Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:20

Πώς λοιπόν λέτε ότι είναι αδύνατον να ελευθερωθεί από την αιχμαλωσία ο άνθρωπος που έχει άπαξ αιχμαλωτιστεί; Ώστε το μεν αδύνατο να το αποδίδετε στον Θεό, το δε δυνατό στον διάβολο, υποστηρίζοντας ότι η αμαρτία του είναι ακατάλυτη μέσα στη φύση των ανθρώπων, όπως ακριβώς κάνουν και οι άλλοι αιρετικοί; Και ότι για τον λόγο αυτόν ήλθε η θεότητα, η οποία δεν αιχμαλωτίζεται, έχοντας λάβει ομοίωση σάρκας και ψυχής, ώστε η ίδια να παραμείνει αναιχμάλωτη, και με τον τρόπο αυτόν να φανερωθεί ως καθαρή δικαιοσύνη. Πότε, εξάλλου, δεν ήταν καθαρή η δικαιοσύνη της θεότητας; Και ποια ευεργεσία προκύπτει από αυτά για τους ανθρώπους, εάν ο Κύριος δεν φανερώθηκε με ταυτότητα υπάρξεως και καινότητα φύσεως, όπως λέει ο Απόστολος: «Την οποίαν εγκαινίασε για εμάς ως οδό πρόσφατη και ζωντανή»· λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός, και η ζωή, και η αλήθεια»; Αλλά λέτε ότι οι πιστοί σώζονται με την ομοίωση και τη μίμηση, και όχι με την ανακαίνιση και την απαρχή. Και πώς έχει γίνει πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς και απαρχή των κεκοιμημένων ο Χριστός, ο οποίος είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας; Διότι δεν θα μπορούσε να ονομαστεί πίστη εκείνη που αναφέρεται σε κάτι το προφανές· αλλά πίστη είναι εκείνη που πιστεύει στο αδύνατο εν δυνάμει, και στο ασθενές εν ισχύι, και στο παθητό εν απαθεία, και στο φθαρτό εν αφθαρσία, και στο θνητό εν αθανασία.

Επομένως, παραμένουμε ένοχοι για τα αρχαία παραπτώματα και έχουμε την αμαρτία ανεξάλειπτη· μάταια λοιπόν ο θεσπέσιος μελωδός είπε: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου, συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους»· και πάλι: «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία»· αν και ο μακάριος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή λέει ότι αυτός ο μακαρισμός επεκτείνεται τόσο στους περιτμημένους όσο και σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ, «Ο οποίος παραδόθηκε για τα παραπτώματά μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας». <Άρα και αυτοί που κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν.> Διότι, όπως φαίνεται, έχουν απατηθεί και χωρίς ανταμοιβή έδωσαν τη ζωή τους για Αυτόν, εάν βέβαια ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί. Εάν η ελπίδα των αγίων δεν είναι γεμάτη αθανασία, εάν δεν προσδοκούν να συμβασιλεύσουν με Αυτόν, έχουν ίσως χαθεί, και υπομένοντας ακόμη και τον θάνατο για κανένα χρήσιμο σκοπό, υφίστανται τη ζημία των κόπων τους. Μακριά από μια τόσο φοβερή άγνοια! «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και ο διανομέας των στεφάνων ζυγίζει για τον καθένα ό,τι του ταιριάζει περισσότερο, και οπωσδήποτε θα επιβάλει την κόλαση στους ασεβείς· διότι είναι Κριτής των πάντων ως Θεός. <Αλλά τώρα ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, έγινε απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί κ.λπ.>

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και «απαρχή των κεκοιμημένων»· επομένως, με το να αναφέρει την τρίτη ημέρα, κατά την οποία τελούνταν ο γάμος, υποδηλώνει τον έσχατο καιρό· φανερώνει όμως και τον τόπο, διότι λέει «στην Κανά της Γαλιλαίας». Ας παρατηρήσει και πάλι ο φιλομαθής: η γιορτή δεν γίνεται στα Ιεροσόλυμα, και το δείπνο είναι έξω από την Ιουδαία, ώστε να τελείται στη χώρα των εθνών. Διότι είναι «Γαλιλαία των εθνών», όπως λέει ο προφήτης. Είναι άλλωστε οπωσδήποτε φανερό ότι, ενώ η Συναγωγή των Ιουδαίων απέρριψε τον εξ ουρανού νυμφίο, η εξ εθνών Εκκλησία τον αποδέχθηκε, και μάλιστα με μεγάλη χαρά. Και ο Σωτήρας δεν έρχεται στους γάμους απρόσκλητος· διότι καλούνταν από πολλές φωνές αγίων. Αλλά το κρασί είχε λείψει από τους συνδαιτυμόνες· διότι ο νόμος δεν έκανε τίποτα τέλειο, ούτε αρκούσε το Μωσαϊκό γράμμα για να προσφέρει τέλεια ευφροσύνη· αλλά ούτε και το ίδιο το μέτρο της έμφυτης νήψης επαρκούσε ώστε να μπορεί να μας διασώσει. Επομένως, θα ήταν αληθινό να πούμε και για εμάς το «Δεν έχουν κρασί»· όμως ο πλουσιόδωρος Θεός μας δεν παραβλέπει την ανθρώπινη φύση να ταλαιπωρείται από την έλλειψη των αγαθών. Μας πρόσφερε κρασί καλύτερο από το πρώτο· «διότι το γράμμα αποκτείνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί»· και ο μεν νόμος δεν διαθέτει την τελειότητα στα αγαθά· οι θείες διδασκαλίες όμως του ευαγγελίου, εισφέρουν την πληρέστατη ευλογία.

Επομένως, έπρεπε μόνον και προπαντός αυτός που προέρχεται από τον ζώντα Πατέρα, να παραδώσει το δικό του σώμα στον θάνατο ως αντίλυτρο για τη ζωή όλων, ώστε, αφού αυτό ακολούθησε τη ζωή του Λόγου που ενώθηκε με αυτό, να ανοίξει τον δρόμο στη φύση των σωμάτων, για να μπορούν στο εξής να αψηφούν τα δεσμά του θανάτου. Διότι ο Κύριος είναι η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, καθιστώντας απολύτως ομαλή, μέσω της δικής του ανάστασης, την πορεία προς την αφθαρσία για όσους έπονται αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, απομακρύνει τους μαθητές από τον άμεσο κίνδυνο, γνωρίζοντας ότι κυρίως σε αυτόν ταίριαζε τότε αυτός ο άθλος, και αποδεικνύοντας ότι η ανόρθωση της δικής μας φύσης δεν είναι έργο κανενός άλλου, παρά μόνον αυτής της ίδιας της ουσίας που βασιλεύει στα πάντα.

Γι' αυτό, λοιπόν, δικαίως λέει το «τετέλεσται», καθώς η ώρα ήδη τον καλούσε να θελήσει να κηρύξει και στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη. Διότι ήλθε, για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων, και εισήλθε ο ίδιος στον θάνατο για χάρη μας, και υπομένει αυτό το κοινό πάθος της δικής μας φύσης, προφανώς κατά τη σάρκα, αν και ως Θεός είναι από τη φύση του ζωή, ώστε αφού σκυλεύσει τον άδη να κατορθώσει για την ανθρώπινη φύση την επιστροφή στη ζωή, έχοντας αναδειχθεί «απαρχή των κεκοιμημένων» και πρωτότοκος εκ των νεκρών, σύμφωνα με τις Γραφές. Έκλινε λοιπόν την κεφαλή· επειδή, καθώς συνήθως και αυτό συμβαίνει στους νεκρούς, λόγω της χαλάρωσης των τόνων της σάρκας, αφού είχε ήδη αναχωρήσει το πνεύμα που τη συγκρατούσε και τη συνέχει, δηλαδή η ψυχή, ο Ευαγγελιστής χρησιμοποίησε αυτές τις λέξεις. Και βέβαια, το να πει πάλι ότι «παρέδωσε το πνεύμα» δεν απέχει από τη δική μας συνήθεια· διότι έτσι οι περισσότεροι εκφράζουν το ότι κάποιος έσβησε και πέθανε. Είναι όμως επίσης πιθανό, τόσο για λόγους θείας οικονομίας όσο και από αναγκαιότητα, ο άγιος Ευαγγελιστής να μην είπε απλώς ότι πέθανε, αλλά ότι «παρέδωσε το πνεύμα», προφανώς στα χέρια του Θεού και Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον ίδιο: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου», και η δύναμη αυτού του λόγου έθεσε για εμάς τους ίδιους την αρχή και το θεμέλιο της αγαθής ελπίδας.

Αφαίρεσε το όνειδος του λαού από όλη τη γη. Διότι το στόμα του Κυρίου τα είπε αυτά. Πολύ επίκαιρα και αναγκαία, μαζί με την παράδοση του μυστηρίου, έχει εισαχθεί συγχρόνως και ο λόγος περί της αναστάσεως των νεκρών. Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά τον χρόνο του αγίου βαπτίσματος, κάνοντας την ομολογία της πίστεως, προσδοκούμε ότι θα γίνει η ανάσταση της σαρκός, και έτσι πιστεύουμε. Ο θάνατος, λοιπόν, κατίσχυσε του προπάτορά μας Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως, και σαν κάποιο ωμό και σκληρό θηρίο που του επιτέθηκε, τον άρπαξε. Έκτοτε, λοιπόν, θρήνοι και οιμωγές και δάκρυα, και το πένθος για τους νεκρούς, κυριάρχησαν στους κατοίκους της γης. Όμως αυτά έχουν σταματήσει εν Χριστώ. Διότι αναστήθηκε τριήμερος καταπατώντας τον θάνατο, και έγινε οδός για την ανθρώπινη φύση, ώστε να μπορέσει να αποτινάξει τη φθορά. Διότι έγινε πρωτότοκος των νεκρών, και απαρχή των κεκοιμημένων.

Διότι πεθαίνουν οι επί της γης· προβάλλουν αναγκαστικά την απολογία, και μάλιστα λένε: Θα αναστηθούν οι νεκροί, με τη χάρη του Θεού, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός γεύτηκε τον θάνατο για χάρη όλων, όμως αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και η ρίζα εκείνων που δι' αυτού αναπλάθονται προς τη ζωή, και τρόπον τινά η αρχή της ανθρώπινης φύσης που αποβάλλει τη φθορά· και έχουμε πλουτίσει με ακλόνητες ελπίδες την αιώνια ζωή. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα καταργηθεί ολοκληρωτικά το κράτος του θανάτου· πλην όμως, επειδή δεν έχει έρθει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο θα γίνει η ανάσταση, η ανθρώπινη φύση υπόκειται προς το παρόν στην αναγκαιότητα του θανάτου. Και υπομένει τον θάνατο, ο οποίος στο πρόσωπο του Χριστού έχει ήδη αποδυναμωθεί, και πρόκειται να γίνει ανίσχυρος και σε εμάς τους ίδιους στους κατάλληλους καιρούς.

Έχω καταπλαγεί, και πολύ δικαιολογημένα, από το μεγαλείο του πράγματος. Διότι μαθαίνω ότι, ενώ υπάρχεις σε μορφή και απόλυτη ισότητα με Εκείνον που σε γέννησε, θα υποβάλεις τον εαυτό σου σε εκούσια κένωση, και θα γίνεις άνθρωπος σαν εμάς από γυναίκα, και θα υπομείνεις τη μορφή του δούλου, και θα επιγράψεις μαζί με εμάς ως Θεό τον δικό σου Πατέρα, και θα γίνεις υπήκοος «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Άκουσα λοιπόν το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην. Διότι ευαγγελίστηκες στους τυφλούς την ανάβλεψη, κήρυξες στους αιχμαλώτους την απελευθέρωση, γιάτρεψες τους συντετριμμένους στην καρδιά, επανέφερες τον πλανημένο, έδεσες τον συντετριμμένο, έγινες φως για εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι, θύρα και οδός προς τη ζωή και τον αγιασμό, έγινες ειρήνη, ενώνοντας μέσω της πίστης σε έναν λαό τόσο εκείνους που προέρχονται από την περιτομή, όσο βέβαια και εκείνους από τα έθνη, έγινες «λίθος ακρογωνιαίος, εκλεκτός, έντιμος»· κατέκτησες την οικουμένη για τον Θεό και Πατέρα, ελευθέρωσες από τις αμαρτίες όσους είχαν αιχμαλωτιστεί εξαιτίας της αδυναμίας τους, τους γλίτωσες από τα χέρια του διαβόλου, με τη χάρη της υιοθεσίας λαμπρύνθηκε ο δούλος, πολίτης του ουρανού έγινε ο χωματένιος άνθρωπος· επιπλέον όμως αυτών, άξιο να ακουστεί είναι και το εξής, νομίζω· διότι εσύ που ζωογονείς τα πάντα, υπέμεινες μαζί μας τον θάνατο της σάρκας. Όμως έγινες «πρωτότοκος εκ των νεκρών», και απαρχή των κεκοιμημένων, και ο πρώτος καρπός της ανθρωπότητας που επανήλθε στην αφθαρσία.

Αυτό το γεγονός, λοιπόν, αποτελούσε τύπο του μυστηρίου του Χριστού. Διότι και εμείς οι ίδιοι έχουμε λυτρωθεί από την πλεονεξία του διαβόλου, έχουμε κληθεί, όπως είπα, στην ελευθερία μέσω του Χριστού, και έχουμε υποταχθεί σε Αυτόν τον Βασιλέα και Θεό των όλων, αψηφώντας τη σκαιότητα αυτών που μας εξουσίαζαν παλαιότερα. Εορτάζουμε δε την αληθινή εορτή της Σκηνοπηγίας, δηλαδή την ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, οπότε τα σώματα όλων έχουν σχεδόν στηθεί ξανά εν Αυτώ, αν και είχαν διαλυθεί από τη φθορά και κρατούνταν από τον θάνατο. Διότι Αυτός είναι η ανάσταση, Αυτός και η ζωή, ως απαρχή από τους νεκρούς και «απαρχή των κεκοιμημένων». Είναι Εκείνος που μας γεμίζει με πνευματικούς καρπούς, και μας προετοιμάζει να αποθηκεύσουμε στους άνω σιτοβολώνες τους κόπους που συλλέξαμε σαν από αγρούς. Αυτός θα μας αποδώσει την κατοικία και την τρυφή στον παράδεισο, η οποία είναι προφανώς πνευματική, εφόσον έχουμε νικήσει την αμαρτία, ευωδιάζουμε πνευματικά και κατέχουμε τον ωραίο και αξιαγάπητο καρπό της ευαγγελικής πολιτείας, έχοντας ζήσει με αγνότητα και οσιότητα. Σημείο δε αυτού και πάλι θα μπορούσε να είναι το ότι κρατούμε δεμένα μαζί κλαδιά φοινίκων και καρπό από ωραίο ξύλο μαζί με τα άλλα κλαδιά. Αυτός είναι ο χείμαρρος της τρυφής, από τον οποίο μας πότισε ο Θεός και Πατέρας· Αυτός είναι η πηγή της ζωής και ο ποταμός της ειρήνης, ο οποίος έστρεψε το ρεύμα του προς εμάς που κληθήκαμε από τα έθνη. Έχουμε όμως μιλήσει λεπτομερώς για αυτά σε άλλες περιπτώσεις.

Επειδή λοιπόν επρόκειτο να υποστεί τον θάνατο υπέρ της ζωής των πάντων, και είναι φανερό ότι εννοούμε τον κατά σάρκα θάνατο, ώστε, αφού αναστηθεί από τους νεκρούς, να καταπατήσει την κυριαρχία του θανάτου, επειδή είναι ζωή και Θεός, έκανε δικό του ένα σώμα επιδεκτικό θανάτου, δηλαδή το ανθρώπινο, ήτοι τη σάρκα, ώστε μέσω αυτής, αφού καταργήσει την παλαιά και δυσκαταμάχητη φθορά, να επαναφέρει την ανθρώπινη φύση στη ζωή. Διότι έχει εγερθεί, επιτυγχάνοντας την ανάσταση, όχι για τη δική του φύση, καθόσον νοείται και είναι Θεός, αλλά για να αποκτήσουμε εμείς πλούσια αυτό το αγαθό ενωμένοι μαζί του. Γι' αυτό τον λόγο ονομάστηκε «απαρχή των κεκοιμημένων» και «πρωτότοκος εκ νεκρών». Και καταδεικνύοντας ακριβώς αυτό στους παλαιοτέρους, ο θεσπέσιος Σαμουήλ, όταν έκανε δεήσεις υπέρ του Ισραήλ, όχι μόνο τους παρουσίασε τον τύπο της ενανθρωπήσεως ως σκιά και αίνιγμα με το να χύσει νερό στη γη, αλλά αμέσως πρόσθεσε και αυτό που έλειπε, δηλαδή τη σφαγή υπέρ όλου του κόσμου. Λέει δηλαδή η Γραφή: «Έλαβε ο Σαμουήλ έναν γαλαθηνό αμνό και τον πρόσφερε ως ολοκαύτωμα στον Κύριο μαζί με όλο τον λαό».

Κουνούσαν δε τα κεφάλια τους εναντίον του και μάλιστα έλεγαν: «Εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου· εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» Όσον αφορά, λοιπόν, το δικό τους εγχείρημα, σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής. Αλλά δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από τον θάνατο, καθώς λέει ο θεσπέσιος Πέτρος. Διότι, αφού κατέβηκε στα κατώτατα βάθη του άδη και «κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, έβγαλε έξω με ανδρεία αυτούς που ήταν δεσμώτες», όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ· και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, ζωοποιώντας ως Θεός τον δικό του ναό, «και έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος από τους νεκρούς», ώστε να αναδείξει την ανθρώπινη φύση ανώτερη του θανάτου και της φθοράς, και να τη μεταστοιχειώσει σε αιώνια ζωή. Αφού δε εμφανίστηκε στους αγίους αποστόλους, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλοσύνης στα ύψη· περιμένοντας στο εξής, «μέχρι να τεθούν οι εχθροί του κάτω από τα πόδια του.» Και θα κατέβει στον κατάλληλο καιρό από τους ουρανούς, μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους, για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς.

Εκείνοι όμως στράφηκαν στο εντελώς αντίθετο. Διότι εναντιώνονταν υπερβολικά, καθοδηγούμενοι από ανόσιο θυμό προς κάθε τι το άτοπο, και έχοντας την καρδιά τους κατακαμένη από τη φλόγα του φθόνου, αποτολμούσαν να συκοφαντούν τον Ιησού όταν θαυματουργούσε, και τον κατατόξευαν κινούμενοι από φθόνο. Το μέγεθος δε της παραφροσύνης τους έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε να επιζητούν να σκοτώσουν τον αρχηγό της ζωής. Και τον σκότωσαν μεν, αλλά εκείνος αναστήθηκε, και έγινε «Απαρχή των κεκοιμημένων και πρωτότοκος των νεκρών», ώστε και εμείς, αφού αποτινάξουμε τη φθορά και διαφύγουμε από το κράτος του θανάτου, να αναφωνούμε εκείνο το προφητικό λόγιο: «Πού είναι, θάνατε, η καταδίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;». Έχοντας καταργήσει, λοιπόν, τον θάνατο, ανέβηκε προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Και έτσι θα έρθει στον καιρό του με θεοπρεπή δόξα και θα καθίσει ως κριτής, διότι θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του.

Έπειτα πώς, πες μου, θα μπορούσε κάποιος να πει ποτέ ότι, παρόλο που Εκείνος υπέμεινε σταυρό και τον κατά σάρκα θάνατο, το γεγονός αυτό θα μπορούσε να νοηθεί ή να ονομαστεί γιορτή; Και όμως, ω γενναίε, από εμάς θα δοθεί η απάντηση. Διότι, αν, έχοντας επιτρέψει στο δικό του σώμα να γνωρίσει τον θάνατο, είχε παραμείνει ανάμεσα στους νεκρούς, ας μη γιορτάζει κανείς. Αν όμως, καίτοι δεν ήταν δυνατόν να πάθει τίποτα, εκτός και αν ο ίδιος ήθελε να το πάθει, ούτε βέβαια να βρεθεί υποχείριος εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, «με τη χάρη του Θεού», όπως λέει ο ιερουργός των μυστηρίων του, «γεύτηκε τον θάνατο για χάρη του καθενός, ώστε, αφού αναστηθεί από τους νεκρούς, να καταπατήσει τον θάνατο», και με αυτόν τον τρόπο να κατορθώσει την αφθαρσία για ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, «έχοντας γίνει πρωτότοκος εκ των νεκρών και απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί», πώς το γεγονός αυτό δεν αποτελεί πρόξενο κάθε αγαλλίασης για εμάς;

Επειδή δε μας υποσχέθηκε την ανάσταση των νεκρών, δέχθηκε να υποστεί το πάθος· ώστε, αφού καταπατήσει τον θάνατο και αναστηθεί εκ νεκρών, να γίνει «απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί», και να πιστεύουμε ακράδαντα ότι θα καταλύσει τη φθορά και θα απομακρύνει από τα σώματά μας την έφοδο του θανάτου, όντας ζωή κατά φύση και ζωοποιός, ως Θεός. Και για να κάνει επιπλέον σε εμάς βατή και ευκολοδιάβατη την πορεία προς τα άνω, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, μαζί με τη σάρκα που ενώθηκε με αυτόν, η οποία ήταν νοερώς εμψυχωμένη. Και βρίσκεται στα δεξιά του Πατρός, έχοντας κάτω από τα πόδια του όλη την κτίση, υπεράνω κάθε δημιουργήματος και με φυσική κυριότητα.

«Πλην όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Λέει ότι εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό δεν θα υποστεί το οδυνηρό χωρίς τη θέλησή του, για να κατορθώσει την ανάσταση για τους επί της γης, την οποία βέβαια αυτός μόνος καινοτόμησε για την ανθρώπινη φύση. Διότι έγινε «πρωτότοκος εκ των νεκρών» κατά σάρκα και «απαρχή των κεκοιμημένων». Β— Επομένως, το πάθος θα λεγόταν ότι είναι δικό του και όχι κάποιου άλλου, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, έστω και αν παρέμεινε απαθής κατά το ότι νοείται ως Θεός. Α— Αυτό λέω. Να θυμάσαι δε τη θεόπνευστη Γραφή που λέει: «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, εις ψυχήν ζώσαν, ο έσχατος Αδάμ εις πνεύμα ζωοποιούν». Β— Άραγε λοιπόν λέμε ότι ο Λόγος του Θεού ονομάστηκε «έσχατος Αδάμ»; Α— Όχι γυμνός, όπως είπα, αλλά μάλλον αφού έγινε καθ' ομοίωση προς εμάς. Λέμε λοιπόν ότι είναι αυτός, εφόσον το να ζωοποιεί δεν είναι κάτι ανθρώπινο, αλλά μάλλον θεοπρεπές.

Επομένως, ένα πραγματικά περίφημο και ολοφάνερο σημείο, το οποίο αρκεί για να πιστέψουν όσοι είναι αληθινά καλοπροαίρετοι, ότι ο Υιός είναι κατά φύση Θεός και έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα, είναι το ότι κατάργησε τον θάνατο και τη φθορά, και βλάστησε ξανά προς τη ζωή. «Διότι αυτός έγινε απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί, και πρωτότοκος από τους νεκρούς.» Και δόθηκε το σημείο αυτό στους γιους των απειθών, ώστε να γνωρίζουν ότι με απόφαση του Θεού και Πατέρα έγινε αρχιερέας για εμάς ο Χριστός, «όσιος, άκακος, αμίαντος, χωρισμένος από τους αμαρτωλούς, και ο οποίος έγινε υψηλότερος από τους ουρανούς», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. ΠΑΛΛ. Αλλά βλάστησε βέβαια η ράβδος του Ααρών· διότι αυτό μόλις μας υπέδειξε ο ιερός λόγος· βλάστησε όμως καρύδια· και ποιο είναι αυτό το αίνιγμα, δεν μπορώ να κατανοήσω. ΚΥΡ. Βεβαίως, ω Παλλάδιε, δεν είναι καθόλου παράλογο να υποθέσουμε ότι η ράβδος είχε κοπεί από καρυδιά. Και ήταν συνήθεια στους παλαιούς να χρησιμοποιούν τέτοιου είδους σκήπτρα. Αν όμως πρέπει να προσαρμόσουμε μια ερμηνεία που να αρμόζει στα πνευματικά νοήματα, θα έλεγα και πάλι εκείνο το οποίο είναι ευρέως διαδεδομένο, και φαίνεται σε μερικούς ότι μπορεί να γίνει πιστευτό, ότι δηλαδή η ράβδος από καρυδιά έχει την ικανότητα να προκαλεί αϋπνία, αν τοποθετηθεί κοντά στο κεφάλι κάποιων, πετυχαίνοντας ίσως αυτό με φυσικές δυνάμεις σύμφωνα με το θέλημα του Θεού.

Και ομοίως, προφυλάσσοντας την πίστη, αλλού πάλι έγραφε: Να θυμάστε τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Και πάλι: Αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας. Βρισκόμαστε μάλιστα να είμαστε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι καταθέσαμε μαρτυρία κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε. Αλλά στη συνέχεια λέει: Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, αποτελώντας την απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα. Διότι, αν δεν πιστεύεις στον έναν μάρτυρα, έχεις δώδεκα μάρτυρες. Έπειτα εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς συγχρόνως. Αν απιστούν στους δώδεκα, ας αποδεχθούν τους πεντακόσιους. Έπειτα εμφανίστηκε στον Ιάκωβο, ο οποίος ήταν μεν αδελφός του, αλλά και ο πρώτος επίσκοπος αυτής της παροικίας. Εφόσον λοιπόν ένας τέτοιος επίσκοπος είδε αυτοπροσώπως αναστημένο τον Ιησού Χριστό, εσύ που είσαι μαθητής του μην απιστήσεις. Αλλά μήπως λες ότι ο αδελφός του Ιάκωβος έδωσε αυτή τη μαρτυρία χαριστικά; Έπειτα εμφανίστηκε και σε εμένα, τον Παύλο, τον εχθρό. Και ποια μαρτυρία μπορεί να αμφισβητηθεί, όταν προέρχεται από έναν εχθρό που την κηρύττει; Εγώ, ο πρότερον διώκτης, τώρα ευαγγελίζομαι την ανάσταση.

Και πολλές Γραφές μαρτυρούν περί της αναστάσεως των νεκρών. Διότι υπάρχουν και άλλα περισσότερα χωρία περί αυτού. Αλλά τώρα, μόνο ως υπενθύμιση προσπερνάμε την τετραήμερη ανάσταση του Λαζάρου, προσπερνάμε δε λόγω του λίγου χρόνου και τον γιο της χήρας που αναστήθηκε. Και μόνο για υπενθύμιση ας αναφερθεί τώρα και η κόρη του αρχισυνάγωγου, ας ειπωθεί και το ότι σχίστηκαν οι πέτρες και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, όταν άνοιξαν τα μνήματα. Προπάντων όμως ας μνημονεύεται ότι ο Χριστός αναστήθηκε εκ νεκρών.

Πώς δεν τρόμαξες να ανοίξεις το απαίδευτο στόμα σου και να υβρίσεις τον Χριστό, τον πρωτότοκο εκ των νεκρών; Πώς δεν άνοιξε η γη να σε καταπιεί ζωντανό; Πώς δεν σε πάταξε ο Άγγελος που κήρυξε την ανάσταση και είπε στις γυναίκες ότι αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, η απαρχή των κεκοιμημένων; Πού να σε κατατάξουμε;

Εάν όμως κάποιος, σκεπτόμενος σοφιστικά, πει: «Μα το σώμα του Σωτήρα μας ήταν ξεχωριστό, επειδή συλλήφθηκε μόνο από τη Μαρία και χωρίς ανδρικό σπέρμα», άραγε λοιπόν και το σώμα του Αδάμ ήταν διαφορετικό από το δικό μας, επειδή πάρθηκε μόνο από το χώμα χωρίς ανδρικό σπέρμα; Αλλά κανείς δεν μπορεί να το πει ούτε να το αποδείξει αυτό. Εάν πάλι κάποιος, σοφιζόμενος, πει: «Μόνο το σώμα του Χριστού αναστήθηκε ολόκληρο, ενώ το δικό μας δεν ανασταίνεται το ίδιο, αλλά αντί για αυτό κάποιο άλλο», πώς λοιπόν λέει: «Ο Χριστός αναστήθηκε, ως απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί»; Ένα και το αυτό είναι το σώμα, η απαρχή εκείνων που ανασταίνονται. Το πώς δε έγινε ο Χριστός απαρχή των κεκοιμημένων, ας το μάθουν, για να μην περιπέσουν πάλι σε άλλη πλάνη και νομίσουν ότι οι άλλες Γραφές ψεύδονται. Διότι πριν από τη δική Του ανάσταση, ανέστησε τον Λάζαρο και τον γιο της χήρας στη Ναΐν, και ο Ηλίας ανέστησε νεκρό, αλλά και ο Ελισσαίος ανέστησε δύο νεκρούς, έναν ενώ βρισκόταν ακόμη εν ζωή και έναν αφού είχε πια ταφεί. Αλλά εκείνοι, αν και αναστήθηκαν, πέθαναν πάλι, και προσδοκούν τη μία και καθολική ανάσταση. Ο Χριστός όμως είναι η «απαρχή των κεκοιμημένων», διότι, αφού αναστήθηκε, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Γι' αυτό, ο απόστολος, προχωρώντας ανάμεσα και στους δύο αυτούς αλλά και στις υπόλοιπες αιρέσεις, με μία ενέργεια πέτυχε την ανατροπή τους στο ζήτημα της αναστάσεως των νεκρών, καθώς και με τις μαρτυρίες τις οποίες αναλύοντας λεπτομερώς θεμελίωσε βέβαια την ανάσταση των νεκρών, τη σωτηρία και την ελπίδα, λέγοντας: «πρέπει το φθαρτό τούτο να ντυθεί την αφθαρσία και το θνητό τούτο να ντυθεί την αθανασία», και πάλι ότι «ο Χριστός αναστήθηκε, ως απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί», ώστε, αφού ελέγξει και τις δύο θέσεις των αιρέσεων, να διδάξει αληθινά το αμόλυντο κήρυγμα της διδασκαλίας σε όσους επιθυμούν να γνωρίσουν την αλήθεια του Θεού και τη σωτηριώδη διδασκαλία. 7. Από παντού λοιπόν αποκαλύπτεται ο Κήρινθος και οι περί αυτόν· απατήθηκε ο άθλιος και έγινε αίτιος απώλειας και για άλλους, εφόσον οι θείες Γραφές μας καθοδηγούν με σαφήνεια και με κάθε λεπτομέρεια για τα πάντα.

αλλά για να δείξει ότι αυτό που οράται είναι μεν σώμα και όχι πνεύμα, αλλά σώμα πνευματικό και όχι υλικό, αν και φέρει μαζί του ψυχή και θεότητα και ολόκληρη την ενανθρώπηση, είναι το ίδιο, αλλά πνευματικό, αυτό που κάποτε ήταν παχυμερές, τώρα είναι λεπτομερές, το ίδιο που σταυρώθηκε * και το ίδιο που κρατήθηκε, τώρα είναι ακράτητο, εφόσον ενώθηκε και συγκεράστηκε με τη θεότητα και δεν διαλύεται πλέον, αλλά παραμένει αιώνια, χωρίς πλέον να πεθαίνει. «Διότι ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, απαρχή των κεκοιμημένων»· 〈και αφού αναστήθηκε〉 «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». 65. Και για να γνωρίζεις και τούτο, για ποιο λόγο ο Χριστός ονομάζεται «απαρχή των κεκοιμημένων» — αν και η ανάσταση δεν άρχισε από αυτόν· διότι πριν από αυτόν αναστήθηκαν, μέσω αυτού, ο Λάζαρος και ο γιος της χήρας, καθώς και άλλοι μέσω του Ηλία και του Ελισσαίου. Αλλά επειδή όλοι εκείνοι, αφού αναστήθηκαν, πέθαναν και πάλι, για τον λόγο αυτό ο Χριστός είναι η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, αφού αναστήθηκε, «δεν πεθαίνει πλέον», έτσι ώστε η μέλλουσα ανάσταση να υπάρξει μέσω της δικής του ζωής και φιλανθρωπίας. Εάν λοιπόν είναι η απαρχή των κεκοιμημένων και αναστήθηκε ολόκληρο το σώμα του μαζί με τη θεότητα, 〈φαίνεται ότι〉 αναστήθηκε 〈ολόκληρη〉 η ενανθρώπησή του, [και] χωρίς να εγκαταλειφθεί τίποτα από αυτήν, ούτε το σώμα ούτε οτιδήποτε άλλο· «διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά».

Ή αυτό πάντως είναι σαφές: ότι, επειδή εμείς γίναμε αίμα και σάρκα, καθώς λέει η Γραφή, Εκείνος που για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς και έλαβε μερίδιο σε σάρκα και αίμα, επειδή επρόκειτο να μας μεταποιήσει από το φθαρτό στο άφθαρτο διά της άνωθεν γεννήσεως, η οποία τελείται διά ύδατος και Πνεύματος, άνοιξε ο Ίδιος τον δρόμο για έναν τέτοιο τοκετό, προσελκύοντας διά του δικού Του βαπτίσματος το Άγιο Πνεύμα επί του ύδατος, ώστε να γίνει Αυτός πρωτότοκος όλων όσων αναγεννώνται πνευματικά και να ονομάσει αδελφούς Του όσους συμμετείχαν σε όμοια με Αυτόν γέννηση διά του ύδατος και του Πνεύματος. Επειδή δε έπρεπε να εναποθέσει στη φύση μας και τη δύναμη της εκ νεκρών αναστάσεως, γίνεται πάλι απαρχή των κεκοιμημένων και πρωτότοκος εκ των νεκρών, λύνοντας πρώτος διά του εαυτού Του τις ωδίνες του θανάτου, ώστε να διανοιχθεί και για εμάς η οδός της εκ του θανάτου παλιγγενεσίας, αφού διά της αναστάσεως του Κυρίου λύθηκε η ωδίνα του θανάτου, από τον οποίο βρισκόμασταν δεσμευμένοι.

Επομένως, η θεότητα και δεν έχει πεθάνει και έχει αναστηθεί· διότι δεν έχει πεθάνει μεν, επειδή αυτό που δεν είναι σύνθετο δεν διαλύεται, έχει αναστηθεί δε, διότι, όντας παρούσα μέσα σε εκείνο που διαλύθηκε, παρασκεύασε ώστε να συνανυψωθεί μαζί της αυτό που είχε πέσει σύμφωνα με τον νόμο της ανθρώπινης φύσης, έτσι ώστε, όντας παρούσα σε καθένα από τα δύο μέρη που παρουσίαζε το οικείο του στοιχείο, να θεραπεύσει τη φύση των σωμάτων διά του σώματος και τη φύση των ψυχών διά της ψυχής. Και πάλι, αφού ένωσε η ίδια εκείνο που είχε χωριστεί, ανασταίνεται μέσα σε αυτό που εγείρεται. Και όπως ακριβώς (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να παραστήσουμε το μυστήριο της οικονομίας της αναστάσεως με ένα υλικό παράδειγμα), εάν ένα καλάμι σχιστεί στα δύο και κάποιος ενώσει τα άκρα των τμημάτων του καλαμιού στη μία άκρη, εξάπαντος ολόκληρο το τμήμα του καλαμιού θα συναρμοστεί με το όλον, προσαρμοζόμενο προς την άλλη άκρη μέσω της επαφής και της σύσφιγξης στη μία άκρη, έτσι και η ένωση της ψυχής με το σώμα, η οποία συντελέστηκε σε Εκείνον διά της αναστάσεως, οδηγεί λόγω της αλληλουχίας ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, η οποία εξαιτίας του θανάτου έχει μεριστεί σε ψυχή και σώμα, προς τη συμφυΐα με την ελπίδα της αναστάσεως, έχοντας συναρμόσει τη συνάντηση αυτών που είχαν χωριστεί. Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τον Παύλο, ότι ο Χριστός εγέρθηκε από τους νεκρούς, γενόμενος απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε.

Διότι εκείνο που, ανάλογα με τη βαθμιαία μείωση του αγαθού, βρίσκεται πάντοτε είτε περισσότερο απομακρυσμένο από το πρώτο είτε πλησιέστερα σε αυτό, ανάλογα με την αξία και τη δύναμη που διαθέτει το καθένα, κατ' αυτόν τον τρόπο ακολουθεί εκείνο που προηγείται. Ώστε μετά τον άνθρωπο στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος έγινε η απαρχή της φύσεώς μας δεχόμενος μέσα του τη θεότητα, ο οποίος έγινε και Απαρχή των κεκοιμημένων και Πρωτότοκος εκ των νεκρών, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου· μετά, λοιπόν, από αυτόν τον άνθρωπο, ο οποίος είναι εντελώς χωρισμένος από την αμαρτία, κατήργησε στον εαυτό του το κράτος του θανάτου και κατέλυσε κάθε αρχή και εξουσία και δύναμή του, αν βρεθεί κάποιος σαν τον Παύλο, που έγινε όσο ήταν δυνατόν μιμητής του Χριστού με την πλήρη αποξένωση από το κακό, ένας τέτοιος θα ακολουθήσει πίσω από την απαρχή κατά τον καιρό της Παρουσίας. Και πάλι πίσω από αυτόν, αναφέρω υποθετικά, θα ακολουθήσει ο Τιμόθεος, αν συμβεί έτσι, ο οποίος μιμήθηκε όσο μπορούσε στον εαυτό του τον δάσκαλό του, ή κάποιος άλλος παρόμοιος. Και ούτω καθεξής όσοι, λόγω της σταδιακής υποχώρησης του αγαθού, βρίσκονται πίσω από εκείνους που διαρκώς προηγούνται, μέχρις ότου η σειρά αυτών που ακολουθούν φτάσει σε εκείνους στους οποίους, επειδή πλεονάζει το κακό, το μερίδιο του καλού βρίσκεται να είναι μικρότερο. Κατά την ίδια αναλογία, η ακολουθία θα προχωρήσει από εκείνους που έχουν το μικρότερο μερίδιο στην κακία προς εκείνους που κατέχουν τα πρωτεία στο κακό, καθορίζοντας την τάξη εκείνων που αποκαθίστανται προς το καλύτερο, έως ότου η πρόοδος του αγαθού φτάσει στο ακρότατο όριο του κακού, εξαφανίζοντας την κακία.

Αυτός, λοιπόν, μας έκανε γνωστή και τη σημασία του ονόματος του Χριστού, λέγοντας ότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού· αλλά και τον ονόμασε ειρήνη και φως απρόσιτο, μέσα στο οποίο κατοικεί ο Θεός, αγιασμό και απολύτρωση, μέγα αρχιερέα και πάσχα, ιλαστήριο των ψυχών, απαύγασμα της δόξας, χαρακτήρα της υποστάσεως και δημιουργό των αιώνων, πνευματική τροφή και πόμα, πέτρα και ύδωρ, θεμέλιο της πίστεως και κεφαλή γωνίας, εικόνα του αόρατου Θεού και μέγα Θεό, κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας και πρωτότοκο της νέας κτίσεως, απαρχή των κεκοιμημένων, πρωτότοκο εκ των νεκρών και πρωτότοκο ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, μεσίτη μεταξύ Θεού και ανθρώπων και Μονογενή Υιό στεφανωμένο με δόξα και τιμή, Κύριο της δόξας και αρχή των όντων, λέγοντας γι' αυτόν τα εξής: «Ο οποίος είναι αρχή», και επιπλέον βασιλιά της δικαιοσύνης και βασιλιά της ειρήνης και βασιλιά των πάντων, του οποίου η ισχύς της βασιλείας είναι απεριόριστη, και πολλά άλλα παρόμοια, των οποίων το πλήθος δεν είναι εύκολο να απαριθμηθεί. Όλα αυτά, όταν συντεθούν μεταξύ τους, εφόσον η έννοια της κάθε προσωνυμίας συνεισφέρει το δικό της μερίδιο για την ανάδειξη του σημαινομένου, δημιουργούν μέσα μας μια σαφή αντίληψη της σημασίας του ονόματος του Χριστού, φανερώνοντάς μας τόσον από την ανέκφραστη μεγαλειότητά Του, όσον η ψυχή μας είναι ικανή να κατανοήσει.

Αλλά βέβαια, έχει αναφερθεί από τη Γραφή για τον Λόγο που υπήρχε εν αρχή, ότι είναι «μονογενής Θεός», και πάλι από τον Παύλο ότι είναι «πρωτότοκος πάσης κτίσεως». Επομένως, αρμόζει να επιμερίσουμε τις έννοιες με το κριτήριο της αλήθειας, διακρίνοντας με ακρίβεια καθένα από αυτά τα ονόματα· ώστε μονογενής μεν να είναι ο προαιώνιος Λόγος, πρωτότοκος δε όλης της κτίσης που δημιουργήθηκε έπειτα εν Χριστώ να καταστεί ο Λόγος που έγινε σάρκα. Και όποια έννοια σχηματίζεται μέσα μας όταν μαθαίνουμε ότι αυτός είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών και πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αυτήν κατ' ακολουθίαν ας νοήσουμε και για την ιδιότητα του πρωτοτόκου της κτίσεως. Επομένως, γίνεται πρωτότοκος εκ των νεκρών αφού έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, για να διανοίξει τον δρόμο της ανάστασης σε κάθε σάρκα· και, επειδή επρόκειτο μέσω της άνωθεν γέννησης δι' ύδατος και Πνεύματος να καταστήσει εμάς υιούς της ημέρας και υιούς του φωτός, εμάς που προηγουμένως ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, ο ίδιος πρωτοστατεί σε αυτήν τη γέννηση στα ρείθρα του Ιορδάνη, ελκύοντας τη χάρη του Πνεύματος πάνω στην απαρχή της φύσης μας, έτσι ώστε όλοι όσοι γεννιούνται στη ζωή από την πνευματική αναγέννηση να ονομαστούν αδελφοί εκείνου που γεννήθηκε πρώτος μέσω του ύδατος και του Πνεύματος. Κατά τον ίδιο τρόπο, κατανοώντας τον ως πρωτότοκο και της κτίσης που έγινε εν Χριστώ, δεν βρισκόμαστε εκτός της ευσεβούς αντιλήψεως.

Εφόσον δε ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο θάνατος δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω Του. Διότι Αυτός μόνος, αφού ανέστησε τον εαυτό Του την τρίτη ημέρα, δεν επέστρεψε πάλι στη γη, αλλά αναλήφθηκε στον ουρανό, καθιστώντας το δικό μας ανθρώπινο φύραμα ομόθρονο με τον Πατέρα, επειδή είναι ομόθεος με Αυτόν. Γι' αυτό και μόνος Αυτός έγινε η αρχή της μελλοντικής ανάστασης όλων και μόνος Αυτός έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς και ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Και όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, τόσο οι αμαρτωλοί όσο και οι δίκαιοι, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν, και οι αμαρτωλοί και οι δίκαιοι, ο καθένας όμως με τη δική του σειρά. Ως απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του, και ύστερα θα έρθει το τέλος, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και θα θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Ο έσχατος εχθρός που θα καταργηθεί είναι ο θάνατος, κατά την κοινή ανάσταση, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία.

Επειδή δε η τωρινή του ανάσταση έγινε απαρχή των κεκοιμημένων, πρόκειται κατά τη δεύτερη παρουσία του το φως της αθάνατης ζωής να περιβάλει τους μαθητές του, και τότε θα λάμψει σε όλους η αληθινή και αδιάκοπη ημέρα.

Εφόσον όμως ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον». Γι' αυτό και μόνος ο Κύριος «έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων», δηλαδή των πιστών και όσων αναχώρησαν από εδώ με την ελπίδα της ανάστασης και της αιώνιας ζωής. Έγινε λοιπόν η απαρχή των κεκοιμημένων και «ο πρωτότοκος από τους νεκρούς», και μας διαβεβαίωσε και μας υποσχέθηκε όχι αυτή τη δική μας θνητή και φθαρτή ζωή, η οποία κυβερνάται από το φυσικό πνεύμα, αλλά τη θεϊκή, αθάνατη και αιώνια ζωή που εναπόκειται στις ελπίδες μας· διότι αυτή είναι το πραγματικά θεοπρεπέστατο δώρο Του. Επειδή λοιπόν δεν παρέχει εδώ αυτή την αιώνια ζωή σε όσους αναστήθηκαν από Αυτόν, αλλά εκείνη που διακόπτεται από τον θάνατο, δεν τους την προσφέρει ως χάρη για τους ίδιους, αλλά το κάνει για χάρη άλλων, οδηγώντας τους στην πίστη η οποία είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής. Διότι και εδώ δεν ανέστησε το παιδί για χάρη του ίδιου, αλλά για τη μητέρα του, επειδή «τη σπλαχνίστηκε», όπως αναφέρει με σαφήνεια ο Ευαγγελιστής· γι' αυτό και αφού τον ανέστησε, τον έδωσε στη μητέρα του.

β΄. Και ποια είναι, λέγει, αυτή η λογική ακολουθία; Διότι το να μην ανασταίνονται οι άλλοι, εφόσον δεν αναστήθηκε ο Χριστός, είναι λογικό ακόλουθο· το να μην έχει αναστηθεί όμως ούτε Αυτός, εάν δεν ανασταίνονται οι άλλοι, πώς θα μπορούσε να έχει κάποια λογική; Επειδή, λοιπόν, αυτό φαινόταν να μην έχει ιδιαίτερη λογική, δες πώς το επεξεργάζεται δυναμικά, καταβάλλοντας εκ των προτέρων τα σπέρματα από την αρχή, από την ίδια τη βάση του κηρύγματος, δηλαδή ότι, αφού πέθανε για τις αμαρτίες μας, αναστήθηκε, και ότι είναι η απαρχή των κεκοιμημένων.

Διότι, όταν πρόκειται να εισαγάγει κάποιο από τα αναγκαία δόγματα, κλονίζει πρώτα την πώρωσή τους με τον φόβο· αυτό ακριβώς έπραξε και εδώ, διασπείροντας νωρίτερα αυτά τα ζητήματα και καθιστώντας τους γεμάτους αγωνία, με την ιδέα ότι έχουν εκπέσει από τα πάντα. Και τώρα πάλι με άλλον τρόπο, και με εκείνον που θα τους πονούσε περισσότερο, κάνει το ίδιο πράγμα, λέγοντας: «Είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους, εάν, έπειτα από τόσους πολέμους και θανάτους και τα μύρια δεινά, πρόκειται να εκπέσουμε από τόσα αγαθά, και όσα μας αφορούν περιορίζονται μόνο στο παρόν»· διότι τα πάντα εξαρτώνται από την ανάσταση. Ώστε και από αυτό καθίσταται φανερό, ότι ο λόγος του δεν αναφερόταν στα αμαρτήματα, αλλά στην ανάσταση των σωμάτων, και στην παρούσα και στη μέλλουσα ζωή. «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, όντας η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί».

Αφού κατέδειξε πόσα κακά προκύπτουν από το να μην γίνεται πιστευτή η ανάσταση, αναλαμβάνει και πάλι τον λόγο και λέει: «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί εκ νεκρών»· προσθέτοντας συνεχώς το «εκ νεκρών», ώστε να κλείσει τα στόματα των αιρετικών. «Απαρχή των κεκοιμημένων».

Ας μην αποφύγουμε τα πάθη· διότι «συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε». Η Ανάσταση ανέστη και η κτίση έχει γεμίσει από χαρά. Διότι ο κήρυκας της αναστάσεως έδειξε πρώτος στον εαυτό του την ανάσταση. Διότι, εάν κήρυττε μόνο με τον λόγο, αλλά δεν το αποδείκνυε με το έργο, δεν θα πίστευαν εκείνοι που θα άκουγαν μεν τον λόγο, αλλά δεν θα έβλεπαν το έργο. Τι λοιπόν επινόησε ο κήρυκας της αναστάσεως; Όπως ένας άριστος ιατρός γεύεται πρώτος το φάρμακο, ώστε αυτοί που έχουν ανάγκη τη θεραπεία να δεχθούν πλέον το κήρυγμα χωρίς κανέναν δισταγμό. Πρώτος λοιπόν ο Δεσπότης «από τους νεκρούς· απαρχή των κεκοιμημένων» είναι ο Χριστός. Και ας μην πει κανείς το εξής: Μα, βρίσκουμε κι άλλους που αναστήθηκαν πριν από αυτόν· ο Ηλίας ο Θεσβίτης ανέστησε τον υιό της Σαραφθίας πριν από την ενανθρώπηση του Σωτήρος. Ο Ελισσαίος παρομοίως τον υιό της Σουμανίτιδος. Πώς λοιπόν λέγεται: «Απαρχή των κεκοιμημένων είναι ο Χριστός»; Λέω μάλιστα και κάτι περισσότερο: Ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός ανέστησε πριν από τον εαυτό του τον Λάζαρο, ο οποίος ήταν νεκρός επί τέσσερις ημέρες. Πώς λοιπόν «απαρχή των κεκοιμημένων είναι ο Χριστός»; Ό,τι λέμε για τον Λάζαρο, το λέμε και για όλους όσους αναστήθηκαν πριν από αυτόν. Αναστήθηκε μεν ο Λάζαρος πριν από τον Δεσπότη Χριστό, αλλά αναστήθηκε ο Λάζαρος για να πεθάνει πάλι. Για λίγο ανακτά τη ζωή, ώστε να υπηρετήσει το θαύμα και να βρεθεί πάλι υπό την απόφαση του θανάτου.

Εάν δε «απαρχή των κεκοιμημένων είναι ο Χριστός», δεν προχώρησε πλέον σε δεύτερο θάνατο, αλλά έχοντας αποχωριστεί μια για πάντα το σώμα, παρέμεινε αθάνατος, όπως ακριβώς ήταν εξ αρχής. Δώσε τη μαρτυρία σου, ω Παύλε, για τα λεγόμενα: «Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν Τον κυριεύει πια. Διότι καθόσον πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ, ενώ καθόσον ζει, ζει για τον Θεό». Την τέλεια λοιπόν ανάσταση ο Χριστός την επέδειξε πρώτος. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός είναι «απαρχή των κεκοιμημένων», για να εκπληρώσει με τα έργα όσα υποσχέθηκε με τα λόγια. Διότι, εάν δεν προϋπάρξει ο θάνατος, δεν υπάρχει ανάσταση· εάν δεν προηγηθεί το πάθος, δεν υπάρχει θεραπεία. Ο δε Χριστός, αφού υπέμεινε τον σταυρικό θάνατο, θεράπευσε τις ψυχικές μας νόσους και εκδίωξε τους ψυχοφθόρους δαίμονες. Ας πει λοιπόν κάποιος το εξής: Εάν είναι Θεός, πώς σταυρώθηκε; Πώς μια ασώματη φύση υπέμεινε σωματική οδύνη; Πώς η παντοδύναμη εξουσία γεύτηκε τον θάνατο; Τι θα απαντήσουμε λοιπόν σε αυτά; Δεν σταυρώθηκε η θεότητα, αλλά το περιβόλαιο της θεότητας.

Αναστήθηκε ο Χριστός, και εσύ καταβλήθηκες· αναστήθηκε ο Χριστός, και έπεσαν οι δαίμονες· αναστήθηκε ο Χριστός, και χαίρονται οι άγγελοι· αναστήθηκε ο Χριστός, και κανένας νεκρός δεν παραμένει στο μνήμα. Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί· σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τι λοιπόν υπάρχει πιο άθλιο από εμάς, που εξαιτίας αυτού διωκόμαστε παντού; «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς». Αφού έδειξε πόσα κακά γεννιούνται από το να μη δέχεται κανείς την ανάσταση, συνεχίζει τον λόγο προσθέτοντας διαρκώς το «από τους νεκρούς», ώστε να κλείσει τα στόματα των αιρετικών. «Έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί». Αν όμως είναι απαρχή, πρέπει και αυτοί να αναστηθούν. Διότι την αρχή την ακολουθούν οπωσδήποτε τα μετέπειτα. «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου προήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου προήλθε η ανάσταση των νεκρών». Αιτιολογία. Επειδή, δηλαδή, διατύπωσε τα πάντα κατηγορηματικά, κατ' ανάγκη παραθέτει και την αιτιολογία, καθιστώντας τον λόγο του ευκολοπαράδεκτο στους πολλούς. «Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ πεθαίνουν όλοι, έτσι και εν τω Χριστώ θα ζωοποιηθούν όλοι». Διότι εκείνος που ηττήθηκε, λέγει, εκείνος έπρεπε να αναλάβει πάλι τον αγώνα, δηλαδή η ίδια η καταβεβλημένη φύση έπρεπε να νικήσει.

Ο ίδιος δε ο Κύριος έγινε η απαρχή της τέλειας ανάστασης, η οποία δεν υπόκειται πλέον σε θάνατο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θείος απόστολος Παύλος έλεγε: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Άρα λοιπόν είναι μάταιη η πίστη μας· άρα βρισκόμαστε ακόμη στις αμαρτίες μας», και ότι «ο Χριστός έχει αναστηθεί, αποτελώντας την απαρχή των κεκοιμημένων», και: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», και πάλι: «Διότι αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του». «Έτσι», είπε, όπως δηλαδή αναστήθηκε ο Κύριος.

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.

Ανέστη ο Χριστός και η ζωή κυριαρχεί. Ανέστη ο Χριστός και κανένας νεκρός δεν παραμένει στο μνήμα. Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, έγινε «η απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί» και κατέστη η απαρχή της δικής μας σωτηρίας και της ανοδικής πορείας, ενώ από την καθοδική πορεία λύτρωσε τους πιστούς, εκδίωξε αυτούς που έφραζαν τον δρόμο για την άνω ευρυχωρία, απομάκρυνε τους δικαίους από την κάτω ευρυχωρία και, αφού συνέτριψε τις κάτω πύλες, άνοιξε τις άνω πύλες. Και οι δραπέτες του κάτω κόσμου θρηνούν και λένε: Ποιος είναι αυτός ο αήττητος άνθρωπος, ο οποίος περισσότερο από όλους τους ανθρώπους υπερίσχυσε εναντίον μας και με ξύλινο όπλο μας τραυμάτισε και μας λεηλάτησε; Οι δε πολίτες του άνω κόσμου ανυμνούν και λένε: «Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντές μας, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», ο «κραταιός» και ισχυρός, ο «δυνατός στον πόλεμο» και μόνος κυρίαρχος. Και ο τύραννος του κάτω κόσμου καυχιόταν και έλεγε: Ιδού, βασιλεύω πάνω στο βασιλικό πλάσμα· ο δε άνω βασιλιάς μέσω του Σοφονία απαντούσε πάλι: «Περίμενέ με έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία».