Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:9

«Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη στο ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων στο ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε ενεργήματα· σε άλλον δε προφητεία· σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων· σε άλλον δε είδη γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται.» Βούλεται δε αυτά τα οποία βούλεται ο Πατήρ και ο Υιός· και για τον λόγο αυτόν κάνουμε λόγο για μία βούληση. Και εκείνων που έχουν το αυτό βούλημα και την αυτή ενέργεια, είναι η αυτή και η φύση.

Αλλά και ο οφθαλμός που δεν είναι υγιής, πολλά μεν από όσα υπάρχουν δεν τα είδε, ενώ πολλά από όσα δεν υπάρχουν τα φαντάστηκε. Έτσι λοιπόν, βλέπω ότι το ίδιο συμβαίνει συχνά και σε ό,τι αφορά τη δύναμη των λόγων, όταν ο κριτής υπολείπεται της ικανότητας και της κατάρτισης των συγγραφέων. Διότι πρέπει σχεδόν από την ίδια πνευματική σκευή να ορμώνται τόσο εκείνος που κρίνει τους λόγους όσο και εκείνος που τους συγγράφει. Ή μήπως τα μεν έργα της γεωργίας είναι αδύνατον να τα κρίνει όποιος δεν είναι γεωργός, και το παράφωνο και το αρμονικό των μουσικών ρυθμών δεν θα το ξεχωρίσει αυτός που δεν κατέχει την επιστήμη της μουσικής, όμως κριτής των λόγων θα γίνει αμέσως όποιος το επιθυμεί, εκείνος που ούτε δάσκαλο έχει να επιδείξει, ούτε χρόνο κατά τον οποίο διδάχθηκε, ούτε γενικώς κατανοεί κάτι, μικρό ή μεγάλο, από όσα αφορούν τους λόγους; Εγώ αντίθετα βλέπω ότι και στα λόγια του Πνεύματος δεν επιτρεπόταν στον καθένα να επιχειρεί την εξέταση των όσων έχουν λεχθεί, παρά μόνο σε εκείνον που έχει το Πνεύμα της διακρίσεως, όπως ακριβώς μας δίδαξε ο Απόστολος όταν αναφέρθηκε στις διαιρέσεις των χαρισμάτων λέγοντας: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το αυτό Πνεύμα, σε άλλον δε πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον προφητεία, και σε άλλον διάκριση πνευμάτων».

Διότι, ενώ οι τρεις ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε προς τους Ιουδαίους: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», ο Λουκάς αναφέρει ότι Εκείνος είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία των ουρανών». Επομένως, και τα σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή στην Αίγυπτο, τα οποία έγιναν με το δάχτυλο του Θεού, και τα παράδοξα σημεία του Θεού επιτελούνταν με το Πνεύμα. Ως δάχτυλο δε του Θεού, σε αυτά τα σημεία που έγιναν από τον Μωυσή και σε εκείνα του Κυρίου, έχει ονομαστεί το Πνεύμα, όχι επειδή είναι κάποια μικρή δύναμη που συνυπάρχει με τον Θεό, όπως το δάχτυλο στο σώμα, αλλά επειδή το χάρισμα των σημείων και των ιαμάτων είναι ένα από τα διανεμόμενα χαρίσματά Του· αυτό το ένα, λοιπόν, και όχι το σύνολο των χαρισμάτων του Πνεύματος, το ονομάζει δάχτυλο. Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς βούλεται. Θα μπορούσε, συνεπώς, κάποιος να πει ότι όλα αυτά, καθώς και όσα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος υπάρχουν, αποτελούν τρόπον τινά ένα σώμα Του, ενώ το καθένα ξεχωριστά από τα χαρίσματα αποτελεί δάχτυλο. Και ας μην παραβλέψεις αυτή τη χρησιμότητα της λέξης.

Κεφάλαιο β΄. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ: Έχοντας δε διάφορα χαρίσματα, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αν είναι προφητεία, ας είναι σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄: Στον καθένα, όμως, δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον· διότι σε άλλον μεν δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε έτερον πίστη, μέσω του ίδιου Πνεύματος· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων· σε άλλον προφητεία· σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων· σε έτερον γένη γλωσσών· και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών.

Διότι δεν είναι δυνατόν ούτε να συγχαρεί κανείς με εκείνον που δοξάζεται, ούτε να συμπάσχει με εκείνον που υποφέρει, στον απομονωμένο βίο, επειδή είναι φυσικό να μην μπορεί ο καθένας να γνωρίζει τα του πλησίον του. Έπειτα, επειδή ένας μόνο δεν επαρκεί για να δεχθεί όλα τα πνευματικά χαρίσματα, αλλά η χορηγία του Πνεύματος γίνεται ανάλογα με την πίστη που υπάρχει στον καθένα, μέσα στην κοινωνία της ζωής το ιδιαίτερο χάρισμα του καθενός γίνεται κοινό κτήμα εκείνων που συμβιώνουν. Διότι σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης, σε άλλον πίστη, σε άλλον προφητεία, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων και τα λοιπά· και καθένα από αυτά, εκείνος που το λαμβάνει το έχει όχι περισσότερο για τον εαυτό του παρά για τους άλλους. Ώστε είναι αναγκαίο στον κοινωνικό βίο η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που υπάρχει στον έναν να μεταβαίνει ταυτόχρονα σε όλους. Εκείνος, λοιπόν, που ζει μόνος του, έστω και αν έχει τυχόν κάποιο χάρισμα, το καθιστά άχρηστο με την αδράνεια, έχοντάς το θάψει μέσα του· και το πόσο μεγάλο κίνδυνο ενέχει αυτό, το γνωρίζετε όλοι όσοι έχετε αναγνώσει τα Ευαγγέλια. Ενώ, αντίθετα, μέσα στη συμβίωση των πολλών, και το δικό του χάρισμα απολαμβάνει, πολλαπλασιάζοντάς το με τη μετάδοση, αλλά και τα χαρίσματα των άλλων τα καρπώνεται σαν να ήταν δικά του.

Διότι περιέχει μέσα του όλα τα αθάνατα, κάθε νου, κάθε άγγελο, κάθε ψυχή, και ούτε επιζητεί μεταβολή, επειδή βρίσκεται σε άριστη κατάσταση, ούτε να μεταβεί αλλού, αφού έχει τα πάντα μέσα του· αλλά ούτε αύξηση επιζητεί, όντας τελειότατο. Γι' αυτό και σε αυτό όλα είναι τέλεια: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, σοφία, σύνεση, βουλή, ασφάλεια, ευσέβεια, γνώση, αγιασμός, απολύτρωση, πίστη, ενεργήματα δυνάμεων, χαρίσματα ιαμάτων και όσα είναι παρόμοια με αυτά, χωρίς να έχει μέσα του τίποτα το επίκτητο, αλλά κατέχοντάς τα όλα αϊδίως, ως Πνεύμα του Θεού που έχει προέλθει από Αυτόν, έχοντας τον Ίδιο ως αίτιο και πηγή του και πηγάζοντας από εκεί· αποτελεί όμως και το ίδιο πηγή των προαναφερθέντων αγαθών.

Έπειτα, εισάγει και τη λογική εξήγηση των όσων ειπώθηκαν, στηρίζοντας τη βεβαιότητα του λόγου του με την παράθεση του μείζονος. Ως αγγέλους εδώ δεν εννοεί τους αγίους, αλλά μάλλον τους αποστάτες, αυτούς που δεν διατήρησαν το δικό τους αξίωμα, οι οποίοι, αν και βρίσκονται ψηλά και δεν είναι επιφορτισμένοι με χωματένια σώματα, θα κατακριθούν από τους αγίους με τον ίδιο τρόπο όπως ο κόσμος μέσω της αρετής των αγίων, κατηγορούμενοι για όλα τα αίσχιστα έργα τους. Εάν λοιπόν οι άγιοι είναι ανώτεροι από τους αγγέλους, πώς θα μπορούσαν να είναι ανάξιοι να κρίνουν τις ελάχιστες κοσμικές υποθέσεις; <Εάν λοιπόν έχετε δικαστήρια για βιωτικές υποθέσεις.> Πολύ μικρό και εντελώς ανάξιο λόγου για τους εξαιρετικά ενάρετους μέσα στην Εκκλησία είναι το να κρίνουν τα βιωτικά ζητήματα. Και αυτό το έχουμε διδαχθεί από τον Κύριο. Διότι τον πλησίασε κάποιος λέγοντας: «Διδάσκαλε, πες στον αδελφό μου να μοιραστεί μαζί μου την κληρονομιά». Και Εκείνος του είπε: «Άνθρωπε, ποιος με κατέστησε κριτή ή διαμοιραστή ανάμεσά σας;». Διότι θα ταίριαζε μάλλον στους πιο συνετούς μέσα στην Εκκλησία να κρίνουν τα πνευματικά ζητήματα, να εξετάζουν με ακρίβεια τον λόγο περί της πίστεως. Και αυτό συγκαταλέγεται στα άνωθεν αγαθά που δίδονται μέσω του Πνεύματος. Διότι σε κάποιους δίδεται λόγος σοφίας και λόγος γνώσεως, και σε άλλους διάκριση πνευμάτων. <Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;> Πώς θα μπορούσαν τα δικά μας σώματα να είναι μέλη του Χριστού;

Διότι παρατήρησε πώς αρχίζει μεν από το Πνεύμα, ως υπάρχον μέσα μας και ενεργούν τη διανομή των θείων χαρισμάτων· και αφού αναβίβασε τον λόγο στον Υιό, ο οποίος είναι Υιός κατά φύση, ανεβαίνει έτσι λοιπόν στον Πατέρα, αποδίδοντας σε Αυτόν την ενέργεια του Πνεύματος διαμέσου του Υιού. «Σε άλλον δε δίνεται πίστη στο ίδιο Πνεύμα». Πίστη σε αυτές τις περιπτώσεις θα ήταν, όπως νομίζω εγώ, η σταθερότητα προς οτιδήποτε από τα αγαθά και σε όσα θα ήθελε ο Θεός· διότι λέμε ότι έτσι έγινε πιστός «σε όλο τον οίκο του» ο ιεροφάντης Μωυσής· διότι δεν θα μπορούσε να νοηθεί και να ονομαστεί πίστη μόνο το να πρέπει κανείς να πιστέψει ότι από τη φύση του και αληθινά είναι ένας ο Θεός των όλων, αλλά το να είναι σταθερός κατά την ψυχή και «να είναι έτοιμος να πορεύεται μαζί με τον Κύριο τον Θεό», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Γι' αυτό, άλλωστε, και οι θεσπέσιοι μαθητές πλησίασαν κάποτε τον Χριστό λέγοντας ξεκάθαρα: «Πρόσθεσέ μας πίστη». Δίνονται δε, εκτός από αυτό, και χαρίσματα ιαμάτων εν τω ενί Πνεύματι. Και πάλι παρατήρησέ μου με προσοχή: διότι, ενώ λέγεται ότι το Πνεύμα διανέμει τα χαρίσματα των ιαμάτων, ο Χριστός είναι αυτός που τα δίνει· διότι έδωσε στους αγίους αποστόλους «εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν»· και μάλιστα έλεγε: «Ασθενείς να θεραπεύετε, νεκρούς να ανασταίνετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε».

Διότι οι συγγενείς των νεκρών σπεύδουν, προτού το σώμα γίνει δυσώδες, να το κρύψουν στη γη, επειδή ντρέπονται τους ζωντανούς και θεωρούν ατίμωση για τον νεκρό το να τον σιχαίνονται κάποιοι. <Λέει σε αυτήν ο Ιησούς: Δεν σου είπα ότι εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;> Μεγάλο αγαθό είναι η πίστη, όταν προέρχεται από θερμή διάνοια, και έχει τόση δύναμη, ώστε όχι μόνο σώζεται εκείνος που πιστεύει, αλλά έχουν σωθεί και άλλοι μέσω της πίστεως άλλων, όπως ο παράλυτος στην Καπερναούμ που κατέβασαν, εξαιτίας της πίστεως αυτών που τον μετέφεραν. Όπως και ο Λάζαρος, εξαιτίας της πίστεως της αδελφής του, προς την οποία είπε ο Κύριος: Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού; Σαν να της έλεγε σχεδόν: Επειδή ο Λάζαρος, όντας νεκρός, δεν μπορεί να πιστέψει, αναπλήρωσε εσύ την πίστη που λείπει από τον νεκρό. Είναι δε διπλό το είδος της πίστεως: το ένα είναι το δογματικό, που αποτελεί τη συγκατάθεση της ψυχής περί ενός συγκεκριμένου ζητήματος, όπως το: «Ο πιστεύων εις τον Υιόν δεν κρίνεται». Το άλλο δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. «Διότι στον έναν μεν», λέει, «δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη», η οποία δεν είναι μόνο δογματική, αλλά έχει και τη δύναμη να ενεργεί υπερφυσικά, όπως το να «μετακινεί βουνά». Η Μάρθα, ωστόσο, εξαιτίας της αδυναμίας των λογισμών της έπεσε στην απιστία. Όμως ο Κύριος δεν την εγκαταλείπει, προσφέροντας γρήγορη θεραπεία στο πάθος της. Διότι, λέει, πρέπει κανείς να πιστεύει σταθερά, προκειμένου να δει αυτά που ξεπερνούν κάθε ελπίδα.

Διότι, για να απομακρύνει την αμαρτία του κόσμου, αφού την ανέλαβε ο ίδιος πάνω του και πέθανε ένας υπέρ όλων, αυτός που αξίζει όσο όλοι μαζί, για τον λόγο αυτόν έγινε δούλος σε πολλούς. Και λέγοντας «σε πολλούς», εννοεί τα έθνη. Διότι το έθνος του Ισραήλ ήταν ένα. Και επειδή αυτός σήκωσε τις αμαρτίες τους, λέει, γι' αυτό θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Πάλι εδώ με το «πολλούς» θα κατανοήσεις αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι είναι μυριοπλάσιοι από αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ. Ως «ισχυρούς» δε, εννοεί είτε τους αγίους αποστόλους είτε απλώς όλους τους δυνατούς εν Χριστώ, οι οποίοι διαθέτουν πνευματική ανδρεία, στους οποίους, επειδή ακριβώς έχουν νικήσει τον Σατανά, διανέμει λάφυρα. Διότι διανέμει στους αγίους με πλούσιο χέρι τις χορηγίες των πνευματικών χαρισμάτων. Διότι στον έναν δίνεται, λέει, μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως, και προφητείες και διακρίσεις πνευμάτων, και τα χαρίσματα των ιαμάτων. Εάν όμως στρέψουμε τη δύναμη του λόγου στους αγίους αποστόλους, λέμε το εξής: όλα τα έθνη ήταν σχεδόν σαν κτήμα του Σατανά, αλλά τα μοίρασε στους αγίους μυσταγωγούς αυτός που κληρονόμησε πολλούς. Διότι άλλοι κλήθηκαν μέσω του θεσπέσιου Πέτρου στην επίγνωση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ενώ άλλοι μέσω της μυσταγωγίας του θεσπέσιου Παύλου, ή κάποιου άλλου από τους αγίους αποστόλους, ελκύστηκαν στο φως της αλήθειας.

Στο Λουκ. 9, 49 κ.ε. Άραγε το κεντρί του φθόνου χτύπησε τους αγίους μαθητές; Άραγε φθονούν εκείνους που προκόβουν; «Εμποδίζεις», πες μου, «αυτόν που στο όνομα του Χριστού συντρίβει τα πονηρά δαιμόνια;» Και όμως, πώς δεν έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν ότι δεν ήταν ο ίδιος ο εργάτης αυτών των παραδόξων έργων, αλλά η χάρη που βρισκόταν μέσα του η οποία επιτελούσε το παράδοξο, προφανώς με τη δύναμη του Χριστού; Πώς λοιπόν εμποδίζεις αυτόν που διαπρέπει εν Χριστώ; «Ναι», λέει, «διότι δεν μας ακολουθεί». Και τι πειράζει, εάν δεν έχει συγκαταλεχθεί μεταξύ των αγίων αποστόλων εκείνος που στεφανώνεται από τη χάρη του Χριστού; Πάρα πολλές είναι οι διαφορές των χαρισμάτων που προέρχονται από τον Χριστό. Και αυτό το διδάσκει ο μακάριος Παύλος λέγοντας ότι σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης, σε άλλον πίστη, και σε έτερον χαρίσματα ιαμάτων. Τι σημαίνει λοιπόν το «Δεν συμπορεύεται μαζί μας»; Ο Σωτήρας έδωσε στους αγίους αποστόλους εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν και να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε αδυναμία μέσα στον λαό· και πράγματι ενήργησαν. Επέστρεψαν λοιπόν χαίροντες και λέγοντας: «Κύριε, και τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εμάς στο όνομά σου». Νόμισαν, επομένως, ότι σε κανέναν άλλον, παρά μόνο σε αυτούς επιτρεπόταν να φέρουν το αξίωμα που τους δόθηκε. Γι' αυτό προσέρχονται ζητώντας να μάθουν, εάν επιτρέπεται και σε άλλον να πράττει κάτι τέτοιο. Έχουμε κάτι παρόμοιο και στα αρχαιότερα κείμενα των Γραφών.

Γνωρίζοντας αυτό και ο μακάριος Παύλος, στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή λέει: «Διότι σε άλλον μεν μέσω του Πνεύματος δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε πίστη στο ίδιο Πνεύμα.» Βλέπεις πώς στον κατάλογο των πνευματικών χαρισμάτων τοποθέτησε και την πίστη;

Άλλο. Στα ασώματα το μεγαλύτερο και το μικρότερο δεν κρίνονται με βάση το μέγεθος, διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των σωμάτων, αλλά αξιολογούνται μόνο εννοιολογικά. Ας αποτελέσει παράδειγμα των όσων λέγονται το χωρίο του Παύλου: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας από το Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων», και, αφού παραθέτει πολλά άλλα εκτός από αυτά, προσθέτει: «Όλα αυτά δε τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Έπειτα πάλι λέει: «Να επιδιώκετε τα μεγαλύτερα χαρίσματα». Άραγε λοιπόν, θα πουν ότι το Πνεύμα διαφέρει από τον εαυτό του, ή ότι δεν είναι όμοιο με τον εαυτό του ως προς την ουσία, επειδή φαίνεται μικρό στα μικρά και μεγαλύτερο στα μεγαλύτερα, εκπληρώνοντας τη δεκτικότητα αυτών που τα λαμβάνουν; Αλλά νομίζω πως κανείς δεν θα έφτανε σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να τολμήσει να πει κάτι τέτοιο. Επομένως, εφόσον η ασώματη φύση δεν επιδέχεται αφ' εαυτής και δι' εαυτήν το μεγαλύτερο και το μικρότερο, όταν ο Χριστός λέει ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος από αυτόν, ο λόγος θα αρμόζει και πάλι στην ανθρώπινη φύση του, και δεν αποτελεί κατηγόρημα της θείας ουσίας του, ωσάν αυτή να βρίσκεται σε κατώτερη μοίρα σε σχέση με Εκείνον που τον γέννησε.

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παύλος, αποδίδοντας τις διανομές των θείων χαρισμάτων στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, γράφει πάλι: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται διαμέσου του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων με το ένα Πνεύμα, σε άλλον δε ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον δε προφητεία, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον δε ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ιδιαιτέρως στον καθένα καθώς θέλει». Αλλά επειδή γνωρίζει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, στην ίδια Επιστολή λέει πάλι: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, είδη γλωσσών». Γιατί, λοιπόν, αμφιβάλλουν εάν το Πνεύμα είναι κατά την ουσία του Θεός εκείνοι που είναι πανέτοιμοι μόνο να δυσφημούν, εφόσον αφενός ο Παύλος έχει διακηρύξει σαφέστατα ότι το Πνεύμα είναι αυτό που μοιράζει καθώς το ίδιο θέλει τα είδη των θείων χαρισμάτων, και αφετέρου πάλι λέει ότι είναι Θεός αυτός που χορηγεί στις Εκκλησίες τέτοια χαρίσματα στους αξίους; Και πώς δεν είναι άτοπο, εκείνοι που θέλουν να φρονούν ορθά, να μην προσέχουν τα λόγια του Παύλου, αλλά τις ανοησίες των άλλων; Θεός λοιπόν είναι το Πνεύμα, έστω κι αν δεν το θέλουν οι αμαθείς.

Ένα δεύτερο είδος πίστης είναι αυτό που δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων. Αυτή, λοιπόν, η πίστη που δωρίζεται κατά χάρη από το Πνεύμα, δεν είναι μόνο δογματική, αλλά και ικανή να ενεργεί πράγματα που υπερβαίνουν τον άνθρωπο. Διότι όποιος έχει αυτή την πίστη, θα πει σε τούτο το βουνό, Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί.

Έτσι και το Άγιο Πνεύμα, όντας ένα και μονοειδές και αδιαίρετο, μοιράζει τη χάρη στον καθένα όπως θέλει. Και όπως το ξερό ξύλο, όταν ποτιστεί με νερό, βγάζει βλαστούς, έτσι και η ψυχή που βρίσκεται σε αμαρτίες, όταν αξιωθεί του Αγίου Πνεύματος μέσω της μετάνοιας, φέρει βότρυες δικαιοσύνης. Ενώ είναι μονοειδές, ενεργεί πολλές αρετές με το νεύμα του Θεού και στο όνομα του Χριστού. Ενός, δηλαδή, χρησιμοποιεί τη γλώσσα για σοφία, άλλου φωτίζει την ψυχή για προφητεία, σε άλλον δίνει δύναμη να διώχνει δαίμονες, σε άλλον δίνει την ικανότητα να ερμηνεύει τις θείες Γραφές. Άλλου ενισχύει τη σωφροσύνη, άλλον διδάσκει τα περί ελεημοσύνης, άλλον διδάσκει να νηστεύει και να ασκείται, άλλον διδάσκει να περιφρονεί τα πράγματα του σώματος, άλλον ετοιμάζει για μαρτύριο, ενεργώντας άλλα σε άλλους, ενώ το ίδιο δεν είναι διαφορετικό από τον εαυτό του. Καθώς έχει γραφτεί: Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον όλων. Διότι στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη στο ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων στο ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε έτερον είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, μοιράζοντας ξεχωριστά στον καθένα όπως θέλει.

Πες μου, αγαπητέ —διότι σε αποκαλώ αγαπητό, επειδή δεν μισώ κανέναν παρά μόνο τον διάβολο και τα έργα του διαβόλου και την κακοπιστία· για σένα όμως εύχομαι να έλθεις στην αλήθεια του Θεού και να μην απωλέσεις τον εαυτό σου μέσω της βλασφημίας προς τον Θεό. Διότι τα λόγια του αγίου Θεού είναι βαθιά, και μέσω του Αγίου Πνεύματος δίνεται η γνώση δια των χαρισμάτων. «Διότι σε άλλον μεν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος διδασκαλίας» και τα εξής, και «το ίδιο αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα όπως θέλει», για να σου δείξει και την αυθεντία του Αγίου Πνεύματος. Αφού λοιπόν το ίδιο το Πνεύμα δίνει σε όλους τα χαρίσματα όπως θέλει, τότε παρακάλεσε τον Πατέρα να σου αποκαλύψει τον Υιό, και παρακάλεσε τον Υιό να σου αποκαλύψει τον Πατέρα, και πάλι παρακάλεσε τον Πατέρα να σου δώσει τον Υιό και να σου αποκαλύψει το Άγιο Πνεύμα και να σε αξιώσει να το έχεις μέσα σου, ώστε, αφού σου δοθεί το Άγιο Πνεύμα, να σου αποκαλύψει όλη τη γνώση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, για να μάθεις ότι στον Υιό δεν υπάρχει καμία άγνοια ούτε στο Άγιο Πνεύμα. Διότι, εάν και οι άγγελοι υπολείπονται της ανώτερης εξουσίας και γνώσης, μη γένοιτο να υπολείπεται ο Υιός του Θεού και το Άγιό Του Πνεύμα.

Το έλεγε δε αυτό όντας εν Αγίω Πνεύματι· διότι δεν το είπε για να εξαλειφθεί η Τριάδα. Άλλωστε, ο ίδιος ο Κύριος λέει σαφώς: «Αφού πορευθείτε, να βαπτίσετε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Ένα δε είναι το Πνεύμα, το οποίο διανέμει στον καθένα όπως θέλει, προς το συμφέρον». Ιδού λοιπόν ο Πατήρ, ιδού ο Υιός, ιδού το Άγιο Πνεύμα· και πουθενά δεν αναφέρει για τον Μελχισεδέκ ότι χορηγείται μεταξύ των χαρισμάτων ούτε μεταξύ των υψωμάτων. Και μάταια διαλαλούνται από αυτούς τα ψευδή και επινοημένα προσκόμματα, τα οποία δεν προέρχονται σε αυτούς από την αλήθεια, αλλά από αυτό το ίδιο το σφύριγμα του δράκοντα, με το οποίο μπόρεσε να εξαπατήσει και να παραπλανήσει κάθε αίρεση.

Εάν δε η Εκκλησία Του είναι οίκος Θεού, σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου: «Για να γνωρίζεις πώς πρέπει να αναστρέφεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αληθείας»· ευλόγως λέγουν ότι: Ο μεν μακάριος έχει ήδη τύχει της δικής σου εκλογής· εμείς δε, που δεν είμαστε ακόμη τέτοιοι, αλλά είμαστε ακόμη ενδεδυμένοι το σώμα, χαιρόμαστε να απολαμβάνουμε ήδη από τώρα τα αγαθά που βρίσκονται στον οίκο σου, δηλαδή τους θείους λόγους και τα διδάγματα της σοφίας, καθώς και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, με τα οποία είναι κεκοσμημένος ο οίκος του Θεού· «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον δε διάφορα είδη γλωσσών», και όσα άλλα απαρίθμησε ο θείος Απόστολος.

Και σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσεως, και σε άλλον πίστη, και τα λοιπά· τα οποία, όντας εξαίρετα χαρίσματα του Θεού, αστράφτουν και καταλάμπουν την Εκκλησία του. Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.

Διότι, πριν από αυτήν τη δύναμη, δεν ήθελε να κηρύττουν στα έθνη, αλλά να περιμένουν και να προσδοκούν να μετάσχουν σε αυτήν εξ ύψους. Αυτό το χάρισμα δίδασκε και ο Απόστολος, ξεχωρίζοντάς το ιδιαιτέρως από τις υπόλοιπες ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας: «Σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων». Και η προφητεία αναφέρει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Όταν ακόμη δεν είχαν μετάσχει σε αυτήν τη δύναμη, όλοι τον αρνήθηκαν και σκανδαλίστηκαν κατά τον καιρό του πάθους· όταν όμως μετέσχαν σε αυτήν, όλοι διέπρεψαν με τα μαρτύρια και τις ομολογίες τους υπέρ του Χριστού. Διότι ο Κύριος, ανακαινίζοντας τον άνθρωπο και αποδίδοντάς του πάλι τη χάρη από το εμφύσημα του Θεού την οποία είχε απολέσει, εμφύσησε στα πρόσωπα των μαθητών λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Ιʹ. Ο δε Ευσέβιος ο Παμφίλου στην προς Μαρίνον επιστολή του εξηγεί το προκείμενο ως εξής: ότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων σύμφωνα με τον Απόστολο, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο. Και πάλι: στον καθένα δίνεται η φανέρωση προς το συμφέρον. «Διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών· όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως θέλει».

Και δεύτερη και τρίτη και πολλές φορές, όπως είπα, το κάνει αυτό, αγνοώντας ότι «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων» αν και είναι το «ίδιο Πνεύμα», και σε άλλον μεν «δίνεται λόγος σοφίας» κατά τον απόστολο, «σε άλλον λόγος γνώσης κατά το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία». Γι' αυτόν τον λόγο για τον Σολομώντα μαρτυρείται μεν ότι έλαβε το χάρισμα της σοφίας, «διότι έδωσε ο Κύριος στον Σολομώντα σοφία», όπως αναφέρει η Γραφή, «και έγινε σοφότερος από όλους τους ανθρώπους»· ωστόσο, ούτε προφητικό βίο διήγαγε, ούτε τον χαρακτήρα της προφητείας, που αναγνωρίζεται από το «τάδε λέγει Κύριος» και τα παρόμοια, φανερώνει μέσα από τους δικούς του λόγους. Αυτός όμως, χωρίς να διακρίνει τίποτα από αυτά, σαν να κάνει κάποια χάρη στον άνδρα, τον ονομάζει προφήτη, μη κατανοώντας ότι οι προφήτες «περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι». Λέει μάλιστα ότι και οι Παροιμίες του είναι προφητεία, παρόλο που η Θεία Γραφή δεν το διδάσκει πουθενά αυτό, και ενώ ο ίδιος ο σοφότατος [Σολομών], με τη συνέργεια του θείου Πνεύματος, έδωσε σε αυτό μεν το βιβλίο το όνομα ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ, στο άλλο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ και στο τρίτο ΑΣΜΑΤΑ ΑΣΜΑΤΩΝ, θέτοντας αυτές τις προσηγορίες όχι χωρίς τη θεία έμπνευση ούτε με ανθρώπινο λογισμό.

Γι' αυτό τον λόγο, μόνο στην αγία και τρισμακάρια Τριάδα έχει συμπεριληφθεί τούτο, αφού ο Σωτήρας δεν διέταξε τους αποστόλους του να παραδίδουν το μυστήριο της αναγέννησης σε όλους όσοι από τα έθνη πιστεύουν σε αυτόν με άλλον τρόπο, παρά «βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Με τον Πατέρα αφενός να έχει την πρωταρχική εξουσία και να δωρίζει τη χάρη, τον Υιό αφετέρου να τη διακονεί (διότι «η χάρη και η αλήθεια ήλθε διά του Ιησού Χριστού»), και το Άγιο Πνεύμα, δηλαδή τον Παράκλητο, να είναι το ίδιο που χορηγείται σύμφωνα με τις διαιρέσεις των χαρισμάτων που υπάρχουν σε αυτό, «διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη με το ίδιο Πνεύμα» και ομοίως τα όσα απαριθμούνται μαζί με αυτά. Το Άγιο Πνεύμα, λοιπόν, από τη φύση του ενοικεί μόνο στους αγίους, χορηγούμενο μέσω του Υιού σε όσους κρίνει ο Πατέρας. Και αυτό θα ήταν το έργο του, το να αγιάζει τους πάντες, στους οποίους μεταδίδει ένα ή και περισσότερα από τα χαρίσματα που βρίσκονται σε αυτό, ώστε και οι προφήτες και οι απόστολοι και κάθε θεοφιλής ψυχή, όπως είναι φυσικό και οι ανώτερες και θείες δυνάμεις, να μετέχουν στην αγιότητα που πηγάζει από αυτό.

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Διότι, εάν η ζωοποιός δύναμη αποδεικνύεται ότι υπάρχει στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου, εάν το άφθαρτο και το άτρεπτο και το ανεπίδεκτο κάθε κακού, εάν το αγαθό και το ευθές και το ηγεμονικό και εκείνο που ενεργεί τα πάντα εν πάσι όπως βούλεται, εάν όλα αυτά τα ιδιώματα διαπιστώνονται ομοίως και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, πώς είναι δυνατόν, εξαιτίας της ταυτότητας που υπάρχει σε αυτά, να εννοήσει κανείς το ετερογενές; Επομένως, το ότι δεν πρέπει να θεωρούμε καμία σχέση αδελφότητας όσον αφορά τον Μονογενή, το αποδέχεται ο λόγος της ευσέβειας· το να μην είναι όμως το Πνεύμα ομογενές με τον Υιό, το ευθές με το ευθές, το αγαθό με το αγαθό, το ζωοποιό με το ζωοποιό, αυτό έχει αποδειχθεί σαφώς από τη λογική ακολουθία ότι αποτελεί αιρετική κακουργία. Σε τι λοιπόν μειώνεται η μεγαλειότητα του Πνεύματος εξαιτίας αυτών; Διότι δεν υπάρχει τίποτα από τα θεοπρεπή νοήματα που να μπορεί να προκαλέσει πλεονασμό ή υποβιβασμό· και εφόσον όλα αυτά αποδίδονται εξίσου και στον Υιό και στο Πνεύμα από την Αγία Γραφή, δεν θα μπορούσε κανείς να πει σε τι ακριβώς βλέπει την ανισότητα. Αντιθέτως, προβάλλει την ασέβεια κατά του Αγίου Πνεύματος γυμνή και αστήρικτη και χωρίς να βασίζεται σε καμία λογική ακολουθία. «Ούτε βέβαια κατατάσσεται μαζί με κανένα άλλο», λέει, «διότι έχει υπερβεί όλα τα δημιουργήματα που έγιναν μέσω του Υιού, ως προς τη γένεση, τη φύση, τη δόξα και τη γνώση, ως το πρώτο και κράτιστο, το μέγιστο και κάλλιστο έργο του Μονογενούς».

Επειδή, λοιπόν, είτε ο λόγος της σοφίας, είτε ο λόγος της γνώσεως, είτε η πίστη, είτε η αντίληψη, είτε η κυβέρνηση, είτε οτιδήποτε άλλο από όσα μας σώζουν έχει καταγραφεί στις Γραφές, όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ιδιαιτέρως στον καθένα όπως ακριβώς βούλεται· για τον λόγο αυτό, δεν απορρίπτουμε τον λόγο του Ευνόμιου, ο οποίος λέει ότι το Πνεύμα συνεργεί με τους πιστούς προς κατανόηση και θεωρία όσων έχουν διαταχθεί από αυτό το ίδιο το Πνεύμα, επειδή όλα τα αγαθά διδάγματα έχουν διαταχθεί σε εμάς από Αυτό. «Αντηχώντας», λέει, «σε εκείνους που προσεύχονται». Το να προσπαθήσει κανείς με σπουδή να ανασκευάσει το νόημα αυτού του ρητού θα ήταν μωρό, εφόσον εξ αρχής είναι εξίσου προφανές σε όλους το γελοίο και το ανόητο αυτής της φράσης. Διότι ποιος είναι τόσο παράφρων και εκτός εαυτού, ώστε να περιμένει να μάθει από εμάς ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κουδούνι ή άδειο πιθάρι, ώστε να αντηχεί και να δονείται δεχόμενο ως χτύπημα τη φωνή εκείνου που προσεύχεται; «Οδηγώντας», λέει, «προς το συμφέρον». Αυτό το πράττει παρομοίως τόσο ο Πατέρας όσο και ο Υιός. Διότι «καθοδηγεί ως πρόβατο τον Ιωσήφ», και οδήγησε σαν πρόβατα τον λαό Του, και «το Πνεύμα το αγαθό μας οδηγεί σε ευθεία γη». «Κραταιώνοντας (ενισχύοντας)», λέει, «προς την ευσέβεια». Ο Δαβίδ λέει ότι αποτελεί έργο του Θεού το να κραταιώνει τον άνθρωπο στην ευσέβεια· διότι «Εσύ είσαι η κραταίωση και η καταφυγή μου», λέει ο προφήτης, και «ο Κύριος είναι το κραταίωμα του λαού Του», και «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό Του».

Ακόμη και αν κάποιος τύχει των άλλων χαρισμάτων τα οποία παρέχει το Πνεύμα (μιλώ για τις γλώσσες των αγγέλων και την προφητεία και τη γνώση και τα χαρίσματα των ιάσεων), αλλά δεν έχει ακόμη λυτρωθεί καθαρά από τα πάθη που τον ενοχλούν εσωτερικά μέσω της αγάπης του Πνεύματος, ούτε έχει δεχθεί στην ψυχή του το τέλειο φάρμακο της σωτηρίας, εξακολουθεί να βρίσκεται στον φόβο της πτώσης, επειδή δεν έχει την αγάπη που τον στηρίζει και τον εδραιώνει στην κατάσταση της αρετής.

Διότι αφενός δεν είναι απλώς ένα αλλά καθ' υπεροχήν, ως ον που βρίσκεται πάνω από το ένα και ορίζει το ίδιο το ένα. Αφετέρου δε είναι και ως διαιρούμενος· διότι ο ένας Θεός διαιρείται σε τρεις τέλειες υποστάσεις· διότι ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι διακεκριμένα πρόσωπα της μίας θεότητας, χωρίς να εισάγεται σε αυτά καμία αντιστροφή ή απολύτως καμία κοινότητα. Είναι δε επιπλέον, εκτός αυτού, διακεκριμένη και η όμοια με εμάς τέλεια και αναλλοίωτη ύπαρξη του Ιησού. Αυτός λοιπόν ο ένας Θεός, που προσκυνείται σε τρεις υποστάσεις και μία ουσία, διαιρείται αμερώς και αμερίστως και σε διάφορες ενέργειες· «διότι ο Θεός λέγεται ότι πληθύνεται», σύμφωνα με τον θείο Μάξιμο, «πολλαπλασιαζόμενος με προνοητικές προόδους μέσω του θελήματός Του για την παραγωγή του καθενός από τα όντα». Και σύμφωνα με τον απόστολο, «σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας διά του Πνεύματος, σε άλλον δε λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, και σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων με το ίδιο Πνεύμα».

Ακόμη, σύμφωνα με αυτούς που νομίζουν ότι καθένας από τους μετέχοντες μετέχει σε όλα τα του Θεού, επειδή Εκείνος είναι αμερής, κανείς από όσους έχουν γίνει μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος δεν θα λάβει ένα ή δύο χαρίσματα του Πνεύματος, αλλά δεν θα στερείται κανένα, έχοντάς τα όλα, εφόσον μετέχει σε ολόκληρο το Πνεύμα. Πώς λοιπόν λέει ο Παύλος: «στον έναν μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων»; Και πάλι: «Μήπως είναι όλοι απόστολοι; Μήπως είναι όλοι προφήτες; Μήπως όλοι μιλούν γλώσσες; Μήπως όλοι διερμηνεύουν;»

Γι' αυτό και ο Χρυσόστομος, πραγματευόμενος τέτοια θέματα, λέει: «αναλογίσου και εκείνο, πως έστω κι αν μειονεκτείς στο μέτρο του χαρίσματος που σου δόθηκε, με το να αξιωθείς να λάβεις από την ίδια πηγή από την οποία έλαβε και εκείνος που πήρε τα περισσότερα, έχεις την ίδια τιμή». Και πάλι, όταν ο Απόστολος προσθέτει, «διότι στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα», ο Χρυσόστομος λέει: «βλέπεις πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας 'στο ίδιο Πνεύμα' και 'σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα';».

Απέδειξε, λοιπόν, ο λόγος προηγουμένως και ο απόστολος συμμαρτύρησε, ότι από όσα δεν ακολουθούν τη φυσική τάξη, όσα δηλαδή υπάρχουν σε αυτούς που ζουν κατά Θεόν και μέσω αυτών επιτελούνται, από τα οποία αν κάποιος κατέχει ένα ή περισσότερα, είναι και ονομάζεται πνευματικός, επειδή ενεργείται και κινείται από το θείο Πνεύμα, αυτά είναι τα πνευματικά χαρίσματα. Από αυτά, άλλα συνίστανται σε λόγια και άλλα σε έργα. Στα λόγια ανήκουν τα γένη των γλωσσών και οι ερμηνείες τους, όπως είναι από μόνο του ολοφάνερο, καθώς και ο λόγος της σοφίας και ο λόγος της γνώσης, όπως και ο ίδιος ο απόστολος συνοπτικά μας τα φανέρωσε παρουσιάζοντάς τα, ενώ στα έργα και στις πράξεις ανήκουν τα ενεργήματα των δυνάμεων, τα χαρίσματα των ιαμάτων και η πίστη που μπορεί να μετακινεί ακόμη και όρη.

Διότι, όταν κανείς αναλογιστεί τους υπερφυείς αγώνες των μαρτύρων, πώς με την ασθένεια της σάρκας καταντρόπιασαν αυτόν που είναι ισχυρός στην κακία, πώς, σαν να μην ένιωθαν τους πόνους και τα τραύματα, αγωνίζονταν με το σώμα απέναντι στη φωτιά, στο ξίφος, σε ποικίλες και θανατηφόρες μορφές βασανιστηρίων, αντιπαρατασσόμενοι με την καρτερία τους, και ενώ κόβονταν οι σάρκες τους και διαλύονταν οι αρθρώσεις τους και συντρίβονταν τα οστά τους, εκείνοι διαφύλατταν σώα, ακέραιη, αβλαβή και ακλόνητη την ομολογία της πίστεως στον Χριστό, γι' αυτό και τους χαρίστηκε η αναντίρρητη σοφία του Πνεύματος και η δύναμη των θαυμάτων· όταν αναλογιστεί την υπομονή των οσίων, πώς, σαν να ήταν ασώματοι, υπέμειναν θεληματικά τις πολυήμερες ασιτίες, τις αγρυπνίες και τις άλλες ποικίλες κακουχίες του σώματος, αντιτασσόμενοι μέχρι τέλους προς τα πονηρά πάθη, προς τα ποικίλα είδη της αμαρτίας, προς τον αόρατο πόλεμο που διεξάγεται μέσα μας, προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τα πονηρά πνεύματα, και φθείροντας και εξουθενώνοντας τον εξωτερικό άνθρωπο, ενώ παράλληλα ανανέωναν και θέωναν τον εσωτερικό άνθρωπο, από τον Οποίο τους χαρίστηκαν τα χαρίσματα των θεραπειών και οι ενέργειες των θαυματουργικών δυνάμεων· όταν κανείς τα φέρει αυτά στον νου του και συλλογιστεί επιπλέον ότι όλα αυτά ξεπερνούν τη δική μας φύση, θαυμάζει και δοξάζει τον Θεό, ο Οποίος τους παραχώρησε τόσο μεγάλη χάρη και δύναμη.

Και τότε, με όλους παρόντες και όλους να βλέπουν, θα ανακηρύξει και θα δοξάσει και θα στεφανώσει εκείνους που επέδειξαν την πίστη τους σε αυτόν μέχρι τέλους. Τι χρειάζεται να προσπαθούμε να παρουσιάσουμε εκείνους τους υπερφυείς στεφάνους, το μεγαλείο εκείνων των μελλοντικών αμοιβών, τις οποίες ούτε μάτι σαν το δικό μας μπορεί να δει, ούτε αυτί να ακούσει, ούτε καρδιά να διανοηθεί; Αλλά και τα παρόντα, πόσο θαυμαστά είναι αυτά που βλέπουμε; Ποιος λόγος θα μπορούσε να εκφράσει επάξια τη δόξα που δίνεται από τον Θεό στις σορούς των αγίων και στα λείψανα των οστών τους, η οποία παραμένει αναλλοίωτη σε όλο τον χρόνο, την ιερή ευωδία που αναδίδεται από αυτά, τα μύρα που αναβλύζουν, τα χαρίσματα των ιάσεων, τις ενέργειες των θαυματουργικών δυνάμεων, τις πολυειδείς και σωτήριες για εμάς φανερώσεις μέσω αυτών;

Διότι το να λάβει κανείς κάτι μεγαλύτερο, όταν δεν μπορεί να το αντέξει, αυτό είναι και ασύμφορο και βλαβερό και πρόξενο αθυμίας. «Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε πίστη, με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, με το ίδιο Πνεύμα». Βλέπεις πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας, «Με το ίδιο Πνεύμα», και, «Σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα»; Διότι γνωρίζει ότι η παρηγοριά που προέρχεται από αυτό είναι μεγάλη. «Σε άλλον δε ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον ερμηνεία γλωσσών». Επειδή λοιπόν υπερηφανεύονταν πολύ για αυτό το χάρισμα, για τον λόγο αυτό το τοποθέτησε τελευταίο και πρόσθεσε: «Όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα». Το καθολικό φάρμακο της παρηγοριάς είναι το ότι όλοι λαμβάνουν από την ίδια ρίζα, από τους ίδιους θησαυρούς, από τα ίδια νάματα. Γι' αυτό και εφαρμόζοντας συνεχώς αυτή τη φράση στη φαινομενική ανισότητα, την εξισώνει και τους παρηγορεί. Και πιο πάνω βέβαια δείχνει ότι και το Πνεύμα και ο Υιός και ο Πατέρας χορηγούν τα χαρίσματα· εδώ όμως αρκέστηκε στο να αναφέρει μόνο το Πνεύμα, για να μάθεις και από αυτό πάλι ότι η αξία είναι η ίδια. Τι είναι όμως ο Λόγος σοφίας;

Διότι το ίδιο το Πνεύμα δίνει, λέγει, και δίνει προς το συμφέρον, και τα κατανέμει όπως θέλει, και τα κατανέμει ως δωρεά, όχι ως οφειλή. Και αν ακόμη λάβεις μικρό χάρισμα, εξίσου ανήκεις στο σώμα, και έτσι απολαμβάνεις πολλή τιμή· και εκείνος που έχει το μεγαλύτερο, έχει ανάγκη εσένα που έχεις το μικρότερο· και ότι το μέγιστο χάρισμα και η ασυγκρίτως ανώτερη οδός είναι η αγάπη.

γ΄. Αυτό λοιπόν και συνέβη. Διότι ολόκληρη η οικουμένη έλαβε από εκείνο το Πνεύμα. Επειδή το δώρο άρχισε από την Παλαιστίνη· και προχώρησε στην Αίγυπτο, στη Φοινίκη, στη χώρα των Σύρων, των Κιλίκων, στον Ευφράτη, στη Μεσοποταμία, στη χώρα των Καππαδοκών, των Γαλατών, των Σκυθών, των Θρακών, στην Ελλάδα, στη χώρα των Γάλλων, των Ιταλών, σε ολόκληρη τη Λιβύη, στην Ευρώπη, στην Ασία, μέχρι και σε αυτόν τον ίδιο τον Ωκεανό. Και τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Σε όση γη φωτίζει ο ήλιος, σε τόση έφθασε αυτή η χάρις· και αυτή η σταγόνα, και η ρανίδα του Πνεύματος γέμισε ολόκληρη την οικουμένη με γνώση. Μέσω αυτής γίνονταν τα σημεία, τα αμαρτήματα όλων συγχωρούνταν. Αλλά όμως η χάρις που δίνεται σε τόσους πολλούς τόπους, είναι ένα μέρος της δωρεάς και ένας αρραβώνας. Διότι, όπως λέει, «μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας»· εννοεί το μέρος της ενέργειας· επειδή βεβαίως ο Παράκλητος δεν μερίζεται. Δες όμως την πηγή, πόσο μεγάλη είναι: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών». Και τόσα πολλά χαρίσματα σε τόσα έθνη άπλωσε η χάρις του βαπτίσματος σε ολόκληρη τη γη· και όλα αυτά τα εργάζεται η ρανίδα του Πνεύματος.

Ένα μεγάλο μυστήριο μας αποκαλύπτει εδώ. Ποιο ακριβώς είναι αυτό; Ότι η Καινή και η Παλαιά είναι του ίδιου Πνεύματος, και ότι το ίδιο Πνεύμα, που μίλησε σε εκείνη, μίλησε και εδώ, και ότι η πίστη είναι διδάσκαλος των πάντων, και χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να πούμε απολύτως τίποτα. «Διότι και εμείς», λέει, «πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλούμε». Επειδή, αν την καταργήσεις αυτήν, ούτε το στόμα δεν είναι δυνατόν να ανοίξουμε. Και γιατί δεν είπε, «Έχοντας δε την ίδια πίστη», αλλά, «Έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως»; Θέλοντας να δηλώσει αυτά που προαναφέρθηκαν, και δείχνοντας ότι υπάρχει ανάγκη της χορηγίας του Πνεύματος για να ανέλθουμε στο ύψος της πίστεως, και να περιφρονήσουμε την αδυναμία των ανθρώπινων συλλογισμών. Γι' αυτό και αλλού ο ίδιος λέει: «Στον καθένα δε δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. Διότι σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων».

Ποιος θα αναγγείλει τα μεγαλουργήματα του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Όσα ενεργεί ο Θεός μέσα μας και τα οποία υπερβαίνουν τη θνητή μας φύση, αυτά είναι τα έργα δυνάμεως του Κυρίου, τα οποία ο Παύλος ονομάζει ενεργήματα δυνάμεων, λέγοντας: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων». Και πάλι αλλού: «Μήπως είναι όλοι προφήτες; Μήπως έχουν όλοι θαυματουργικές δυνάμεις; Μήπως έχουν όλοι χαρίσματα ιαμάτων;». Διαχωρίζει, μάλιστα, τις δυνάμεις από τα ιάματα. Διότι τις μεν δυνάμεις τις επιτελούσε ο Ιησούς όταν, για παράδειγμα, περπατούσε πάνω στη θάλασσα, επιτιμούσε τους ανέμους και την τρικυμία, και μεταμορφωνόταν στο όρος· τα δε ιάματα, όταν καθάριζε τους λεπρούς και θεράπευε κάθε ασθένεια.

Διότι δεν έδωσε σε όλους να τα γνωρίζουν όλα, αλλά στον ένα έδωσε την ιατρική, στον άλλο την ξυλουργική, και σε άλλον άλλη, ώστε, έχοντας ανάγκη ο ένας τον άλλον, να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Και στα πνευματικά πάλι θα μπορούσε να δει κανείς να συμβαίνει το ίδιο, όπως λέει ο Παύλος, ότι στον ένα δίνεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσεως, σε άλλον προφητεία, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όμως τίποτα δεν είναι ανώτερο από την αγάπη· γι' αυτό και την προέταξε όλων, λέγοντας τα εξής: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά αποφαίνεται ότι ούτε και ο θάνατος υπέρ της ευσεβείας αποφέρει κανένα κέρδος, εάν δεν συνυπάρχει η αγάπη. Δεν είπε λοιπόν μάταια τόσα πολλά γι' αυτήν· διότι γνώριζε, γνώριζε σαφώς, ως γεωργός των εντολών του Θεού, ότι, εάν αυτή ριζωθεί σταθερά, βλασταίνει ο καρπός όλων των αγαθών. Διότι το «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις» και οποιαδήποτε άλλη εντολή υπάρχει, ανακεφαλαιώνεται σε τούτο τον λόγο, στο «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου».

Πρόσεξε πώς παντού κάνει αυτήν την προσθήκη, λέγοντας «στο ίδιο Πνεύμα» και «κατά το ίδιο Πνεύμα». Διότι γνωρίζει ότι είναι μεγάλη η παρηγοριά που προέρχεται από αυτό. Επομένως, εάν επιδιώκεις να αποδείξεις αυτό, ότι δηλαδή έχεις το Πνεύμα, έχεις την απόδειξη γι' αυτό από το γεγονός ότι βαπτίστηκες. Στον άπιστο, όμως, αυτό δεν θα γίνει από πουθενά αλλού φανερό παρά μόνο από τα σημεία, ώστε και από αυτό πάλι αντλείται όχι μικρή παρηγοριά.