Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:1

Διότι οπωσδήποτε λαμβάνει όπλα για να πάει σε πόλεμο και να αγωνιστεί εναντίον των εχθρών· οπωσδήποτε φωτίστηκε, για να στρατευτεί κατά του σκότους. Ερώτηση: Πώς λέει ο απόστολος: «Εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την προφητεία και μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, δεν είμαι τίποτα»; Απόκριση: Δεν οφείλουμε να το κατανοήσουμε έτσι, ότι δηλαδή ο απόστολος δεν είναι τίποτα, αλλά συγκριτικά με εκείνη την αγάπη που είναι τέλεια, αυτά είναι μικρά, και όποιος βρίσκεται σε αυτά τα μέτρα πέφτει· ενώ εκείνος που έχει την αγάπη δεν πέφτει ποτέ. Εγώ δε σου λέω, πως είδα ανθρώπους που απέκτησαν όλα τα χαρίσματα και έγιναν μέτοχοι του πνεύματος, και αυτοί, επειδή δεν έφτασαν στην τέλεια αγάπη, έπεσαν. Διότι κάποιος από τους ευγενείς, αφού απαρνήθηκε τον κόσμο, πούλησε τα υπάρχοντά του, ελευθέρωσε δούλους, όντας φρόνιμος και συνετός. Έγινε λοιπόν ξακουστός για τον σεμνό του βίο, και στο μεταξύ, έχοντας μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του και κυριευμένος από υπεροψία, τελικά έπεσε σε ακολασίες και μύρια κακά. Άλλος, κατά τον διωγμό, παρέδωσε το σώμα του, και όντας ομολογητής, όταν μετά από αυτά ήρθε ειρήνη, αφέθηκε ελεύθερος και ήταν ονομαστός· διότι τα βλέφαρά του είχαν υποστεί βλάβη, επειδή είχε εκτεθεί σε καπνό. Αυτός, λοιπόν, ενώ δοξαζόταν και προσκαλούνταν στις προσευχές, έπαιρνε φαγητό και το έδινε στον υπηρέτη του· και ο νους του βρισκόταν σε τέτοια κατάσταση, σαν να μην είχε ακούσει ποτέ τον λόγο του Θεού. Άλλος παρέδωσε το σώμα του κατά τον διωγμό, κρεμάστηκε και γδάρθηκε, και έπειτα ρίχτηκε στη φυλακή.

Δεν ακούς τι λέει ο απόστολος: «Εάν έχω τα πάντα, εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, και εάν μιλήσω με τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Επειδή αυτά είναι προτρεπτικά χαρίσματα, και όσοι μένουν σε αυτά είναι νήπιοι, αν και βρίσκονται στο φως. Διότι άλλοι από τους αδελφούς έφτασαν σε τέτοια μέτρα και είχαν «χαρίσματα ιαμάτων» και αποκάλυψη προφητείας, και επειδή δεν έφτασαν στην τέλεια αγάπη, όπου βρίσκεται ο «σύνδεσμος της τελειότητας», ήλθε σε αυτούς πόλεμος και, αφού αμέλησαν, έπεσαν. Εάν όμως κάποιος φτάσει στην αγάπη, αυτός πλέον δένεται και είναι αιχμαλωτισμένος στη χάρη. Εάν όμως κάποιος πλησιάσει έστω και λίγο στο μέτρο της αγάπης, αλλά δεν φτάσει στο σημείο να δεθεί στην ίδια την αγάπη, ένας τέτοιος άνθρωπος βρίσκεται υπό φόβο και υπό πόλεμο και υπό τον κίνδυνο της πτώσης, και εάν δεν ασφαλιστεί, ο σατανάς τον γκρεμίζει. Διότι έτσι πλανήθηκαν κάποιοι. Καθώς τους δόθηκε η χάρη, νόμισαν ότι κατέλαβαν την τελειότητα και έλεγαν: «Μας αρκεί, δεν χρειαζόμαστε τίποτα άλλο». Ο Κύριος ούτε τέλος έχει ούτε μπορεί να καταληφθεί, και οι Χριστιανοί δεν τολμούν να πουν ότι «φτάσαμε», αλλά παραμένουν ταπεινωμένοι, αναζητώντας τον νύχτα και μέρα.

Ερώτηση. Πώς λέει ο απόστολος: «Εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την προφητεία, και εάν λαλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα»; Απόκριση. Δεν οφείλουμε να το κατανοήσουμε έτσι, ότι δηλαδή δεν είναι τίποτα, αλλά ότι μπροστά σε εκείνη την αγάπη, η οποία είναι τέλεια, αυτά είναι μερικά, και όποιος βρίσκεται σε αυτά τα μέτρα, εάν δείξει καταφρόνηση, συμβαίνει και πέφτει, ενώ εκείνος που έχει την αγάπη παραμένει ακατάπτωτος. Εγώ μάλιστα σου αναφέρω ανθρώπους, τους οποίους είδα, ότι αν και απέκτησαν όλα τα χαρίσματα και έγιναν μέτοχοι του Πνεύματος, επειδή δεν έφτασαν στην τέλεια αγάπη, έπεσαν.

Διότι, όπως ακριβώς το παιδί που γεννιέται, αν και έχει τα ίδια μέλη και σώμα και είναι μικρό, αυξάνεται μέχρι να καταστεί τέλειος άνδρας, και όπως ο κόκκος του σιναπιού, όπως είπε ο Κύριος, όταν σπέρνεται, σιγά-σιγά αυξάνεται και γίνεται δέντρο, με τον οποίο μάλιστα παρομοίασε τη βασιλεία των ουρανών, έτσι λέμε ότι και στον πιστό αυξάνεται η δωρεά του Πνεύματος και ο αρραβώνας της κληρονομίας, μέχρις ότου, προκόπτοντας μέσα από κάθε αρετή και σπουδή και τρέχοντας ευθεία, να αξιωθεί τελείως ολόκληρη την κληρονομία (δηλαδή το Παράκλητο Πνεύμα της υιοθεσίας). Όπως άλλωστε και ο απόστολος, ανάγοντας από τη μερική τελειότητα των χαρισμάτων προς την τελείωση της αγάπης, σαν να ήταν αυτοί νήπια, λέει: «Και επιπλέον σας δείχνω έναν δρόμο ασυγκρίτως ανώτερο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Πρόσεξε το «δεν είμαι τίποτα» και το «σε τίποτα δεν ωφελούμαι» και τη σύγκριση προς το τέλειο της αγάπης, σαν να συγκρίνεται ένα νήπιο με έναν τέλειο άνδρα. Επειδή, αλλιώς, πώς ο ίδιος λέει: «Θέλω δε όλοι σας να μιλάτε γλώσσες, αλλά προτιμότερο να προφητεύετε»;”

Κάνε καθαρή τη γλώσσα μου, Σωτήρα μου, πλάτυνε το στόμα μου, και αφού το γεμίσεις, φέρε σε κατάνυξη την καρδιά μου, ώστε να ακολουθώ αυτά που λέω και όσα δήθεν διδάσκω να τα πράξω εγώ πρώτος. Διότι καθένας που πράττει και διδάσκει, λέγει, αυτός είναι μέγας. Εάν λοιπόν λέγω αλλά δεν πράττω, θα θεωρηθώ ως χαλκός ηχών. Γι' αυτό, χάρισέ μου να ομιλώ τα δέοντα και να πράττω τα συμφέροντα, εσύ που μόνος γνωρίζεις τα βάθη της καρδιάς.

Έχεις λοιπόν την πίστη και την ταπείνωση ως βάσεις των αρετών, και πάνω σε αυτές έχουν εποικοδομηθεί όλες οι αρετές που προανέφερα, μέσω των οποίων προφανώς κατασκευάστηκε ολόκληρο το σώμα και ολοκληρώθηκε μέχρι τον τράχηλο, ο οποίος είναι η ελπίδα· η οποία στέκεται πάνω από το υπόλοιπο σώμα, αλλά από μόνη της, αν δεν ενωθεί με την κεφαλή, νεκρώνεται μαζί με τα υπόλοιπα μέλη του σώματος, καθώς δεν έχει από πού να δεχθεί την πνοή ή την αναπνοή του Πνεύματος που ζωοποιεί και κινεί το σώμα και τα μέλη, ούτε να μεταλάβει εντελώς άφθαρτη τροφή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να μην αφήσουμε ατελές το μέτρο της ηλικίας του Χριστού, τοποθετούμε πάνω σε αυτήν, ως πραγματική κεφαλή, την αγία αγάπη, όχι επειδή το σκεφτήκαμε ή το επινοήσαμε από μόνοι μας, μη γένοιτο, αλλά επειδή διδαχθήκαμε από εκείνο το άγιο Πνεύμα, το οποίο κατείχε εκείνος που είπε: «Μένουν δε αυτά τα τρία: η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη· μεγαλύτερη δε από όλες είναι η αγάπη», και πάλι: «Εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, και εάν έχω όλη τη γνώση και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.»

Και για το ότι η εντολή είναι μεγάλη και αποτελεί την κεφαλή όλων των αρετών και των κατορθωμάτων, και υπερέχει όλων των ανδραγαθημάτων, άκουσε τον απόστολο Παύλο, μέσω του οποίου μίλησε ο ίδιος ο Χριστός. Διότι, αφού έλαβε ως παράδειγμα πέντε από τα κορυφαία χαρίσματα, αποδεικνύει ότι χωρίς αγάπη είναι ανώφελα και επικίνδυνα: το χάρισμα των γλωσσών, της προφητείας, της πίστης, της ελεημοσύνης και του μαρτυρίου. «Εάν λαλώ», λέει, «τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, και εάν διανείμω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Και έπειτα τι λέει; Σαν να απόρησε κάποιος και να ρώτησε: «Μα πώς είναι δυνατόν να υπάρξουν τέτοια μεγάλα κατορθώματα χωρίς την αγάπη;», λύνοντας την απορία, προσθέτει τα εξής:

Διότι το δικό σου σώμα, το άχραντο και θείο, αστράφτει ολόκληρο από το πυρ της θεότητάς σου, έχοντας αναμειχθεί και ενωθεί άρρητα μαζί του. Αυτό λοιπόν το δώρισες και σε εμένα, Θεέ μου. Διότι το ρυπαρό και φθαρτό τούτο σκήνωμα, αφού ενώθηκε με το πανάχραντο σώμα σου και το αίμα μου αναμείχθηκε με το αίμα σου, ενώθηκα, το γνωρίζω, και με τη θεότητά σου και έγινα καθαρότατο σώμα σου, μέλος που εκπέμπει λάμψη, μέλος αληθινά άγιο, μέλος τηλαυγές, διαυγές και λαμπερό. Βλέπω το κάλλος, βλέπω τη λαμπηδόνα, κατοπτρίζω το φως της χάριτός σου, και εκπλήσσομαι από την άρρητη αίγλη και εξίσταμαι όταν κατανοώ τον εαυτό μου, από τι λογής άνθρωπος έγινα τέτοιος, ω του θαύματος! Και αισθάνομαι ευλάβεια και ντρέπομαι τον ίδιο μου τον εαυτό, και σαν να ήμουν εσύ ο ίδιος, και τον τιμώ και τον φοβάμαι και απορώ, ντρεπόμενος απόλυτα: πού να καθίσω, ποιον να πλησιάσω και πού να ανακλίνω τα δικά σου μέλη, σε ποια έργα, σε ποιες πράξεις γενικά θα χρησιμοποιήσω αυτά τα φρικτά και θεία μέλη; Δώσε μου και να μιλώ και να πράττω αυτά που λέω, ω Δημιουργέ και Πλάστη και Θεέ μου. Διότι εάν αυτά που λέω δεν τα εκπληρώνω με τα έργα, έγινα χαλκός που ηχεί μάταια δυνατά και δεν έχει αίσθηση του ήχου των κτύπων. Αλλά μην με αφήσεις ούτε να με εγκαταλείψεις ούτε να με αφήσεις να πλανώμαι, Σωτήρα μου, εμένα τον ταλαίπωρο, τον φτωχό και ξένο, που σου χρωστώ μύρια τάλαντα, αλλά όπως παλαιά, έτσι και τώρα πράξε, Λόγε. Διότι τότε με αποχώρισες από την κληρονομιά και από όλη την πατρική γη, από πατέρα, αδελφούς, μητέρα, δικούς και ξένους και από όλους τους άλλους συγγενείς και φίλους, εμένα που ήμουν αμαρτωλός και ευτελέστερος όλων αυτών, Σωτήρα, και με δέχθηκες στις άχραντες αγκαλιές σου, εμένα που φάνηκα αγνώμων στις ευεργεσίες σου. Έτσι και τώρα ελέησέ με, Οικτίρμον. Έτσι, και μάλλον ακόμη περισσότερο, ω Θεέ μου, σπλαχνίσου με και περιφρούρησέ με, πράυνε τις κινήσεις του θυμού μου και κάνε με ικανό να υπομένω με μακροθυμία κάθε πειρασμό και λύπη του βίου, όσα προξενώ εγώ στον εαυτό μου από κακοφροσύνη, όσα από τη φθονερή φύση των δαιμόνων με πειράζουν και όσα οι ασθενείς από τους αδελφούς μου μού προξενούν με έργα και με λόγια. Αλίμονο, συμφορά μου! Διότι τα δικά μου μέλη με καταναλώνουν και πονώ εξαιτίας αυτών των ίδιων πάλι. Σύρομαι από τα πόδια, ενώ έλαχα να είμαι η κεφαλή, και περπατώ ξυπόλυτος και κεντιέμαι από αγκάθια και υποφέρω σφόδρα, μη αντέχοντας την οδύνη. Ο ένας μου πόδας βαδίζει προς τα εμπρός και ο άλλος στρέφεται πάλι προς τα πίσω. Από εδώ και από εκεί με σύρουν, με τραβούν, και σκοντάφτω και πέφτω κάτω. Δεν έχω λοιπόν τη δύναμη να τα ακολουθώ όλα. Το να κείτομαι είναι κακό, αλλά το να οδοιπορώ με αυτόν τον τρόπο είναι χειρότερο από το να κείτομαι, ξεπερνώντας όλες τις άλλες συμφορές. Κύριε, δώσε μου κατάνυξη και πένθος και αξίωσέ με, μέσα στο σκοτάδι του βίου σε τούτο τον κόσμο, στον τόπο της λύπης, να σε υπηρετήσω ως δούλος, να σε λατρεύσω καλώς και να φυλάξω τις άγιες εντολές σου. Σε ευχαριστώ που μου έδωσες το ζην, το να σε γνωρίζω και να σε προσκυνώ, Θεέ μου. Διότι αυτό είναι η ζωή: το να γνωρίζω εσένα, τον μόνο Θεό, Κτίστη και Ποιητή των πάντων, τον αγέννητο, άκτιστο, μόνο άναρχο, και τον Υιό σου που γεννήθηκε από εσένα, και το εκπορευόμενο Πανάγιο Πνεύμα, την πανύμνητη Τριαδική Μονάδα, την οποία το να προσκυνούμε με ευσέβεια και να λατρεύουμε είναι υπεράνω από κάθε άλλη δόξα, είτε επίγεια είτε ουράνια πεις. Διότι ποια άλλη είναι η δόξα των αγγέλων, των αρχαγγέλων, των κυριοτήτων, των Χερουβίμ, των Σεραφίμ και όλων των άλλων ουράνιων στρατιών, ή το φως της αθανασίας, ή η χαρά, ή η έλλαμψη της άυλης ζωής, παρά μόνο το ένα φως της Αγίας Τριάδος, που διαιρείται τρισσώς χωρίς να μερίζεται, το οποίο υπάρχει ως ένα και γνωρίζεται με άγνωστο τρόπο σε τρεις υποστάσεις, όσο το ίδιο θέλει; Διότι δεν είναι δυνατόν το κτίσμα να γνωρίζει τον Κτίστη ολόκληρο με τον τρόπο που Αυτός γνωρίζει τον εαυτό Του κατά φύση, αλλά κατά χάρη βλέπουν και νοούν όλοι οι άγγελοι και κάθε κτιστή φύση, χωρίς να τον καταλαμβάνουν πλήρως, αλλά κατανοώντας τον στον βαθμό που το φως θα θελήσει να γνωριστεί ή να φανερωθεί στους τυφλούς ή έστω και σε αυτούς που βλέπουν. Διότι και ο οφθαλμός δεν βλέπει χωρίς το φως, αλλά και την ικανότητα να βλέπει τη λαμβάνει από το φως, αφού από αυτό και δημιουργήθηκε. Είτε ασώματο είτε ενσώματο πεις, θα βρεις ότι ο Θεός τα έχει ποιήσει όλα, τα επουράνια, ό,τι κι αν ακούσεις, τα επίγεια και εκείνα στις αβύσσους. Και για όλα αυτά μία είναι η ζωή και η δόξα, μία η έφεση και μία η βασιλεία, ο πλούτος, η χαρά, ο στέφανος, το νίκος, η ειρήνη και κάθε άλλη ευπρέπεια που υπάρχει: η επίγνωση της αρχής και της αιτίας από την οποία παρήχθησαν και έγιναν τα πάντα. Αυτό αποτελεί τη σύσταση των άνω και των κάτω, αυτό την τάξη όλων των νοουμένων, αυτό την υποταγή όλων των ορωμένων. Μέσω αυτού απέκτησαν οι άγγελοι βέβαιη στάση, λαμβάνοντας περισσότερη γνώση και φόβο όταν έβλεπαν να πέφτει ο σατανάς και εκείνοι που παρασύρθηκαν μαζί του από την έπαρση. Διότι όσοι μόνο λησμόνησαν αυτό, κατέπεσαν, έχοντας υποδουλωθεί στην αλαζονεία· ενώ όσοι πάλι το είχαν αυτό σε επίγνωση, ελαφρύνονταν από τον φόβο και με την αγάπη προσκολλώνταν στον Δεσπότη τους. Εξού και η επίγνωση της δεσποτείας προκαλούσε την επαύξηση της αγάπης, επειδή έβλεπαν ακόμη περισσότερη και πιο ξεκάθαρη την αστράπτουσα αίγλη της Τριάδος. Και αυτό πάλι απέκρουε κάθε άλλη σκέψη και καθιστούσε άτρεπτους εκείνους που εξ αρχής έλαβαν τρεπτή φύση, παραμένοντας στα ύψη των ουρανίων.

Θα μετακινήσεις τον Δεσπότη από τον τόπο Του και θα θεωρήσεις ότι βρέθηκε σε άλλον τόπο και ότι κρύφτηκε από τα μάτια των αγίων Αποστόλων; Μακριά από εμάς αυτό, πρόσεξε μήπως από άγνοια περιπέσεις σε βλασφημία. Άκουσε, όμως, αν θέλεις, τις ενέργειες της αγάπης και θα μάθεις πώς η αγάπη είναι ανώτερη από όλα. Από ποια όλα; Δεν ακούς τον απόστολο που βροντοφωνάζει; Ότι η αγάπη είναι ανώτερη από το να μιλάει κανείς τις γλώσσες των αγγέλων και όλων των ανθρώπων, από το να έχει όλη την πίστη ώστε να μετακινεί βουνά, από το να κατέχει όλη τη γνώση και το βάθος των μυστηρίων, από το να μοιράσει όλο τον πλούτο και να γίνει ο ίδιος φτωχός, ακόμη και από το να παραδώσει το σώμα του στην πυρά υπέρ του Χριστού. Και είναι τόσο πολύ ανώτερη, διότι χωρίς αυτήν, αυτά (είτε ένα από αυτά είτε και όλα μαζί) δεν προσφέρουν απολύτως καμία ωφέλεια σε αυτόν που τα κατέχει. Εκείνος, λοιπόν, που στερείται και την αγάπη και όλα όσα προαναφέρθηκαν, πες μου, πού θα εμφανιστεί, τι θα κάνει, πώς θα τολμήσει να αποκαλέσει τον εαυτό του πιστό σε όσους τον ρωτούν; Γι' αυτό πρέπει να προσέξουμε αυτόν που λέει για την αγάπη: Κάθομαι στο κελί μου νύχτα ή μέρα, και η αγάπη συνυπάρχει μαζί μου αόρατα και ακατάληπτα· και ενώ βρίσκεται έξω από όλα τα κτίσματα, ταυτόχρονα είναι και μαζί με όλα· είναι πυρ, είναι και αίγλη, γίνεται νέφος φωτός, μεταβάλλεται σε ήλιο.

Δεν πρέπει, βέβαια, να πιστεύουμε απλώς στα όσα διαδίδονται, διότι είναι γραμμένο: «Να μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό, διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο». Εξάλλου, σε πολλούς αιρετικούς και σε όσους αθετούν τις θείες εντολές, τόσο παλαιότερα όσο και τώρα, επιτράπηκε –με τους τρόπους που γνωρίζει η Θεία Πρόνοια– να επιτελούν σημεία και τέρατα. Επομένως, δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από αυτά, αλλά να εξετάζουμε τους γνήσιους μαθητές με βάση το γνώρισμα που μας παραδόθηκε από τον Κύριο. Και ποιο είναι αυτό το γνώρισμα; «Από αυτό», λέει, «θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Έχοντας διδαχθεί από αυτό, ο Απόστολος λέει τα εξής: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Βλέπετε ποιο είναι το ύψος της αγάπης; Πώς, ως βασίλισσα, στέκεται πάνω από όλα τα χαρίσματα του Πνεύματος, η οποία ποτέ δεν μπορεί να εκπέσει; Ενώ όσοι επιτελούν σημεία, συμβαίνει κάποιες φορές να εκπίπτουν.