Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:22

Η δε έλευση του Λόγου τελειοποίησε το έργο του Πατρός. Και τότε μεν από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος· η παρουσία όμως του Λόγου κατήργησε τον θάνατο· και δεν πεθαίνουμε πλέον όλοι στον Αδάμ, αλλά στον Χριστό όλοι ζωοποιούμαστε. Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ εξαγγελλόταν ο νόμος, και μόνο στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός· τώρα όμως σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού, και οι μαθητές δίδαξαν σε όλα τα έθνη, και έχει πλέον εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Όλοι θα είναι διδακτοί του Θεού». Και τότε μεν όσα επιδεικνύονταν αποτελούσαν τύπο, τώρα όμως φανερώθηκε η αλήθεια· και αυτό πάλι ο ίδιος ο Απόστολος στη συνέχεια το εξηγεί πιο ξεκάθαρα λέγοντας: «Κατά τόσο έχει γίνει εγγυητής μιας ανώτερης Διαθήκης ο Ιησούς»· και πάλι: «Τώρα όμως έχει λάβει ανώτερη λειτουργία, κατά το μέτρο που είναι μεσίτης μιας ανώτερης Διαθήκης, η οποία έχει νομοθετηθεί με ανώτερες επαγγελίες»· και, «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά αποτέλεσε την εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας». Και πάλι λέει: «Ήταν λοιπόν ανάγκη τα μεν υποδείγματα όσων βρίσκονται στους ουρανούς να καθαρίζονται με αυτά, τα ίδια όμως τα επουράνια με θυσίες ανώτερες από αυτές». Άρα, το ανώτερο και τώρα και εξ ολοκλήρου το αποδίδει στον Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι ανώτερος και διαφορετικός από τα δημιουργήματα.

Διότι ούτε κατά τη διακονία των αγγέλων υπήρχε το μεγαλύτερο και το μικρότερο σε καθέναν από τους παραβάτες, αλλά ένας ήταν ο νόμος και μία η τιμωρία εναντίον όσων παρήκουαν. Επειδή όμως ο Λόγος δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, αλλά είναι Υιός του Πατρός, για τον λόγο αυτόν, όσο ανώτερος είναι ο ίδιος και τα όσα επιτελούνται δι' αυτού είναι ανώτερα και ξεχωριστά, τόσο βαρύτερη θα είναι και η τιμωρία. Ας δουν, λοιπόν, τη χάρη που δόθηκε μέσω του Υιού και ας αναγνωρίσουν, εφόσον μαρτυρείται αυτό και από τα έργα του, ότι είναι διαφορετικός από τα δημιουργήματα, και ότι αυτός μόνος είναι ο αληθινός Υιός, «μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν». Ο νόμος εξάλλου «παραδόθηκε μέσω αγγέλων» και «δεν τελειοποίησε κανέναν», επειδή είχε ανάγκη από την έλευση του Λόγου, όπως έχει πει ο Παύλος· αντίθετα, η έλευση του Λόγου «τελειοποίησε το έργο» του Πατρός. Και τότε μεν «από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος», ενώ η παρουσία του Λόγου «κατήργησε τον θάνατο» και πλέον δεν «πεθαίνουμε εν τω Αδάμ, αλλά εν τω Χριστώ όλοι ζωοποιούμαστε». Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ αναγγελλόταν ο νόμος, και μόνο «στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός»· τώρα όμως «σε όλη τη γη εξήλθε ο» νόμος και «όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού» και οι μαθητές εμαθήτευσαν όλα τα έθνη και έχει εκπληρωθεί πλέον το γεγραμμένο: «θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό».

Γι’ αυτό, και όταν η σάρκα γεννήθηκε από τη Θεοτόκο Μαρία, λέγεται ότι γεννήθηκε ο Ίδιος, Εκείνος που παρέχει τη γένεση και το είναι στους άλλους, για να μεταθέσει τη δική μας γένεση στον Εαυτό Του και να μην απελθούμε πλέον «στη γη» επειδή είμαστε μόνο γη, αλλά, αφού ενωθήκαμε με τον εξ ουρανού Λόγο, να αναχθούμε από Αυτόν στους ουρανούς. Επομένως, με τον ίδιο τρόπο διόλου παράλογα μετέθεσε στον Εαυτό Του και τα υπόλοιπα πάθη του σώματος, για να γίνουμε μέτοχοι της αιώνιας ζωής όχι πλέον ως απλοί άνθρωποι, αλλά ως οικείοι του Λόγου. Διότι δεν «πεθαίνουμε πλέον εν τω Αδάμ» σύμφωνα με την προηγούμενη γένεσή μας, αλλά από εδώ και στο εξής, αφού η γένεσή μας και κάθε σαρκική ασθένεια μετατέθηκαν στον Λόγο, εγειρόμαστε από τη γη, καθώς λύθηκε η κατάρα της αμαρτίας διαμέσου Εκείνου που κατοικεί μέσα μας και «έγινε για χάρη μας κατάρα». Και απολύτως εύλογα· διότι, όπως ακριβώς επειδή προερχόμαστε από τη γη «όλοι πεθαίνουμε εν τω Αδάμ», έτσι, αφού αναγεννηθήκαμε «άνωθεν», «εξ ύδατος και Πνεύματος», «όλοι ζωοποιούμαστε» εν τω Χριστώ, καθώς η σάρκα μας δεν είναι πια γήινη, αλλά πλέον έχει ενωθεί με τον Λόγο εξαιτίας του Λόγου του Θεού, ο οποίος «για εμάς» έγινε σάρκα.

Από τον ίδιο λόγο Διότι, αφού ενδύθηκε τον Αδάμ μαζί με τα πάθη, κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, αυτόν που ονομάστηκε Ιησούς, προκειμένου μέσω αυτού να προσαγάγει το απολωλός πρόβατο στον Πατέρα, «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει», για τον οποίο ο Παύλος γράφει: «ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ ημών». Και σε άλλο χωρίο λέει: μέσω ανθρώπου ο θάνατος και μέσω ανθρώπου η ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και εν τω Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν».

Από τον ίδιο λόγο. «Εγώ είμαι», λέγει, «η οδός αυτών που σώζονται και η ζωή των νεκρών και η αλήθεια όσων αποφεύγουν το ψεύδος», λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε, εγώ είμαι το φως του κόσμου». Διότι, αφού ενδύθηκε τον Αδάμ μαζί με τα πάθη του –χωρίς όμως την αμαρτία–, τον ονομαζόμενο Ιησού, μέσω αυτού προσήγαγε το χαμένο πρόβατο στον Πατέρα, «ως πρόβατο που οδηγήθηκε στη σφαγή και ως αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», για τον οποίο ο Παύλος γράφει: «ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο» υπέρ ημών και των αμαρτιών μας. Και σε άλλο σημείο λέγει ο απόστολος: δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος και δι' ανθρώπου η ζωή. Διότι «όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι» πεθαίνουμε, «έτσι και στον Χριστό όλοι» θα ζωοποιηθούμε. Και πάλι σε άλλο σημείο γράφει: «ο πρώτος άνθρωπος είναι εκ γης χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος εξ ουρανού». Ως πρώτο, λοιπόν, Αδάμ εννοεί τον πρωτόπλαστο του κόσμου, ενώ ως δεύτερο Αδάμ εννοεί τον άνθρωπο που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα, ο οποίος ονομάζεται Υιός του Ανθρώπου, πρόβατο, άμπελος, άρτος, δέντρο, κόκκος σίτου και τα παρόμοια με αυτά. Ονομάζεται δε και αυτός Αδάμ, έστω κι αν είναι μεγάλη η διαφορά του δεύτερου από τον πρώτο. Διότι ο μεν ένας πλάστηκε από τη γη, ενώ ο άλλος, όντας Λόγος του Πατρός, έγινε σάρκα, χωρίς να κενωθεί από την ιδιότητά του ως Λόγος επειδή φόρεσε τη σάρκα, όπως ακριβώς ούτε το χρυσάφι χάνει τη δόξα του όταν τυγχάνει να βρίσκεται μέσα σε μια ξένη θήκη.

Διότι ήταν αναγκαίο, με την ανάσταση του Σωτήρος, να συναναστηθεί μαζί Του και ο Αδάμ, καθώς και όλοι όσοι προήλθαν από τον Αδάμ. Και όπως, όταν πέθανε ο Αδάμ, παραμέναμε και εμείς εξαιτίας του νεκροί, έτσι, με την ανάσταση του Κυριακού σώματος, είναι πλέον ανάγκη όλοι να συναναστηθούν μαζί Του. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα του Παύλου· διότι γράφει προς τους Κορινθίους λέγοντας: «Διότι, όπως στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Το πώς όμως Τον οδηγούν στον σταυρό, είναι αναγκαίο να το δούμε από τα γεγραμμένα· διότι βεβαίως και αυτά δεν είναι ανωφελή, ούτε έχουν γραφεί τυχαία στα Ευαγγέλια. Αφού πρώτα δικάστηκε ο Κύριος· διότι δικάστηκε, και στάθηκε ενώπιον του ηγεμόνα. Και ας μην αισχύνεται κανείς για αυτά· διότι υπέμεινε και αυτό για εμάς, προκειμένου να μην αποκρυφθεί η επιβουλή των Ιουδαίων, σαν να είχε παγιδευτεί στα κρυφά και εν σιωπή, αλλά για να γίνει φανερή, μέσω της δίκης, η συκοφαντία εκείνων που Τον επιβουλεύτηκαν. Διότι, εάν ο Σωτήρας δεν είχε δικαστεί, ο φθόνος των Ιουδαίων εναντίον Του θα παρέμενε αφανής· εφόσον όμως δικάστηκε, δεν μπόρεσε πλέον να διαφύγει την προσοχή κανενός. Και ο ίδιος ο Πιλάτος, από τη μια πλευρά μαρτυρούσε ότι ο Σωτήρας ήταν αναίτιος και αθώος, ενώ από την άλλη έφερνε στο φως την επιβουλή των Ιουδαίων. «Διότι γνώριζε», αναφέρει, «ότι εξαιτίας φθόνου Τον παρέδωσαν». Δεν θα είχε αντιληφθεί όμως ο Πιλάτος τον φθόνο των Ιουδαίων, εάν ο Σωτήρας δεν είχε σταθεί για να δικαστεί.

«Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και εν τω Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν», και τα όσα ακολουθούν. Διότι δεν πεθαίνουμε πλέον τώρα ως καταδικασμένοι, αλλά ως εγειρόμενοι περιμένουμε την κοινή ανάσταση όλων, «την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει» ο Θεός, ο οποίος και την κατεργάστηκε και μας τη χάρισε.

Νομίζεις λοιπόν, φίλε μου, ότι ανήκει σε κάποιον από αυτούς που έχουν κληθεί στην ύπαρξη η ικανότητα να ενεργεί και να επιτελεί εύκολα όσα μόνη της θα μπορούσε να κατορθώσει η φύση που κυριαρχεί στα πάντα; Β. Σε κανέναν. Α. Σωστά μίλησες. Αποδίδει λοιπόν ο ιερότατος Παύλος στον Θεό και Πατέρα τη δύναμη να ζωογονεί τους νεκρούς ως κάτι το υπερφυσικό, εξαιρετικό και που ξεπερνά τα όρια κάθε δημιουργήματος, νομίζω. Είπε λοιπόν τα εξής: «Όπου δε δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση. Γι' αυτό η κληρονομιά προέρχεται από την πίστη, ώστε να δίνεται κατά χάριν για να είναι βέβαιη η υπόσχεση σε όλο το σπέρμα, όχι μόνο σε εκείνο που προέρχεται από τον νόμο, αλλά και σε εκείνο που προέρχεται από την πίστη του Αβραάμ, ο οποίος είναι πατέρας όλων μας, όπως είναι γραμμένο ότι σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών απέναντι στον Θεό τον οποίο πίστεψε, ο οποίος ζωογονεί τους νεκρούς και καλεί τα μη όντα ως όντα.» Έλα λοιπόν, αν θέλεις, και στην ίδια τη δόξα του Υιού. Διότι καθόλου δεν υπολείπεται σε σχέση με εκείνα στα οποία δοξάζεται ο Πατέρας, αλλά μάλλον πάλι θα δεις ότι είναι στεφανωμένος με ισότιμες ενέργειες. Διότι ο ίδιος ο Παύλος μας είπε: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν.» Διότι είναι Ζωή, και δεν έχει διαφορετική κατάσταση ως προς τον εαυτό του από εκείνη που θα είχε ο ίδιος ο Πατέρας. Διότι τον άκουσες βέβαια κάπου να λέει: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει.»

Επομένως, από πάρα πολλά χωρία μάς είναι πολύ εύκολο να αποδείξουμε ότι ο Υιός λέγεται πως δοξάζεται από τον Πατέρα εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του, αν και είναι ο Κύριος της δόξης, και πάντοτε σύνεδρος και ομόθρονος με τον Πατέρα. Θα ήταν, λοιπόν, πολύ λογικό η Γραφή να είναι αδιαφιλονίκητη και να αποτελεί ανεξίτηλο αίσχος για εκείνους που του αποδίδουν τη δόξα ως κάτι επίκτητο και λένε ότι η κυριαρχία του επί των πάντων αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη. Β. Επομένως, εάν η εξουσία του επί των πάντων δεν προέρχεται έξωθεν, ούτε την έχει προσλάβει, αλλά είναι ουσιωδώς έμφυτη σε αυτόν, δεν θα μπορούσα να εξηγήσω τι ακριβώς είχε στο μυαλό του ο θεσπέσιος Παύλος όταν ισχυρίστηκε ότι κάποτε η βασιλεία του θα λάβει τέλος, λέγοντας: «Διότι όπως ακριβώς στο πρόσωπο του Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στο πρόσωπο του Χριστού όλοι θα ζωοποιηθούν».

Επομένως, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, επειδή, όπως είπα, καταδικάστηκε σε αυτόν η φύση εξαιτίας της παράβασης, έτσι και στον Χριστό θα ζωοποιηθούν, αφού πάλι ευλογείται σε αυτόν η φύση με τον ίδιο τρόπο εξαιτίας της δικαίωσης. Επομένως, τα δεύτερα αποτελούν λύση των πρώτων. Διότι «παραδόθηκε για τα παραπτώματά μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας». Εφόσον λοιπόν εκείνος αναστήθηκε, συναναστηθήκαμε και εμείς. Διότι ο εκ Θεού Λόγος είναι ζωή κατά φύση. Δεν δωρίζει βεβαίως το αγαθό της φύσης του, εννοώ δηλαδή τη ζωή, μόνο στη δική του σάρκα, αλλά το μεταδίδει σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Αναστήθηκε μεν ομολογουμένως ως απαρχή ο Χριστός, «για να γίνει σε όλα αυτός που πρωτεύει», σύμφωνα με το γεγραμμένο· ωστόσο θα ακολουθήσει στον κατάλληλο καιρό η αναβίωση των άλλων, όμως, όπως είναι φυσικό, όχι άτακτα, αλλά με τάξη και διακεκριμένα και σαν με ένα πρόσταγμα. Διότι, μετά την απαρχή, δηλαδή τον Χριστό, λέει ότι θα αναστηθούν οι δικοί του· και είναι φανερό ότι εννοεί αυτούς που έζησαν τον καιρό της παρουσίας του, δηλαδή αυτούς που υπήρξαν μετά την ενανθρώπηση, και έχουν κοιμηθεί εν πίστει.

Ματθ. 27, 33 Σχετικά με τον 〈Κρανίου τόπο〉 έφτασε σε εμάς η παράδοση ότι οι Εβραίοι παραδίδουν πως το σώμα του Αδάμ έχει ταφεί εκεί και, επειδή «εν τω Αδάμ όλοι» πεθαίνουν, αναστήθηκε και ο Αδάμ και «εν Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν».

Διότι ενδύθηκε τη δική μας σάρκα, ώστε, αφού την ανέστησε εκ νεκρών, να ανοίξει πλέον τον δρόμο στη σάρκα που είχε καταπέσει στον θάνατο για την επάνοδο στην αφθαρσία, όπως λέει ο Παύλος: «Επειδή, δηλαδή, μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήλθε η ανάσταση των νεκρών· διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν.» Αφού ένωσε, λοιπόν, με τον εαυτό του τη σάρκα που ήταν δέσμια του θανάτου, ο Λόγος, όντας Θεός και ζωή, απομάκρυνε από αυτήν τη φθορά και την κατέστησε ζωοποιό.

Διότι αφού συνέλαβαν τον Ιησού, τον οδήγησαν στον Πιλάτο, πλάθοντας κάποιες ψευδολογίες οι άθλιοι, και ζητούσαν να σταυρωθεί. Αυτό βεβαίως και έγινε, με τον Σατανά να τους κατευθύνει σε αυτό και να τους ρίχνει στο βάραθρο της απώλειας. Ο δε Χριστός καρτερούσε, και υπέμεινε εκουσίως να φτάσει μέχρι τον θάνατο της σάρκας για εμάς κατά θεία οικονομία· διότι γνώριζε, γνώριζε το αγαθό που θα προέκυπτε από το πάθος. Διότι δεν παρέμεινε μεταξύ των νεκρών, αλλά αναστήθηκε, θέτοντας τέλος στα δεσμά του θανάτου και αδειάζοντας τον άδη. «Διότι είπε στους δεσμώτες: Εξέλθετε· και σε αυτούς που βρίσκονταν στο σκοτάδι: Φανερωθείτε.» Έγινε δε οδός προς την αφθαρσία για την ανθρώπινη φύση. Διότι αυτή ανακαινίστηκε στο πρόσωπό Του, και εμείς βλαστήσαμε ξανά προς τη ζωή. Και θα το μαρτυρήσει αυτό ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι όπως ακριβώς εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και εν τω Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν.» Αφού λοιπόν κατήργησε το κράτος του θανάτου, ανέβηκε προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Και θα έλθει εν καιρώ για να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

Διότι δεν παρέμεινε μεταξύ των νεκρών όπως καθένας από εμάς· αλλά μάλλον αναστήθηκε, εγκαινιάζοντας για την ανθρώπινη φύση την οδό της εκ νεκρών αναστάσεως. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος όταν γράφει: «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν.» Ρίζα λοιπόν έγινε για εμάς, και οδός και αιτία της ελπίδας για αφθαρσία, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Διότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι και τον Μωυσή.

Άραγε, λοιπόν, τον συνέλαβαν παρά τη θέλησή του, ή ενώ αυτός αγνοούσε ότι πρόκειται να πάθει; Και όμως, φαίνεται ότι είχε προγνωρίσει το πάθος και τα τολμήματα της αθεΐας των Ιουδαίων, και μάλιστα μέσω των αγίων προφητών έλεγε άλλοτε μεν: «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», άλλοτε δε πάλι: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Επομένως, δεν αγνοούσε ότι επρόκειτο να υποφέρει. Έπειτα, παρόλο που μπορούσε να αποφύγει τις παγίδες, παρέδωσε οικειοθελώς στον θάνατο για λίγο το ίδιο του το σώμα, για να καταλύσει, εγειρόμενος από τους νεκρούς, το κράτος του θανάτου, για να παραλύσει τον φθόνο του διαβόλου, μέσω του οποίου εισέβαλε ο θάνατος στην ανθρώπινη φύση, για να μας αναπλάσει προς την αφθαρσία και την ατελεύτητη ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Αναστήθηκε λοιπόν τριήμερος αφού σκύλευσε τον άδη, και επιστρέφοντας στον ουρανό, παρακάθεται με τον ίδιο του τον Πατέρα. Και θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Έτσι και ο σοφός Παύλος γράφει: «Επειδή, αφού μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου ήρθε και η ανάσταση των νεκρών και όπως στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν.» Διότι είναι δείγμα αμάθειας να νομίζει κανείς ότι ο Αδάμ, όντας γηγενής και άνθρωπος, μετέδωσε τη δύναμη της κατάρας που έπεσε πάνω του σε όλο το γένος, μεταβιβάζοντάς την φυσικά σαν κάποια κληρονομιά, ενώ ο Εμμανουήλ, που είναι άνωθεν και από τον ουρανό, και Θεός κατά φύση, ο οποίος έλαβε τη δική μας ομοιότητα και έγινε για εμάς δεύτερος Αδάμ, δεν θα καταστήσει πάλι πλούσιους μετόχους της δικής του ζωής εκείνους που θα επέλεγαν να συμμετάσχουν στην οικειότητα μαζί του μέσω της πίστης. Διότι γίναμε σύσσωμοι με αυτόν μέσω της μυστικής ευλογίας.

Διότι, όπως ακριβώς πεθάναμε μαζί με τον Αδάμ, έτσι και συναναστηθήκαμε με τον Χριστό, και το μαρτυρεί γράφοντας σε εμάς ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε». Επειδή μας εξαγόρασε με το δικό του αίμα, και έδωσε τη δική του ζωή ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων.

Γιατί πεθαίνοντας εν τω Αδάμ υφιστάμεθα την πατρική καταδίκη, και ο καθένας επωμίζεται την παράβαση εκείνου· ενώ ο πατέρας μου, αφού ζωοποιήθηκε εν Χριστώ και καθαρίστηκε διά του Αγίου Πνεύματος τόσο από το προπατορικό χρέος όσο και από το δικό του σφάλμα, δεν μετέδωσε την καθαρότητα σε εμένα που γεννήθηκα, ούτε με ωφέλησε η χάρη της δικαιοσύνης που έλαβε, καίτοι αυτή υπερισχύει της αμαρτίας;

ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Πρέπει να εξετάσουμε πώς ο προπάτορας Αδάμ μεταβίβασε σε εμάς την καταδίκη που του επιβλήθηκε για την παράβασή του. Άκουσε «Διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», και από άφθαρτος έγινε φθαρτός, και υποτάχθηκε στα δεσμά του θανάτου. Επειδή δε τεκνοποίησε αφού έπεσε σε αυτή την κατάσταση, εμείς που προήλθαμε από αυτόν γίναμε φθαρτοί από φθαρτό. Έτσι είμαστε και εμείς κληρονόμοι της κατάρας του Αδάμ. Διότι δεν τιμωρηθήκαμε επειδή παρακούσαμε εντελώς μαζί με εκείνον τη θεία εντολή που εκείνος έλαβε, αλλά διότι, όπως είπα, αφού έγινε θνητός, μεταβίβασε την κατάρα στο σπέρμα που προήλθε από αυτόν· διότι θνητοί γεννηθήκαμε από θνητό. Ο Κύριός μας όμως, Ιησούς Χριστός, ο οποίος ονομάστηκε δεύτερος Αδάμ και αποτέλεσε δεύτερη αρχή του γένους μας μετά την πρώτη, μας αναμόρφωσε σε αφθαρσία, πλήττοντας τον θάνατο και καταργώντας τον με τη δική Του σάρκα, και στο πρόσωπό Του έχει καταλυθεί η δύναμη της αρχαίας κατάρας. Γι' αυτό ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι, όπως «μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών», και πάλι «Όπως στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Επομένως, η καθολική και γενικότατη καταδίκη μέσω της παράβασης του Αδάμ είναι η φθορά και ο θάνατος· παρομοίως, η καθολική για όλους και γενικότατη λύτρωση έχει συντελεστεί εν Χριστώ. Διότι η ανθρώπινη φύση απέβαλε στο πρόσωπό Του τον θάνατο που της είχε επιβληθεί, εξαιτίας του ότι ο πρώτος άνθρωπος έγινε φθαρτός.

Δώσε λοιπόν τα αγαθά της πραότητας, λύσε την εγκατάλειψη, επιτίμησε τη φθορά και ας λάβουν τέλος τα έργα της οργής. Έχω νικήσει και τον ίδιο τον Σατανά που επικρατούσε παλαιότερα. Διότι δεν βρήκε μέσα μου απολύτως τίποτα δικό του. Τέτοιο είναι, λοιπόν, όπως τουλάχιστον νομίζω, το νόημα των λόγων του Σωτήρα. Διότι προσκαλούσε την εύνοια του Πατέρα όχι τόσο στον εαυτό του, αλλά μάλλον σε εμάς τους ίδιους. Επειδή, όπως ακριβώς σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, σαν από την πρώτη ρίζα, εννοώ του Αδάμ, πέρασαν τα αποτελέσματα της οργής —«διότι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παράβασης του Αδάμ»— έτσι και όσα προέρχονται από τη δεύτερη απαρχή μας, δηλαδή τον Χριστό, θα περάσουν και πάλι σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, και θα το επιβεβαιώσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο» με το έργο δικαιοσύνης του ενός θα ζήσουν οι πολλοί. Και πάλι: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Β— Είναι, συνεπώς, άσοφο και εντελώς ασύμφωνο προς τις ιερές Γραφές το να νομίζει και να λέει κανείς ότι ο άνθρωπος που προσλήφθηκε, σαν να εγκαταλείφθηκε από τον Λόγο που είχε ενωθεί μαζί του, χρησιμοποίησε ανθρώπινες φωνές. Α— Είναι όντως ασεβές, φίλε μου, και αποτελεί μια πολύ σαφή απόδειξη της έσχατης ανοησίας, αν και δεν είναι καθόλου παράξενο για όσους έχουν αποφασίσει να μη σκέπτονται ορθά.

Όπως λοιπόν "Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού στο πρόσωπό του" —διότι η ανθρώπινη φύση έχει δικαιωθεί στο πρόσωπό του—, έτσι και αυτόν που δεν γνώριζε θάνατο —διότι ο Λόγος είναι ζωή και ζωοποιός— τον παρασκεύασε να πάθει κατά σάρκα, παραμένοντας έξω από το πάθος, κατά το ότι νοείται Θεός, ώστε εμείς να ζήσουμε δι' αυτού και εν αυτώ. Γι' αυτό και το πάθος του Χριστού ονομάστηκε "ομοίωμα θανάτου". Είναι γραμμένο λοιπόν: "Διότι αν γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, τότε θα γίνουμε και με την ανάστασή του." Διότι ο Λόγος ζούσε ακόμη και όταν η αγία του σάρκα γευόταν τον θάνατο, ώστε, αφού νικηθεί ο θάνατος και καταπατηθεί η φθορά, η δύναμη της αναστάσεως να έλθει σε όλο το ανθρώπινο γένος. Διότι είναι αληθινό ότι "όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν." Επειδή, με ποιον τρόπο λέμε ότι ωφέλησε την ανθρώπινη φύση το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς, εάν ο Λόγος, όντας Θεός, δεν έγινε σάρκα; Εάν δεν προσέφερε τον εαυτό του σε κένωση και δεν συγκατέβη στα δικά μας ανθρώπινα μέτρα αυτός που είναι υπεράνω όλης της κτίσεως; Εάν το υποκείμενο στη φθορά δεν έγινε σώμα της ζωής, ώστε να βρεθεί πέρα από τον θάνατο και τη φθορά; Β— Αυτόν λοιπόν τον εκ του Θεού Πατρός Λόγο λέμε ότι έπαθε κατά σάρκα για χάρη μας;

Διότι τέλειος ως προς την ευσέβεια είναι εκείνος που διαπαιδαγωγείται με τους δικούς Του νόμους. Βασίλεψε ο θάνατος και κατά την εποχή του νόμου· διότι, όπως λέει, «από τον Αδάμ μέχρι και τον Μωυσή». Καταργήθηκε όμως ο θάνατος μέσω του Χριστού· διότι δεν πεθαίνουμε πλέον εν Αδάμ, αλλά ζωοποιούμαστε εν Χριστώ.

αλλ' «όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε», κατά τον Απόστολο, «έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε». Επειδή λοιπόν του νέου αιώνα «απαρχή είναι ο Χριστός, έπειτα αυτοί που ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία του, έπειτα το τέλος», για τον λόγο αυτόν έχει αποκληθεί «πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και πάλι «άρχων ειρήνης»· «διότι αυτός είναι η ειρήνη μας», «έχοντας ειρηνοποιήσει τα επί της γης και τα εν τοις ουρανοίς» και έχοντας «συμφιλιώσει τον κόσμο» με τον δικό του Πατέρα. Σε συνέχεια αυτών λέγεται: «διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες και υγεία σε αυτούς». Και ποιους «άρχοντες» εννοεί, παρά εκείνους που εγκαθίστανται για να κυβερνούν μαζί του την εκκλησία του;

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΨΑΛΜΟΥ Δ΄. Εις το τέλος, εν ψαλμοίς, ωδή του Δαβίδ. Εις το τέλος, εν ύμνοις, ψαλμός του Δαβίδ. Όπως σκοπός κάθε τέχνης και επιστήμης είναι ......... να καταλήξει αυτός που την ασκεί· έτσι και σκοπός κάθε λογικής φύσεως είναι το να ζωοποιηθεί εν Χριστώ, όπως αναφέρει ο Παύλος στην Α΄ προς Κορινθίους, κάνοντας λόγο για την οικεία τάξη (στο οικείο τάγμα): Φαίνεται να μη ......... σκιαγραφεί τα πάντα, ότι δηλαδή [αποδίδονται] στον καθένα που ζωοποιείται ανάλογα με την αξία του μετά από δοκιμασίες. Ή, και ανεξάρτητα από αυτά, ο Χριστός, αφού ζωοποίησε στον εαυτό Του όλους όσους πέθαιναν στο πρόσωπο του Αδάμ, βασιλεύει επί των ζωοποιηθέντων· σε αυτό ακριβώς προέτρεπε όσους έχουν σύνεση η επιγραφή «εις το τέλος».

Δʹ. Αυτή είναι για εμάς η πανήγυρη, αυτό εορτάζουμε σήμερα: την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους, ώστε να μεταβούμε εμείς προς τον Θεό, ή να επανέλθουμε (διότι έτσι είναι ορθότερο να ειπωθεί), προκειμένου, αφού αποβάλουμε τον παλαιό άνθρωπο, να ενδυθούμε τον νέο· και όπως ακριβώς πεθάναμε στον Αδάμ, έτσι να ζήσουμε στον Χριστό, γεννώμενοι μαζί με τον Χριστό, και συσταυρούμενοι, και συνθαπτόμενοι, και συνανασταινόμενοι.

Επομένως, η θεότητα και δεν έχει πεθάνει και έχει αναστηθεί· διότι δεν έχει πεθάνει μεν, επειδή αυτό που δεν είναι σύνθετο δεν διαλύεται, έχει αναστηθεί δε, διότι, όντας παρούσα μέσα σε εκείνο που διαλύθηκε, παρασκεύασε ώστε να συνανυψωθεί μαζί της αυτό που είχε πέσει σύμφωνα με τον νόμο της ανθρώπινης φύσης, έτσι ώστε, όντας παρούσα σε καθένα από τα δύο μέρη που παρουσίαζε το οικείο του στοιχείο, να θεραπεύσει τη φύση των σωμάτων διά του σώματος και τη φύση των ψυχών διά της ψυχής. Και πάλι, αφού ένωσε η ίδια εκείνο που είχε χωριστεί, ανασταίνεται μέσα σε αυτό που εγείρεται. Και όπως ακριβώς (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να παραστήσουμε το μυστήριο της οικονομίας της αναστάσεως με ένα υλικό παράδειγμα), εάν ένα καλάμι σχιστεί στα δύο και κάποιος ενώσει τα άκρα των τμημάτων του καλαμιού στη μία άκρη, εξάπαντος ολόκληρο το τμήμα του καλαμιού θα συναρμοστεί με το όλον, προσαρμοζόμενο προς την άλλη άκρη μέσω της επαφής και της σύσφιγξης στη μία άκρη, έτσι και η ένωση της ψυχής με το σώμα, η οποία συντελέστηκε σε Εκείνον διά της αναστάσεως, οδηγεί λόγω της αλληλουχίας ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, η οποία εξαιτίας του θανάτου έχει μεριστεί σε ψυχή και σώμα, προς τη συμφυΐα με την ελπίδα της αναστάσεως, έχοντας συναρμόσει τη συνάντηση αυτών που είχαν χωριστεί. Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τον Παύλο, ότι ο Χριστός εγέρθηκε από τους νεκρούς, γενόμενος απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε.

Διότι αυτά τα διασαφήνισε με ακρίβεια η μεγάλη φωνή του Αποστόλου, ο οποίος, αφού είπε και πολλά άλλα περί αυτών, αναφέρει και τούτο: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε». Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ η επιγραφή διακηρύσσει δυνατά ότι η διά σαρκός οικονομία του Κυρίου έγινε «Υπέρ των πρώτων αιχμαλωτισθέντων», οι Εβραίοι κλείνουν τα αυτιά τους και δεν αποδέχονται την επιγραφή.

Διότι επειδή, όπως λέει ο απόστολος, στο πρόσωπο του Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, πρέπει η φωνή της μετάνοιας που αρμόζει στον Αδάμ να είναι κοινή σε όλους εκείνους που έχουν πεθάνει μαζί του, ώστε, αφού μας παραχωρηθεί η συγχώρεση των παραπτωμάτων, να σωθούμε πάλι κατά χάρη από τον Κύριο, όπως λέει ο απόστολος.

Έτσι λοιπόν, αφού τους οδήγησε αναγκαστικά μέσω συλλογισμών στην αποδοχή του δόγματος με το να πει «Εάν δεν υπάρχει» (διότι αυτό που δεν υπάρχει καθόλου δεν είναι δυνατόν να υφίσταται ούτε σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση· εάν όμως πιστεύουμε ότι Αυτός έχει αναστηθεί, τότε η πίστη μας σε αυτό αποτελεί απόδειξη της καθολικής ανάστασης των ανθρώπων) και προσθέτοντας στον λόγο εκείνο με το οποίο συνάγεται όλη η τεκμηρίωση τούτου του δόγματος, το «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν», αποκαλύπτει με σαφήνεια τον σκοπό στον οποίο αποβλέπει το σχετικό μυστήριο, κατευθύνοντας στα όσα ακολουθούν τον λόγο, μέσω μιας αναγκαίας ακολουθίας, προς το πέρας των όσων ελπίζονται.

Το νόημα λοιπόν των όσων δίδαξε δογματικά ο μέγας Παύλος είναι, όπως τουλάχιστον έχουμε κατανοήσει, αυτό. Είναι η κατάλληλη στιγμή να παραθέσουμε και τα ίδια τα λόγια του αποστόλου, τα οποία έχουν ως εξής: «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν· ο καθένας όμως στο δικό του τάγμα: ως απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία του, και έπειτα το τέλος, όταν θα παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει έως ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του. Έσχατος εχθρός που καταργείται είναι ο θάνατος· διότι τα υπέταξε όλα κάτω από τα πόδια του. Όταν όμως πει ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί, είναι φανερό ότι εξαιρείται εκείνος που του υπέταξε τα πάντα. Όταν λοιπόν του υποταχθούν τα πάντα, τότε και ο ίδιος θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλους».

Και αυτή είναι η ανάσταση, η επάνοδος εκείνων που είχαν συζευχθεί, μετά τη διάλυσή τους, σε μια αδιάλυτη ένωση, συμφυόμενα μεταξύ τους, ώστε να ανακληθεί η αρχική χάρη προς το ανθρώπινο γένος και να επανέλθουμε και πάλι στην αιώνια ζωή, αφού η κακία που αναμείχθηκε στη φύση μας θα έχει απορρεύσει μέσω της διάλυσής μας, όπως ακριβώς συμβαίνει με το υγρό όταν θρυμματιστεί το αγγείο του, οπότε αυτό διασκορπίζεται και εξαφανίζεται, εφόσον δεν υπάρχει πλέον τίποτα για να το συγκρατήσει. Και όπως ακριβώς η αρχή του θανάτου, η οποία ξεκίνησε από έναν άνθρωπο, διαπέρασε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, με τον ίδιο τρόπο και η αρχή της ανάστασης εκτείνεται μέσω ενός σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι Εκείνος που ένωσε και πάλι την ψυχή την οποία προσέλαβε με το οικείο σώμα, μέσω της δικής Του δύναμης που είχε ενυπάρξει στο καθένα από αυτά κατά την αρχική τους σύσταση, μ' αυτόν τον τρόπο, βάσει ενός γενικότερου λόγου, συνέμιξε τη νοερή ουσία με την αισθητή, καθώς η αρχή προχωρά ομαλά προς την ολοκλήρωσή της σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία. Διότι, εφόσον στον άνθρωπο που Εκείνος προσέλαβε η ψυχή επανήλθε και πάλι στο σώμα μετά τη διάλυση, σαν από κάποια αρχή, η ένωση αυτών που είχαν χωριστεί διαβαίνει ισότιμα με την ίδια δύναμη σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση.

Διότι δεν θα γίνουν κοινωνοί μόνο της αναστάσεως, αλλά και της αναλήψεως του Κυρίου και όλης της θεοειδούς ζωής· όχι όμως και εκείνοι που έζησαν εδώ σύμφωνα με τη σάρκα και βρέθηκαν να μην έχουν καμία κοινωνία με τον Θεό κατά την ώρα της εξόδου. Διότι, αν και όλοι θα αναστηθούν, ο καθένας όμως, λέει, στο δικό του τάγμα.

Εφόσον δε ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο θάνατος δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω Του. Διότι Αυτός μόνος, αφού ανέστησε τον εαυτό Του την τρίτη ημέρα, δεν επέστρεψε πάλι στη γη, αλλά αναλήφθηκε στον ουρανό, καθιστώντας το δικό μας ανθρώπινο φύραμα ομόθρονο με τον Πατέρα, επειδή είναι ομόθεος με Αυτόν. Γι' αυτό και μόνος Αυτός έγινε η αρχή της μελλοντικής ανάστασης όλων και μόνος Αυτός έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς και ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Και όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, τόσο οι αμαρτωλοί όσο και οι δίκαιοι, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν, και οι αμαρτωλοί και οι δίκαιοι, ο καθένας όμως με τη δική του σειρά. Ως απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του, και ύστερα θα έρθει το τέλος, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και θα θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Ο έσχατος εχθρός που θα καταργηθεί είναι ο θάνατος, κατά την κοινή ανάσταση, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία.

Ήταν δε τότε νύχτα· διότι το σκοτάδι κάλυψε όλη τη γη, αλλά η ημέρα πάλι διέδραμε από την ενάτη ώρα μέχρι το εσπέρας, και πάλι την ημέρα ακολούθησε η νύχτα, σύμφωνα με τον νόμο της, και πάλι η ημέρα διαδέχεται τη νύχτα. Η δε πορεία των δύο ημερών συντελέστηκε με τη σειρά της, και εκπληρώθηκε ο λόγος της προφητείας: «Θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες». Τότε εκπληρωνόταν και το εξής: «Την τρίτη ημέρα», λέει, «θα αναστηθούμε». Διότι αναστήθηκε ο Χριστός και εμείς συναναστηθήκαμε. Ανέβηκε από τους νεκρούς ο ελευθερωτής των νεκρών και το δικό μας γένος ξαναβρήκε τη ζωή, επειδή ακριβώς, σύμφωνα με όσα λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Μάρτυρας δε είναι αυτός ο τάφος, η χαρά των ζωντανών, η παρηγοριά των νεκρών.

Διότι η χάρη είναι αντίρροπη προς την παλαιά κατάσταση. Δεν την αποκάλεσα αντίρροπη εννοώντας κάποια ισοτιμία, αλλά διότι, ό,τι έχασε διά της παραβάσεως, το έλαβε διά της οικονομίας του Σωτήρος. Και το μαρτυρεί ο Παύλος λέγοντας: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε».

Τι λοιπόν, πες μου, όλοι θα ζωοποιηθούν εν Χριστώ; Και πού βρίσκονται εκείνοι που οδηγούνται στη γέεννα; Διότι, εάν μεν αυτό έχει λεχθεί αναφορικά με το σώμα, ο λόγος ευσταθεί· εάν όμως αναφορικά με τη δικαιοσύνη και την αμαρτία, δεν ισχύει πλέον. Έπειτα, για να μη νομίσεις, επειδή άκουσες ότι η ζωοποίηση είναι κοινή, πως θα σωθούν και οι αμαρτωλοί, πρόσθεσε: «Ο καθένας όμως στο δικό του τάγμα». Διότι μη νομίζεις, επειδή άκουσες περί αναστάσεως, ότι όλοι θα απολαύσουν τα ίδια.

Εμπρός, λοιπόν, ας καταβάλουμε και σήμερα σε εσάς την οφειλή μας, και ας σας οδηγήσουμε στον πλούτο της ταπεινοφροσύνης. Προηγουμένως έλεγε ο προφήτης Ηλίας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ για να συνταράξει τους ενδόξους της γης· και οι υψηλόφρονες από την αλαζονεία θα ταπεινωθούν». Είπαμε, λοιπόν, προηγουμένως ότι, επειδή εξαιτίας της αλαζονείας εξέπεσε ο άνθρωπος, για τον λόγο αυτό ο Χριστός, ο Θεός μας, ερχόμενος, αποκαθιστά μέσω της ταπεινοφροσύνης τον άνθρωπο στην αρχαία ευγένεια, σε εκείνη τη δόξα που είχε ο Αδάμ προτού εκπέσει. Διότι, εξαιτίας της αλαζονείας εκείνου, εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο· μέσω όμως της ταπεινοφροσύνης Αυτού, χορηγείται αιώνια ζωή σε όσους πιστεύουν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Άκουσε ο Αδάμ τη γυναίκα, και παρέβη την εντολή του Θεού· ενέδωσε στην παράβαση και στη θανατηφόρο συμβουλή, και περιφρόνησε τη ζωοποιό υπόσχεση. Άκουσε: «Θα γίνετε σαν θεοί», και επάρθηκε στο φρόνημα, υψώθηκε στη διάνοια, γέμισε έπαρση από την αλαζονεία, και κατέπεσε λόγω της παραφροσύνης.

Αυτό λέει και στην προς Κορινθίους Επιστολή: ότι όλοι θα αναστηθούμε, ο καθένας όμως στη δική του τάξη. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται; Ότι και ο Έλληνας, και ο Ιουδαίος, και ο αιρετικός, και κάθε άνθρωπος που πέρασε από αυτόν τον κόσμο, θα αναστηθεί εκείνη την ημέρα. Και δηλώνοντας ακριβώς αυτό έλεγε: «Δεν θα κοιμηθούμε βέβαια όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα».

Τι λοιπόν υπάρχει πιο άθλιο από εμάς, που εξαιτίας αυτού διωκόμαστε παντού; «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς». Αφού έδειξε πόσα κακά γεννιούνται από το να μη δέχεται κανείς την ανάσταση, συνεχίζει τον λόγο προσθέτοντας διαρκώς το «από τους νεκρούς», ώστε να κλείσει τα στόματα των αιρετικών. «Έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί». Αν όμως είναι απαρχή, πρέπει και αυτοί να αναστηθούν. Διότι την αρχή την ακολουθούν οπωσδήποτε τα μετέπειτα. «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου προήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου προήλθε η ανάσταση των νεκρών». Αιτιολογία. Επειδή, δηλαδή, διατύπωσε τα πάντα κατηγορηματικά, κατ' ανάγκη παραθέτει και την αιτιολογία, καθιστώντας τον λόγο του ευκολοπαράδεκτο στους πολλούς. «Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ πεθαίνουν όλοι, έτσι και εν τω Χριστώ θα ζωοποιηθούν όλοι». Διότι εκείνος που ηττήθηκε, λέγει, εκείνος έπρεπε να αναλάβει πάλι τον αγώνα, δηλαδή η ίδια η καταβεβλημένη φύση έπρεπε να νικήσει.

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.