίων ο λόγος της γνώσης και ο λόγος της σοφίας προέρχεται μόνο διά του Πνεύματος, των οποίων η σύνεση και ο φόβος του Θεού, διά της αγάπης και της ειρήνης, έχει διαφυλαχθεί στην αγαθοσύνη και στην χρηστότητα των τρόπων, με εγκράτεια και πίστη.