Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:52

Διότι περί της αναστάσεως των απανταχού ανθρώπων και της βασιλείας των αγίων λέγει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εξεγερθούν, αυτοί εις ζωήν αιώνιον και οι άλλοι εις ονειδισμόν και εις αισχύνην αιώνιον». Ο δε Ησαΐας λέγει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Και ο Κύριός μας λέγει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν». Διότι τότε θα ηχήσει η σάλπιγγα και θα ξυπνήσει τους κεκοιμημένους από τα κατώτατα της γης, δικαίους και αμαρτωλούς. Και κάθε φύση και γλώσσα και έθνος και φυλή θα αναστηθούν «εν ριπή οφθαλμού» και θα παρασταθούν στο πρόσωπο της γης, αναμένοντας την έλευση του δίκαιου και φοβερού Κριτή με φόβο και ανεκδιήγητο τρόμο. Διότι ο πύρινος ποταμός θα εξέλθει με θυμό σαν άγρια θάλασσα, και θα κατακάψει όρη και βουνά και θα αφανίσει τη θάλασσα και θα διαλύσει τον αιθέρα από την πύρωση σαν κερί. Τα άστρα του ουρανού θα πέσουν, «ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκότος και η σελήνη σε αίμα». Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και ολόκληρη η γη θα κατακαεί εξαιτίας των έργων που έγιναν σε αυτήν, τα οποία διέφθειραν οι άνθρωποι με πορνείες, με μοιχείες και με ψεύδη και ακαθαρσίες και με ειδωλολατρίες και με φόνους και με μάχες. Διότι θα γίνει «νέος ουρανός και νέα γη».

«Λάζαρε, έλα έξω». Και η ψυχή ανασύρθηκε από τα καταχθόνια, χωρίς να φέρει αντίρρηση ο διάβολος, χωρίς να προβάλει αντίσταση ο θάνατος, και με χαρά αναγνώριζε την ίδια της την κατοικία. Έχοντας δει το θείο έργο αυτών των θαυμάτων, αγαπητέ, μην αμφιβάλλεις για την ανάσταση. Ας γίνει για σένα καθρέφτης ο Λάζαρος, και βλέποντας σε αυτόν τον εαυτό σου, να πιστεύεις στην ανάσταση. Διότι η ίδια φωνή θα αναστήσει όλους εμάς, όπως ακριβώς λέει και ο απόστολος: «διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι», με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Όταν αναλογιστώ το πόσο γρήγορα δαπανάται η ζωή, τον κύκλο του έτους που παρέρχεται, την πολύμοχθη διαβίωση των ανθρώπων και τις βιωτικές περιστάσεις, καθώς και το παροδικό του παρόντος αιώνος, τη σκιά των πραγμάτων, το πρόσκαιρο της δόξας, το ευδιάλυτο της εξουσίας, την ψευδαίσθηση της ευημερίας και το όνειρο του πλούτου· κι έπειτα σκεφτώ την ημέρα του τέλους και εκείνη την αναπότρεπτη ταχύτητα της συντέλειας, τον καιρό της λογοδοσίας, τον αδέκαστο Κριτή και την γεμάτη φρίκη κατάσταση: πώς ο Κριτής φθάνει αστράφτοντας από τους ουρανούς, πώς οι δυνάμεις προτρέχουν ταραγμένες, πώς ετοιμάζεται ο φοβερός θρόνος, πώς ο ουρανός τυλίγεται σαν ειλητάριο, πώς τα στοιχεία καίγονται και διαλύονται από τον φόβο, πώς κλονίζεται το έδαφος δεχόμενο το πάτημα του Κριτού, πώς οι σάλπιγγες ηχούν φοβερά, πώς ανοίγουν τα μνήματα, πώς τινάζονται οι τάφοι, πώς οι νεκροί αναπηδούν σαν από ύπνο, πώς το χώμα εν ριπή οφθαλμού επανέρχεται στη φυσική του μορφή, πώς οι ψυχές επιστρέφουν στα σώματα, πώς οι δίκαιοι τρέχουν σε προϋπάντηση, πώς εμφανίζεται ο Νυμφίος τα μεσάνυχτα, πώς οι δίκαιοι αξιώνονται της εισόδου, πώς για τους ράθυμους κλείνει η θύρα του νυμφώνα· όταν όλα αυτά τα μελετήσω μέσα στην ψυχή μου, μακαρίζω εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, τις οποίες μόλις προηγουμένως μας παρουσίασε το βιβλίο των Ευαγγελίων. Διότι καταπολέμησαν το πάθος του ύπνου, διότι, αποστρεφόμενες το ευόλισθο και εμπαθές της φθαρτής ζωής, μερίμνησαν επαξίως για την άφθαρτη και θεία ζωή, διότι, έχοντας κατά νου το αναπότρεπτο του χρόνου, αγρύπνησαν για την ώρα της Παρουσίας και ενθυμήθηκαν τον φόβο της έλευσης εκείνου του άφθαρτου Νυμφίου, και, βιώνοντας το νυχτερινό σκοτάδι, φρόντισαν επιμελώς τις λαμπάδες τους.

Ακόμη και αυτό είναι ασαφές. Τι είναι όμως φανερό; Το ότι πιστέψαμε χάρη στη δύναμή Του, με την οποία ανέστησε τον Χριστό· διότι το να πείσει κανείς ψυχές είναι πολύ πιο θαυμαστό από το να αναστήσει έναν νεκρό. Και πώς; Εγώ θα προσπαθήσω να το κάνω αυτό φανερό· άκουσε, λοιπόν: Είπε ο Χριστός στον νεκρό: «Λάζαρε, έλα έξω», και αμέσως εκείνος υπάκουσε· είπε ο Πέτρος στην Ταβιθά: «Ανάστηθι», και δεν έφερε καμία αντίρρηση. Θα μιλήσει Αυτός κατά την έσχατη ημέρα, και όλοι θα αναστηθούν, και μάλιστα με τέτοια ταχύτητα, ώστε αυτοί που θα ζουν ακόμη να μην προηγηθούν από όσους έχουν κοιμηθεί, αλλά σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, να συντελεστούν όλα και να συγκεντρωθούν.

Β΄. Πρόκειται να πει κάτι φρικτό και απόρρητο, το οποίο δεν το γνωρίζουν όλοι· πράγμα που καταδεικνύει την πολλή τιμή του προς αυτούς, το ότι δηλαδή τους αποκαλύπτει τα απόρρητα. Τι είναι λοιπόν αυτό; «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα αλλάξουμε». Αυτό που λέγει είναι το εξής: Δεν θα πεθάνουμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε, ακόμη και εκείνοι που δεν θα πεθάνουν· διότι και εκείνοι είναι θνητοί. Μην φοβηθείς, λοιπόν, λέγει, επειδή πεθαίνεις, νομίζοντας εξαιτίας αυτού ότι δεν πρόκειται να αναστηθείς· διότι υπάρχουν κάποιοι, υπάρχουν, οι οποίοι θα διαφύγουν και από αυτό· και όμως τούτο δεν τους αρκεί για την ανάσταση εκείνη, αλλά πρέπει και εκείνα τα σώματα που δεν θα πεθάνουν να αλλάξουν και να μεταπέσουν στην αφθαρσία. «Εν ατόμω, εν ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Αφού μίλησε εκτενώς περί της αναστάσεως, τότε καταλλήλως αναδεικνύει και το πολύ παράδοξο αυτής. Διότι δεν είναι μόνο τούτο θαυμαστό, λέγει, ότι δηλαδή πρώτα σήπονται τα σώματα και κατόπιν ανασταίνονται, ούτε ότι τα σώματα που ανασταίνονται από την φθορά είναι καλύτερα από τα τωρινά, ούτε ότι μεταβαίνουν σε κατά πολύ ανώτερη κατάσταση, ούτε ότι ο καθένας αναλαμβάνει το δικό του σώμα και κανείς κάποιου άλλου, αλλά ότι τόσα πολλά και τόσο σπουδαία γεγονότα, που υπερβαίνουν τον λογισμό και τον νου των πάντων, γίνονται «εν ατόμω», δηλαδή σε ακαριαίο χρόνο. Και για να το δηλώσει αυτό σαφέστερα, λέγει: «Εν ριπή οφθαλμού»· όσο χρόνο δηλαδή χρειάζεται για να κλείσει κανείς το βλέφαρό του.

Έπειτα, επειδή είπε κάτι σπουδαίο και γεμάτο κατάπληξη, το πώς δηλαδή τόσο πολλά και τόσο μεγάλα γεγονότα μπορούν να συμβούν τόσο γρήγορα, προβάλλει ως απόδειξη την αξιοπιστία Εκείνου που τα ενεργεί, λέγοντας: «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα μεταβληθούμε». Το «εμείς» δεν το λέει για τον εαυτό του, αλλά για τους ζωντανούς που θα βρεθούν τότε. «Διότι πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί την αφθαρσία». Για να μην νομίσει δηλαδή κάποιος, ακούγοντας ότι η σάρκα και το αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ότι τα σώματα δεν ανασταίνονται, πρόσθεσε ότι «πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό αυτό να ενδυθεί την αθανασία».

Τι σημαίνει, «Στην έσχατη σάλπιγγα»; Δείχνει εδώ ότι θα ηχήσουν πολλές σάλπιγγες, και κατά την έσχατη θα κατεβεί ο Κριτής. Και οι νεκροί εν Χριστώ, λέει, θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαχτούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ώστε, να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον με τα λόγια αυτά. Αν λοιπόν πρόκειται να κατεβεί, για ποιον λόγο θα αρπαχτούμε; Για λόγους τιμής. Διότι, όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, οι μεν έντιμοι βγαίνουν για να τον προϋπαντήσουν, ενώ οι κατάδικοι παραμένουν μέσα περιμένοντας τον κριτή· και όταν καταφθάνει ένας φιλόστοργος πατέρας, τα μεν παιδιά του, και όσοι είναι άξιοι να ονομάζονται παιδιά του, βγαίνουν έξω πάνω σε άμαξα για να τον δουν και να τον καταφιλήσουν, ενώ οι υπηρέτες που έχουν σφάλλει παραμένουν μέσα. Μεταφερόμαστε πάνω στο όχημα του Πατέρα· διότι και Εκείνον μέσα σε νεφέλες τον ανέλαβε, και εμείς μέσα σε νεφέλες θα αρπαχτούμε. Βλέπεις πόση είναι η τιμή; Και την προϋπάντηση την κάνουμε ενώ Εκείνος κατεβαίνει, και το μακαριότερο από όλα, έτσι θα είμαστε διαρκώς μαζί Του. Ποιος θα αναγγείλει τα θαυμαστά έργα της δυνάμεως του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Πόσων αγαθών αξίωσε το ανθρώπινο γένος! Πρώτοι ανασταίνονται εκείνοι που έχουν πεθάνει, και έτσι γίνεται από όλους μαζί η προϋπάντηση.

Ο Άβελ, ο οποίος πέθανε πριν από όλους, θα προϋπαντήσει τον Κύριο ταυτόχρονα με εκείνους που θα ζουν τότε. Επομένως, δεν θα υπάρχει κανένα πλεονέκτημα για εκείνους ως προς αυτό, αλλά ο φθαρμένος, αυτός που βρίσκεται τόσα χρόνια μέσα στη γη, θα προϋπαντήσει τον Κύριο μαζί με εκείνους, καθώς και όλοι οι άλλοι. Διότι, εάν εκείνοι μας περίμεναν για να στεφανωθούμε, όπως λέει γράφοντας σε άλλο σημείο: «Επειδή ο Κύριος είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς», πολύ περισσότερο και εμείς εκείνους· ή μάλλον, εκείνοι μεν περίμεναν, εμείς όμως πλέον όχι· διότι η ανάσταση γίνεται ακαριαία, σε ριπή οφθαλμού. Το ότι λέει, πάλι, πως συγκεντρώνονται, δηλώνει το εξής: ότι ανασταίνονται μεν παντού, αλλά συγκεντρώνονται από τους αγγέλους. Η ανάσταση, λοιπόν, είναι έργο της δύναμης του Θεού, ο οποίος προστάζει τη γη να παραδώσει την παρακαταθήκη της, και κανένας δεν μεσολαβεί ως υπηρέτης, όπως ακριβώς κάλεσε τότε τον Λάζαρο: «Λάζαρε, δεύρο έξω»· το να τους οδηγήσουν, όμως, είναι έργο των υπηρετών. Αλλά, εάν οι άγγελοι τους συγκεντρώνουν και περιτρέχουν παντού, πώς αναφέρεται εδώ ότι αυτοί αρπάζονται;

Αφού αναλογίστηκες, αγαπητέ, το θείο έργο αυτών των θαυμάτων, μην αμφιβάλλεις για την ανάσταση· ας γίνει για σένα καθρέφτης ο Λάζαρος, και βλέποντας σε αυτόν τον εαυτό σου, να πιστεύεις στην έγερση. Διότι η ίδια φωνή θα αναστήσει όλους εμάς, όπως αναφέρει κάπου και ο Απόστολος: «Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι»· με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πρόσεξε το παράδοξο: δεν είπε «Λάζαρε, ξανάζησε», αλλά τι; «Λάζαρε, βγες έξω», για να διδάξει τους παρισταμένους ότι αυτός είναι εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα, για να δείξει στους παρόντες ότι αυτός είναι εκείνος, ο Θεός ζώντων και όχι νεκρών, για να επιδείξει την κατάλληλη στιγμή το ανεμπόδιστο του θείου προστάγματος, και να υπενθυμίσει στους παρευρισκόμενους εκείνον που λέει: «Ας γίνει στερέωμα»· «Ας συγκεντρωθούν τα ύδατα σε μία συναγωγή»· «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· «Ας παραγάγουν τα ύδατα έμβια ερπετά»· «Λάζαρε, βγες έξω»· και το έκανε αυτό για μεγαλύτερη και βεβαιότερη πίστη αυτών που είχαν προστρέξει, ώστε το μεν νεκρικό ένδυμα και τα δεσμά να μαρτυρήσουν τη νέκρωση, η δε άμεση υπακοή και ο ανεμπόδιστος φόβος να κηρύξουν τη δεσποτική εξουσία: «Λάζαρε, βγες έξω»· και ο αποσυντεθειμένος ορθωνόταν, και ο σαπισμένος αποκτούσε αισθήσεις· ο νεκρός υπάκουε, και ο δεσμώτης έτρεχε, και εκείνος που θρηνούνταν σκιρτούσε. Για ποιον λόγο όμως ο Σωτήρας χρησιμοποιεί κραυγή τη συγκεκριμένη στιγμή; Διότι, λέει ο ευαγγελιστής, «αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, βγες έξω». Και ίσως με τη δυνατή φωνή προτύπωνε τη μέλλουσα ανάσταση· διότι, λέει, «θα ηχήσει η σάλπιγγα και οι νεκροί θα αναστηθούν». Αν και έχω πολλά ακόμη να πω, παρασύρομαι στο προκείμενο θέμα και αναγκάζομαι να μεταβώ από τον έναν τάφο στον άλλον.

Αγαλλίασε, όπως ακούστηκε μόλις προηγουμένως στο Ευαγγέλιο, για την εύρεση του ενός χαμένου προβάτου. Διότι άφησε τα ενενήντα εννέα πρόβατα που δεν είχαν πλανηθεί, δηλαδή τις αγγελικές δυνάμεις, πάνω στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς, και ήλθε στο πλανημένο πρόβατο που φώναζε και έλεγε: Πλανήθηκα σαν απολωλός πρόβατο· αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου. Διότι, ακούγοντας αυτήν τη φωνή του πλανημένου προβάτου, έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και ήλθε να αναζητήσει το πλανημένο πρόβατο, και όταν το βρήκε αγαλλίασε. Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό. Διέτρεξε την οδό από τους ουρανούς προς τη γη γεμάτος αγαλλίαση· έπειτα από τη γη έτρεξε στα υποχθόνια· έπειτα, αφού ελευθέρωσε εκεί όλες τις ψυχές που κατέχονταν από τον διάβολο, κατέφθασε γρήγορα στη γη, και πάλι από τη γη, σαν γίγαντας, ανεπήδησε στους ουρανούς προς τον Πατέρα. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Ακούγοντας για τη θερμότητα του Χριστού, να τον νοείς ως ήλιο της δικαιοσύνης. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Διότι ποιος, έχοντας νεκρωθεί από τον ψυχρότατο θάνατο, θα κρυφτεί από αυτή τη θερμότητα του Πνεύματος, ώστε να μην αναστηθούν όλοι από τους νεκρούς; Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι. Έπειτα, τι ακολουθεί, αγαπητοί;

Αυτό λέει και στην προς Κορινθίους Επιστολή: ότι όλοι θα αναστηθούμε, ο καθένας όμως στη δική του τάξη. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται; Ότι και ο Έλληνας, και ο Ιουδαίος, και ο αιρετικός, και κάθε άνθρωπος που πέρασε από αυτόν τον κόσμο, θα αναστηθεί εκείνη την ημέρα. Και δηλώνοντας ακριβώς αυτό έλεγε: «Δεν θα κοιμηθούμε βέβαια όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα».

Συγχρόνως δε εισάγει και τον λόγο περί του τρόπου ζωής. «Διότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Σάρκα και αίμα εδώ ονομάζει τις πονηρές πράξεις, όπως όταν λέει: Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί. Και πάλι: Όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, αλλά όλοι θα αλλάξουμε.» Δηλαδή, η κακία (δεν κληρονομεί) εκείνη τη δόξα, και την απόλαυση των άφθαρτων αγαθών. «Εν ατόμω.» Δηλαδή, σε μια σύντομη χρονική ροπή. «Σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αυτό αποτελεί ερμηνεία του πρώτου· είναι σαν να λέει όσο χρόνο χρειάζεται μόνο για να κλείσει κανείς τα μάτια του. «Και εμείς θα αλλάξουμε.» Αυτό το λέει για εκείνους που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος:» Πάλι επιστρέφει στο παράδειγμα και στον λόγο περί της αναστάσεως, αφήνοντας τα περί του τρόπου ζωής. «Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Πάλι η απόδειξη προέρχεται από προφητεία. «Η δε δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.»

Σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα αλλάξουμε. Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία. Όταν δε το φθαρτό τούτο ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος.

Διότι θα σαλπίσει ένας από τους αρχαγγέλους με σάλπιγγα Θεού, και αμέσως ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, η δε γη σχιζόμενη θα παραδώσει τα νεκρά σώματα όλων των ανθρώπων που υπήρξαν ποτέ, από τη στιγμή που δημιουργήθηκε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, μέχρι εκείνη την ημέρα. Και τότε όλοι όσοι πέθαναν ανά τους αιώνες, εν ριπή οφθαλμού, θα παραστούν ζωντανοί μπροστά στο βήμα του αθανάτου Δεσπότη, και ο καθένας θα δώσει λόγο για όσα έπραξε. Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, εκείνοι που πίστεψαν στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, και ολοκλήρωσαν τον παρόντα βίο με αγαθά έργα. Πώς όμως να σου διηγηθώ τη δόξα που πρόκειται να τους υποδεχθεί τότε; Διότι, ακόμη κι αν συγκρίνω τη λαμπρότητά τους και το κάλλος τους με το ηλιακό φως, ή με την πιο φωτεινή αστραπή, δεν θα πω τίποτε αντάξιο εκείνης της λαμπρότητας. Επειδή, μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν στη βασιλεία των ουρανών, μέσα στο απρόσιτο φως, στην άρρητη και ατελεύτητη δόξα.

Τι άραγε θα κραυγάσει εκείνη η βροντερή και μεγίστη φωνή; «Ιδού», λέει, «ο νυμφίος έρχεται, εξέλθετε σε συνάντησή του». Αυτή τη φωνή θα σαλπίσει ο αρχάγγελος, νομίζω, και τότε «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Θα αναστηθούν, λέει, «εν ριπή οφθαλμού», ώστε οι ζώντες που θα έχουν απομείνει δεν θα προφτάσουν αυτούς που έχουν κοιμηθεί· διότι είναι επόμενο να βρεθούν τότε πολλοί ζωντανοί, οι οποίοι πρέπει να μεταβληθούν από τη φθορά προς την αφθαρσία· «διότι πρέπει», λέει, «αυτό το φθαρτό να ενδυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ενδυθεί την αθανασία»· διότι ευκολότερα από τη δική τους μεταβολή θα αναστηθούν οι νεκροί, ακόμη και αν καταβροχθίστηκαν από μύρια ερπετά και θηρία, ακόμη και αν τα οστά τους διαλύθηκαν στο χώμα και εξαφανίστηκαν τελείως. «Διότι αυτό σας λέμε», λέει, «βασιζόμενοι στον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζώντες που θα απομείνουμε κατά την παρουσία του Κυρίου δεν θα προηγηθούμε από αυτούς που έχουν κοιμηθεί»· εκείνοι, λέει, των οποίων και τα οστά έγιναν χώμα, και κάποιοι δεν πιστεύουν στην ανάστασή τους, εκείνοι ακριβώς θα αναστηθούν πρώτοι με τη δύναμη του Θεού και θα αρπαγούν σε προϋπάντηση του Κυρίου, ώστε να μην τους προφτάσουν καν εκείνοι που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «

Και από εκεί εισήλθε σε εκείνη την πάντιμη χρυσόπολη της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού· έπειτα αναφέρθηκα στη δεξιά και στην αριστερή παράταξη κατά τον διαχωρισμό των εριφίων από τα πρόβατα, και για τη νέα γη και τον νέο ουρανό, και για το παράδειγμα του δεσποτικού οίκου, και πού θα στηθεί τότε ο σταυρός για τον έλεγχο των Ιουδαίων, και ποιας δόξας θα αξιωθούν όσοι βρεθούν στα δεξιά, και ποιας καταδίκης όσοι βρεθούν στα αριστερά, και για ποια αιτία ο Χριστός ήρθε ανάμεσά μας με σάρκα, και πώς οι νεκροί, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, θα αναστηθούν τάχιστα, και τι θα σαλπίσει η έσχατη σάλπιγγα, ότι δηλαδή δεν θα είναι απλώς μια άσημη φωνή που θα αφυπνίσει εύκολα αυτούς που κοιμούνται απ' αιώνος, αλλά μια φωνή πολύ σημαντική που θα λέει τα εξής: «Ιδού, ο νυμφίος έρχεται». Και αυτό δεν είναι δικός μου στοχασμός, αλλά ο Σωτήρας το αποκάλυψε στην παραβολή των παρθένων: «Στο μέσον δε της νύχτας», λέει, «ακούστηκε κραυγή» (το δε «μέσον της νύχτας» υποδηλώνει το άδηλο της παρουσίας Του): «Ιδού, ο νυμφίος έρχεται, βγείτε να τον προϋπαντήσετε». Τότε θα εγερθούν όλες εκείνες οι παρθένες, δηλαδή οι φρόνιμες και οι μωρές, ήτοι δύο είδη προσώπων (των αμαρτωλών και των δικαίων) «εν ριπή οφθαλμού».

Αφού, λοιπόν, συζήτησε αυτά και πάρα πολλά άλλα περί αναστάσεως, μιλώντας μέσω του θείου Πνεύματος, προσθέτει και τούτο: «Ιδού», λέει, «σας λέω ένα μυστήριο»· το μυστήριο όμως δεν προέρχεται από άνθρωπο, αλλά από το Πνεύμα, από το οποίο έλαβε την αποκάλυψη εκείνος στον οποίο αποκαλύφθηκε· «δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Και πώς ο προφήτης Δαβίδ λέει ότι «δεν υπάρχει άνθρωπος, ο οποίος θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο»; Πώς είναι δυνατόν να λένε και οι δύο την αλήθεια; Διότι ο ένας λέει ότι δεν υπάρχει κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους που δεν θα δει θάνατο, ενώ ο άλλος ότι δεν θα κοιμηθούμε όλοι. Μπορούν πράγματι και οι δύο να λένε την αλήθεια, και ο ένας να μην εναντιώνεται στον άλλον. Διότι, εάν εξετάσουμε το σκεπτικό του καθενός με το οποίο τα έλεγαν αυτά, θα διαπιστώσουμε ότι δεν συγκρούονται μεταξύ τους, επειδή ο μεν μιλούσε για ολόκληρο τον ανθρώπινο βίο, ότι δεν υπάρχει κανείς που θα διανύσει όλη τη ζωή αυτού του κόσμου και δεν θα δει θάνατο. Διότι, αν και συνέβη αυτό στον Ενώχ και στον Ηλία, αυτοί ωστόσο δεν ζουν με τον συνήθη ανθρώπινο τρόπο, και εξάλλου, αφού και αυτοί κηρύξουν την παρουσία του Χριστού ως δεύτεροι πρόδρομοι, θα λάβουν και οι ίδιοι τον στέφανο του μαρτυρίου και δεν θα διαφύγουν τον θάνατο που ακολουθεί τη φύση, και μαζί με όλους τους άλλους θα επιβεβαιώσουν έμπρακτα ότι ο Δαβίδ είναι αληθής, ότι δηλαδή «δεν υπάρχει άνθρωπος, που δεν θα δει θάνατο».

Ο δε απόστολος, όταν ομιλεί περί της συντελείας και της εσχάτης ημέρας και της αναστάσεως των νεκρών, αναφέρει ένα μυστήριο που του απεκάλυψε το Άγιο Πνεύμα, ότι δηλαδή σε όσους δικαίους καταλάβει ζωντανούς εκείνη η ημέρα δεν θα αρκέσει αυτή η ζωή αντί της αναστάσεως, αλλά από την φθορά στην αφθαρσία θα μεταβληθούν και αυτοί. Διότι ταυτόχρονα σε αυτούς θα επέλθει ο θάνατος, και ταυτόχρονα η ανάσταση και η αλλαγή και η αφθαρσία. Γι' αυτό και προσέθεσε: «σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Ότι δε αυτό το έχει πει για κάποιους λίγους και μάλιστα δικαίους, το εδήλωσε από τα εξής: «Όλοι μεν», λέγει, «δεν θα κοιμηθούμε», παρόλο που ο ίδιος δεν επρόκειτο να ζήσει εν σαρκί μέχρι την ανάσταση, «όλοι όμως», λέγει, «θα μεταβληθούμε». Όλοι, δηλαδή όσοι όπως εμείς θα βρεθούν τότε να είναι δούλοι του Θεού. Ο δε κοινός λαός, αφού ο καθένας πεθάνει τον θάνατο που του αναλογεί, θα αναστηθεί άφθαρτος. «Θα ηχήσει η σάλπιγγα», λέγει, «και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι, και εμείς θα μεταβληθούμε».

Και θα εξέλθουν όλοι, από παντού και όπου κι αν βρίσκονται, σαν από ύπνο, «εν ριπή οφθαλμού», και θα προϋπαντήσουν τον Νυμφίο σύμφωνα με τη φωνή του, όπως οι δέκα παρθένες, από τις οποίες οι πέντε, επειδή ήταν απροετοίμαστες και μωρές, θα μείνουν έξω από τον νυμφώνα και, αφού κλείσει η θύρα, θα κραυγάζουν με πόνο, λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας», αλλά δεν θα καταφέρουν τίποτα. Διότι η θύρα της μετάνοιας και της χάριτος, που τώρα είναι ανοιχτή, τότε θα κλειστεί, και θα ανοιχθεί η θύρα της κρίσεως και της ανταπόδοσης, σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Και επειδή τότε δεν θα είναι καιρός για μετάνοια ή ελεημοσύνη, δεν θα κατορθώσουν τίποτα κράζοντας «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Διότι, αφού ακούσουν το «δεν σας γνωρίζω», θα αποχωρήσουν αξιοθρήνητα και με ντροπή. Οι υπόλοιπες παρθένες, όμως, επειδή ήταν φρόνιμες και είχαν πράξει τα ευάρεστα ενώπιον του άμεμπτου Νυμφίου, θα εισέλθουν μαζί του, ως σε βασιλιά και Νυμφίο, στους θαυμαστούς νυμφώνες και στα αληθινά ανάκτορα, στον ανέκφραστο πλούτο, στην άφθαρτη ζωή, στην αγήρατη τρυφή, στις άγιες κατοικίες, στα έπαθλα, στα βραβεία και στα ολόφωτα ταμεία, ώστε εκεί, στα κρυφιομύστα και ανέσπερα ταμεία του, να τους αποκαλύψει φανερά τα κεκρυμμένα μυστήρια, τους θησαυρούς του, τους αξιωματούχους του και τη βασιλεία του, και να τις αναδείξει μετόχους.

Όπως ακριβώς προηγουμένως την οικία, έτσι και τότε τον έκανε να λησμονήσει το σχήμα, τη θέση, τον όγκο και το είδος του σώματος, και σταμάτησε να δακρύζει. Ακούστηκε λοιπόν φωνή από το φως προς αυτόν και είπε: Έτσι έχει αποφασιστεί να μεταβληθούν οι ζώντες και εναπομείναντες άγιοι κατά την έσχατη σάλπιγγα, και όσοι γίνουν έτσι θα αρπαγούν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος.

Και ο ίδιος ανεβαίνει αργά και βήμα-βήμα, και δεν βρίσκεται απότομα στους άνω τόπους. «Διότι δεν αναλήφθηκε απότομα», αναφέρει, «αλλά ανέβαινε σταδιακά στον ουρανό», αν και τίποτα δεν τον εμπόδιζε («σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού», όπως είπε ο Παύλος) να καταλάβει τον θρόνο του, εκεί όπου και τα σώματα των αγίων κατά την έσχατη ημέρα ο ίδιος θα αρπάξει από τη γη. Θα μπορούσε να μην αναλώσει ούτε τον ελάχιστο χρόνο, αλλά ο ίδιος προχωρώντας ήρεμα ανεβαίνει λίγο-λίγο, προσφέροντας θέαμα στους παρισταμένους, και δεν ξεφεύγει λόγω ταχύτητας από τα μάτια εκείνων που τον παρατηρούν από τη γη. Αυτό το κάνει για να ευφράνει τους μαθητές του, να τιμήσει τη γη, να δείξει τη φιλανθρωπία του, και για να φανερώσει ότι ούτε τον κόσμο αποφεύγει ούτε τους ανθρώπους εγκαταλείπει, αλλά πορευόταν υπέρ αυτών και αναχωρούσε ως πρεσβευτής προς τον Πατέρα για το ανθρώπινο γένος και ως παράκλητος και μεσίτης, φέροντας αυτές τις ιδιότητες. Και συγχρόνως για να μην απαξιώσει τον χρόνο, εφόσον και ο ίδιος εντάχθηκε στον χρόνο, όπως ακριβώς κυοφορείται μέσα στον χρόνο, καταλύει το κράτος του θανάτου, και τον ναό του σώματός του που καταλύθηκε τον ανοικοδομεί την τρίτη ημέρα. Εξάλλου, εξαρχής δημιούργησε ολόκληρο το σύμπαν μέσα σε ορισμένο μήκος χρόνου και αριθμό ημερών. Επιπλέον, το έπραξε ώστε, όπως ακριβώς φώτισε τη γη και τον άδη με την παραμονή του, έτσι και ο αέρας, δεχόμενος αυτόν για κάποιο χρονικό διάστημα, να αγιαστεί, και να μην απομείνει κανένας οικείος τόπος για τους ληστές που βρίσκονται σε αυτόν, δηλαδή τους άρχοντες του σκότους.

Απλός είναι μόνο ο Θεός, όντας απερίγραπτος· διότι καθετί το περίγραπτο δεν είναι απλό. Όλα δε τα άλλα εκτός από το θείο είναι σύνθετα. Ότι δε το σύνθετο μπορεί να παραμείνει και αθάνατο, το μαρτυρούν τα νοερά τάγματα και η ψυχή, και το μαρτυρεί περισσότερο και η ανάσταση, στην οποία ο άνθρωπος, όντας σύνθετος όχι λιγότερο από πριν, ανασταινόμενος σε αθανασία, ανίσταται με ψυχή και σώμα· «διότι πρέπει αυτό το θνητό να ντυθεί αθανασία, και αυτό το φθαρτό να ντυθεί αφθαρσία». Και δεν θα μπορούσε να πει κάποιος ότι το σώμα μεταβάλλεται τότε στην ουσία της ψυχής· διότι, αν και γίνεται λεπτότερο και πιο διαυγές, εντούτοις διασώζει τις μορφές του σώματος, και είναι άνθρωπος, φέροντας τα γνωρίσματα του ανθρώπου. Μαρτυρούν δε τα λεγόμενα ο Ενώχ και ο Ηλίας και ο γιος της βροντής ο Ιωάννης, οι οποίοι βρίσκονται ακόμη εν σώματι· διότι ο Δημιουργός, παίρνοντας αυτούς ως απαρχή όλου του δικού μας φυράματος, έδειξε σε όλους ότι, αν δεν αμάρτανε ο Αδάμ, θα ζούσε ακόμη με το σώμα. Πλην όμως και αυτοί, διανύοντας πολυχρόνιο βίο, θα γευτούν κάποτε τον θάνατο, έστω και σε ριπή οφθαλμού.

Εξάλλου, και καθώς λέει ο θείος Παύλος ότι «δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού», έτσι και η κτίση, αφού καταφλεγεί από το θείο πυρ, θα αλλοιωθεί, ώστε να εκπληρωθεί και ο προφητικός λόγος που λέει τα εξής: «Οι δε δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη», όχι βέβαια την αισθητή γη —πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού αυτοί θα έχουν γίνει πνευματικοί;— αλλά απολύτως πνευματική και άυλη, ώστε εκείνοι που απέκτησαν ασώματα σώματα και βρέθηκαν πάνω από την αίσθηση ενώ έχουν αίσθηση, και, αν και περιγραπτοί, υπάρχουν ως απερίγραπτοι μέσα σε απερίγραπτα, να έχουν ένα κατοικητήριο αντάξιο της δόξας τους.

Γι' αυτό λοιπόν, Δέσποτα, μας μισεί ο κόσμος, μας καταδιώκει, μας λοιδορεί, μας φθονεί, μαίνεται, σκοτώνει και πράττει τα πάντα εναντίον μας, περιπίπτοντας σε αυτά. Εμείς όμως, όπως ευδόκησες, οι ταπεινοί σου δούλοι, μέσα στην αδυναμία είμαστε ισχυροί, μέσα στην πενία πλουτούμε, σε κάθε θλίψη χαιρόμαστε, όντας έξω από τον κόσμο. Εμείς, ω Δέσποτα, είμαστε μαζί σου, ενώ ο κόσμος κατέχει το σώμα. Επομένως, πλανάται ο τυφλός, κατέχοντας μόνο πηλό, τον οποίο ούτε καν αυτόν δεν θα κερδίσει. Διότι, όπως υποσχέθηκες, κατά την έσχατη σάλπιγγα θα αποδώσει και αυτόν πνευματικό, και τότε μόνος του θα αποκομίσει τα δικά του κακά μαζί με τους ομόφρονές του και τους τυφλούς φιλοκόσμους.

Τότε ο ουρανός διαλύεται με πάταγο, τα στοιχεία κατακαίγονται, ολόκληρη η κτίση μεταβάλλεται. Πόσες άπειρες μυριάδες αγίων αγγέλων παραστέκονται με φόβο! Και κάθεται ο Κριτής των πάντων· έπειτα ελέγχεται η πράξη και ο λόγος του καθενός, θέτοντας μπροστά στο πρόσωπό μας τους ελέγχους της φανερής αμαρτίας, καθώς και της θέσης του τόπου, του τρόπου και του χρόνου της διάπραξής της, και μετά από αυτά, εν ριπή οφθαλμού, τότε θα απέλθουν, όπως λέει, αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ζωή αιώνια, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε κρίση αιώνια, εκεί όπου θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει. Αφού πρώτα έχουν εκδιωχθεί οι δαίμονες, έχοντας δεμένα τα χέρια τους πίσω, και χτυπημένοι από τους αγίους αγγέλους θα ριχτούν προκαταβολικά στην κόλαση. Και αμέσως μετά, και οι συγκατάδικοί τους. Αλλά όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς· αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα και αίνο εκείνη την ημέρα, μέσω της παραστάσεώς μας στα δεξιά σου.

Πού όμως θα πορευθούμε; Παρά μόνο στον απέκεινα κόσμο, στο τρισμακάριστο ενδιαίτημα των αγγέλων, στη φωτεινή χορεία, στην ανέσπερη ζωή, στο φοβερό και παγκόσμιο κριτήριο, όπου ο Κριτής και Κύριος των πάντων, αφού καθίσει σε θρόνο δόξας, εν ριπή οφθαλμού θα κρίνει τα σύμπαντα, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Σε εκείνους μεν που τήρησαν τις εντολές δίνοντας θέση εκ δεξιών, χαρά ανεκλάλητη, απόλαυση των αιωνίων αγαθών, τη βασιλεία των ουρανών, και εκείνα στα οποία δεν μπορεί ο νους να εμβαθύνει.

Ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να πορεύονται μπροστά του. Όταν στηθούν οι θρόνοι και καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας και διευθετώντας και εξετάζοντας τα πάντα γυμνά και εκτεθειμένα, τη θέληση και την πράξη και τον λόγο της ζωής μας. Όταν εν ριπή οφθαλμού συντελεστούν όλα αυτά, θα εκδοθεί η μεγάλη και φοβερή απόφαση, η οποία θα καλεί τους μεν δικαίους στη βασιλεία των ουρανών και στην αιώνια ζωή, ενώ τους αμαρτωλούς θα τους αποπέμπει στο εξώτερο πυρ και στο ιοβόλο σκουλήκι, και στο αφεγγές σκοτάδι και στα τάρταρα του ανυπόφορου ψύχους, και σε όλες τις επαπειλούμενες φρικτότατες κολάσεις.

όταν εν ριπή οφθαλμού, ενώ θα συντελούνται όλα αυτά, εκδοθεί η μεγάλη και φοβερή απόφαση, η οποία θα καλεί τους μεν δικαίους στη βασιλεία των ουρανών και στην αιώνια ζωή, και θα αποπέμπει τους δε αμαρτωλούς στο εξώτερο πυρ και στον ιοβόλο σκώληκα, και στο αφεγγές σκότος και στο μεγάλο χάσμα της κατάδυσης του άδη και στα τάρταρα του αβάσταχτου ψύχους, και σε όλες τις απειλούμενες φρικτότατες κολάσεις; Ποιος θα τα αντέξει όλα αυτά, αδελφοί; Ποιος θα υπομείνει τα φρικτά και τα δεινά; Ποιος θα αντέξει τα φοβερά και συγκλονιστικά γεγονότα, το να δει τους ουρανούς να σχίζονται, τη γη να διαρρηγνύεται, το να αντικρίσει τα πλήθη των αγγέλων, τον ίδιο τον Κύριο και Θεό να έρχεται πάνω σε νεφέλες για να κρίνει όλη τη γη;

παρά μόνο στον επέκεινα κόσμο, στο τρισμακάριστο ενδιαίτημα των αγγέλων, στη φωτεινή χορεία, στην ανέσπερη ζωή, στο φοβερό και παγκόσμιο κριτήριο, όπου ο Κριτής των πάντων και Θεός, αφού καθίσει επί θρόνου δόξης, εν ριπή οφθαλμού θα κρίνει τα σύμπαντα, αποδίδοντας στον καθένα κατά τα έργα του, δίνοντας σε αυτούς που φύλαξαν τις εντολές θέση εκ δεξιών, χαρά ανεκλάλητη, απόλαυση των αιωνίων αγαθών, τη βασιλεία των ουρανών και εκείνα στα οποία δεν μπορεί να εισχωρήσει ανθρώπου νους, σε εκείνους δε που παράκουσαν και εξαιτίας ραθυμίας, φιληδονίας και αναλγησίας έπραξαν τα πονηρά, μοιχεία, πορνεία, κλοπή, φθόνο, φόνο, ασέλγεια, ακαθαρσία, αθέτηση, αποστασία, υπερηφάνεια, κενοδοξία και τα υπόλοιπα άλλα είδη της κακίας, απονέμοντας τις αιώνιες τιμωρίες, το πυρ το εξώτερο, τον ιοβόλο σκώληκα, το αφεγγές σκότος, τον ζόφο, τον τάρταρο, το χάσμα, τον βρυγμό, τον ολολυγμό, τον κοπετό, στον καθένα κατ' αναλογία των δικών του αμαρτημάτων. Και ποιος, έχοντας αυτά κατά νου από τώρα, ποιος, βιάζοντας προς το αγαθό τη φύση του, δεν θα υπομείνει γενναία, ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνει υπέρ του καλού, ώστε την ημέρα εκείνη να εκλάμψει ως ο ήλιος, να βρεθεί στη μερίδα των αγίων, στη χοροστασία των αγγέλων, στην ευφροσύνη των μαρτύρων, στην απόλαυση των προφητών και των αποστόλων;

«Διότι, όπως η αστραπή βγαίνει από την ανατολή και φαίνεται έως τη δύση, έτσι θα είναι και η παρουσία του Υιού του ανθρώπου· διότι όπου βρίσκεται το πτώμα, εκεί θα συγκεντρωθούν οι αετοί.» Εάν έλθουν, λέει, οι απατεώνες, λέγοντας ότι, ήλθε ο Χριστός, αλλά είναι κρυμμένος στην έρημο, ή σε κάποια οικία, και στα απόκρυφα δωμάτια και στους εσωτερικούς χώρους αυτής, μην εξαπατηθείτε· διότι η παρουσία του Χριστού δεν έχει ανάγκη από κάποιον που θα την υποδείξει, αλλά θα είναι καταφανής σε όλους, όπως ακριβώς και η αστραπή. Διότι και αυτή είναι αιφνίδια, και σε όλους ολοφάνερη· έτσι λοιπόν και εκείνη θα είναι έκδηλη σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στον κόσμο· διότι, δεν θα συμβεί όπως στην πρώτη παρουσία που μετέβαινε από τόπο σε τόπο, έτσι και στη δεύτερη, αλλά θα παρουσιαστεί εν ριπή οφθαλμού.