Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:52

Ζωντανοί θα ριχτούν οι δύο στη λίμνη του πυρός που καίγεται με θειάφι. Ίσως αυτοί να μην πεθαίνουν τον κοινό θάνατο, αλλά, αποκτώντας αθανασία σε ριπή οφθαλμού, να καταδικάζονται στον δεύτερο θάνατο της λίμνης του πυρός, όπως λέει ο απόστολος για κάποιους άλλους που δεν θα κοιμηθούν μεν, αλλά θα μεταβληθούν σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού. Και αυτοί μεν είναι πιθανό ότι θα προσέλθουν σε κρίση, ενώ οι παρόντες, ως δυσσεβείς και αντίθεοι, δεν θα προσέλθουν σε κρίση, αλλά σε καταδίκη. Εάν όμως σε κάποιους δεν φαίνεται ορθό αυτό, επειδή ο απόστολος αναφέρει ότι ο αντίχριστος θα εξολοθρευθεί από το πνεύμα του θείου προστάγματος, και κάποιος από τους διδασκάλους έχει πει ότι θα βρεθούν μερικοί ζωντανοί μετά την εξολόθρευση του αντιχρίστου, εκείνοι που μακαρίζονται από τον Δανιήλ, τότε θα πούμε ότι οι δύο, παραμένοντας ζωντανοί με άφθαρτο σώμα μετά την κατάργηση της κυριαρχίας τους από τον Θεό, θα παραδοθούν στο πυρ της γέεννας, το οποίο θα αποτελέσει για αυτούς θάνατο και εξολόθρευση, σύμφωνα με το θείο πρόσταγμα του Χριστού.

Τη μία την ονομάζουν Σκηνοπηγία, και για την άλλη ακούω ότι αποτελεί υπόμνηση των σαλπίγγων. Αγνοούν όμως ότι εορτάζουν χριστιανικά μυστήρια, επειδή η κατασκευή της σκηνής αποτελεί έμπρακτη προφητεία αυτής της Εκκλησίας, την οποία συνέστησε ο Λόγος μας. Γι' αυτό τον λόγο στολίζουν τη σκηνή με φύλλα και ομορφαίνουν τα προσκήνια με φρούτα, ως τύπο του ότι η νέα Εκκλησία, η εύκαρπη, πρόκειται να αναβλαστήσει μέσα από τον νόμο. Η εορτή των σαλπίγγων, από την άλλη, διεγείρει τις ψυχές προς την προετοιμασία της αναστάσεως, καθώς λέει ο Παύλος: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί θα αναστηθούν». Αυτό διδάσκει και ο ίδιος ο Θεός μας και Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Και θα αποστείλει τους αγγέλους του με δυνατή φωνή σάλπιγγας και θα συγκεντρώσουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα άκρα των ουρανών έως τα άλλα άκρα τους».

Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου. Αποκαλεί δύναμη του Πατρός τον Υιό, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Χριστός είναι δύναμη του Θεού και σοφία του Θεού». Παρακαλεί, λοιπόν, τον Πατέρα ο χορός των αποστόλων να ενδυναμώσει σε αυτούς αυτό που τους έπλασε. Και τι άλλο τους έπλασε παρά το σώμα; Ζητούν, επομένως, αφού το απαλλάξει από τη φθορά, να το ενδύσει με την αφθαρσία, πράγμα το οποίο και θα πράξει ο Κύριος όταν κατέλθει από τον ουρανό και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.

Οι εφευρέτες αυτής της γενεθλιαλογίας (αστρολογίας), έχοντας κατανοήσει ότι μέσα στην ευρύτητα του χρόνου πολλά από τα σχήματα των άστρων τούς διαφεύγουν, περιόρισαν εντελώς σε στενά όρια τα μέτρα του χρόνου· έτσι ώστε, ακόμα και στο πιο ελάχιστο και ακαριαίο διάστημα, όπως λέει ο απόστολος, το «εν ατόμω» και το «εν ριπή οφθαλμού», να υπάρχει τεράστια διαφορά από γέννηση σε γέννηση· και αυτός που γεννήθηκε σε αυτό το ακαριαίο διάστημα να είναι τύραννος πόλεων και άρχοντας λαών, πάμπλουτος και ισχυρός· ενώ εκείνος που γεννήθηκε στην αμέσως επόμενη χρονική στιγμή, να είναι κάποιος ζητιάνος και αγύρτης, που περιπλανάται από πόρτα σε πόρτα για την καθημερινή του τροφή. Για τον λόγο αυτόν, αφού χώρισαν τον λεγόμενο ζωοφόρο κύκλο (ζωδιακό κύκλο) σε δώδεκα μέρη, επειδή ο ήλιος διατρέχει μέσα σε τριάντα ημέρες το ένα δωδέκατο της λεγόμενης απλανούς σφαίρας, διαίρεσαν το καθένα από τα δωδεκατημόρια σε τριάντα μοίρες. Έπειτα, αφού διαίρεσαν την κάθε μοίρα σε εξήντα μέρη, χώρισαν και πάλι το καθένα από τα εξηκοστά εξήντα φορές. Προσδιορίζοντας, λοιπόν, τον χρόνο γέννησης των βρεφών, ας δούμε αν θα μπορέσουν να διατηρήσουν αυτήν την ακρίβεια στη διαίρεση του χρόνου. Διότι, μόλις γεννηθεί το παιδί, η μαία εξετάζει αν αυτό που γεννήθηκε είναι άρρεν ή θήλυ· έπειτα περιμένει το κλάμα, το οποίο αποτελεί σημείο ζωής του νεογνού. Πόσα εξηκοστά του χρόνου νομίζεις ότι έχουν παρέλθει μέσα σε αυτό το διάστημα; Και ύστερα ανήγγειλε στον Χαλδαίο (τον αστρολόγο) ποιο παιδί γεννήθηκε.

Και μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία· και την παρέδωσε υπέρ όλων ημών επάνω στο ξύλο του αγίου σταυρού με το δικό Του θέλημα. Αληθώς πιστεύω ότι η θεότητά Του ουδέποτε χωρίστηκε από την ανθρωπότητά Του, ούτε σε άτομο χρόνου ούτε σε ριπή οφθαλμού. Την μετέδωσε για λύτρωση, και για άφεση αμαρτιών, και για ζωή αιώνια σε όσους μεταλαμβάνουν από αυτήν. Πιστεύω ότι αυτή είναι αληθώς. Αμήν.

Αυτό που προέρχεται από τη γη, το οποίο έχει ατιμαστεί από τον θάνατο εξαιτίας εκείνης της αρχαίας κατάρας, την οποία έλυσε ο Χριστός «αφού έγινε κατάρα για χάρη μας»· και ο μετασχηματισμός δεν θα μας μεταφέρει σε κάποια άλλη φύση, διότι θα είμαστε αυτό ακριβώς που είμαστε, δηλαδή άνθρωποι, αλλά ασυγκρίτως καλύτεροι· διότι θα είμαστε άφθαρτοι και ανώλεθροι, και επιπλέον δοξασμένοι. Το τι θέλει να δηλώσει η έσχατη σάλπιγγα που ανασταίνει τους νεκρούς, θα μας το σαφηνίσει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό·» και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. Επομένως, παρομοιάζει με σάλπιγγα τη φωνή του αρχαγγέλου και εκείνο το θείο και φρικωδέστατο πρόσταγμα. Αν και ο αρχάγγελος είναι αυτός που θα κραυγάσει και θα δώσει το σύνθημα της αναστάσεως σε αυτούς που κείτονται στη γη, εντούτοις η φωνή θα είναι του Χριστού· διότι Αυτός είναι που με τη δική Του δύναμη ανασταίνει τους νεκρούς, και όχι βέβαια η φωνή του αρχαγγέλου· διότι στα δεσποτικά προστάγματα υποτάσσεται κάθε λογική κτίση. Ποια λοιπόν ανάσταση θα υπάρξει στα αλήθεια, αν δεν πούμε ότι θα αναβιώσει αυτό ακριβώς που έχει ατιμαστεί από τον θάνατο; Ή με ποιον τρόπο θα πούμε, σχεδόν θριαμβολογώντας κατά της φθοράς: Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος, και τα εξής; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;

Αλλά ίσως πει κάποιος: Πώς λοιπόν, πες μου, και ο ίδιος ο Σωτήρας αποκαλεί το δικό του σώμα πτώμα; «Διότι όπου», λέει, «είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν οι αετοί». Σε αυτό λοιπόν απαντούμε, ότι ο Χριστός δεν τα είπε αυτά για το δικό του σώμα, αλλά με παραβολικό και σχηματικό τρόπο υποδηλώνει τη μελλοντική συγκέντρωση των αγίων προς αυτόν κατά τον καιρό εκείνο, όταν και πάλι θα εμφανιστεί σε εμάς από τους ουρανούς μαζί με τους αγίους αγγέλους «μέσα στη δόξα του Πατέρα του». Διότι, όπως λέει, με τον ίδιο τρόπο που τα σμήνη των σαρκοφάγων πτηνών ορμούν με οξεία ταχύτητα πάνω στα σώματα που πέφτουν, έτσι και εσείς θα συγκεντρωθείτε κοντά μου. Αυτό ακριβώς μας αποκάλυψε και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι»· και βέβαια σε άλλο σημείο: «εμείς θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Επομένως, σε τίποτα δεν βλάπτει τη δύναμη της αλήθειας αυτό που χρησιμοποιήθηκε ως εικόνα μέσω παρομοίωσης. <Ενώ δε βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα κατά το Πάσχα, στη γιορτή, πολλοί πίστεψαν στο όνομά του, βλέποντας τα σημεία που έκανε.> Ο Χριστός δεν παύει να διασώζει και να ωφελεί.

Το να γίνει όμως κάποιος μέτοχος του Αγίου Πνεύματος δεν είναι πλέον κοινό σε όλους, αλλά, επιπροσθέτως της ζωής, ως κάτι ανώτερο από αυτό που υπάρχει από κοινού σε όλους, θα απονεμηθεί μόνο σε εκείνους που έχουν δικαιωθεί διά της πίστεως στον Χριστό. Αυτό μας το φανερώνει και ο θείος Παύλος λέγοντας: «Ιδού, σας λέγω ένα μυστήριο· όλοι μεν θα κοιμηθούμε, δεν θα μεταβληθούμε όμως όλοι, σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα μεταβληθούμε». Διότι όλοι μεν θα αναστηθούν από τους νεκρούς, επειδή η χάρη της ανάστασης έχει δοθεί σε όλη τη φύση· και στο πρόσωπο του ενός Χριστού, ο οποίος εξαρχής και πρώτος κατέλυσε το κράτος του θανάτου και ενέργησε τη διηνεκή ζωή, ο κοινός όρος της ανθρωπότητας αναμορφώνεται προς την αφθαρσία, όπως ακριβώς καταδικάστηκε σε θάνατο και φθορά στο πρόσωπο του ενός και πρώτου, του Αδάμ. Αλλά κατά τον καιρό εκείνο θα υπάρξει μεγάλη διαφορά μεταξύ όσων ανασταίνονται, και θα διαπιστωθεί πολύ μεγάλη απόκλιση. Διότι εκείνοι που αναπαύτηκαν με την πίστη στον Χριστό, και έλαβαν τον αρραβώνα του Πνεύματος κατά τη διάρκεια της ζωής τους στο σώμα, θα λάβουν την τελειότατη χάρη, και θα μεταμορφωθούν λαμβάνοντας τη δόξα από τον Θεό.

Ιω. 11, 43-44 Θεοπρεπές και βασιλικό είναι το πρόσταγμα. Για τον λόγο αυτόν κραυγάζει δυνατά ο Σωτήρας, αντίθετα προς τη συνήθειά του, ώστε μέσω του παραδείγματος του Λαζάρου να προδιατυπώσει την καθολική ανάσταση, υποδεικνύοντας με ποιον τρόπο πρόκειται να συμβεί, όταν η σάλπιγγα θα ηχήσει μεγαλοπρεπώς και οι νεκροί θα αναστηθούν με τη δύναμη του Θεού. Δεν προσεύχεται εδώ, ούτε λέει «τάδε λέγει Κύριος», για να μη θεωρηθεί ότι έχει τάξη δούλου, αλλά εξουσιαστικά ως Θεός καλεί τον νεκρό από το μνήμα. Εκείνος δε αμέσως εξήλθε, επειδή τίποτα δεν μπορεί να αντισταθεί στο πρόσταγμα του Θεού, για να δείξει ότι «σε μια στιγμή και σε ριπή οφθαλμού» πρόκειται να γίνει και η ανάσταση όλων, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Λαζάρου. Εξέρχεται δε δεμένος προς πλήρη διαβεβαίωση όσων έβλεπαν, διατηρώντας πλήρως την εμφάνιση των νεκρών, ώστε να μην πουν μερικοί ότι ο Λάζαρος δεν είχε πεθάνει διόλου.

«Διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν εν Χριστώ άφθαρτοι.» Εφόσον λοιπόν δεν έχει κατέλθει ακόμη από τους ουρανούς ο Κριτής των πάντων, ούτε έχει γίνει η ανάσταση των νεκρών· τότε, πώς δεν είναι απίθανο να σκεφτούμε ότι έχει ήδη γίνει σε κάποιους η ανταπόδοση των πονηρών ή των αγαθών έργων; Επομένως, τα όσα ειπώθηκαν από τον Χριστό για τον πλούσιο και τον Λάζαρο αποτελούν τρόπο παραβολής που έχει διαμορφωθεί με γλαφυρότητα. Λέγεται δε, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος εκείνο τον καιρό στα Ιεροσόλυμα, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο και μνημόνευσε ο Κύριος, λαμβάνοντάς τον ως παράδειγμα για την πιο εναργή διασαφήνιση του λόγου Του. Εφόσον λοιπόν δεν έχει ακόμη κατέλθει από τους ουρανούς ο Χριστός, ούτε ανάσταση έχει γίνει, ούτε ανταπόδοση πράξεων έχει ακολουθήσει για κανέναν. Αλλά, σαν σε εικόνα, στην παραβολή περιγράφεται ένας πλούσιος που ζει τρυφηλά και είναι άσπλαχνος, και ένας φτωχός μέσα στην αρρώστια· προκειμένου να γνωρίζουν όσοι έχουν επίγειο πλούτο, ότι αν δεν θελήσουν να είναι χρηστοί, πρόθυμοι στο να μεταδίδουν τα αγαθά τους και κοινωνικοί, και αν δεν επιλέξουν να συνδράμουν στις ανάγκες των φτωχών, θα περιπέσουν σε φοβερή και αναπόφευκτη τιμωρία.

Διότι θα κατέβει μεν από τους ουρανούς, για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Αλλά αυτός, λέει, θα αποστείλει τους αγγέλους του, και θα ξεχωρίσουν μέσα από τους αμαρτωλούς τους δικαίους και αγίους, και θα τους φέρουν ενώπιόν του. Τους άλλους όμως θα τους αφήσουν στη γη, προφανώς για να τιμωρηθούν. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει και ο πάνσοφος Παύλος γράφοντας: «Σας λέω δηλαδή ότι εμείς οι ζωντανοί που θα έχουμε απομείνει, δεν θα προηγηθούμε από όσους έχουν κοιμηθεί, αλλά θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι, σε μια στιγμή, σε μια ριπή οφθαλμού. Έπειτα εμείς οι ζωντανοί θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες, για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Όπως ακριβώς, λοιπόν, όταν κείτεται ένα νεκρό σώμα, τα σαρκοβόρα πτηνά συρρέουν σε αυτό, έτσι και όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, τότε ακριβώς όλοι οι αετοί, δηλαδή εκείνοι που πετούν στα υψηλά, και έχουν ανυψωθεί από τα επίγεια και κοσμικά πράγματα, θα συγκεντρωθούν κοντά του.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Αλήθεια σας λέω, ότι καθένας που πιστεύει σε εμένα, ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει». Και όμως, πώς να μην είναι αναγκαίο να πούμε: οι μη πιστεύοντες, πες μου, θα παραμείνουν νεκροί και δεν θα αναστηθούν μαζί με τους άλλους; Ποιο είναι λοιπόν το παραπάνω για εκείνους που έχουν πιστέψει, μας το υπέδειξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας τα εξής: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει και να θυσιάσει και να καταστρέψει· εγώ ήρθα για να έχουν ζωή, και να την έχουν σε περισσεία». Επομένως, θα αναστηθούν μεν όλοι, και οι πονηροί και οι αγαθοί· αλλά δεν θα έχουν όλοι την περισσεία. Διότι εκείνοι μεν που δεν είναι του Χριστού, επειδή βρίσκονται μπλεγμένοι στα εγκλήματα της απείθειας, κατά τα έσχατα θα έχουν ζωή χειρότερη και από τον θάνατο· διότι θα λογοδοτήσουν και για τα σφάλματά τους και για την απείθειά τους. Εκείνοι όμως που είναι δικοί του, και που μέσω του Πνεύματος έχουν πλουτίσει σε οικειότητα προς τον Θεό, και είναι αγαθοί στους τρόπους, εκτός από την κοινή ανάσταση και την επιστροφή στη ζωή, θα έχουν οπωσδήποτε και τα επακόλουθα, δηλαδή τα δώρα, τις τιμές, τους στεφάνους, τις αμοιβές, τη λαμπρότητα. Και θα το επιβεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα αλλαχθούμε, σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, στην έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι, και εμείς θα αλλαχθούμε».

Παρακαλεί, λοιπόν, τον Πατέρα ο αποστολικός χορός, για να δώσει εντολή στον Υιό σχετικά με το κήρυγμα: «Διότι από τον εαυτό μου», λέει, «δεν λαλώ τίποτα», αλλά όσα ακούσει από τον Πατέρα. Και για να τους δυναμώσει αυτό που τους ετοίμασε, δείχνοντας σχεδόν με το δάχτυλο ότι το σώμα που είχε ασθενήσει και είχε ξεπέσει στον θάνατο εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ότι αυτό θα το δυναμώσει στον κατάλληλο καιρό ο Χριστός. Ζητούν λοιπόν, αφού απαλλάξει το σώμα από τη φθορά, να το ντύσει με την αφθαρσία, επαναφέροντάς το ξανά στο αρχικό στάδιο, δηλαδή στην αρχική μακάρια και αμόλυντη ζωή. Αυτό ακριβώς θα κάνει ο Κύριος στον κατάλληλο καιρό, όταν θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. «Επιτίμησον τοις θηρίοις του καλάμου». (A f. 345, E f. 129 b) Επειδή είναι πολλοί αυτοί που εχθρεύονται τη σύμφωνη με τον Θεό πολιτεία των αγίων, και μάλιστα οι ακάθαρτοι δαίμονες, για τον λόγο αυτόν προσεύχεται να επιτιμηθούν, καθώς είναι θηρία του καλάμου. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας τόπος στην Παλαιστίνη, στον δρόμο προς την Ιερουσαλήμ, ο οποίος ονομάζεται Κάλαμος, επειδή υπάρχουν πάρα πολλά καλάμια σε αυτόν. Εκεί κρύβονται φοβερά σαρκοβόρα λιοντάρια και άλλα άγρια θηρία που φωλιάζουν γύρω από το άλσος, τα οποία και επιβουλεύονταν όσους ανέβαιναν στην Ιερουσαλήμ. Επομένως, ξεκινώντας από ένα φανερό γεγονός, ο λόγος του Ψαλμωδού μας μεταφέρει σε έννοιες κρυμμένες και πνευματικές. Τι κάνουν τα θηρία στον Κάλαμο;

ΕΠΙΛΥΣΗ. Η θεία Γραφή λέγει παντού ότι η κρίση θα γίνει μετά την ανάσταση των νεκρών. Ανάσταση όμως δεν πρόκειται να υπάρξει, αν δεν έλθει ξανά σε εμάς ο Χριστός από τους ουρανούς, εν τη δόξη του Πατρός, μαζί με τους αγίους αγγέλους. Έτσι λέγει και ο πάνσοφος Παύλος: «Επειδή ο ίδιος ο Κύριος με κέλευσμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό. Διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι». Αφού λοιπόν ο Κριτής των πάντων δεν έχει κατεβεί ακόμη από τον ουρανό, ούτε η ανάσταση των νεκρών έχει γίνει. Τότε πώς δεν είναι απίθανο να σκεφτούμε ότι έχει ήδη γίνει σε κάποιους η ανταπόδοση είτε για τα πονηρά είτε για τα αγαθά έργα; Συνεπώς, όσα ειπώθηκαν από τον Χριστό για τον πλούσιο και τον Λάζαρο αποτελούν έναν τρόπο παραβολής, κομψά διαμορφωμένο. Και λέγεται, όπως αναφέρει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος εκείνο τον καιρό στα Ιεροσόλυμα, ο οποίος έπασχε από έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο και μνημόνευσε ο Κύριος, λαμβάνοντάς τον ως παράδειγμα για την πιο σαφή δήλωση του λόγου Του.

Αλλά κατά τη νουμηνία, λέει, του μήνα, κατά τον οποίο συγκεντρώνετε τους καρπούς, θα υπάρχει για εσάς ανάπαυση, σε ανάμνηση των σαλπίγγων. Διότι ο καθένας θησαυρίζει τα αγαθά που προέρχονται από τους δικούς του ιδρώτες, και θα προνοήσει και θα επιμεληθεί για την αιώνια τρυφή και ανάπαυση, ενθυμούμενος ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό». «Διότι θα σαλπίσει», λέει, «και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι». —«Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ενθυμούμαστε λοιπόν αυτή την ιερή και φοβερότατη σάλπιγγα, όταν είναι και η επισημότατη εορτή των αγίων, κλητή και άγια, κατά την οποία αυτοί που έζησαν με ελπίδες λαμβάνουν πλέον ως κλήρο πλούσια ανταπόδοση για τα λαμπρά τους ανδραγαθήματα. Είναι αναγκαίο λοιπόν για εμάς, υψώνοντας τον νου μας με αυτές τις σκέψεις προς την άκρα αρετή, να απέχουμε από κάθε έργο που γνωρίζουμε ότι δεν ωφελεί καθόλου, αλλά μάλλον συνηθίζει και να κηλιδώνει. Διότι αυτό νομίζω είναι που μας είπε σοφά και ο Παύλος: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο να είναι σαν να μην τον καταχρώνται». ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Έπειτα λέει ότι: «Κατά τη δεκάτη ημέρα αυτού του έβδομου μήνα, που είναι ημέρα εξιλασμού, θα είναι για εσάς κλητή και άγια».

Διότι τώρα μεν πολλές φορές, εάν υπάρξει κάποια πιο δυνατή αστραπή, τρομάζει κάθε άνθρωπο, και όλοι σκύβουμε προς τη γη. Τότε όμως πώς θα αντέξουμε, όταν ακούσουμε τη φωνή της σάλπιγγας από τον ουρανό να ηχεί πιο δυνατά από κάθε βροντή και να ξυπνά αυτούς που έχουν κοιμηθεί ανά τους αιώνες, δικαίους και αδίκους! Τότε στον άδη τα οστά της ανθρώπινης φύσης, ακούγοντας τη φωνή της σάλπιγγας, θα περιτρέχουν με βιασύνη, αναζητώντας τις δικές τους αρθρώσεις, όταν δούμε κάθε ανθρώπινη πνοή να ανασταίνεται εν ριπή οφθαλμού, τον καθένα από τον τόπο του, και να συγκεντρώνονται από τα τέσσερα πέρατα της γης μπροστά στο κριτήριο! Διότι θα προστάξει ο μέγας Βασιλεύς, που έχει την εξουσία κάθε σάρκας, και αμέσως με τρόμο και βιασύνη η γη θα παραδώσει τους νεκρούς της, και η θάλασσα τους δικούς της νεκρούς· είτε τους σπάραξαν άγρια θηρία, είτε τους διαμέλισαν ψάρια, είτε τους κατασπάραξαν όρνια, όλοι εν ριπή οφθαλμού θα παρουσιαστούν, και ούτε μία τρίχα δεν θα λείψει.

Ας προφυλάξουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί μου, διότι δεν γνωρίζουμε πότε έρχεται ο Κύριός μας. Επειδή σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, και σαν παγίδα, έτσι έρχεται η ημέρα εκείνη. Και όπως ακριβώς η ταχύτατη αστραπή, έτσι θα είναι η παρουσία του Κυρίου. Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και η γη θα συγκλονιστεί συθέμελα. Και οι ουρανοί μαζί με τις δυνάμεις τους θα σαλευτούν, και όλοι οι νεκροί θα αναστηθούν.

Πενθεί η γη και η θάλασσα, διότι ξαφνικά έπαυσε η φωνή ψαλμού και προσευχής από στόμα ανθρώπου. Πενθούν όλες οι εκκλησίες του Χριστού με πένθος μεγάλο, διότι δεν τελείται αγιασμός και προσφορά. Μετά, λοιπόν, την συμπλήρωση των τριών και μισό καιρών της εξουσίας και της δράσης του μιαρού, και όταν συντελεστούν όλα τα σκάνδαλα σε όλη τη γη, όπως λέει ο Κύριος, θα έλθει πλέον, αστράφτοντας σαν αστραπή από τον ουρανό, ο άγιος και άχραντος και φοβερός και ένδοξος Θεός μας, με δόξα ανείπωτη. Θα προπορεύονται ενώπιον της δόξας του τα τάγματα των Αγγέλων και των Αρχαγγέλων, όντας όλοι τους φλόγες φωτιάς, καθώς και ένας ποταμός γεμάτος φωτιά με φοβερή βουή. Τα Χερουβείμ έχοντας το βλέμμα χαμηλωμένο και τα Σεραφείμ πετώντας και κρύβοντας τα πρόσωπα και τα πόδια τους με τις πύρινες φτερούγες τους, θα κράζουν με δέος: Σηκωθείτε, εσείς που κοιμάστε. Ιδού, ήλθε ο Νυμφίος. Τότε θα ανοίξουν τα μνήματα, και εν ριπή οφθαλμού θα αναστηθούν όλες οι φυλές, και θα αντικρίσουν το άγιο κάλλος του Νυμφίου. Και μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες Αγγέλων και Αρχαγγέλων, αναρίθμητες στρατιές, θα χαρούν με χαρά μεγάλη.

Αφού λοιπόν συμπληρωθούν οι τρεις και μισό καιροί της εξουσίας και της δράσης του μιαρού [αντιχρίστου], και όταν ολοκληρωθούν όλα τα σκάνδαλα σε όλη τη γη, όπως είπε το θείο στόμα του Κυρίου και Σωτήρα, θα έλθει πλέον ως αστραπή που αστράφτει από τον ουρανό ο άγιος και άχραντος και φοβερός και ένδοξος Θεός μας και Βασιλιάς, ο αθάνατος Νυμφίος, μέσα σε νεφέλες, με απερίγραπτη δόξα, ενώ θα προπορεύονται ενώπιον της δόξας του τα τάγματα των Αγγέλων και των Αρχαγγέλων, οι οποίοι θα είναι όλοι σαν φλόγες φωτιάς, και ένας ποταμός γεμάτος φωτιά με φοβερή βουή. Τα Χερουβείμ θα έχουν το βλέμμα στραμμένο προς τα κάτω, μαζί και τα Σεραφείμ που θα στέκονται και θα κρύβουν τα πρόσωπα και τα πόδια τους με τέσσερις πύρινες φτερούγες, κραυγάζοντας με ιερό δέος το ένα προς το άλλο: Τρισάγιος, τρισάγιος, τρισάγιος ο Κύριος. Και η φωνή της σάλπιγγας θα λέει με τρόμο: σηκωθείτε εσείς που κοιμάστε. Ιδού, ήλθε ο Νυμφίος. Ανοίγουν τα μνήματα, και το σαπισμένο χώμα ακούει τη μεγάλη και φοβερή παρουσία του Σωτήρα, και εν ριπή οφθαλμού ανασταίνεται κάθε φύση, και θα ατενίσουν το αμήχανο κάλλος του Νυμφίου. Και μύριες μυριάδες Αγγέλων, και χιλιάδες αναρίθμητες στρατιές των Αρχαγγέλων χαίρονται με μεγάλη χαρά. το ίδιο οι άγιοι και οι δίκαιοι, και όλοι όσοι δεν έλαβαν τη σφραγίδα του τυράννου και πονηρού και ασεβούς.

Από πού, λοιπόν, έφερε το φυτό και το πρόβατο; Ίσως κάποιος να πει από τον παράδεισο· εγώ όμως δεν λέω αυτό. Διότι ο παράδεισος δεν δόθηκε ως τύπος, αλλά ως αλήθεια· ούτε ως παροδική εικόνα, αλλά ως μόνιμη πραγματικότητα. Εκείνος, εξάλλου, που είπε «ας βλαστήσει η γη καρποφόρο δέντρο και κάθε ζωντανή ψυχή», ο ίδιος το είπε και εμφανίστηκαν. Διότι αυτός που δημιούργησε μυριάδες γηγενών όντων εν ριπή οφθαλμού, δεν είχε ανάγκη να πάρει πρόβατο από άλλον εκεί, ούτε χρειαζόταν γεωργό για να μεταφυτεύσει το φυτό του σαβέκ, αλλά τα έφερε στην ύπαρξη για εμάς με τον λόγο του.

Και αν αυτά τα μικρά πράγματα μας προκαλούν τρόμο, πώς θα αντέξουμε τη φωνή της σάλπιγγας που θα ηχήσει από τους ουρανούς πιο δυνατά από κάθε βροντή, και θα ξυπνήσει όλους τους απ' αιώνος κεκοιμημένους, δικαίους και αδίκους! Τότε στον άδη τα οστά της ανθρώπινης φύσης, ακούγοντας τη φωνή της σάλπιγγας, θα τρέχουν με σπουδή, αναζητώντας το καθένα τη δική του συναρμογή. Όταν, λοιπόν, δούμε όλη τη φύση των ανθρώπων να ανασταίνεται εν ριπή οφθαλμού, ο καθένας από τον τόπο του, και να συγκεντρώνεται από τα πέρατα της γης ενώπιον του κριτηρίου, ποιος θα αντέξει τόσο μεγάλο φόβο και τρόμο; Διότι θα προστάξει ο μέγας Βασιλεύς, ο οποίος έχει την εξουσία επί πάσης σαρκός, και αμέσως η γη θα αποδώσει τους δικούς της νεκρούς, και ο άδης τους δικούς του. Και είτε τους κατασπάραξε θηρίο, είτε τους διαμέλισε ψάρι, είτε τους άρπαξε όρνιο, τα πάντα θα παραστούν ως εν ριπή οφθαλμού, και ούτε μία τρίχα δεν θα χαθεί.

Αφού περιζωστούμε λοιπόν την οσφύ μας με ειλικρίνεια και αλήθεια, ως άνθρωποι ας περιμένουμε τον Δεσπότη μας. Ας ανάψουμε τις λαμπάδες μας και ας αγρυπνήσουμε γενναία· διότι προσδοκούμε να δεχθούμε τον Κύριό μας από τους ουρανούς. Ας μην νυστάξουμε, λοιπόν, για να μην σβήσουν οι λαμπάδες μας. Διότι εκείνη η κραυγή θα ακουστεί ξαφνικά: «Ιδού ο νυμφίος», βγείτε σε συνάντησή του όλοι όσοι τον αγαπάτε, και όσοι έχετε ετοιμάσει τους εαυτούς σας για να τον δείτε με δόξα. Διότι όλους όσοι τον πόθησαν θα τους χαροποιήσει μέσα σε εκείνον τον φωτεινό και αιώνιο νυμφώνα. Προσέχετε λοιπόν, φίλοι μου, προσέχετε μήπως, όταν ακουστεί εκείνη η κραυγή, βρεθεί κάποιος από εσάς να κρατάει σκοτεινή λαμπάδα που δεν έχει λάδι, και, όντας ντυμένος με ρυπαρό ένδυμα, καταδικαστεί στο εξώτερο σκοτάδι και σε εκείνη την αθάνατη και αιώνια τιμωρία, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων. Ας διασφαλίσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας, αγαπητοί μου, διότι δεν γνωρίζουμε πότε έρχεται ο Κύριός μας, καθώς η φοβερή εκείνη ημέρα έρχεται σαν τον κλέφτη μέσα στη νύχτα και σαν την παγίδα· και όπως η αστραπή είναι ταχύτατη, έτσι γίνεται και η παρουσία του Κυρίου. Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν, και η γη θα τρέμει από τα θεμέλιά της, και οι ουρανοί μαζί με τις δυνάμεις τους θα σαλευθούν. Αλίμονο, αγαπητοί μου, ποιος θα έχει θάρρος εκείνη την ώρα;

Όταν θα δούμε όλη την ανθρώπινη φύση να ανασταίνεται, τον καθένα από τον τόπο του, και να συγκεντρώνονται όλοι από τα πέρατα της γης μπροστά στο κριτήριο, ποιος φόβος και ποια φρίκη θα μας κυριεύσει; Διότι θα προστάξει ο μέγας Βασιλεύς, και αμέσως με τρόμο και σπουδή η γη θα δώσει τους νεκρούς της, η θάλασσα τους δικούς της νεκρούς, και ο άδης τους δικούς του νεκρούς· και είτε τους άρπαξε θηρίο, είτε τους διαμέλισε ψάρι, είτε τους κατασπάραξε όρνιο, όλοι εν ριπή οφθαλμού θα παρουσιαστούν, και ούτε μία τρίχα δεν θα λείψει.

Μέγα θαύμα, αδελφοί, να δει κανείς ξαφνικά τους τάφους να ανοίγουν με τη φωνή της σάλπιγγας και τους νεκρούς να εγείρονται, όσους έχουν κοιμηθεί από τον Αδάμ μέχρι εκείνη την ώρα, σε μία στιγμή και εν ριπή οφθαλμού να ανασταίνονται όλοι μαζί· και τους Αγγέλους να περιτρέχουν με μεγάλη φωνή σάλπιγγας και να συγκεντρώνουν τους δικαίους από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους. Εκείνη η φωνή θα ζωοποιήσει τους πάντες, μέχρις ενός, και κανένας από τους ανθρώπους δεν θα παραλειφθεί, και οι μεν θα αναστηθούν εις ανάστασιν ζωής, οι δε εις ανάστασιν κρίσεως.

Διότι είναι γραμμένο: σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα αλλάξουμε. Επειδή πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία.

Εκεί ο Παύλος, ο ρήτορας της ευσέβειας, μυσταγωγεί τους πιστούς, λέγοντας: ιδού, σας λέω ένα μυστήριο: δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. Και πάλι ελέγχοντας και καταισχύνοντας όσους λένε ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, προσθέτει λέγοντας: αν δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Εάν δε ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας. Αποδεικνυόμαστε μάλιστα και ψευδομάρτυρες του Θεού, έχοντας κηρύξει την ανάσταση στα πέρατα του κόσμου.

Ο Σωτήρας λέει ότι εγώ είμαι η ζωή. Δικαίως, λοιπόν, οι δίκαιοι ονομάζονται ζωντανοί, διότι το να απολαμβάνουν τον Θεό μέσω της αδιάκοπης θεωρίας κατά την παρούσα ζωή, και να μην πράττουν ούτε να υφίστανται κανένα κακό, αυτή είναι η πραγματική ζωή. Το κυριότερο δε σημείο σε όσα έχουν λεχθεί περί της αναστάσεως, είναι ότι αυτή είναι μία, και ότι όλοι θα αναστηθούμε ταχύτατα, εν ριπή οφθαλμού. Ποιοι όμως θα μεταμορφωθούν;

Εάν όμως ο Χριστός είναι η απαρχή, γιατί ανέφερε διαχωρισμό, λέγοντας «έπειτα οι του Χριστού»; Ασφαλώς όχι εξαιτίας μιας πρώτης και μιας δεύτερης ανάστασης. Διότι, εάν μίλησε εξαιτίας δύο αναστάσεων, λέγοντας «έπειτα οι του Χριστού, και έπειτα το τέλος», θα βρεθεί ο Χριστός να είναι απαρχή και των απίστων. Αλλά μη γένοιτο να σκεφτούμε κάτι τέτοιο. διότι ο Χριστός δεν είναι απαρχή των ασεβών, αλλά μόνο των ευσεβών. Και πώς θα υπάρξει ανάσταση πριν από τη συντέλεια του κόσμου, όταν ο Χριστός έλθει κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του; Εάν όμως έρχεται για να συμβασιλεύσει με τους δικαίους, και αναληφθεί πάλι, και έπειτα έρθει ξανά ως κριτής, τότε θα έχει κάνει τρεις παρουσίες. Και πώς αυτό δεν έχει γραφτεί σε καμία Γραφή; Αλλά είναι και αδύνατον. διότι, εάν έλθει πριν από τη συντέλεια του κόσμου, επειδή ο κόσμος είναι ακόμη φθαρτός, κάνει και τους δικαίους να βρίσκονται μέσα στη φθορά, και να πεθάνουν πάλι, καθώς και Εκείνον που θα συμμετέχει μαζί τους στη φθορά. Αλλά βέβαια δεν έχουν έτσι τα πράγματα. διότι, όπως λέει ο Απόστολος, είναι ορισμένο για όλους τους ανθρώπους να πεθάνουν μια φορά, και μετά από αυτό ακολουθεί η κρίση. Έτσι, λέει, και ο Χριστός πέθανε μία φορά. ο θάνατος δεν θα Τον κυριεύσει πλέον. Μία λοιπόν είναι η ανάσταση δικαίων και αδίκων, η οποία σαφώς θα επέλθει σε μια στιγμή, σε μια ριπή του οφθαλμού.

Ας αποτελέσει δε υπόδειγμα και η ράβδος του Ααρών, η οποία, αν και ήταν ξηρή ίσως για πολλά χρόνια, αφέθηκε μέσα στη σκηνή από το βράδυ μέχρι την αυγή. Διότι, ενώ τα ζωντανά δέντρα παράγουν καρπούς με κόπους σε διάστημα δώδεκα μηνών, με την ολοκλήρωση του ετήσιου κύκλου, καθώς ο ήλιος τα θερμαίνει, οι βροχές τα ποτίζουν, η δροσιά απλώνεται, και η νύχτα μαζί με την ημέρα τα τρέφουν, ο Θεός μέσα σε μία μόνο νύχτα έκανε το δύσκολο εύκολο. Διότι η ξηρή ράβδος βλάστησε και έβγαλε φύλλα και ώριμους καρπούς. Με παρόμοιο τρόπο, δηλαδή, προτύπωσε ο Θεός τη μέλλουσα ανάσταση που πρόκειται να πραγματοποιηθεί από αυτόν. Διότι κατά τη σύλληψη των παιδιών μέσα στον σεμνό γάμο, τον οποίο ο Κύριος υπέδειξε, πρώτα καταβάλλεται το σπέρμα της φυσικής διαδοχής, όπως καθόρισε ο Κύριος, στις γεννητικές μήτρες· με την πάροδο δε του χρόνου, αυτό που καταβλήθηκε στην κοιλιά φθάνει στην τελείωσή του μέσα σε διάστημα εννέα μηνών· εννοώ δηλαδή ότι σε διάστημα εννέα μηνών ολοκληρώνεται το κυοφορούμενο και γεννιέται. Στην ανάσταση, όμως, δεν συμβαίνει έτσι· διότι το έργο επιτελείται αστραπιαία. «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι».

Το ότι δε τα αποτελέσματα των πιο απόρρητων μυστηρίων θα συντελεστούν μέσω αγγέλων, το διδάσκει εκείνος που είπε: «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι»· και πάλι: «Σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα»· και πάλι: «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί».

Αληθώς πιστεύω, ότι η θεότητά σου δεν χωρίστηκε ποτέ από την ανθρωπότητά σου, ούτε για μία στιγμή, ούτε σε ριπή οφθαλμού. Την μετέδωσες για λύτρωση, και για άφεση αμαρτιών, και για ζωή αιώνια, σε όσους μεταλαμβάνουν από αυτήν.

Αποβλέποντας σε αυτήν την ημέρα ο απόστολος καταφρονεί την πρόσκαιρη ζωή, επιθυμεί δε τη μέλλουσα, και απαξιώνοντας τα ορατά λέγει: «Εάν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας μόνο σε αυτή τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους». Εξαιτίας αυτής της ημέρας οι άνθρωποι είναι κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού. Εξαιτίας αυτής της ημέρας, εκείνο το μέρος του σώματος που έφαγαν τα σαρκοβόρα πτηνά πριν από χίλια χρόνια, θα βρεθεί χωρίς να λείπει, και ό,τι καταβρόχθισαν τα κήτη, οι σκύλοι και τα θαλάσσια ζώα, θα αναστηθεί μαζί με τον άνθρωπο που εγείρεται, και ό,τι κατέκαψε η φωτιά και κατανάλωσε το σκουλήκι στους τάφους και, απλώς, όλα τα σώματα, όσα μετά τη γένεση αφάνισε η φθορά, θα αποδοθούν από τη γη πλήρη και ακέραια και, όπως διδάσκει ο Παύλος, εν ριπή οφθαλμού θα συντελεστεί η ανάσταση (και ριπή οφθαλμού είναι το κλείσιμο των βλεφάρων)· και από αυτήν την ταχύτητα καμία άλλη δεν θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη. Εσύ, όμως, σκεπτόμενος με ανθρώπινα κριτήρια και σύμφωνα με τις δικές σου δυνάμεις, πόσα χρονικά διαστήματα υπολογίζεις μέσα στην ψυχή σου;

Με οδηγεί στο να συγκατατεθώ στον προκείμενο λόγο και η ζωή των ερπετών. Διότι η ζωτική τους δύναμη νεκρώνεται κατά την εποχή του χειμώνα, και για χρονικό διάστημα έξι μηνών κείτονται στις φωλιές τους εντελώς ακίνητα. Όταν όμως έλθει ο καθορισμένος καιρός και η βροντή αντηχήσει στον κόσμο, εκλαμβάνοντας τον κρότο ως ένα σύνθημα ζωής, αναπηδούν ταχέως και, έπειτα από μακρύ χρονικό διάστημα, επιτελούν τις συνηθισμένες τους ενέργειες. Ποια είναι η εξήγηση αυτού; Ας μου μιλήσει ο ερευνητής και επικριτής των ενεργειών του Θεού και ας με διδάξει, πώς αποδέχεται μεν ότι με μία βροντή τα φίδια διεγείρονται ενώ βρίσκονταν σε νέκρωση, για τους ανθρώπους όμως δεν παραδέχεται ότι αναζωογονούνται όταν η σάλπιγγα του Θεού αντηχεί από τους ουρανούς, όπως αναφέρει ο θείος λόγος: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί θα αναστηθούν»· και αλλού πάλι, ακόμη πιο σαφώς: «Και θα αποστείλει τους αγγέλους του με δυνατή φωνή σάλπιγγας και θα επισυνάξει τους εκλεκτούς του».

Ας πιστέψουμε, λοιπόν, σε Εκείνον που λέει: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί θα αναστηθούν», και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του και θα εξέλθουν: εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Διότι δεν υπόσχεται μόνο, αλλά και με τα έργα, τα οποία εκτελεί καθημερινά, διδάσκει σαφώς ότι είναι παντοδύναμος· γιατί ούτε στην αρχή, όταν δημιουργούσε, κουράστηκε, ούτε, όταν μεταμορφώνει, θα στερηθεί σοφίας. Ας αναλογιστούμε τα παρόντα, και δεν θα δυσπιστήσουμε για το μέλλον· διότι, καθώς κάθε ενέργεια του Θεού συνοδεύεται από έκπληξη και από μέγα και ανέκφραστο θαύμα, όταν δούμε τις ομοιότητες των πατέρων και των προπάππων να μεταβαίνουν με ακρίβεια στις μορφές των απογόνων και τα παιδιά να γίνονται πιστά εκμαγεία των προπατόρων τους, τότε πράγματι υπερθαυμάζω την πάνσοφη τέχνη του αριστοτέχνη Θεού και Σωτήρα, πώς δηλαδή οι μιμήσεις αρχετύπων, που ούτε υπάρχουν πλέον ούτε φαίνονται, δημιουργούνται με απόρρητο μυστήριο και αναπλάθονται, εγείροντας, κατά κάποιον τρόπο, τους νεκρούς μέσω της ενέργειας των χαρακτηριστικών τους. Πολλές φορές, μάλιστα, τα ιδιώματα πολλών προσώπων συγχρόνως απεικονίζονται σε ένα σώμα: του πατέρα η μύτη, του παππού το μάτι, του θείου το βάδισμα, της μητέρας η φωνή, και ένας άνθρωπος μοιάζει σαν ένα φυτό που δέχθηκε τα μπόλια πολλών δέντρων και καρποφορεί μύρια είδη για αυτούς που θα συλλέξουν τους καρπούς του.

«Δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα.» Διότι, όταν το πλήρωμα της ανθρώπινης φύσεως, όπως φρονώ, φθάσει στο τέλος του σύμφωνα με το προγνωσθέν μέτρο, επειδή δεν θα υπολείπεται πλέον τίποτα για την αύξηση του αριθμού των ψυχών, εδίδαξε ότι σε ένα ακαριαίο χρονικό σημείο θα συντελεσθεί η μεταβολή των όντων. Ονόμασε «άτομο» και «ριπή οφθαλμού» εκείνο το αμερές και αδιάστατο πέρας του χρόνου, διότι δεν είναι πλέον δυνατόν σε εκείνον που θα έχει φθάσει στο έσχατο και ακρότατο όριο του χρόνου να υποστεί αυτή την περιοδική μεταβολή μέσω του θανάτου, επειδή κανένα χρονικό τμήμα δεν απομένει πλέον πέραν αυτού του άκρου. Αντιθέτως, μόλις ηχήσει η σάλπιγγα της αναστάσεως, η οποία αφυπνίζει τους νεκρούς και μεταβάλλει ακαριαία σε αφθαρσία όσους έχουν απομείνει στη ζωή, καθ' ομοίωσιν εκείνων που μεταμορφώνονται μέσω της αναστάσεως, το βάρος της σαρκός δεν θα ρέπει πλέον προς τα κάτω, ούτε θα καθηλώνει τον όγκο του σώματος στη γη, αλλά θα κινείται μετέωρο μέσα στον αέρα. «Διότι θα αρπαγούμε», λέγει, «μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.» Επομένως, ας αναμείνει κανείς τον χρόνο ο οποίος αναγκαίως παρατείνεται παράλληλα με την αύξηση του ανθρωπίνου γένους.

Επομένως, εάν πρόκειται να ονομαζόμαστε αδελφοί Εκείνου που υπήρξε ο αρχηγός της γεννήσεώς μας, το αναμάρτητο της ζωής μας θα επιβεβαιώσει τη συγγένεια με Αυτόν, χωρίς κανένας ρύπος να μας χωρίζει από την ένωση με την καθαρότητα. Εξάλλου, ο Πρωτότοκος είναι επίσης και δικαιοσύνη και αγιασμός και αγάπη και απολύτρωση και όλα τα παρόμοια. Επομένως, εάν μέσα από τέτοιες αρετές χαρακτηρίζεται και ο δικός μας βίος, θα παρουσιάσουμε ολοφάνερα τα γνωρίσματα της ευγενικής μας καταγωγής, έτσι ώστε όποιος τα διακρίνει αυτά στη ζωή μας να επιμαρτυρεί την αδελφότητά μας με τον Χριστό. Διότι Αυτός είναι που άνοιξε για εμάς τη θύρα της αναστάσεως και για τον λόγο αυτό έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Το ότι λοιπόν θα αναστηθούμε όλοι εν ριπή οφθαλμού κατά την έσχατη σάλπιγγα, το απέδειξε με όσα έπραξε τόσο στον Εαυτό Του όσο και στους υπολοίπους οι οποίοι είχαν κυριευθεί από τον θάνατο.

Εσύ, έλεγε, Κύριε, μας απάλλαξες από «τον φόβο του θανάτου». Εσύ κατέστησες για εμάς το τέλος της παρούσας ζωής αρχή της αληθινής ζωής. Εσύ αναπαύεις προσωρινά τα σώματά μας με τον ύπνο και τα αφυπνίζεις πάλι «με την έσχατη σάλπιγγα».

Εφόσον δε ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο θάνατος δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω Του. Διότι Αυτός μόνος, αφού ανέστησε τον εαυτό Του την τρίτη ημέρα, δεν επέστρεψε πάλι στη γη, αλλά αναλήφθηκε στον ουρανό, καθιστώντας το δικό μας ανθρώπινο φύραμα ομόθρονο με τον Πατέρα, επειδή είναι ομόθεος με Αυτόν. Γι' αυτό και μόνος Αυτός έγινε η αρχή της μελλοντικής ανάστασης όλων και μόνος Αυτός έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς και ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Και όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, τόσο οι αμαρτωλοί όσο και οι δίκαιοι, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν, και οι αμαρτωλοί και οι δίκαιοι, ο καθένας όμως με τη δική του σειρά. Ως απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του, και ύστερα θα έρθει το τέλος, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και θα θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Ο έσχατος εχθρός που θα καταργηθεί είναι ο θάνατος, κατά την κοινή ανάσταση, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία.

Γιατί να απασχολώ τον λόγο με την πονηριά των Ιουδαίων, εφόσον η έγερση του Λαζάρου με παραπέμπει στη μνήμη της ανάστασης; Όταν σείονται οι τάφοι καθώς τους ζητούνται οι νεκροί, ταράζεται η γη σειόμενη από τον φόβο, ήχοι σαλπίγγων από τον ουρανό αντηχούν δυνατά στους ανθρώπους· «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα», λέει, «και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αστράφτοντας από εκεί, από τον ουρανό, κατεβαίνει ο Κριτής, τα στρατόπεδα των αγγέλων προτρέχουν του Κριτή, ταραγμένα από τον φόβο των όσων συμβαίνουν· «διότι οι δυνάμεις», λέει, «των ουρανών θα σαλευθούν»· η προϋπάντηση των δικαίων γίνεται ψηλά μέσα στα σύννεφα, ακούγεται θρήνος δαιμόνων που σύρονται στην κρίση, ο διάβολος προσάγεται πενθών και δεμένος, οι τύραννοι ελκύονται προς τη φοβερή λογοδοσία, οι αρπαγές των πλουσίων κολάζονται, οι υπομονές των πενήτων στεφανώνονται, ομάδες βασιλέων εξομολογούνται, οι βίοι των ιερέων ερευνώνται, τα τάγματα των παρθένων τιμώνται, οι κρυφές πορνείες διαπομπεύονται, η σεμνότητα των σωφρόνων τιμάται, η ακολασία των μοιχών κολάζεται, η χρηστότητα των μακροθύμων στεφανώνεται, ο αφανής έλεγχος των καταλαλούντων αποκαλύπτεται, τα πλήθη όσων μετανόησαν ειλικρινά μακαρίζονται, η ειρωνεία των υποκριτών μαστιγώνεται.

Αλλά με ταχύτητα θα παρέλθουν αυτές οι ημέρες και θα καταλυθεί γρήγορα η βασιλεία του πλάνου και αντίχριστου και πλέον «εν ριπή οφθαλμού» «θα παρέλθει το σχήμα τούτου του κόσμου» και η εξουσία των ανθρώπων θα καταργηθεί και όλα αυτά τα ορώμενα θα αφανιστούν. Εφόσον λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, αγαπητοί, τα οποία προείπαμε, και η μία εβδομάδα θα χωριστεί στα δύο και το βδέλυγμα της ερημώσεως τότε θα αναφανεί και οι πρόδρομοι του Κυρίου θα έχουν ολοκληρώσει τη δική τους πορεία και σύμπας ο κόσμος πλέον θα φτάνει στη συντέλειά του· τι άλλο απομένει παρά η επιφάνεια του Κυρίου και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού, από τους ουρανούς, στον Οποίο ελπίσαμε; Ο Οποίος θα επιφέρει την πύρωση και την πλήρη δικαιοκρισία σε εκείνους που Τον απείθησαν. Διότι λέει ο Κύριος: «Όπως ακριβώς η αστραπή εξέρχεται από την ανατολή και φαίνεται έως τη δύση, έτσι θα είναι και η παρουσία του Υιού του Ανθρώπου. Διότι όπου βρίσκεται το πτώμα, εκεί θα συναχθούν και οι αετοί»· διότι το σημείο του σταυρού θα ανατείλει από την ανατολή έως τη δύση, υπέρτερο από τη λαμπρότητα του ήλιου, και θα προαναγγείλει την έλευση του Κριτή και την εμφάνισή Του, προκειμένου να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.