Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:5

Διότι η αγάπη, λέει ο θείος Απόστολος, ή μάλλον ο Χριστός που είπε αυτά μέσω εκείνου, μακροθυμεί, αγαθοεργεί, δεν φθονεί, δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν φέρεται άπρεπα, δεν ζητεί το δικό της συμφέρον, δεν εξοργίζεται, δεν διαλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει στην αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει, εφόσον έχει τον Θεό που είναι ο μόνος αδιάπτωτος και αναλλοίωτος· και διαμορφώνει τον άνθρωπο που ζει σύμφωνα με αυτήν σε τέτοιον βαθμό, ώστε, αφού σας αποδεχθεί, να πει μέσω του προφήτη Ιερεμία: Σας λέω, Αυτή είναι η οδός των προσταγμάτων μου, και ο νόμος που υπάρχει αιώνια. Όλοι όσοι την κρατούν, θα φτάσουν στη ζωή· ενώ όσοι την εγκαταλείψουν, θα πεθάνουν. Κράτησέ την, παιδί μου, και πορεύσου προς τη λάμψη της απέναντι στο φως της. Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, και όσα σε ωφελούν σε ξένο έθνος. Είσαι μακάριος, διότι τα αρεστά στον Θεό σου, σού είναι γνωστά, και έμαθες πού είναι η φρόνηση, πού είναι η ισχύς, πού είναι η σύνεση, πού είναι η μακροζωία και η ζωή. Πού είναι το φως των οφθαλμών και η ειρήνη, και περπάτησες στην οδό, και εμφανίστηκα σε σένα από μακριά.

Ας ακούσουμε και ας τηρήσουμε και ας εφαρμόσουμε, με τη συνεργία και τη χάρη του Θεού, όσα με ευχέρεια έχει φιλοσοφήσει εκείνος για την αγάπη. «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων», λέει, «και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω για τροφή όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη μακροθυμεί, αγαθοεργεί· η αγάπη δεν φθονεί· η αγάπη δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί το συμφέρον της, δεν παροξύνεται, δεν λογαριάζει το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα υπομένει, όλα τα ελπίζει· η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει». Διότι, λέγοντας ότι «εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχω προφητεία και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και την υπεροχή των θαυμάτων, ώστε να μετακινώ και βουνά, και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι», νομίζω ότι αυτό συμφωνεί με το χωρίο: «Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν εκβάλαμε δαιμόνια και δεν κάναμε πολλά θαύματα;» (

Και με το να λέει ότι «η αγάπη μακροθυμεί, δεν ζητεί τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν λογαριάζει το κακό» και όλα τα παρόμοια, νομίζω πως συμφωνούν και πάλι με τα λόγια του Δεσπότου, όπως το «αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται και κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται, και σε όποιον σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη» και όσα άλλα τέτοια. Μάλιστα, στην προς Ρωμαίους επιστολή χρησιμοποίησε φανερά τα λόγια του Δεσπότου: «Ευλογείτε», λέει, «εκείνους που σας διώκουν, ευλογείτε και μην καταριέστε».

Ας απορριφθεί λοιπόν στον αγύριστο από εδώ και στο εξής η λεγόμενη λυκοφιλία, η οποία και τιμάται και τιμά μόνο με τα χείλη, ενώ απέχει πολύ από την καρδιά. Αντιθέτως, ας προσέλθει και ας στολίζει τη ζωή μας εκείνη για την οποία ο μέγας Παύλος λέει ότι δεν ζητεί το συμφέρον της, ούτε φθονεί, ούτε ασπάζεται την αλαζονεία ούτε περιαυτολογεί. Ας αποπεμφθεί δε στο βαθύ πέλαγος και ας κατακρημνιστεί από τους απόκρημνους βράχους το αρχαίο και πρώτο κακό, ο φθόνος, η φθορά της φιλίας, που αρχίζει πρώτα από αυτούς που τον κατέχουν, και έπειτα δεν λυπάται ούτε εκείνους που βρίσκονται μακριά, το δόλιο και χείριστο πράγμα, το οποίο κατεξοχήν προσκολλάται στα ωραιότερα πράγματα.

Αυτός, λοιπόν, που έχει γίνει πλούσιος μέτοχος αυτών, γέμισε από έλεος, όπως έχει γραφτεί, και από αγαθούς καρπούς, εκείνους τους καρπούς του ίδιου του Αγίου Πνεύματος. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, έχοντας ολοκληρωθεί από τα προαναφερθέντα χαρίσματα του Πνεύματος, έχει τέλεια αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον του, μη προτιμώντας κανένα από τα ορατά πράγματα αντί της αγάπης του Θεού, ούτε τη δική του ανάπαυση αντί της αναπαύσεως του πλησίον, έχει χαρά στην ψυχή που προέρχεται από την ελευθερία των παθών και την περιφρόνηση των ορατών πραγμάτων, ειρήνη με κάθε άνθρωπο, καθώς και με τον Θεό και τις δυνάμεις Του, μακροθυμία στους πόνους και τους ιδρώτες υπέρ της αρετής, αγαθωσύνη στους λογισμούς της διάνοιάς του και στις κινήσεις του νου του, χρηστότητα των εξωτερικών ηθών και τρόπων συμπεριφοράς, μαζί με τα εσωτερικά της ψυχής του, πίστη, όχι μόνο στην Τριάδα, αλλά και στα μελλοντικά αγαθά, και μάλιστα εάν είναι εσωτερικευμένη, με την οποία ελπίζει και πιστεύει ότι θα επιτύχει όλα όσα μας υποσχέθηκε ο Θεός, τόσο στον παρόντα αιώνα όσο και στον μέλλοντα, πραότητα η οποία υπομένει καρτερικά κάθε πειρασμό, ανέχεται όλες τις επερχόμενες θλίψεις, υπομένει τα πάντα και δεν συλλογίζεται το κακό του πλησίον. Και εκτός από αυτά, διαθέτει, με τη δύναμη του Πνεύματος, και την περιεκτική εγκράτεια όλων συνολικά των αισθήσεων.

πζʹ. Εκείνος που έχει την αγάπη δεν γνωρίζει να φθονεί από ζήλια, δεν καυχιέται ως υπερόπτης και προπετής, δεν υπερηφανεύεται εναντίον κανενός, δεν ασχημονεί κάνοντας απρεπή πράγματα προς τον πλησίον, δεν ζητά μόνο τα δικά του συμφέροντα αλλά και του πλησίον, δεν παροξύνεται εύκολα εναντίον εκείνων που τον λυπούν, δεν κρατάει κακία αν πάθει ποτέ κάποιο κακό, δεν χαίρεται για την αδικία των φίλων, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια της δικαιοσύνης τους· ανέχεται όλα τα λυπηρά που του συμβαίνουν· από απλότητα και ακακία πιστεύει τα πάντα, ελπίζει να λάβει όλα όσα μας έχει υποσχεθεί ο Θεός, υπομένει όλους τους πειρασμούς χωρίς να ανταποδίδει κακό αντί κακού, και ποτέ δεν εκπίπτει από την αγάπη προς τον πλησίον ο εργάτης της αγάπης.

Επομένως, εκείνος που έχει την αγάπη, είναι ελεύθερος από κάθε κακία και φέρει μέσα του όλες τις αρετές σαν μια πραγματικά χρυσή αλυσίδα, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους και ακολουθούν τη μεγαλύτερη αδελφή τους. Για τον λόγο αυτό και ο μακάριος Παύλος, ενδιατρίβοντας στα εγκώμιά της, λέει: «η αγάπη μακροθυμεί, αγαθοεργεί· δεν φθονεί· δεν κομπάζει· δεν υπερηφανεύεται· δεν ασχημονεί· δεν παροξύνεται· δεν ζητεί τα δικά της· δεν διαλογίζεται το κακό· δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· τα πάντα ανέχεται, τα πάντα πιστεύει, τα πάντα ελπίζει, τα πάντα υπομένει· η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει».

Σε αυτούς όμως που έχουν μεταθέσει τη ζωή τους στον Θεό υπάρχει καθαρή αγαλλίαση και καμία απολύτως λύπη, καθώς υπάρχουν πολλά που προκαλούν την πρώτη, αλλά τίποτα που να προκαλεί πόνο. Διότι ούτε στον Θεό, με τον οποίο ζουν, συνυπάρχει κάτι το δυσάρεστο, ούτε έχουν αίσθηση των δικών τους παρόντων πραγμάτων, εάν τυχόν κάτι μπορεί να τους λυπήσει. Επειδή ο νόμος της τέλειας αγάπης δεν τους επιτρέπει να επιζητούν τα δικά τους· «διότι η αγάπη», λέει, «δεν ζητεί τα δικά της». Αλλά αγαπούν επειδή ο αγαπώμενος είναι μακάριος, και το βίωμά τους είναι παράδοξο και υπερφυσικό. Αν και είναι χώμα και στάχτη, ανταλλάσσουν τα δικά τους με τα του Θεού και γίνονται όμοιοι με Αυτόν. Όπως ακριβώς φτωχοί και δυστυχισμένοι άνθρωποι, αφού εισέλθουν σε βασιλικό ανάκτορο, αποβάλλουν αμέσως τη φτώχεια που τους συνόδευε και περιβάλλονται με όλη την εκεί λαμπρότητα.

Αλλά εξαιτίας αυτών να έχεις θάρρος και να μας αναγνωρίζεις, όπως από τους αγώνες, έτσι και από το ότι δεν παρασύρονται οι λογισμοί μας από άλλους, ώστε να μη μας καταστήσεις, εμάς και τον εαυτό σου, περισσότερο υπεύθυνους για μεγάλο σφάλμα μέσω μιας ακατάλληλης εντύπωσης. Και τους αδελφούς, αν τυχόν υποκρύπτεται μέσα τους κάποιο ανθρώπινο πάθος που ερεθίζεται από τα δικά σου προτερήματα, να τους υπομένεις και να τους βαστάζεις αδελφικά. Διότι δεν πρέπει, για εκείνα για τα οποία εμείς οφείλουμε να ευχαριστούμε, να απεχθανόμαστε άλλους, ούτε εξαιτίας εκείνων από τα οποία μπορούμε να λάβουμε λαμπρή απόδειξη της υπεροχής μας, οφείλουμε να δυσανασχετούμε εναντίον των υπαιτίων και να μετατρέπουμε το παράλογο πάθος τους σε εύλογη δικαιολογία για αυτούς. Αλλά περισσότερο και από όσα ειπώθηκαν, να γνωρίζεις τούτο, ότι «οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων». Και περισσότερο από όλα να κάνεις μελέτη σε όλη σου τη ζωή το εξής· ποιο; Ότι «η αγάπη δεν ασχημονεί». Ερεύνησε καλά, τι άραγε σημαίνει το «δεν ασχημονεί» (διότι θα βρεις ανέκφραστο βάθος ωφέλειας), και έπειτα γιατί δεν ασχημονεί. Επειδή, λέει, «δεν ζητεί τα δικά της», αλλά και «όλα τα ανέχεται, όλα τα ελπίζει». Υψηλά βέβαια είναι και αυτά, το να ανέχεται κανείς τα βάρη και να ελπίζει πάντοτε στη βελτίωση και στη μεταβολή προς το καλύτερο του πλησίον· αλλά τι άλλο; Ω, πλούτος και χάρη της σοφίας του Παύλου· «η αγάπη», λέει, «ποτέ δεν εκπίπτει». Ω, μακάρια φωνή και μακαριότερο στόμα, και γνώμη ανώτερη από εγκώμια και θαυμασμό.

Αν με αυτά θεμελιώσουμε τον εαυτό μας και τον προετοιμάσουμε ώστε να γίνει άξιος ενός τόσο μεγάλου χαρίσματος (διότι εγώ τουλάχιστον δεν θα έλεγα ότι μια τέτοια προετοιμασία και τελείωση γίνεται χωρίς τη θεία χάρη, όπως ακριβώς έχουμε την πεποίθηση ότι και εσείς είστε προετοιμασμένοι), όχι μόνο θα διατηρήσουμε αδιάσπαστους, ως αληθινοί ποιμένες της μάνδρας και του ποιμνίου του Χριστού, όσους καταφεύγουν ολόψυχα στην εκκλησία του Θεού, εκτρέφοντάς τους «επί ύδατος αναπαύσεως» και εγκαθιστώντας τους «εις τόπον χλόης», ώστε να είναι πάντοτε θαλεροί και να ανθοφορούν στην αρετή, αλλά, προσκαλώντας στην οδό της αλήθειας και εκείνους που ταράσσονται από δισταγμό, καθώς και αυτούς που αποσκίρτησαν σε όρη και ερημιές και περιπλανώνται, θα τους εγκαταστήσουμε μαζί στο ίδιο λιβάδι της σωτηρίας, σηκώνοντας τα βάρη τους, παραβλέποντας την ολιγωρία τους, διαλύοντας τους γογγυσμούς τους με καλοσύνη, και θεραπεύοντας την ολιγοψυχία τους με μεγαλόψυχη ανοχή· διότι αυτό αποτελεί αψευδή απόδειξη της αληθινής αγάπης που μας χάρισε ο Χριστός. «Διότι η αγάπη», σύμφωνα με τον γνήσιο εκφραστή, θεράποντα και μαθητή Του, «μακροθυμεί, αγαθοποιεί, δεν επαίρεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν διαλογίζεται το κακό· όλα τα στέργει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει· η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει».

Διότι αυτή δεν διαλογίζεται το κακό, αλλά τα πάντα ανέχεται, τα πάντα ελπίζει, τα πάντα υπομένει, και ποτέ, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, δεν εκπίπτει· αυτή συμφιλιώνει και τους δούλους που έχουν σφάλει με τους κυρίους τους, προβάλλοντας την ισοτιμία της φύσεως ως δικαιολογία του παραπτώματος· αυτή εκπαιδεύει και τους υπηρέτες να υπομένουν με πραότητα τον άγριο θυμό των κυρίων τους, παρηγορώντας τους για την ανισότητα της τύχης μέσω της ομοιότητας με όσους πάσχουν τα ίδια· και καταπραΰνει τον θυμό των πατέρων απέναντι στα τέκνα, και προτρέπει να γίνονται ανώδυνα αποδεκτά τα παράπονα των τέκνων από τους πατέρες, οπλίζοντας τη φυσική σχέση ενάντια στην παρά φύσιν μανία· και εύκολα απομακρύνει τη φιλονικία που παρεισέφρησε ανάμεσα σε φίλους, παρακινώντας τους να σέβονται το κοινό τραπέζι εξίσου με την ίδια τη φύση· και εκείνους πάλι που διακρατούν την ίδια πίστη για το θείο, ακόμη κι αν κατοικούν πάρα πολύ μακριά, ακόμη κι αν δεν έχουν ποτέ αντικρίσει ο ένας τον άλλον, τους οδηγεί σε ένωση και τους συνδέει στις απόψεις και τους καθιστά αληθινούς φίλους· και αν κάπου τύχει ο ένας να γλιστρήσει σε απερίσκεπτες μομφές κατά του άλλου, προετοιμάζοντας τον μεν να μην κρατήσει κακία, τον δε να μετανοήσει, πάρα πολύ εύκολα διορθώνει αυτό που συνέβη, διατηρώντας αδιάρρηκτο τον δεσμό της ενώσεως.

Όπου δε υπάρχουν αυτά, οι έριδες και οι φιλονικίες και οι δίκες και τα δικαστήρια έχουν εκλείψει, επειδή αποδεικνύεται σαφώς ότι η χρήση τους είναι άχρηστη και μάταιη. Και ότι τέτοια νάματα αναβλύζει, άκουσε πάλι τον ίδιο τον θεσπέσιο Παύλο να διακηρύσσει: η αγάπη μακροθυμεί, δείχνει χρηστότητα· η αγάπη δεν φθονεί, δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της, δεν παροξύνεται· η αγάπη δεν συλλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια, όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει· η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει. Ας αγαπήσουμε λοιπόν ο ένας τον άλλον, αγαπητοί, ώστε να διατηρήσουμε την κατοχή των χαρισμάτων που μας δόθηκαν από τον Θεό, ώστε να μην αχρηστεύσουμε τη χάρη των αρετών. Ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, για να αξιωθούμε να γίνουμε και να ονομαστούμε τέκνα Θεού, για να γίνουμε κληρονόμοι της επουράνιας βασιλείας.

Σε άλλη επιστολή, διδάσκοντας για τα ίδια θέματα και υποδεικνύοντας στους μαθητές το μεγαλείο του πνευματικού πλούτου, και προτρέποντάς τους να σπεύσουν ώστε να φθάσουν στο τέλειο μέτρο, έλεγε: Να επιδιώκετε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ασυγκρίτως ανώτερο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που βουίζει ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Και εάν διανείμω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και παραθέτει ποιοι είναι οι καρποί της αγάπης και πώς όσοι την έχουν αποκτήσει έχουν λυτρωθεί ολοκληρωτικά από τα πάθη της κακίας, λέγοντας: Η αγάπη δεν φθονεί, η αγάπη δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το δικό της συμφέρον, δεν σκέφτεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει. Και πάλι ο ίδιος λέει: Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Αλλά, όπως ακριβώς ο Αδάμ, παραβαίνοντας την εντολή, δέχτηκε μέσα του το προζύμι της κακίας των παθών, και έτσι, μέσω της συμμετοχής, αυτοί που γεννήθηκαν από αυτόν και ολόκληρο το γένος του Αδάμ μετείχαν σε εκείνο το προζύμι· και στη συνέχεια, με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση, τα πάθη της αμαρτίας αυξήθηκαν σε τέτοιο βαθμό στους ανθρώπους, ώστε να φτάσουν μέχρι τις πορνείες, τις ασέλγειες, τις ειδωλολατρίες, τους φόνους και άλλα ατοπήματα, μέχρι που η ανθρωπότητα ζυμώθηκε με την κακία· και σε τέτοιο βαθμό αυξήθηκε το κακό στους ανθρώπους, ώστε να νομίζουν ότι δεν υπάρχει Θεός, αλλά να προσκυνούν άψυχες πέτρες, και ούτε καν ως έννοια να μην μπορούν να συλλάβουν τον Θεό (σε τέτοιο βαθμό ζύμωσε το προζύμι της κακίας των παθών το γένος του παλαιού Αδάμ) — με τον ίδιο τρόπο ευδόκησε ο Κύριος, κατά την έλευσή Του στη γη, να πάθει υπέρ όλων και να τους εξαγοράσει με το ίδιο Του το αίμα και να εναποθέσει το επουράνιο προζύμι της αγαθότητας στις πιστές ψυχές που είχαν ταπεινωθεί υπό την εξουσία της αμαρτίας, και έτσι, στη συνέχεια, μέσω της προκοπής και της αύξησης, να εκπληρώσει σε αυτούς όλη τη δικαιοσύνη των εντολών και όλες τις αρετές, μέχρις ότου ζυμωθούν σε μία ενότητα μέσα στο αγαθό και γίνουν με τον Κύριο «ένα πνεύμα», σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, χωρίς η κακία και η πονηριά να μπορούν να φτάσουν ούτε καν ως σκέψη στην ψυχή που έχει ζυμωθεί ολόκληρη και ολοκληρωτικά με το θείο Πνεύμα, όπως έχει ειπωθεί: «η αγάπη δεν διαλογίζεται το κακό» και τα ακόλουθα.

Διότι σε εκείνους που έχουν φθάσει σε τέτοια μέτρα έχουν καταργηθεί και τα πάθη της κακίας (καθώς έχει λεχθεί: «η αγάπη δεν φθονεί», «δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί τα δικά της», «δεν διαλογίζεται το κακό» και τα εξής) και η ζωντανή πηγή του Πνεύματος αναβλύζει μέσα τους ακατάπαυστα και αδιάλειπτα από την άβυσσο της θεότητος, όπως έχει γραφτεί: «εκείνος που πίνει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναπηδά εις ζωήν αιώνιον», αρπάζοντας πάντοτε τον νου σε επουράνια «άρρητα» μυστήρια και πτερώνοντάς τον «από δόξα σε δόξα», από αιώνες σε αιώνες, από μυστήρια σε μυστήρια, από δυνάμεις σε δυνάμεις, από αναπαύσεις σε ανεκδιήγητες αναπαύσεις, από αρετές σε αρετές, από υπερκόσμια φώτα σε υπερουράνια φώτα.

Όμως, και στους δύο επέρχεται κίνδυνος ή ακόμη και θάνατος, εάν δεν τηρούν την πρέπουσα δίαιτα πειθαρχώντας στις ιατρικές οδηγίες. Με τον ίδιο τρόπο και η ψυχή, όταν αξιωθεί γρηγορότερα της ενεργού χάριτος, δηλαδή σαν να ίδρωσε σε βαρύτατη ασθένεια και απέβαλε το μεγαλύτερο μέρος του νοσήματος της αμαρτίας των παθών, εάν πολιτεύεται με κάθε προσοχή και ευταξία μέσω μιας ακριβούς πνευματικής ζωής σύμφωνα με τον ευαγγελικό λόγο της αληθινής ιατρικής, ιδού, μπορεί πολύ γρήγορα να θεραπευτεί πλήρως, δηλαδή να δεχθεί την τέλεια λύτρωση από τα πάθη σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: «Η αγάπη», λέει, «δεν φθονεί, δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν παροξύνεται, δεν διαλογίζεται το κακό» και τα εξής. Διότι αυτή είναι η τέλεια υγεία της ψυχής.

Και αυτά βέβαια ο Κύριος και Δεσπότης μας τα διακηρύττει ξεκάθαρα καθημερινά σε όλους, αλλά άκου τι λέει και ο απόστολος Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πραότητα, πίστη, εγκράτεια», και πάλι: «Η αγάπη δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της», αλλά «όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει». Άκου δε και τον θεολόγο Ιωάννη που λέει: Παιδιά μου, «μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο», διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό. Επομένως, αδελφοί μου, όποιος αγαπά τον κόσμο γίνεται εχθρός του Θεού, και ότι «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κανένας ανθρωποκτόνος δεν έχει» μερίδιο στη βασιλεία του Κυρίου και Θεού μας, και ότι «Σε αυτό είναι» φανερά «τα τέκνα του Θεού και τα τέκνα του διαβόλου», από το μίσος και την αγάπη. Διότι αυτός που αγαπά τον Θεό, αγαπά και όσους έχουν γεννηθεί από Αυτόν, δηλαδή τους αδελφούς του, ενώ εκείνος που μισεί κάποιον από τους αδελφούς του, αυτός έχει γεννηθεί από τον διάβολο, και η αγάπη του Θεού δεν υπάρχει μέσα του.

Η αγάπη μακροθυμεί, δείχνει καλοσύνη, δεν φθονεί, δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το συμφέρον της, δεν εξάπτεται, δεν διαλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει· η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Αποδεικνύει λοιπόν μέσα από αυτά ότι και αυτός που μιλάει με γλώσσες είναι δυνατόν να καυχηθεί, και αυτός που προφητεύει να υπερηφανευτεί, και αυτός που έχει την πίστη και θαυματουργεί να επαρθεί, και ο ελεήμων να δρέψει τη δόξα από αυτούς που ελεεί, και αυτός που σπεύδει προς το μαρτύριο να μεγαλοπιαστεί· και επειδή κατέκλεισε τον λόγο στο ότι «Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει», υπαινίχθηκε την ταπεινοφροσύνη ως ρίζα της αγάπης, διότι η ρίζα δεν έχει από πού να πέσει, καθώς συγκρατείται πάντοτε στο βάθος της γης. Επομένως, αυτός που νομίζει ότι έχει αγάπη, αλλά δεν μακροθυμεί ούτε δείχνει καλοσύνη, παρά φθονεί, κομπάζει και υπερηφανεύεται και ασχημονεί, ζητά το δικό του συμφέρον, εξάπτεται, διαλογίζεται το κακό, χαίρεται για την αδικία, λυπάται για την αλήθεια, δεν ανέχεται τα πάντα, δεν πιστεύει τα πάντα, δεν ελπίζει τα πάντα, δεν υπομένει τα πάντα, δεν έχει αγάπη, αλλά ψεύδεται.

Πρέπει, λοιπόν, να φροντίζουμε να προετοιμάζουμε τα εφόδια για την ανθρώπινη αφοβία, τα οποία είναι η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη. Η αγάπη, λέει, δείχνει χρηστότητα, μακροθυμεί· η αγάπη δεν φθονεί, η αγάπη δεν υπερηφανεύεται, δεν κομπάζει, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν διαλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα υπομένει, όλα τα ελπίζει. Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει. Είθε να διατηρηθείς σε αυτά, μαζί με εμένα και με όλους τους αδελφούς.

Προς τον σπαθάριο Μαριανό. Η ευσέβειά σου μας προτρέπει να σου γράφουμε, επειδή βρίσκει, όπως λέει, κάποια ωφέλεια σε αυτό (αν και δεν το νομίζω, διότι ο λόγος μου, όπως και ο βίος μου, είναι άχρηστος), αλλά και επειδή κινείται από αγάπη· διότι η αγάπη, λέει ο απόστολος, δεν διαλογίζεται το κακό. Όμως, όπως και αν έχουν τα πράγματα, υποχωρώ και υπακούω στον αγαπητό μας, στον αγαθό άνδρα, στον πανεύφημο άρχοντα, στον τρόφιμο της ευσέβειας, στο θρέμμα της ορθοδοξίας, στον άνθρωπο του Θεού, στον φίλο των μοναχών. Πολλά είναι τα εγκώμιά σου, άριστα τα κατορθώματά σου. Αλλά να προσέχεις, δέσποτά μου, πώς συμπεριφέρεσαι (διότι αυτό βροντοφωνάζει ο απόστολος), όχι ως άσοφος, αλλά ως σοφός, όχι ως φιλόσαρκος, αλλά ως φιλόθεος, όχι σαν να είσαι αθάνατος, αλλά με τη μέριμνα της εξόδου, του κοινού χρέους, του ανυπέρβλητου ορίου. Διότι δεν υπάρχει, λέει, άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο. Ίσως ρωτήσεις, λοιπόν, ποια είναι τα γνωρίσματα καθεμιάς από αυτές τις δύο καταστάσεις; Εγώ θα σου τα εξηγήσω, φίλε: τα γνωρίσματα του πρώτου είναι οι χοροί, οι γελοιότητες, τα παίγνια, οι αισχρολογίες, οι οινοποσίες, οι λαιμαργίες, οι φαντασιώσεις, οι κενές υπερηφάνειες, οι αλλεπάλληλοι καλλωπισμοί, το πάθος για τον πλούτο· τα δε περισσότερα και βαρύτερα τα παραλείπω από σεβασμό προς την εξουσία σου. Και βέβαια, όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, όπως αποφάνθηκε ο απόστολος.

Προς τον Λέοντα σακελλάριο Ούτε να σιωπούμε μας επιτρέπεται, απολαμβάνοντας τις ευεργεσίες της μέγιστης και πολυπόθητης υπεροχής σου, ούτε έχουμε την ευχέρεια να απαντήσουμε επάξια, στερούμενοι του κατάλληλου λόγου. Εάν όμως η θεοφιλής σου ψυχή δεν έχει αυτήν τη γνώμη, δεν είναι παράξενο (διότι η αγάπη, όπως λέει η Γραφή, δεν διαλογίζεται το κακό), επειδή και από παλιά συνήθιζε να αντιλαμβάνεται φιλικά το ίδιο πράγμα και να μας εξυμνεί δωρεάν εμάς τους ανάξιους και, όπως λέει, ούτε καν να μπορεί να συγκρίνει τους ανθρώπους μεταξύ τους ως προς την υπεροχή.

Γι' αυτό και εκπλήσσομαι πώς αυτοί που θα έπρεπε, λόγω του χρόνου που έχει περάσει, να είναι δάσκαλοι, συμπεριφέρονται ακόμη σαν νήπια, ενεργώντας ασύνετα και συμπεριφερόμενοι άφρονα στα χαμένα. Η δε αιτία είναι η έλλειψη της αγάπης· διότι, αν σύμφωνα με τον Απόστολο, «Η αγάπη μακροθυμεί, δείχνει καλοσύνη, δεν φθονεί, δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν λογαριάζει το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά χαίρεται μαζί με την αλήθεια, όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει», είναι προφανές ότι, όταν αυτή απουσιάζει, αναδύονται τα αντίθετα: απιστία, απελπισία, ανυπομονησία, αδιαλλαξία και αυθάδεια.