Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:9

Διότι, αν και τα χαρίσματα είναι διαφορετικά, η φανέρωση είναι μία, και είτε είναι πολύ μεγαλύτερο είτε μικρό, ομοίως ανάγεται σε Αυτόν. «Ο δε Θεός είναι ο ίδιος, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους. Και στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον». Για να μην πει κάποιος: «Αν και είναι ο ίδιος Κύριος, και το ίδιο Πνεύμα, και ο ίδιος Θεός, εγώ όμως έλαβα λιγότερα», λέει: «Αυτό συνέφερε». Όταν λοιπόν, λέει, και Ένας είναι αυτός που τα έδωσε, και αυτό που σου δόθηκε είναι χάρισμα, και από αυτό προκύπτει η φανέρωση, και αυτό είναι περισσότερο συμφέρον, μη θλίβεσαι σαν να περιφρονήθηκες. Διότι δεν το έκανε αυτό για να σε ατιμάσει, αλλά αποσκοπώντας στο συμφέρον. Και φανέρωση του Πνεύματος ονομάζει το να λάβει κάποιος ένα από τα χαρίσματα. Διότι σε εμένα τον πιστό είναι φανερός αυτός που έχει το Πνεύμα. «Επειδή σε άλλον μεν δίνεται διαμέσου του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα. Σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων με το ένα Πνεύμα· σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων· σε άλλον δε προφητεία· σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων». Τι είναι ο λόγος σοφίας; Το να είναι κάποιος ο ίδιος σοφός, και να μπορεί να κάνει και άλλους έτσι. Τι είναι δε ο λόγος γνώσεως; Το να έχει μεν κάποιος γνώση και να γνωρίζει τα μυστήρια, αλλά να μην μπορεί να διδάξει, ούτε να μεταδώσει εύκολα σε άλλον αυτά που γνωρίζει. Τι είναι δε η πίστη;

Άλλο δε πράγμα είναι τα ενεργήματα δυνάμεων και άλλο το να έχει κανείς χαρίσματα ιαμάτων. Διότι αυτός μεν που έχει χαρίσματα ιαμάτων, θεραπεύει μόνο· αυτός όμως που κατέχει ενεργήματα δυνάμεων, δεν θεραπεύει μόνο, αλλά και τιμωρεί· όπως ακριβώς ο Απόστολος τύφλωσε τον μάγο, και όπως ο Πέτρος θανάτωσε τον Ανανία. Η δε διάκριση των πνευμάτων είναι το να γνωρίζει κανείς ποιος είναι ο πνευματικός και ποιος ο μη πνευματικός· ποιος είναι ο προφήτης και ποιος ο απατεώνας. «Σε άλλον δε δίνονται διάφορα είδη γλωσσών· σε άλλον δε ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Διότι ο ένας μεν γνώριζε τι έλεγε ο ίδιος, αλλά δεν μπορούσε να το ερμηνεύσει σε άλλον. Ο άλλος όμως τα κατείχε και τα δύο αυτά.

Και ο Γρηγόριος Νύσσης στο έργο του κατά του Ευνομίου αναφέρει: «Το Άγιο Πνεύμα, αφενός λαμβάνοντας την ύπαρξή του από τον Θεό των όλων, από όπου είναι και ομογενές φως, αφετέρου έχοντας εκλάμψει διαμέσου του αληθινού φωτός, δεν αποκόπτεται ούτε λόγω απόστασης ούτε λόγω ετερότητας της φύσης από τον Πατέρα ή από τον Μονογενή». Εδώ ο διαχωρισμός που γίνεται μέσω των συνδέσμων, μας δίνει να εννοήσουμε ολοκάθαρα ότι στον μεν Πατέρα αποδίδεται η κατά την ύπαρξη πρόοδος του Πνεύματος, στον δε Υιό η φανέρωσή του προς εμάς. Διότι το κείμενο δεν παρουσιάζει ότι και η μία και η άλλη έκφραση σημαίνουν ένα και το αυτό πράγμα, αλλά παριστάνει ότι η μεν σημαίνει το ένα, η δε το άλλο. Και ο μέγας Βασίλειος, γνωρίζοντας αυτή την πρόοδο του Πνεύματος, αναφέρει στους Αντιρρητικούς λόγους προς τον Ευνόμιο: «Το Άγιο Πνεύμα δεν επιζητά αύξηση επειδή είναι τελειότατο, γι' αυτό και σε αυτό όλα είναι τέλεια: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, σοφία, σύνεση, βουλή, ασφάλεια, ευσέβεια, γνώση, αγιασμός, απολύτρωση, πίστη, ενεργήματα δυνάμεων, χαρίσματα ιαμάτων, και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Δεν έχει τίποτα το επίκτητο μέσα του, αλλά τα κατέχει όλα αϊδίως ως Πνεύμα του Θεού, και έχοντας φανερωθεί από Αυτόν. Έχει ως αίτιό του την πηγή του, και από εκεί πηγάζει, είναι δε και το ίδιο πηγή των προαναφερθέντων αγαθών».

Και αυτό πάλι διδάσκοντας ο ίδιος απόστολος έγραφε στους ίδιους τους Κορινθίους στη δεύτερη επιστολή: «η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού και Πατρός, και η κοινωνία του αγίου Πνεύματος είη μετά πάντων υμών». Διότι η διδόμενη χάρη και δωρεά δίδεται εν Τριάδι, από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν αγίω Πνεύματι. Και όπως ακριβώς η διδόμενη χάρη προέρχεται από τον Πατέρα μέσω του Υιού, έτσι δεν θα μπορούσε να υπάρξει σε εμάς κοινωνία της δωρεάς, εάν όχι εν τω Πνεύματι τω αγίω. Διότι, μετέχοντας σε αυτό, έχουμε την αγάπη του Πατέρα, και την χάρη του Υιού, και την κοινωνία του ίδιου του αγίου Πνεύματος. Επομένως, αποδεικνύεται και από αυτά ότι η ενέργεια της Τριάδος είναι μία. Διότι ο απόστολος δεν εννοεί ότι τα διδόμενα είναι διαιρεμένα και διαφορετικά για τον καθένα, αλλά ότι τα διδόμενα δίδονται εν Τριάδι, και τα πάντα προέρχονται από έναν Θεό. Αλλά και ο ευαγγελιστής Λουκάς στις Πράξεις αναφέρει κάνοντας λόγο περί αυτής της προόδου: «και φάνηκαν σε αυτούς διαμοιραζόμενες γλώσσες ωσάν από πυρ, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς, και επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος αγίου». Και πάλι: «όταν είδε δε ο Σίμων ότι διά της επιθέσεως των χειρών των αποστόλων δίδεται το Πνεύμα το άγιο». Και ξανά: «ενώ ακόμη μιλούσε ο Πέτρος τα λόγια αυτά, επέπεσε το Πνεύμα το άγιο επί πάντας τους ακούοντας». Και ο θειότατος Παύλος στην πρώτη προς Κορινθίους λέει: «στον καθένα δίδεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον. Διότι στον μεν ένα διά του Πνεύματος δίδεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως κατά το αυτό Πνεύμα, σε έτερον δε πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον δε ενεργήματα δυνάμεων, σε άλλον δε προφητείες, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων, σε έτερον δε γένη γλωσσών, σε άλλον δε ερμηνείες γλωσσών. Πάντα δε ταύτα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διαιρώντας ιδιαιτέρως στον καθένα καθώς βούλεται». Και ο κορυφαίος Πέτρος στις Πράξεις λέει: «υψωθείς λοιπόν τη δεξιά του Θεού, και αφού έλαβε την επαγγελία του αγίου Πνεύματος, εξέχεε τούτο, το οποίο νυν εσείς βλέπετε και ακούτε». Και πάλι: «μήπως το ύδωρ δύναται να εμποδίσει κανείς, ώστε να μη βαπτισθούν τούτοι, οι οποίοι έλαβαν το Πνεύμα το άγιο όπως ακριβώς και εμείς;». Και ο Κύριος δε, κάνοντας μνεία και των δύο προόδων του Πνεύματος στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, λέει: «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίον εγώ θα πέμψω σε εσάς παρά του Πατρός, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού». Με το να πει λοιπόν «όταν έλθει», κατέδειξε την δεσποτεία του Πνεύματος, και υπέδειξε χρόνο. Με το να πει δε «τον οποίον εγώ θα πέμψω σε εσάς παρά του Πατρός», παρέστησε το ότι το Πνεύμα το άγιο δεν είναι αντίθεο, και ότι αυτή η πρόοδος γίνεται ένεκα ημών, διότι επεμφθή σε εμάς. Με το να προσθέσει δε «το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται», παρέδωσε θεοπρεπώς εκείνη την προαιώνια και αναίτια πρόοδο του θείου Πνεύματος, από πού δηλαδή είναι.

Επομένως, όπως ακριβώς ο ένας λαμβάνει λόγο σοφίας, ο άλλος λόγο γνώσεως, έτερος πίστη, και άλλος κάποιο άλλο από τα χαρίσματα του Πνεύματος που έχει απαριθμήσει ο μέγας απόστολος, έτσι και ο ένας δέχεται διά του Πνεύματος το χάρισμα της τέλειας και άμεσης προς τον Θεό αγάπης, η οποία δεν έχει τίποτα το υλικό, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, ενώ κάποιος άλλος δέχεται διά του ιδίου Πνεύματος το χάρισμα της τέλειας αγάπης προς τον πλησίον, έχοντας ο καθένας, όπως προείπα, το οικείο του χάρισμα να ενεργείται σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα. Αυτά δε τα χαρίσματα, αν κάποιος τα ονομάσει «πνεύματα» κατά τον άγιο Ησαΐα, θεωρώ ότι δεν απομακρύνεται από την αλήθεια. Διότι σε κάθε χάρισμα, είτε μεγαλύτερο είτε μικρότερο, ενυπάρχει ολόκληρο το Άγιο Πνεύμα ως ενεργούν, αναλόγως.

Διότι δεν είναι ορθό να πούμε ότι η χάρη ενεργούσε από μόνη της στους αγίους τη γνώση των μυστηρίων χωρίς τις φυσικές δυνάμεις που είναι από τη φύση τους δεκτικές της γνώσης, επειδή έτσι θα παρουσιάζαμε τους αγίους προφήτες να μην κατανοούν τη δύναμη των φωτισμών που τους δόθηκαν από το Πανάγιο Πνεύμα —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι ο σοφός θα κατανοήσει τα όσα βγαίνουν από το ίδιο του το στόμα;— ούτε πάλι, ότι χωρίς τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, αναζητώντας μόνο με τη φυσική τους δύναμη, έλαβαν την αληθινή γνώση των όντων, επειδή έτσι θα αποδεικνυόταν περιττή στους αγίους η επιφοίτηση του Πνεύματος, εφόσον δεν θα τους συνεργούσε σε τίποτα για τη φανέρωση της αλήθειας —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», καθώς και ότι «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον του»;—· διότι, λέει, «σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων» και τα εξής· στα οποία προσθέτει: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται»· βούλεται δε προφανώς το συμφέρον του καθενός για την εκπλήρωση της απαθούς επιθυμίας εκείνων που επιζητούν τα θεία.

Τόσο τα υψηλά και απόρρητα της θεολογίας, όσο και τα εσώτατα και αποκρυμμένα μυστήρια της κατά Χριστόν οικονομίας, διότι σε αυτόν όλοι οι θησαυροί της γνώσης και της σοφίας είναι κρυμμένοι. Αυτά αρχικά έγιναν φανερά σε όσους υπήρξαν εξ αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του λόγου, ενώ μέσω αυτών αποκαλύπτονται και διανοίγονται σοφά και σε εμάς τους μεταγενέστερους, στο μέτρο του δυνατού. Διότι, όταν τα ευαγγελίζονταν αυτά, αφενός ο υιός της βροντής, εμπνεόμενος άνωθεν και ανατείνοντας τον καθαρότατο και ακηλίδωτο νου του προς τα ύψη της θεωρίας, και μυούμενος ενθέως στα θεία, από εκεί εξέπεμψε σε εμάς τη συναΐδια και ομότιμη ύπαρξη του Λόγου προς τον Πατέρα, διατρανώνοντας και διδάσκοντας σαφέστατα ότι εν αρχή ην ο Λόγος και ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός. Αφετέρου ο άλλος, φτάνοντας στα βάθη της θείας συγκατάβασης στον βαθμό που φωτιζόταν από τη χάρη, εξιστόρησε τη γέννηση του Ιησού Χριστού θεοπρεπώς, όπως ακριβώς ήταν. Και θα έλεγε κανείς, πολύ σωστά, ότι αυτά είναι εκείνα στα οποία επιθυμούσαν να σκύψουν και να δουν ακόμη και οι άγγελοι, καθώς κάποτε ήταν αποκρυμμένα και άβατα και σε αυτούς, αλλά κατά καιρούς οικονομούνται και φανερώνονται με θεία κρίση. Συνεπώς, όποιος εισχωρεί μέσω της πίστης σε αυτές τις μυστικές και ανέκφραστες ρωγμές και σπηλιές της σοφίας και της πέτρας, σταχυολογεί τη γνώση των υψηλότερων και τελειότερων πραγμάτων, καθοδηγείται προς τη σωτήρια οδό, σκεπάζεται και φρουρείται, καθώς προστατεύεται από κάθε καυστική και φθοροποιό ενέργεια των πονηρών δυνάμεων, οι οποίες κατακαίνε και πυρπολούν τα βάθη της ψυχής, και κληρονομεί ποικίλες και πολυειδείς δωρεές της χάριτος. Διότι, σε άλλον μεν από αυτούς που προσέρχονται και πιστεύουν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον ενεργήματα δυνάμεων, και σε άλλον άλλα.

Και ο μέγας Παύλος λέει: «Στον καθένα μας δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Έπειτα, αναπτύσσοντας τη δωρεά του Χριστού, λέει: «Αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές, άλλους ως ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι μαζί» —δηλαδή όχι ο καθένας ξεχωριστά, αλλά θα ήταν ευκταίο έστω και όλοι μαζί— «στην ενότητα της πίστης και στην επίγνωση του Υιού του Θεού, δηλαδή στο να γίνουμε τέλειος άνθρωπος, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Και πάλι αλλού λέει: «Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα θεραπειών με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, και σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών. Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει». Δώρα λοιπόν λαμβάνουμε από το Πνεύμα του πληρώματος του Χριστού, όχι το ίδιο το Πνεύμα και πλήρωμα.

Θείοι τόποι της δόξας του Θεού είναι οι άνω δυνάμεις των ουρανών και τα στρατεύματα των αγγέλων. Διότι, σύμφωνα με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο έλαβε η ψυχή προς όφελός της όσο ακόμη κατοικούσε στο σώμα και με το οποίο, μέσω της φανέρωσης του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος, φανερώθηκε στην Εκκλησία του Θεού για την οικοδομή και την ωφέλεια του σώματος του Χριστού, έχοντας είτε λόγο σοφίας του Πνεύματος, είτε λόγο γνώσης με το ίδιο Πνεύμα, είτε χαρίσματα ιαμάτων κατά το ίδιο Πνεύμα, είτε φανέρωση σημείων, είτε συμπαράσταση στους καταπονουμένους, είτε διακυβέρνηση της Εκκλησίας του Θεού και του λαού, είτε σταθερή βουλή εν τω Αγίω και τω αυτώ Πνεύματι, είτε ακαταμάχητη ισχύ κατά των δαιμόνων, είτε θεία σύνεση, είτε κάποιον άλλον από τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, όπως τυχόν ανυπόκριτη αγάπη, χαρά προερχόμενη από την ελευθερία των παθών, ειρήνη και τα λοιπά, από τα οποία αν η ψυχή μοιραστεί έστω και ένα, για να μην πούμε όλα, ανήκει στον Χριστό, όπως ακριβώς δεν Του ανήκει αν δεν συμμετέχει σε κανένα από αυτά, ανάλογα λοιπόν βρίσκει τη δική της μονή και κατοικία, η οποία της απονέμεται κατ' αξίαν σε αυτές τις διάφορες μονές του Θεού.

Διότι αυτός είναι ο επίσκοπος ενώπιον του Θεού και της Εκκλησίας του Χριστού, εκείνος που φανερώθηκε μέσα σε αυτήν από το Άγιο Πνεύμα ως θεολόγος, ή εκείνος που έλαβε τη χειροτονία του επισκόπου από ανθρώπους και έχει ακόμη ανάγκη από μυσταγωγία στα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, καταπιεζόμενος από άγνοια και ζώντας σε έσχατη αλογία, χωρίς να έχει αξιωθεί κανένα ουράνιο χάρισμα από αυτά που δίνονται από τον Θεό στους πιστούς, όπως λέει το ιερό Του λόγιο: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του», και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα σημεία που κάνω εγώ θα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει», και πάλι: «Αυτά τα σημεία θα ακολουθήσουν εκείνους που πίστεψαν: στο όνομά μου θα βγάλουν δαιμόνια, θα μιλήσουν νέες γλώσσες, θα πιάσουν φίδια, θα επιθέσουν τα χέρια τους σε αρρώστους και αυτοί θα γίνουν καλά». Όπως λέει και ο Παύλος: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον χαρίσματα ιαμάτων με το ίδιο Πνεύμα» και τα εξής.

Δεν εγκαταλείπεται άμοιρος της χάριτος του Πνεύματος καθένας που βαπτίστηκε και πίστεψε στον Χριστό, εκτός εάν παρέδωσε τον εαυτό του έκδοτο σε κάθε ενέργεια του αντίθετου πνεύματος και μόλυνε την πίστη του με τα έργα, ή αν ζει με ραθυμία και αμέλεια. Όσο για εκείνον που διατήρησε άσβεστη την απαρχή του Αγίου Πνεύματος, την οποία έλαβε από το άγιο βάπτισμα, ή, εφόσον είχε σβήσει, την άναψε πάλι από έργα δικαιοσύνης, είναι αδύνατον να μην δεχθεί άνωθεν και το πλήρωμά της. Διότι, είτε αγωνιζόμενος καλά αξιώνεται του λόγου της σοφίας του Θεού μέσω του πληρώματος του Πνεύματος για τη διδασκαλία της Εκκλησίας· είτε του λόγου της γνώσης των μυστηρίων του Θεού, κατά το ίδιο Πνεύμα, για να γνωρίζει τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· είτε της ενδιάθετης πίστης εν τω αυτώ Πνεύματι, για να πιστεύει στις επαγγελίες του Θεού όπως ο Αβραάμ· είτε του χαρίσματος των ιαμάτων εν τω αυτώ Πνεύματι, για να θεραπεύει τις νόσους· είτε της ενέργειας των δυνάμεων, για να απελαύνει δαίμονες και να επιτελεί σημεία· είτε της προφητείας, για να προορά και να προλέγει τα μέλλοντα· είτε της διάκρισης των πνευμάτων, για να ξεχωρίζει ποιος ομιλεί εν Πνεύματι Θεού και ποιος όχι· είτε της ερμηνείας διαφόρων γλωσσών· είτε της βοήθειας αυτών που καταπονούνται· είτε της κυβέρνησης των ποιμνίων του Θεού και του λαού· είτε της προς όλους αγάπης, και των χαρισμάτων της, της μακροθυμίας, της χρηστότητας και όλων των άλλων ομού.

Εάν όμως πρέπει να εμβαθύνουμε περισσότερο, επειδή ομοίως έχει ονομαστεί χέρι του Πατρός και ο Υιός και το Πνεύμα, αλλά βεβαίως και το καθένα έχει ομολογηθεί ως Θεός, και εφόσον το ένα χέρι έχει περισσότερους δακτύλους, θα πρέπει να ονομάσουμε τις διάφορες πνευματικές, δηλαδή τις θείες, ενέργειες δακτύλους του Θεού· από κοινού μεν, σύμφωνα με τον λόγο της ομοφυΐας, και του Πατρός και του Υιού και του Πνεύματος, ιδιαιτέρως δε του Πνεύματος, καθότι μέσω αυτού και εν αυτώ διαιρούνται και διανέμονται τα αντίστοιχα χαρίσματα. Και σε άλλον μεν, για να μιλήσουμε αποστολικά, δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων εν τω ενί Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον ερμηνεία γλωσσών· όλα δε αυτά, λέγει, τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ξεχωριστά στον καθένα όπως βούλεται. Έτσι, λοιπόν, και η ενέργεια των σημείων και των ιαμάτων, εφόσον είναι μία από αυτές που απαριθμήθηκαν, πρέπει να εννοήσουμε ότι ονομάζεται δάκτυλος του Θεού του Πνεύματος, το οποίο προφητικώς έχει ονομαστεί και χέρι, καθώς εμπεριέχει όλες αυτές.

Όπως ακριβώς, ενώ η γη είναι μία, άλλη περιοχή της είναι τραχιά και άλλη έχει λεπτό χώμα, και άλλη μεν είναι κατάλληλη για φύτευση αμπελώνα, ενώ άλλη για σπορά σιταριού και κριθαριού, —έτσι διαφορετικές είναι και οι καρδιές και οι προαιρέσεις των ανθρώπων· έτσι και τα χαρίσματα δίνονται άνωθεν· σε άλλον μεν δίνεται η διακονία του λόγου, σε άλλον η διάκριση, σε άλλον τα «χαρίσματα ιαμάτων». Διότι ο Θεός γνωρίζει πώς μπορεί να τα διαχειριστεί ο καθένας, και έτσι επιδαψιλεύει τα διάφορα χαρίσματα. Παρομοίως και στους πνευματικούς πολέμους, με κάποιο μέτρο, ανάλογα με το πώς μπορεί κανείς να αντέξει και να υπομείνει, έτσι επιτρέπεται εναντίον τους η αντίθετη δύναμη. Ερώτηση: Εάν κάποιος, αφού δεχθεί τη θεία δύναμη και αλλοιωθεί εν μέρει, παραμένει στη φυσική του κατάσταση; Απόκριση: Για να δοκιμαστεί το θέλημα και μετά την έλευση της χάριτος, προς τα πού ρέπει και με τι συμφωνεί, η φύση παραμένει στην ίδια κατάσταση, ο σκληρός στη σκληρότητά του και ο ελαφρός στην ελαφρότητά του. Συμβαίνει δε κάποιος, ενώ είναι απαίδευτος, να αναγεννάται πνευματικά, να μεταβάλλεται αποκτώντας σοφία και να του αποκαλύπτονται απόκρυφα μυστήρια, κι ας είναι απαίδευτος από τη φύση του. Άλλος, όντας από τη φύση του σκληρός, παραδίδει το θέλημά του στη θεοσέβεια και ο Θεός τον δέχεται· η φύση του όμως παραμένει στη σκληρότητα, και ο Θεός ευαρεστείται σε αυτόν. Άλλος πάλι έχει χρηστά ήθη, είναι επιεικής, αγαθός, παραδίδει τον εαυτό του στον Θεό και ο Κύριος βεβαίως τον δέχεται.

Και όπως, ενώ η γη είναι μία, άλλη μεν είναι τραχιά και άλλη φτωχή σε χώμα, και η μία χρησιμεύει για φύτευση αμπελώνα, ενώ άλλη για σπορά σίτου και κριθής, έτσι διαφορετικές είναι αυτές οι γαίες των καρδιών και των προαιρέσεων των ανθρώπων, έτσι και τα χαρίσματα χορηγούνται άνωθεν. Σε άλλον μεν αρμόζει η διδασκαλία του λόγου, σε άλλον διακρίσεις, σε άλλον «χαρίσματα ιαμάτων». Διότι γνωρίζει ο Θεός πώς μπορεί ο καθένας να τα διαχειριστεί, και έτσι χορηγεί τα χαρίσματα διαφορετικά. Παρομοίως και στους πολέμους, με κάποιο μέτρο, ανάλογα με το πώς μπορούν οι άνθρωποι να δεχθούν και να υπομείνουν, έτσι επιτρέπεται εναντίον τους η εναντία δύναμη.

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα αισθητά πράγματα, έτσι ισχύει και με τα πνευματικά. Επειδή καθένας από εμάς που κατέχει περιουσία από τους προγόνους του, αφήνουμε σε άλλους μεν κληρονομιές και σε άλλους δωρεές και κληροδοτήματα, όπως σε δούλους, σε παιδιά και σε φίλους, αλλά βέβαια διανέμουμε τα υπάρχοντά μας και στους φτωχούς, εκπληρώνοντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, την εντολή του Θεού, και καθένας από όσους τα λαμβάνουν θα δώσει λόγο για το πώς τα διαχειρίστηκε. Έτσι και όλοι όσοι έλαβαν πνευματικό χάρισμα από τον Θεό, οφείλουν πριν από όλα να «μεταδίδουν άφθονα» στα πνευματικά τους τέκνα, έπειτα στους φίλους και στους γνωστούς, σε δούλους καθώς και σε πλούσιους και σε φτωχούς. Είτε έλαβαν «λόγο σοφίας» είτε «λόγο γνώσεως», είτε «χαρίσματα ιαμάτων» είτε προστασία, είτε δύναμη «αντιλήψεως» είτε τους εμπιστεύθηκαν το χάρισμα της «κυβερνήσεως», καθένας έχει επίγνωση αυτού, τόσο από εκείνους που μιλούν όσο και από εκείνους που ακούν: ότι δεν θα επαινεθεί και δεν θα λάβει την ανταμοιβή του για όσα θα πράξει, αλλά θα εξεταστεί, θα κατακριθεί και θα τιμωρηθεί για όσα θα παραλείψει ή θα παρακούσει.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;