Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:49

Και όλοι λοιπόν οι άνθρωποι έχουν Άγιο Πνεύμα; Ορθ. Εάν όλοι είναι άρτιοι ως προς το κατ' εικόνα, τότε όλοι έχουν Άγιο Πνεύμα. Μακεδ. Όλοι έχουν το κατ' εικόνα. Ορθ. Πώς λοιπόν ο άγιος Παύλος λέγει: «Ώστε να γίνετε κατ' εικόνα Εκείνου που σας έκτισε;» και αλλού: «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε την εικόνα του επουρανίου;» Μακεδ. Δεν είμαστε λοιπόν όλοι κατ' εικόνα;

Είδωλα, βεβαίως, είναι και τα φαντάσματα που είναι εντυπωμένα στην ψυχή του καθενός από εκείνους που εκλαμβάνουν τα ψευδή ως αληθή, είτε περί του Θεού είτε περί οιουδήποτε εκ των ζητουμένων. Και εφόσον μεν δεν κατανοείται η ενέργεια και η φανέρωση της αλήθειας, ο καθένας περιθάλπει τα δικά του αποκυήματα της φαντασίας· όταν όμως φανερωθεί το ύψος και η υπεροχή του όντως αληθινού, τότε ο καθένας, έχοντας καταδικάσει τα δικά του δόγματα και αναγνωρίζοντας ότι η ψυχή του έπλαθε ψευδείς φαντασιώσεις, σπεύδει να εξαφανίσει τα νοήματα του ψεύδους, αποκρύπτοντάς τα οιονεί σε σπήλαια και τρώγλες, βλέποντας πλέον από την ίδια την ενέργεια τα φοβερά του Θεού, και ότι σκοπός είναι να εξαφανιστούν όλα τα υλικά, και τρόπον τινά να συντριβούν τα γήινα, ώστε να φανερωθούν τα πνευματικά. —Και πρέπει να εξαφανιστεί η εικόνα του χοϊκού, ώστε να αναφανεί η εικόνα του επουράνιου.

Διότι, καθώς ο λόγος της διδασκαλίας σπείρεται σε όλους, άλλοι μεν ανορθώνουν τις καρδιές τους για να υποδεχθούν τα διδάγματα· και μοιάζουν με την εύφορη γη αυτοί που δέχονται τον λόγο, τον ριζώνουν σε βάθος και δεν τον αφήνουν να καταπνιγεί από τα αγκάθια, ούτε τον αφήνουν αφύλακτο, ώστε να είναι εύκολο να αρπαγεί από τον διάβολο, αλλά καρποφορούν αποδίδοντας τριάντα και εξήντα και εκατό. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που κλείνουν εντελώς την ψυχή τους για να μην αποδεχθούν τον λόγο, αλλά τρόπον τινά καταδεσμεύουν τον εαυτό τους και τον σφραγίζουν, προκειμένου να μην εισέλθει μέσα τους ο λόγος της αλήθειας. Λέγεται δε ότι σφραγίζονται εκείνοι που εξομοίωσαν τον εαυτό τους με τη μορφή του αντικειμένου και δεν καταδέχονται να μορφωθεί μέσα τους ο Χριστός, οι οποίοι παραχάραξαν την εικόνα του επουρανίου και χαίρονται μόνο με την εικόνα του χοϊκού.

«Εγώ λοιπόν», λέει, «είπα στην έκστασή μου: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Ας το ακούσουν εκείνοι που, ενώ έχουν ζυμωθεί με τη σάρκα εξαιτίας των παθών, υψώνουν αλαζονικά τον νου τους πάνω από τα υπερκόσμια. Η καθαίρεση των λογισμών τους και του υψώματος της καρδιάς τους που επαίρεται εναντίον του Θεού, ας αποτελεί κοινό σκοπό για όλους όσοι υπερασπίζονται την ευσέβεια. Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει προσφέρει; Το ποτήρι της σωτηρίας θα λάβω. Ερχόμενος σε επίγνωση των μυρίων δωρεών του Θεού, ότι δηλαδή παρήχθη από το μη ον στο είναι· ότι, αφού πλάστηκε από το χώμα, τιμήθηκε με τον λόγο, χάρη στον οποίο δύναται να φέρει και την εικόνα του Επουρανίου· έπειτα, ατενίζοντας και προς τη θεία οικονομία υπέρ του γένους των ανθρώπων, ότι δηλαδή ο Κύριος παρέδωσε τον Εαυτό Του ως λύτρο για όλους εμάς, απορεί και αναζητεί ανάμεσα σε όλα τα υπάρχοντά του, ποιο άξιο δώρο μπορεί να βρει για τον Δεσπότη.

Στο χωρίο, «Εγώ είμαι η άμπελος». Εάν, όπως ισχυρίζονται, η άμπελος είναι ο Σωτήρας, εμείς τα κλήματα, και ο Πατέρας ο γεωργός· και τα μεν κλήματα είναι ομοφυή με την άμπελο, ενώ η άμπελος δεν είναι ομοφυής με τον γεωργό· τότε ο Υιός είναι ομοφυής με εμάς, και εμείς είμαστε μέρος του, αλλά ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τον Πατέρα, παρά είναι εντελώς αλλότριος προς αυτόν. Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι δεν μας αποκάλεσε κλήματα της θεότητάς του, αλλά της σάρκας του, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι εμείς είμαστε σώμα του Χριστού, και μέλη εκ μέρους του»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;»· και σε άλλα σημεία: «Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· και, «Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Εάν κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός, ο άνθρωπος όμως δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό Χριστό (διότι δεν είναι Θεός), ενώ ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό (διότι είναι Θεός)· συνεπώς, ο Θεός δεν είναι κεφαλή του Χριστού κατά τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός είναι κεφαλή του ανδρός. Διότι η φύση της κτίσης και η δημιουργική θεότητα δεν συμπίπτουν στο ένα και το αυτό. Επομένως, ο μεν (Θεός) είναι κεφαλή του Χριστού ως Πατέρας, ο δε (Χριστός) είναι δική μας κεφαλή ως Ποιητής.

Τι λοιπόν; Επειδή βαπτίσθηκαν τυπικά στον Μωυσή, για τον λόγο αυτό είναι μικρή η χάρη του βαπτίσματος; Με αυτόν τον τρόπο, βέβαια, ούτε κάποιο άλλο από τα δικά μας θα ήταν μεγάλο, εάν απαξιώναμε εκ των προτέρων το ιερό μεγαλείο του καθενός εξαιτίας των τύπων. Διότι ούτε η προς τους ανθρώπους αγάπη του Θεού, ο Οποίος έδωσε τον μονογενή Υιό Του για τις αμαρτίες μας, θα ήταν κάτι το μεγάλο και υπερφυές, επειδή και ο Αβραάμ δεν λυπήθηκε τον δικό του υιό. Ούτε το πάθος του Κυρίου θα ήταν ένδοξο, επειδή ένα πρόβατο αντί του Ισαάκ εκπλήρωσε τον τύπο της προσφοράς. Ούτε η φοβερή κάθοδος στον άδη, επειδή ο Ιωνάς επί τρεις ημέρες και ισάριθμες νύχτες προεκπλήρωσε τον τύπο του θανάτου. Το ίδιο ακριβώς, λοιπόν, κάνει και στο θέμα του βαπτίσματος αυτός που συγκρίνει την αλήθεια με τη σκιά, και αντιπαραβάλλει με τους τύπους αυτά που σημαίνονται από αυτούς, και επιχειρεί, μέσω του Μωυσή και της θάλασσας, να διασύρει συλλήβδην όλη την ευαγγελική οικονομία. Διότι ποια άφεση παραπτωμάτων υπήρξε; Ποια ανανέωση ζωής μέσα στη θάλασσα; Ποιο πνευματικό χάρισμα μέσω του Μωυσή; Ποια νέκρωση των αμαρτημάτων έγινε εκεί; Εκείνοι δεν συναπέθαναν με τον Χριστό· γι' αυτό και δεν συναναστήθηκαν. Δεν φόρεσαν την εικόνα του επουρανίου, δεν περιέφεραν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού, δεν απεκδύθηκαν τον παλαιό άνθρωπο, δεν ενδύθηκαν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Ονομάζει δε επουράνια, και πολύ δικαιολογημένα, την κλήση που γίνεται δια του Χριστού· διότι ο Θεός των όλων θα χαρίσει σε όσους έχουν κληθεί μέσω Αυτού, όχι πρόσκαιρα και ευμάραντα αγαθά και όσα έδινε στους αρχαιότερους ο νόμος δια του Μωυσή, αλλά όσα παρατείνονται για έναν αιώνιο βίο σε εκείνους που άπαξ αξιώθηκαν να τα λάβουν και η απόκτησή τους είναι αναφαίρετη. Αποκληθήκαμε δε και με άλλον τρόπο επουράνιοι, με τον Χριστό να πρωτεύει και να γίνεται για εμάς οδός και θύρα. Γι' αυτό εξάλλου και ο Παύλος λέει «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου», και πάλι «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από τη γη και είναι χοϊκός, ο δεύτερος από τον ουρανό. Όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Έχουμε γίνει λοιπόν επουράνιοι, διότι μορφωνόμαστε κατά τον Χριστό δια του Πνεύματος, ο Οποίος είναι από τον ουρανό· γι' αυτό, αν και περπατάμε πάνω στη γη, έχουμε «το πολίτευμα στους ουρανούς». Διότι εμείς δεν έχουμε προσέλθει όμοια με τους αρχαίους σε «φωτιά που ψηλαφιέται και σε γνόφο και σε σκοτάδι και σε θύελλα και σε ήχο σάλπιγγας και σε φωνή ρημάτων», αλλά μάλλον έχουμε προσέλθει «στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και σε εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον κριτή Θεό των πάντων και σε πνεύματα δικαίων που έχουν τελειωθεί και στον Ιησού, τον μεσίτη της νέας διαθήκης, και στο αίμα του ραντισμού που λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ».

Και ο εκ του ουρανού είναι και «επάνω πάντων», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη· επομένως και οι δύο βρίσκονταν, όπως είπα, σε γήινα σώματα, αλλά όχι βέβαια ίσοι ως προς το φρόνημα ή τον τρόπο ζωής· διότι ο μεν πρώτος είχε σαρκικό φρόνημα, ενώ ο δεύτερος ήταν πνεύμα ζωοποιό και εκ του ουρανού. Και όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, δηλαδή την ομοίωση προς τον Αδάμ, νικώμενοι από τα πάθη και ασθενώντας προς την αμαρτία, ενώ ήμασταν υποταγμένοι στον ζυγό της φθοράς, έτσι ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου, δηλαδή του Χριστού· και ας γίνουμε ανώτεροι από τη φιλοσαρκία και από την επιθυμία να αμαρτάνουμε πλέον, έχοντας ήδη νικήσει τον ίδιο τον άλλοτε φοβερό και δυσβάσταχτο θάνατο που τυραννούσε άγρια εμάς. <Ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.> Επιβεβαιώνει το μυστήριο της αναστάσεως και μέσω αυτού· διότι, εφόσον το ανθρώπινο σώμα είναι σάρκα και αίμα, δηλαδή θνητό και φθαρτό, δεν θα μπορούσε να κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού, δηλαδή τη διηνεκή ύπαρξη.

Επομένως, κάθε έφεση που μας κατευθύνει προς τη δικαιοσύνη θα προερχόταν σε εμάς από τον Θεό και Πατέρα. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Κανείς δεν δύναται να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ που με έστειλε». Όμως, σε αυτά κανείς δεν θα έσφαλλε ως προς το ορθό αν έλεγε ότι κάποιοι έχουν γίνει κλητοί κατά πρόθεση, τόσο αυτήν του καλούντος όσο και τη δική τους. <Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προώρισε να είναι σύμμορφοι κ.τ.λ.> Πολλοί μεν, λέει, είναι οι κλητοί κατά πρόθεση, αλλά δεν είναι όλοι εκλεκτοί, και έχουν τιμηθεί μόνο αυτοί οι οποίοι προγνωρίστηκαν ότι θα είναι σύμμορφοι της εικόνας του Υιού Του. Και ως προς το ποια μπορεί να νοηθεί ως εικόνα του Υιού Του, πάλι θα το διασαφηνίσει ο ίδιος ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι, όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Διότι όσοι αψήφησαν τις σαρκικές επιθυμίες, αυτοί έχουν μιμηθεί την εικόνα του Χριστού, δηλαδή την εν αγιασμώ πολιτεία και ζωή. Διότι, όπως ακριβώς εικόνα του χοϊκού, δηλαδή του Αδάμ, λέμε ότι είναι η ζωή της παρακοής και των αμαρτιών, έτσι και εικόνα του επουρανίου, δηλαδή του Χριστού, είναι ο αγιασμός, η δικαίωση και η υπακοή.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Διότι εικόνα του χοϊκού, δηλαδή του Αδάμ, είναι το να βρισκόμαστε σε πάθη και φθορά· εικόνα δε του επουράνιου, δηλαδή του Χριστού, είναι το να βρισκόμαστε σε απάθεια και αφθαρσία. Κατέκρινε λοιπόν την αμαρτία στην ίδια του τη σάρκα ο Λόγος, όντας Θεός κατά φύση, προστάζοντάς την να αδρανήσει και αναμορφώνοντάς την μάλλον στο να κινείται προς αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, και όχι πλέον προς το δικό της θέλημα· και έτσι το σώμα, που ήταν ψυχικό, το κατέστησε πνευματικό. Αυτός μεν λοιπόν είναι ο ένας τρόπος της ανακεφαλαίωσης, αλλά ο πλέον κατάλληλος και οφειλόμενος στη θεώρηση των προκειμένων, θα εισαχθεί στη συνέχεια· και θα προταθεί να μιλήσουμε περί της αιώνιας ζωής, και της νέκρωσης του θανάτου, και πώς ο Μονογενής απομάκρυνε από την ανθρώπινη φύση τη φθορά που προήλθε από την παράβαση. Επομένως, «επειδή ακριβώς τα παιδιά έχουν μερίδιο σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια», για να νεκρώσει τον θάνατο, και Αυτός που έκτισε τα πάντα για την αφθαρσία, και ανέδειξε σωτήριες τις γενέσεις του κόσμου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, να αναπλάσει πάλι το σχήμα των πραγμάτων προς την αρχική τους κατάσταση.

Όπως λοιπόν φορέσαμε «την εικόνα του χοϊκού», υποκύπτοντας στον ζυγό της αμαρτίας καθ' ομοίωσιν εκείνου, έτσι βεβαίως θα φορέσουμε και τη μορφή του επουρανίου, δηλαδή του Χριστού, νικώντας την τυραννία της αμαρτίας και υπερνικώντας κάθε κοσμική θλίψη· διότι ο Χριστός έχει νικήσει.

Και ζητά λοιπόν να καταπεμφθεί σε αυτούς από τον ίδιο Του τον Πατέρα η ευλογία και ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, μέσω του εαυτού Του οπωσδήποτε· διότι δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, εφόσον ο ίδιος είναι η ζωντανή, αληθινή, παντουργική και δραστήρια σοφία και δύναμη Εκείνου που τον γέννησε. Αλλά, για να μη νομίσουν από επιπολαιότητα κάποιοι από εκείνους που δεν έχουν μάθει να κατανοούν με την πρέπουσα προσοχή τη θεόπνευστη Γραφή, ότι η κάθοδος του θείου Πνεύματος επικλήθηκε μόνο για τους μαθητές, και καθόλου για εμάς, δηλαδή όσους υπήρξαμε μετά από αυτούς και στους πρώτους καιρούς, ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο Παράκλητος και αρχιερέας των ψυχών μας, αναχαιτίζοντας αναγκαστικά εκ των προτέρων τις ασύνετες υποψίες αυτών των ανθρώπων, πρόσθεσε στα προηγούμενα το εξής, δηλαδή: «Δεν παρακαλώ μόνο για αυτούς, αλλά και για εκείνους που θα πιστέψουν σε εμένα μέσω του λόγου τους». Επειδή θα ήταν κάπως άτοπο, από τη μία πλευρά, εξαιτίας του ενός και πρώτου, εννοώ του Αδάμ, να επεκταθεί σε όλους η κατάκριση, και να φορέσουν την εντελώς άδοξη εικόνα του χοϊκού ανθρώπου ακόμη και εκείνοι που δεν αμάρτησαν, κατά την εποχή δηλαδή που ο προπάτορας παρέβη την εντολή που του δόθηκε· και από την άλλη, με την έλευση του Χριστού, ο οποίος φανερώθηκε ως επουράνιος άνθρωπος, να μην αποτυπώσουν πάνω τους πάλι τη δική Του εικόνα όλοι όσοι κλήθηκαν μέσω Αυτού στη δικαιοσύνη, η οποία προφανώς επιτυγχάνεται μέσω της πίστεως.

Διότι πάρα πολλοί Ιουδαίοι είδαν τον Χριστό να ενεργεί θεοπρεπώς· αλλά δεν θα ταίριαζε σε όλους να μακαρίζονται· διότι δεν πίστεψαν καθόλου, αλλά ούτε είδαν τη δόξα του με τα μάτια της διανοίας. Αλλά με ποιον τρόπο μακαρίστηκαν τα μάτια μας; Τι άραγε έχουν δει; Είδαμε τον Θεό Λόγο, που έχει τη μορφή του Θεού και Πατέρα, να γίνεται για εμάς άνθρωπος· αυτόν που είναι ομόθρονος με τον Πατέρα, να βρίσκεται μαζί μας, δηλαδή με τη δική μας μορφή, ώστε να μας καταστήσει σύμμορφους με τον εαυτό του, μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης, εντυπώνοντας μέσα μας το κάλλος της δικής του θεότητας, νοητά δηλαδή και πνευματικά. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Παύλος, ο οποίος έχει γράψει τα εξής: «Όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου»· ονομάζοντας χοϊκό και κενό άνθρωπο τον πρωτόπλαστο Αδάμ· επουράνιο δε, τον Λόγο που έλαμψε άνωθεν και από την ουσία του Πατέρα.

«Και όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού ανθρώπου, έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.» Και πάλι: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα.» – «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό του,» καθώς έχει γραφτεί. Και κατήλθε οικειοθελώς στα δικά μας ανθρώπινα μέτρα ο μονογενής Λόγος του Θεού, όχι για να κυριευθεί μαζί μας από τον θάνατο, μεταβιβάζοντας ο Αδάμ και σε αυτόν τη νέκρωση, επειδή αυτός είναι που ζωοποιεί τα πάντα, αλλά για να αναδείξει τη φύση που βρισκόταν υπό την εξουσία της φθοράς και να τη μεταστοιχειώσει προς τη ζωή. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο έγινε σάρκα.

Επειδή όμως έγινε σώμα Εκείνου που δεν γνωρίζει να αμαρτάνει, γι' αυτό τον λόγο και πολύ δικαιολογημένα απέσεισε την τυραννία της αμαρτίας, και πλουτίζει από την ιδιότητα του Λόγου που ενώθηκε με αυτήν με τρόπο ανέκφραστο και ανείπωτο, είναι άγιο και ζωοποιό, και γεμάτο από θεοπρεπή ενέργεια. Έχοντας λοιπόν ως απαρχή τον Χριστό, μεταστοιχειωθήκαμε και εμείς ώστε να γίνουμε ανώτεροι και από τη φθορά και από την αμαρτία. Και είναι αλήθεια ότι, σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου: «Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου», δηλαδή του Χριστού. Επουράνιος δε άνθρωπος νοείται ο Χριστός, όχι επειδή κατέβασε σε εμάς τη σάρκα άνωθεν και από τον ουρανό, αλλά επειδή ο Λόγος, όντας Θεός, κατέβηκε από τους ουρανούς, και έχοντας υποβληθεί στην ομοίωση με εμάς, δηλαδή υπομένοντας τη γέννηση κατά σάρκα από γυναίκα, παρέμεινε αυτό που ήταν, δηλαδή άνωθεν και από τους ουρανούς, και υπεράνω πάντων ως Θεός ακόμη και με τη σάρκα. Έτσι εξάλλου λέει κάπου ο θεσπέσιος Ιωάννης γι' αυτόν: «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι υπεράνω πάντων». Διότι παρέμεινε Κύριος των πάντων, αν και πήρε τη μορφή του δούλου κατ' οικονομίαν, και για αυτούς τους λόγους είναι αληθινά παράδοξο το μυστήριο του Χριστού.

Και μου φαίνεται πως, έχοντας κάτι τέτοιο κατά νουν, είπε κάπου πολύ σωστά ο θεσπέσιος Παύλος: «Όπως δηλαδή φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου,» και ότι ο μεν πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός, ενώ ο δεύτερος από τον ουρανό, αλλά «όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Διότι χοϊκοί είμαστε επειδή από τον χοϊκό Αδάμ εισήλθε μέσα μας η κατάρα της φθοράς, μέσω της οποίας παρεισέφρησε και ο νόμος της αμαρτίας, που βρίσκεται στα μέλη της σάρκας. Επουράνιοι όμως γίναμε, λαμβάνοντας αυτήν την ιδιότητα εν Χριστώ. Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως και εκ Θεού και άνωθεν, κατήλθε στην ανθρώπινη φύση μας με τρόπο ασυνήθιστο και ξένο, γεννηθείς κατά σάρκα εκ του Πνεύματος, προκειμένου να παραμείνουμε και εμείς κατά το πρότυπό του άγιοι και άφθαρτοι, καθώς η χάρη κατέρχεται προφανώς σε εμάς από αυτόν ως από μία δεύτερη αρχή και ρίζα. Β— Πολύ σωστά τα είπες. Α— Με ποιον τρόπο όμως λένε ότι ομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς, δηλαδή με εμάς; Ή ποιος γενικά θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπέστη την ομοίωση, αν δεν ήταν εκ φύσεως διαφορετικός και όχι ανήκων στη δική μας φύση; Διότι αυτό που ομοιώνεται με κάποιους είναι οπωσδήποτε ανάγκη να είναι διαφορετικό από αυτούς, και να μην τους μοιάζει εξ αρχής, αλλά μάλλον να είναι άλλου είδους ή τουλάχιστον άλλης φύσεως.

Ανθυποφορά εκ μέρους των αιρετικών. Ως προς αυτό μόνο, λένε, θα παραδεχθούμε ότι ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα, κατά το ότι, επειδή έχει πλουσίως μετάσχει σε αυτόν, έχει κατά κάποιον τρόπο δημιουργηθεί και μορφωθεί σύμφωνα με αυτόν. Όπως ακριβώς λοιπόν και εμείς, κατά το εφικτό για τους ανθρώπους, αφού γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως, καθώς έχει γραφεί, λαμβάνουμε την εικόνα του επουρανίου και μορφωνόμαστε τρόπον τινά σύμφωνα με τα θεία χαρακτηριστικά.

ΑΛΛΟ. «Να μην ψεύδεστε ο ένας στον άλλον, αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε.» Αναμορφωνόμαστε κατά τον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι αυτό μας διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι νιώθω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός.» Και πάλι: «Διότι όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι να φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.» Όταν λοιπόν, λαμβάνοντας την δική Του ομοίωση, αναδεικνυόμαστε σύμφωνα με την εικόνα του Δημιουργού· και ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, σύμφωνα με το «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο»· άρα ο Χριστός είναι Θεός, και μάλλον Κτίστης, όχι κτίσμα, Ποιητής και όχι ποίημα.

ΑΛΛΟ. Επιστέλλει πάλι ο Παύλος σε κάποιους: «Διότι όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου»· ονομάζοντας χοϊκό τον αρχηγέτη του ανθρώπινου γένους Αδάμ, του οποίου την εικόνα φορέσαμε, έχοντας κατέλθει στον θάνατο και τη φθορά καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ. Επουράνιο δε ονομάζει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, του οποίου την εικόνα αφού λάβαμε, δηλαδή το ζωοποιό και Άγιο Πνεύμα που κατοίκησε μέσα μας, αναμορφωνόμαστε προς αυτόν τον ζώντα Λόγο του Θεού, ανεβαίνοντας πάλι στην αφθαρσία και ανακαινιζόμενοι στην αιώνια ζωή. «Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Όπως λοιπόν, επειδή ο Υιός είναι ακριβέστατη εικόνα του Πατρός, εκείνος που τον δέχεται έχει και τον Πατέρα· έτσι, προχωρώντας ισοδύναμα το σχήμα της αναλογίας, εκείνος που δέχεται την εικόνα του Υιού, δηλαδή το Πνεύμα, έχει εξάπαντος μέσω αυτού τον Υιό, και τον Πατέρα που βρίσκεται εντός αυτού. Πώς λοιπόν το Άγιο Πνεύμα θα συγκαταλεχθεί στα δημιουργήματα, εάν είναι απαράλλακτη εικόνα του Υιού του Θεού; Διότι δεν νομίζω βέβαια πως θα φτάσουν κάποιοι σε τέτοιο σημείο παράνοιας, ώστε να τολμήσουν να πουν ότι ανάμεσα στα δημιουργήματα μπορεί να διαπρέπει απαράλλακτη η εικόνα του δημιουργού, και να φέρει μέσα της φυσικώς όλα όσα ανήκουν σε εκείνον του οποίου είναι εικόνα. Εάν λοιπόν το Πνεύμα ονομάζεται εικόνα του Υιού, άρα είναι Θεός και όχι κάτι άλλο.

Και γνωρίζοντας αυτό, ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Διότι, όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Εικόνα μεν του χοϊκού ονόμασε την ευκολία με την οποία γλιστρούμε προς την αμαρτία και τον θάνατο που εξαιτίας αυτού μας επιβλήθηκε. Εικόνα δε πάλι του επουράνιου, δηλαδή του Χριστού, ονόμασε τη σταθερότητα στον αγιασμό και την επαναφορά και ανακαίνιση από τον θάνατο και τη φθορά προς την αφθαρσία και τη ζωή.

Επομένως, εάν θέλεις να μάθεις για ποιον λόγο, ενώ δημιουργηθήκαμε με τιμή και εγκατασταθήκαμε στον παράδεισο, τελικά παραβληθήκαμε με τα ανόητα κτήνη και γίναμε όμοιοι με αυτά, έχοντας εκπέσει από την άχραντη δόξα, μάθε ότι αυτό συνέβη επειδή, γινόμενοι μέσω της παρακοής δούλοι στα πάθη της σάρκας, εξορίσαμε τους εαυτούς μας από τη μακάρια χώρα των ζώντων και, έχοντας αιχμαλωτιστεί, καθόμαστε ακόμη δίπλα στους ποταμούς της Βαβυλώνας· και επειδή καθόμαστε ακόμη στην Αίγυπτο, δεν κληρονομήσαμε ακόμη τη γη της επαγγελίας που ρέει μέλι και γάλα· δεν ζυμωθήκαμε ακόμη με το προζύμι της ειλικρίνειας και της αλήθειας, αλλά βρισκόμαστε ακόμη στο πονηρό προζύμι της σάρκας· δεν ραντίστηκε ακόμη η καρδιά μας με το αίμα του αμνού του Θεού, διότι η παγίδα του άδη και το κεντρί της κακίας εδρεύουν ακόμη μέσα της· δεν λάβαμε ακόμη την αγαλλίαση του σωτηρίου χρίσματος, διότι το κεντρί του θανάτου είναι ακόμη ριζωμένο μέσα μας· δεν ενδυθήκαμε ακόμη τον καινό άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατά Θεόν εν θεότητι, επειδή δεν φροντίσαμε ακόμη να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες· δεν φορέσαμε ακόμη την εικόνα του επουράνιου, ώστε να γίνουμε σύμμορφοι με τη δόξα Του, διότι φοράμε ακόμη την εικόνα του χοϊκού· δεν προσκυνήσαμε ακόμη τον Θεό εν πνεύματι και αληθεία, επειδή η αμαρτία βασιλεύει στο θνητό μας σώμα· δεν είδαμε ακόμη τη δόξα του αφθάρτου, διότι ακόμη ενεργούμε υπό τη σκιά· δεν ενδυθήκαμε ακόμη τα όπλα και τα έργα του φωτός· δεν μεταμορφωθήκαμε ακόμη με την ανακαίνιση του νου μας, διότι ακόμη συσχηματιζόμαστε με τούτον τον αιώνα· δεν συνδοξαστήκαμε ακόμη με τον Χριστό, επειδή δεν συμπάσχουμε μαζί Του· δεν βαστάσαμε ακόμη τα στίγματά Του στη σάρκα μας, μετέχοντας στο μυστήριο του σταυρού του Χριστού, διότι βρισκόμαστε ακόμη στα σαρκικά πάθη και τις επιθυμίες· δεν γίναμε ακόμη κληρονόμοι του Χριστού, διότι υπάρχει ακόμη μέσα μας πνεύμα δουλείας και όχι υιοθεσίας· δεν γίναμε ακόμη ναός του Θεού και κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος, διότι είμαστε ακόμη ναός ειδώλων και δοχείο πονηρών πνευμάτων.

Διότι άλλοι μεν λέγουν ότι το «κατ' εικόνα» εκπληρώνεται στην ψυχή, νομίζοντας ότι μπορούν να σχηματίζουν συλλογισμούς μόνο ως προς τη σάρκα, και αγνοούν οι τοιούτοι ότι η ικανότητα των συλλογισμών αφορά την ψυχή, εάν βέβαια πρέπει να δίνουμε προσοχή στους συλλογισμούς και όχι απλώς να προσερχόμαστε στον Θεό με απλή διάνοια και να πιστεύουμε ότι τα όσα ελέχθησαν από τον Θεό είναι αλήθεια, τα οποία είναι γνωστά μόνο σε Αυτόν που γνωρίζει την πάσα αλήθεια. Άλλοι δε λέγουν ότι το «κατ' εικόνα» δεν βρίσκεται ούτε στην ψυχή ούτε στο σώμα, αλλά ότι είναι η αρετή. Έτεροι ισχυρίζονται ότι δεν είναι η αρετή, αλλά το βάπτισμα και το χάρισμα εντός του βαπτίσματος, ορμώμενοι δήθεν από το ρητό που λέγει «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Άλλοι πάλι δεν αποδέχονται αυτό, αλλά θέλουν να λένε ότι το «κατ' εικόνα» υπήρχε μεν τότε στον Αδάμ, έως ότου υπέπεσε σε παρακοή, έφαγε από το ξύλο και εκδιώχθηκε. Και αφότου εκδιώχθηκε, απώλεσε το «κατ' εικόνα». Και είναι πολλή η μυθοπλασία των ανθρώπων, στους οποίους δεν πρέπει «ούτε προς ώραν να υποχωρήσουμε», ούτε στους μεν ούτε στους δε, που λέγουν το ένα ή το άλλο, αλλά πρέπει να πιστεύουμε ότι το «κατ' εικόνα» υπάρχει στον άνθρωπο, και μάλιστα σε ολόκληρο και όχι απλώς σε κάποιο μέρος του. Το πού δε βρίσκεται ή πού εκπληρώνεται το «κατ' εικόνα», είναι γνωστό μόνο στον Θεό, σε Αυτόν που δώρισε κατά χάριν το «κατ' εικόνα» στον άνθρωπο.

Γι' αυτό, λοιπόν, δικαιολογημένα θα παρουσιαστούν στο θείο δικαστήριο για να κριθούν και να δώσουν λόγο για την παράβασή τους. Και «γι' αυτό κατάρα θα καταφάγει τη γη, επειδή αμάρτησαν αυτοί που την κατοικούν». Και όπως ακριβώς στην αρχή της δημιουργίας του κόσμου, όταν ακόμη δεν υφίστατο η αμαρτία, «ευλόγησε ο Θεός τον άνθρωπο», έτσι και «στη συντέλεια του αιώνος», αναφέρει, «κατάρα θα καταφάγει τη γη»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «εξαιτίας αυτής της κατάρας πένθησε η γη». Διότι εξαιτίας της «κατάρας» που επήλθε στους ανθρώπους, η «γη», σαν να υπήρξε κάποτε μητέρα τους που τους γέννησε και τους ανέθρεψε, θα αναλάβει πένθος γι' αυτούς. Και πάλι, αντί του: «γι' αυτό θα γίνουν φτωχοί όσοι κατοικούν στη γη», ο Σύμμαχος αναφέρει: «γι' αυτό θα εξαθλιωθούν». Ενώ δε όλοι όσοι βρίσκονται πάνω στη «γη» θα υποστούν αυτά, κάποιοι «λίγοι θα εναπομείνουν», εκείνοι δηλαδή που διέσωσαν «την εικόνα του επουρανίου» μέσα στις ψυχές τους.

Σε ποιον δε 〈θα αποκαλυφθεί〉, το διασαφηνίζει προσθέτοντας: 〈και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού〉· ⌜〈σάρκα〉 δε ήταν οι ίδιοι που ήταν μόνο ‹σάρκινοι› και ουδόλως ‹μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος›, όλοι οι άνθρωποι.⌝ Το οποίο βεβαίως παριστά και ο Μωυσής καταγράφοντας τον Θεό να λέει: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι 〈σάρκες〉». Ότι λοιπόν 〈κάθε σάρκα〉 έμελλε να γνωρίσει 〈το σωτήριο του Θεού〉, το δίδασκε με το πρώτο κήρυγμα η 〈φωνή που βοά στην έρημο〉· ⌞‹διότι αψευδής είναι εκείνος που το υποσχέθηκε›.⌟ Όμως δεν διέλαθε της προσοχής του προφητικού πνεύματος η απείθεια και η απιστία του ιουδαϊκού λαού· γι' αυτό δεύτερο κήρυγμα κάνει η ίδια 〈βοώντας〉 και λέγοντας: 〈Κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου〉. ⌜Αυτή λοιπόν είναι η φύση 〈κάθε σάρκας〉 και του ανθρώπου που ‹φορεί› «την εικόνα του χοϊκού», εννοώ του φιλοσώματου και ‹εκείνου που ζει κατά σάρκα›· όμοια λοιπόν με το 〈χόρτο〉 της γης και με τα ωραία 〈άνθη〉 για λίγο θάλλει και ωραΐζεται, έπειτα μετά από λίγο εξαιτίας της ρευστής και ασταθούς φύσεως μαραίνεται, πράγμα που διδάσκει η Γραφή λέγοντας: 〈ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος έπεσε〉.⌝ Αλλά αυτά μεν τα δίδαξε η προφητεία γενικότερα, στη συνέχεια όμως διακριτά το εβραϊκό κείμενο, κάνοντας μνεία του ιουδαϊκού λαού, προσθέτει: 〈αληθώς ο λαός είναι χόρτο· ξεράθηκε το χόρτο, έπεσε το άνθος〉.

Αλλά και «τις επάλξεις σου» από λίθο «ιάσπιδα» θα οικοδομήσω, ή κατά τον Σύμμαχο: «και θα κατασκευάσω από καρχηδόνιο λίθο τις οικίες σου και τις πύλες σου από λίθους λαξευτούς», ενώ κατά τους Εβδομήκοντα: «και τις πύλες σου από λίθους κρυστάλλινους και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς». Όλα αυτά θα τα κατανοήσουμε ως ψυχές πολύτιμες και εξαιρετικές, από τις οποίες ο Θεός υπόσχεται ότι θα οικοδομήσει το θεοσεβές πολίτευμα. Με «σάπφειρο» δε τις παρομοιάζει, επειδή ο σάπφειρος προσομοιάζει στο ουράνιο χρώμα. Και αυτών δε η πολιτεία έχει καταστεί ουράνια και αγγελική, όπως διδάσκει λέγοντας ο Παύλος: «το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς». Αναφέρεται επίσης από τον προφήτη Ιεζεκιήλ ότι ο τόπος «κάτω από τον θρόνο του Θεού είναι σαν σάπφειρος». Αυτοί λοιπόν, «όλοι οι προφήτες και οι απόστολοι», ήταν τρόπον τινά «θεμέλια» του θεοσεβούς πολιτεύματος, στέρεα και «εδραία», παρομοιασμένα με «σαπφείρους» εξαιτίας του «ουράνιου πολιτεύματος» και εξαιτίας του ότι «έφεραν την εικόνα του επουρανίου». Γι' αυτό έχει γραφτεί: «και θα θέσω τα θεμέλιά σου από σάπφειρο».

Έτσι λοιπόν, και το ρητό «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού» το παρερμηνεύουν κακώς και πολύ αφελώς, ονομάζοντας τη θεότητα ως νου του Χριστού, και όχι αντιλαμβανόμενοι, όπως εμείς, ότι εκείνοι που έχουν καθάρει τον δικό τους νου μέσω της μίμησης του νου εκείνου, τον οποίο για χάρη μας ανέλαβε ο Σωτήρας, και τον ρυθμίζουν σύμφωνα με αυτόν, όσο είναι εφικτό, αυτοί λέγεται ότι έχουν νου Χριστού· όπως ακριβώς θα μπορούσε να μαρτυρηθεί ότι έχουν και σάρκα Χριστού εκείνοι που έχουν παιδαγωγήσει τη σάρκα τους και έχουν γίνει σύσσωμοι και συμμέτοχοι του Χριστού ως προς αυτό, και «Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού», λέει, «έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Κατά τον ίδιο τρόπο, ως τέλειος άνθρωπος για αυτούς δεν δογματίζεται εκείνος που έχει δοκιμαστεί σε όλα τα δικά μας χαρακτηριστικά χωρίς αμαρτία, αλλά το κράμα μεταξύ Θεού και σάρκας.

Αφού, λοιπόν, κατέδειξε στους λόγους του προς αυτούς ότι, επειδή ο πρώτος άνθρωπος επέστρεψε στη γη εξαιτίας της αμαρτίας και για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε χοϊκός, ήταν φυσικό επακόλουθο, κατ' εικόνα εκείνου, να γίνουν όλοι χοϊκοί και θνητοί όσοι γεννήθηκαν από έναν τέτοιον, εισήγαγε αναγκαστικά και τη δεύτερη συνέπεια, μέσω της οποίας ο άνθρωπος αναστοιχειώνεται και πάλι από το θνητό προς την αθανασία. Υποστήριξε, δηλαδή, ότι με παρόμοιο τρόπο το αγαθό γεννήθηκε μέσα στη φύση, διαχεόμενο από τον έναν προς όλους, όπως ακριβώς και το κακό διαδόθηκε στο πλήθος μέσω ενός, επεκτεινόμενο με τη διαδοχή των επερχόμενων γενεών. Για να θεμελιώσει δε το δόγμα γύρω από αυτό, χρησιμοποίησε τα εξής λόγια: «Ο πρώτος άνθρωπος», λέει, «είναι από τη γη χοϊκός· ο δεύτερος προέρχεται από τον ουρανό. Τέτοιος που είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και τέτοιος που είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι· και όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου».

Ορθώς λοιπόν ο θείος Μάξιμος λέει στα Κεφάλαια: «η βασιλεία του Θεού είναι μετάδοση κατά χάριν εκείνων που ανήκουν εκ φύσεως στον Θεό» και «η ίδια η μορφή της θεϊκής ωραιότητας εκείνων που φόρεσαν την εικόνα του επουρανίου».

Διότι δεν έχουν, όπως φαίνεται, την εικόνα του επουρανίου· δεν έγιναν εύσπλαχνοι όπως ο κοινός Πατέρας· δεν έκαναν κοινά τα υπάρχοντά τους με αυτούς που έχουν ανάγκη, όπως ακριβώς Εκείνος μετέδωσε δωρεάν σε όλους τα δικά Του αγαθά· δεν έγιναν χρηστοί προς τους πλησίον τους, δεν έκαναν πλησίον τους μακρινούς μέσω της αγαθοεργίας· εξαιτίας, λοιπόν, αυτής της ανομοιότητας, ο Αγαθός ούτε γνωρίζει ούτε δέχεται στην οικία Του τέτοιους ανθρώπους. Εάν όμως Αυτός ενεργεί έτσι, τότε και όσοι έζησαν σύμφωνα με το θέλημά Του εδώ και πρόκειται να συμβασιλεύσουν μαζί Του εκεί, τα ίδια βεβαίως θα πουν και στους συγγενείς τους εξ αίματος, οι οποίοι δεν τους έμοιασαν στην αρετή.

Όπως, λοιπόν, φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου και έχοντας την καρδιά στραμμένη άνω προς Αυτόν, ας θεωρούμε αυτό το μέγα θέαμα, τη δική μας φύση να συνδιαιωνίζει με το άυλο πυρ της θεότητας· και αποβάλλοντας τη σχέση με τους δερμάτινους χιτώνες, τους οποίους ντυθήκαμε εξαιτίας της παράβασης, ας σταθούμε σε άγια γη, καθιστώντας ο καθένας τον εαυτό του άγια γη διά της αρετής και της ακλινούς προσήλωσης προς τον Θεό.

Ψαλμός ΜΘ'. «Φωτιά θα καεί ενώπιόν του.» Και τι είναι πιο σφοδρό από εκείνη την καταιγίδα ή την τρικυμία, όταν μαστιγωνόμαστε από τη δική μας συνείδηση και χτυπιόμαστε σαν από κύματα από τους λογισμούς που μας κατηγορούν ή και μας υπερασπίζονται; «Θα προσκαλέσει τον ουρανό.» Ουρανό ονομάζει αυτούς που φρονούν τα επουράνια, για τους οποίους έλεγε ο Παύλος: Όπως φορέσαμε την εικόνα του χωματένιου, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου. Γη ονομάζει αυτούς που φρονούν τα γήινα, αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία.

Εάν όμως κάποιοι ισχυρίζονται ότι εξαιτίας αυτού ο Κύριος δεν έχει σώμα, επειδή δηλαδή ελέχθη η φράση «Εξ ουρανού», είναι μεν αρκετά και όσα έχουν ήδη ειπωθεί παλαιότερα για να φράξουν τα στόματά τους, τίποτε όμως δεν εμποδίζει να τους αποστομώσουμε και από αυτό εδώ το σημείο. Διότι, τι σημαίνει το «Ο Κύριος εξ ουρανού»; Στη φύση αναφέρεται ή στην άριστη πολιτεία; Είναι σε όλους απολύτως φανερό ότι αναφέρεται στην πολιτεία· γι' αυτό άλλωστε και προσθέτει: Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού (δηλαδή, καθώς πράξαμε φαύλα), ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου· δηλαδή, ας πράξουμε άριστα.

Εκτός όμως από αυτά, ευχαρίστως θα σε ρωτούσα και το εξής: Έχουν λεχθεί άραγε για τη φύση τα λόγια: «Ο προερχόμενος από τη γη είναι χοϊκός, και ο Κύριος από τον ουρανό»; Ναι, θα πει κάποιος. Τι λοιπόν; Ήταν μόνο χοϊκός ο Αδάμ, ή μήπως είχε και κάποια άλλη ουσία συγγενική με τα άνω και τα ασώματα, την οποία η Γραφή ονομάζει ψυχή και πνεύμα; Είναι σε όλους νομίζω φανερό, ότι είχε και αυτήν. Επομένως ούτε ο Κύριος ήταν μόνο από τα άνω, έστω κι αν λέγεται ότι προέρχεται από τον ουρανό, αλλά είχε προσλάβει και σάρκα. Εκείνο δε που εννοεί, είναι το εξής: Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, δηλαδή τις πονηρές πράξεις, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου, δηλαδή την πολιτεία στους ουρανούς. Αν όμως ο λόγος αφορούσε τη φύση, το ζήτημα δεν θα είχε ανάγκη από προτροπή ούτε από συμβουλή· ώστε και από αυτό είναι φανερό, ότι τα λεγόμενα αφορούν την πολιτεία.

Έτσι είναι και γραμμένο:» Ή ότι θα είναι ελαφρύτερο και λεπτότερο, και ικανό σαν να μεταφέρεται στον αέρα. «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος ζώσα ψυχή, ο έσχατος Αδάμ ζωοποιό πνεύμα. Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό, αλλά το ψυχικό, έπειτα το πνευματικό. Ο πρώτος άνθρωπος προέρχεται από τη γη και είναι χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, είναι από τον ουρανό. Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι. Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου. Αυτό δε σας λέω, αδελφοί,» Δηλαδή, παχύς και προσηλωμένος στα παρόντα.

Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου. Και τούτο σας λέω, αδελφοί μου, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας αποκαλύπτω ένα μυστήριο: δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε.

ΟΘ΄. Εικόνα του χοϊκού ανθρώπου αποτελούν οι γενικές κακίες, όπως η αφροσύνη, η δειλία, η ακολασία και η αδικία· εικόνα δε του επουράνιου αποτελούν οι γενικές αρετές, όπως η φρόνηση, η ανδρεία, η σωφροσύνη και η δικαιοσύνη. Αλλά, όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.

Διότι η Νινευή ερμηνεύεται ως 〈αυχμηρή μελάνωση〉 και 〈λειότατη ωραιότητα〉. Επομένως, σύμφωνα με το νόημα της ερμηνείας αυτής, ο Κύριος, μετά την τριήμερη ταφή και ανάσταση, κατέστρεψε αφενός την αυχμηρή μελάνωση της πλάνης που προστέθηκε στη φύση εξαιτίας της παραβάσεως, και αφετέρου ανανέωσε τη λειότατη ωραιότητα της φύσεως που προέρχεται από την υπακοή της πίστεως, φανερώνοντας πάλι κατά την ανάσταση το κάλλος της αφθαρσίας μέσα στη φύση, το οποίο είναι εξαιρετικά λείο και δεν τραχύνεται απολύτως από κανένα υλικό στοιχείο. Αυτό δε που λέγεται αρμόζει και στην κοινή ανθρώπινη φύση, και στην αγία Εκκλησία, και στην ψυχή του καθενός ξεχωριστά, η οποία απέβαλε διά της πίστεως και της αγαθής συνειδήσεως την εικόνα του παλαιού και χοϊκού Αδάμ και ενδύθηκε την εικόνα του επουρανίου.

Διότι, «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού», λέει ο αποστολικός λόγος, «έτσι ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Αυτό ακριβώς διακηρύσσει σαφώς και ο ίδιος ο μακάριος Κύριλλος σε άλλα σημεία λέγοντας τα εξής: «Επειδή ο άνθρωπος έκλινε προς το σφάλμα και ασθένησε από την επίκτητη αμαρτία εξαιτίας της ολοκληρωτικής φιλοσαρκίας, το πνεύμα που τον διαμόρφωνε σύμφωνα με τη θεία εικόνα και το οποίο είχε τεθεί μέσα του μυστηριωδώς δίκην σφραγίδας, απομακρύνθηκε, και έτσι αποδείχθηκε φθαρτός και άμορφος. Επειδή όμως ο Δημιουργός των συμπάντων ήθελε να επαναφέρει στη σταθερότητα και στην αρχική του ευκοσμία αυτό που είχε ξεπέσει, έθεσε και πάλι μέσα του το θείο και άγιο Πνεύμα που είχε κάποτε αποχωρήσει, το οποίο τον μεταστοιχειώνει άριστα προς την υπερκόσμια εικόνα, και το οποίο έχει τη φύση και τη δύναμη να μας μεταπλάθει μέσω αυτού προς τη δική του ομοιότητα». Και το πιο ισχυρό από όλα αυτά, πάλι ο ίδιος ο δάσκαλος το ανέφερε, ότι ο Υιός υπάρχει εν μορφή Θεού. Ο ιερός λόγος τον ονομάζει εικόνα και χαρακτήρα Εκείνου που τον γέννησε. Και οι εικόνες είναι όπως τα αρχέτυπα. Τι θα μπορούσαν να πουν απέναντι σε αυτά; Άραγε δεν θα αποχωρήσουν από εδώ ελεγμένοι και καταντροπιασμένοι;

58. Το πόσο αρχαίο είναι αυτό το όνομα, και παλαιότερο από την ίδια τη δημιουργία του ανθρώπου, ή μάλλον ότι λαμβάνεται ως προηγούμενο για τη δημιουργία του ανθρώπου, μπορούμε να το μάθουμε σαφώς από τα εξής. Τι λέει ο Θεός των όλων; «Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας»· αυτή είναι η πρώτη ρήση του Θεού, όταν θέλησε να φέρει στην ύπαρξη τη δική μας φύση. Έπειτα, μετά από αυτά λέει: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε»· και στα μετέπειτα: «Εγέννησε ο Αδάμ τον Σηθ, σύμφωνα με την εικόνα και τη μορφή του». Για να παραλείψουμε τα άλλα και να προβάλουμε όσα απέχουν μεν πολύ χρονικά, αλλά συνδέονται με τον ορθό λόγο και τα νοήματα, ας ακούσουμε τι λέγεται από τον Παύλο. Διότι λέει ότι «Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Αλλά νομίζω ότι αυτά είναι αρκετά, και δεν θα χρειαστούμε εκτενέστερους λόγους για την απόδειξη των προκειμένων. Διότι τι υπάρχει πιο αξιόλογο από τον Μωυσή ή τον Παύλο; Ας μας πουν, λοιπόν, αυτοί που και το όνομα αυτό αρνήθηκαν, και που απομακρύνονται όσο το δυνατόν περισσότερο από το να είναι «κατ' εικόνα Θεού», μη μετέχοντας στην αντίστοιχη χάρη: αν όλα όσα μετέχουν σε αυτή την ονομασία είναι τίμια και ένδοξα, αντλώντας το αυτό από τη δόξα εκείνων από τα οποία έχουν παραχθεί, για ποιον λόγο άραγε αποδίδουν στις εικόνες του Χριστού και των αγίων, από όλα τα πράγματα, ό,τι είναι άδοξο και αποτρόπαιο;

Και όπως ακριβώς ήταν Εκείνος που καθιέρωσε την επίγεια πολιτεία Του καθαρή, εξυψωμένη και ουράνια, τέτοιοι θα είναι και εκείνοι που θα πολιτευθούν καθ' ομοίωσιν, όσο είναι δυνατόν στους ανθρώπους, εκείνης της ουράνιας διαγωγής, δηλαδή θα είναι επουράνιοι και θα απολαύσουν τα άξια για αυτούς βραβεία. «Φορέσομεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου». Το «φορέσομεν», αν πρέπει να γραφτεί με μικρό «ο» (όμικρον), είναι προαναγγελία που λαμβάνεται ως συνέπεια του μέλλοντος, και ταυτόχρονα εκπληρώνει τη δύναμη της αποφάνσεως, δηλαδή ότι οπωσδήποτε θα φορέσουμε την εικόνα του επουρανίου, όπως ακριβώς «φορέσαμε και την εικόνα του χοϊκού». Και εικόνα μεν του χοϊκού θα ήταν ο θάνατος, εικόνα δε του επουρανίου η ανάσταση και η αφθαρσία. Διότι αφενός ο Αδάμ εικονίζεται μέσω του θανάτου (καθώς ο ίδιος έγινε και ο πρώτος που πέθανε και η αιτία του θανάτου των υπολοίπων), και αφετέρου ο Δεσπότης Χριστός εικονίζεται πάλι μέσω της αναστάσεως και της αφθαρσίας. Διότι Αυτός πρώτος αναστήθηκε σωματικά νικώντας τον θάνατο και προσέφερε σε ολόκληρο το γένος των ανθρώπων την ανάσταση και την αφθαρσία. Αν όμως το «φορέσωμεν» πρέπει να γραφτεί με μακρό «ω» (ωμέγα), είναι παραίνεση και συμβουλή προς την αρετή και την ένθεη πολιτεία. «Φορέσωμεν», λέει, ας ενδυθούμε την εικόνα του επουρανίου, για να κληρονομήσουμε την ουράνια βασιλεία.