Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:55

Γι' αυτό και ο Παύλος αναφωνούσε λέγοντας: «Καταπώθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Αλλά, επισφραγίζοντας εδώ τον λόγο, ας ευχαριστήσουμε τον Θεό, στον οποίο ανήκει η δόξα και η εξουσία στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, όπως ακριβώς το ζωύφιο που ονομάζεται σφήκα, όταν χτυπά πάνω σε πέτρα, με το χτύπημα δεν τη βλάπτει, αλλά μάλλον χάνει το κεντρί της· έτσι και ο θάνατος έσφαλε οικτρά προσβάλλοντας τη ζωή, που είναι ο Χριστός. Διότι δεν μπόρεσε να τον κρατήσει στην εξουσία του θανάτου, αλλά μάλλον έχασε και ο ίδιος το κεντρί του. Ώστε και εκείνοι τους οποίους προηγουμένως φόβιζε το κεντρί, τώρα να τον χλευάζουν και να λένε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και πάλι: «Κατέπιε ο θάνατος επικρατώντας»· και πάλι: «Εξάλειψε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Έπειτα, εκδιωγμένος ο άθλιος από τον άδη, καθισμένος κοντά στις πύλες, βλέπει να εξάγονται όλοι οι δεσμώτες με την ανδρεία του Σωτήρος, και τους μεν νεκρούς να ξαναζούν, τους δε αιχμαλώτους να απελευθερώνονται, και τους μεν αγίους να προϋπαντούν εκείνους που βρίσκονταν γύρω από τον Αβραάμ, και όλους να ψάλλουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Προπορεύθηκαν οι άρχοντες, ακολουθούμενοι από εκείνους που έψαλλαν, ανάμεσα σε νεανίδες που έπαιζαν τύμπανα»· και τους απελευθερωμένους να χαίρονται και να λένε: «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών, γίναμε σαν να είχαμε παρηγορηθεί. Τότε το στόμα μας γέμισε χαρά και η γλώσσα μας αγαλλίαση». Διότι και οι άγγελοι, και όλη η στρατιά των αγγέλων υμνούσαν και έλεγαν: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία»· και προϋπαντούσαν τις λυτρωμένες νεανικές ψυχές.

Διότι, όπως ακριβώς τα σπέρματα που ρίχνονται στη γη, δεν καταστρεφόμαστε όταν αποσυντιθέμεθα, αλλά, σαν να σπειρόμαστε, θα αναστηθούμε, αφού ο θάνατος καταργήθηκε με τη χάρη του Σωτήρος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο μακάριος Παύλος, γινόμενος εγγυητής της αναστάσεως για όλους, λέει: «Πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία· όταν δε το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος: Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;» Γιατί λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς, εφόσον ήταν αναγκαίο να παραδώσει το σώμα Του στον θάνατο αντί για όλους, δεν το απέθεσε κατ' ιδίαν ως άνθρωπος, αλλά έφτασε μέχρι του σημείου να σταυρωθεί;

Διότι, όπως ακριβώς, όταν ένας τύραννος ηττηθεί από τον νόμιμο βασιλιά και δεθούν τα πόδια και τα χέρια του, όλοι πλέον οι περαστικοί τον περιπαίζουν χτυπώντας και διασύροντάς τον, χωρίς να φοβούνται πια τη μανία και την αγριότητά του, χάρη στον βασιλιά που τον νίκησε· έτσι, αφού ο θάνατος νικήθηκε και διαπομπεύθηκε από τον Σωτήρα επάνω στον σταυρό, και αφού δέθηκαν τα χέρια και τα πόδια του, όλοι όσοι πορεύονται εν Χριστώ τον καταπατούν, και μαρτυρώντας για τον Χριστό χλευάζουν τον θάνατο, εμπαίζοντάς τον και επαναλαμβάνοντας όσα από παλιά έχουν γραφτεί εναντίον του: «Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;». Άραγε, είναι αυτό μικρό τεκμήριο της αδυναμίας του θανάτου; Ή μήπως είναι μικρή η απόδειξη της νίκης που επιτεύχθηκε εναντίον του από τον Σωτήρα, όταν τα παιδιά και οι νεαρές κόρες που ζουν εν Χριστώ αψηφούν την επίγεια ζωή και προετοιμάζονται για τον θάνατο;

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

Διότι με αυτόν ακριβώς τον τρόπο επεκτείνεται σε ολόκληρο το γένος μας η δύναμη της αφθαρσίας, και αυτό θα το επιβεβαιώσει γράφοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση των νεκρών». Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτό που έπασχε να θεραπευθεί και μέσω της σάρκας που τυραννιόταν από τον θάνατο να καταργηθεί ο θάνατος. Διότι, όπως ακριβώς στο πρόσωπο του Αδάμ, προσκρούοντας εξαιτίας της παραβάσεως, η σάρκα έπεσε υπό την εξουσία του θανάτου, έτσι, επειδή αναδείχθηκε ευάρεστη στο πρόσωπο του Χριστού μέσω της υπακοής, έχει απαλλαγεί από τα δεσμά του θανάτου και από τους φόβους του, ώστε, σκιρτώντας από χαρά γι' αυτά, να αναφωνούμε εκείνο: «Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;» Διότι, επειδή ο Μονογενής Λόγος του Θεού είναι ουσιωδώς ζωή, ένωσε τον εαυτό Του με τη γήινη και θνητή σάρκα, ώστε, όταν ο θάνατος επιτεθεί και σε αυτήν σαν κάποιο από τα ατίθασα θηρία, να χάσει πλέον τη δύναμή του, νικημένος. Διότι δεν ήταν δυνατόν η ζωή να υποχωρήσει στον θάνατο. Διότι βεβαίως δεν επιλαμβάνεται αγγέλων, αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του. Εάν ο Μονογενής Λόγος του Θεού δεν έγινε άνθρωπος, αλλά μάλλον ένωσε με τον εαυτό Του απλώς ένα ανθρώπινο πρόσωπο, όπως νομίζουν αυτοί που τα διαχωρίζουν, υποστηρίζοντας ότι η ένωση έγινε μόνο κατά ευδοκία και κατά την κλίση της θελήσεως, πώς ομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς; Ή μάλλον, πώς θα μπορούσε καν να νοηθεί ως αδελφός Εκείνος που βρίσκεται πέρα από κάθε κτιστό ον και υπερβαίνει την κτίση με ασύγκριτες υπεροχές, εννοώ αυτές που ανήκουν στη φύση Του;

Αυτό που προέρχεται από τη γη, το οποίο έχει ατιμαστεί από τον θάνατο εξαιτίας εκείνης της αρχαίας κατάρας, την οποία έλυσε ο Χριστός «αφού έγινε κατάρα για χάρη μας»· και ο μετασχηματισμός δεν θα μας μεταφέρει σε κάποια άλλη φύση, διότι θα είμαστε αυτό ακριβώς που είμαστε, δηλαδή άνθρωποι, αλλά ασυγκρίτως καλύτεροι· διότι θα είμαστε άφθαρτοι και ανώλεθροι, και επιπλέον δοξασμένοι. Το τι θέλει να δηλώσει η έσχατη σάλπιγγα που ανασταίνει τους νεκρούς, θα μας το σαφηνίσει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό·» και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. Επομένως, παρομοιάζει με σάλπιγγα τη φωνή του αρχαγγέλου και εκείνο το θείο και φρικωδέστατο πρόσταγμα. Αν και ο αρχάγγελος είναι αυτός που θα κραυγάσει και θα δώσει το σύνθημα της αναστάσεως σε αυτούς που κείτονται στη γη, εντούτοις η φωνή θα είναι του Χριστού· διότι Αυτός είναι που με τη δική Του δύναμη ανασταίνει τους νεκρούς, και όχι βέβαια η φωνή του αρχαγγέλου· διότι στα δεσποτικά προστάγματα υποτάσσεται κάθε λογική κτίση. Ποια λοιπόν ανάσταση θα υπάρξει στα αλήθεια, αν δεν πούμε ότι θα αναβιώσει αυτό ακριβώς που έχει ατιμαστεί από τον θάνατο; Ή με ποιον τρόπο θα πούμε, σχεδόν θριαμβολογώντας κατά της φθοράς: Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος, και τα εξής; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;

Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι την παράθεση του προκειμένου ρητού ο μακάριος Παύλος την έκανε σύμφωνα με την εβραϊκή έκδοση· διότι δεν έχει έτσι στη μετάφραση των Εβδομήκοντα· επειδή έχει γραφτεί στους προφήτες: «Πού είναι η δίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Πλην όμως, το κεντρί του θανάτου, λέει, είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· διότι χτυπάει σαν κάποιος σκορπιός αυτός που έχει το κεντρί του θανάτου, δηλαδή ο σατανάς. Και δεν χτυπάει με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο διαμέσου της αμαρτίας· αλλά μας έδωσε ο Σωτήρας την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι έχει εξαφανιστεί το κεντρί του θανάτου, αφού εξαλείφθηκε η αμαρτία και δεν έχει πλέον ως δύναμη τον νόμο· διότι ο νόμος καταδικάζει αυτούς που αμαρτάνουν· γι' αυτόν τον λόγο λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· αλλά και αυτό έχει καταργηθεί εν Χριστώ· διότι η αμαρτία δεν θα μας κυριεύσει, επειδή δεν είμαστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν· και χωρίς τον νόμο, η αμαρτία είναι νεκρή. Ποιος λοιπόν είναι ο χορηγός σε εμάς όλων αυτών, ο πρύτανης της δικαιοσύνης, ο δωρητής της ελευθερίας, και η πηγή και αιτία κάθε αγαθού, θα το μάθουμε από τα λόγια του μακάριου Παύλου: Ευχαριστία δε στον Θεό, που μας δίνει τη νίκη διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Οπωσδήποτε δε, μετά την απαρχή, και ως πρώτο μετά από αυτήν, θα ακολουθήσουμε εμείς. Επομένως, το πάθος μεταστράφηκε σε χαρά, και ο σάκος του πένθους σχίστηκε· ζωστήκαμε δε τη θεόσδοτη ευφροσύνη, ώστε με χαρά να λέμε: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία», λέει. Συνεπώς, έχει αφαιρεθεί κάθε δάκρυ· διότι, πιστεύοντας ότι ο Χριστός με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε ανασταίνει τους νεκρούς, δεν χύνουμε δάκρυα γι' αυτούς, ούτε περιπίπτουμε σε ακράτητες λύπες, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Και ως όνειδος του λαού φαίνεται να κατονομάζει τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος έχει ως γένεση της εναντίον μας επιδρομής την παράβαση. Ή ίσως, εννοεί την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας εισήλθε η φθορά και η εξουσία του θανάτου κυρίευσε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Επειδή όμως το μυστήριο της αναστάσεως δεν είναι εύκολα αποδεκτό από τους πολλούς, και ήταν φυσικό να συναντά απιστία εξαιτίας του μεγαλείου του, πρόσθεσε ο μακάριος προφήτης, ότι το στόμα του Κυρίου το ελάλησε. Έπειτα, ποιος είναι αυτός που θα τολμούσε να πει ότι ο Θεός θα ψευστεί, και δεν θα φέρει εις πέρας οπωσδήποτε και ολοκληρωτικά εν αληθεία αυτό που υποσχέθηκε; «Διότι ο ουρανός και η γη», λέει, «θα παρέλθουν, οι λόγοι μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν.» <Και θα πουν εκείνη την ημέρα: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίζαμε, και αγαλλιούσαμε, και θα μας σώσει.>

Επειδή υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην ανθρώπινη φύση και στον Θεό Λόγο. Διότι για εμάς, σχετικά με τους αγίους, λέει: «Εγώ είμαι χώμα και στάχτη»· ενώ για την ύπαρξη του Μονογενούς ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Τη γενεά Του ποιος θα μπορέσει να την περιγράψει;» Επίκαιρα λοιπόν σε εμάς, που υπομέναμε πολλή θλίψη, ανέτειλε ο Σωτήρας γεννώμενος από γυναίκα κατά σάρκα, ώστε να διασώσει τον γεννημένο από γυναίκα άνθρωπο, και, αφού τον απελευθερώσει από τα δεσμά του θανάτου, να τον διδάξει να λέει με χαρά: «Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;» Διότι όχι μόνο μας χαρίζει το δώρο της ανάστασης, αλλά και, αφού άμβλυνε το κεντρί του άδη, δηλαδή την αμαρτία που μας πληγώνει, λέει: «Ιδού, σας έδωσα εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και τίποτα απολύτως δεν θα σας βλάψει.» Αυτό είναι, μαζί με τα άλλα, το κατόρθωμα της ελεύσεως του Σωτήρα μας. Γι' αυτό, λοιπόν, κάθε σεμνότητα πολιτεύεται στη γη, ενώ το σκοτάδι της αμάθειας έχει εκδιωχθεί. Και αυτό το προείδε με τη δύναμη του θείου Πνεύματος ο Ψαλμωδός και έλεγε: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη. —Διότι αν, ενώ ήμασταν εχθροί, όπως λέει ο Παύλος, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού Του», ανατέλλει για εμάς πλήθος ειρήνης.

Αυτός μας δίδαξε την οδό της σωτηρίας· και αφού διέλυσε την άγνοια σαν ομίχλη ή σύννεφο, μας φανέρωσε λαμπρή τη γνώση των θείων δογμάτων. Αυτός μας καθιστά συμπολίτες με τους αγγέλους στον ουρανό. Αυτός ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια και ανέδειξε την ανθρώπινη φύση να συμβιώνει με τα πνεύματα που βρίσκονται εκεί, η οποία παλαιότερα ήταν χωρισμένη εξαιτίας της αμαρτίας και είχε δραπετεύσει, ενώ τώρα ενώθηκε μέσω της πίστεως και της ευσέβειας προς αυτόν. Αυτόν οι άθλιοι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να τον ομολογήσουν ως Σωτήρα και Κύριο, αλλά, σαν να είχαν αδικηθεί τα μέγιστα επειδή ακριβώς ήλθε για να ευεργετήσει το ανθρώπινο γένος και να μας σώσει από τόσο μεγάλη απώλεια, ενώ έπρεπε να αναγνωρίσουν τη χάρη για τις ευεργεσίες που έλαβαν και να φανούν ευγνώμονες, τον παρέδωσαν σε θάνατο και σταυρό. Και βλέποντάς τον κρεμασμένο πάνω στο ξύλο, οι Ιουδαίοι πάλι τον βλασφημούσαν και χλευάζοντας έλεγαν: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Αφού λοιπόν υπέμεινε τον θάνατο υπέρ όλων ημών ο Σωτήρας και κατέβηκε στον άδη, λαφυραγωγεί τον πλούτο του διαβόλου, λέγοντας «σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε», όπως λέει ο προφήτης. Ανασταίνοντας δε τριήμερο τον δικό του ναό, ως απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί, ανέδειξε τη φύση ελεύθερη από τα δεσμά του θανάτου, λέγοντας: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε;»

αʹ. Επίκαιρα λοιπόν πάλι, αυτό που μέσω της λύρας του ψαλμωδού υμνήθηκε στους παλαιότερους, θα ειπωθεί από εμάς και προς εσάς: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας· αλαλάξτε με φωνή αγαλλιάσεως», δηλαδή, ας προσφέρουμε στον Χριστό τις επινίκιες ωδές. «Διότι νίκησε τον κόσμο υπέρ ημών», όπως βεβαίως λέει ο ίδιος, και «εθριάμβευσε επί των αρχών, των εξουσιών, των κυριοτήτων και των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου, επί των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας στους επουράνιους τόπους». Έτσι, ελευθέρωσε τους πάντες από τη δική τους σκαιότητα και απάλλαξε από τις αρχαίες κατηγορίες, «καρφώνοντας στον σταυρό το καθ' ημών χειρόγραφο»· ώστε, χαίροντας γι' αυτό ακριβώς, να λέμε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος». Εξάλλου, έχουμε ελευθερωθεί μέσω του Χριστού και από την ποινή του νόμου. Και αυτό το μαρτυρεί ο θεσπέσιος Παύλος γράφοντας: «Διότι η αμαρτία δεν θα σας κυριεύσει· επειδή δεν είστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν». Γράφει δε και ο σοφός Ιωάννης, «Ότι ο νόμος δόθηκε διά του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγιναν διά του Ιησού Χριστού. Διότι ένας πέθανε υπέρ πάντων», αποκτώντας με το ίδιο του το αίμα τα πάντα υπό τον ουρανό, «ώστε οι ζώντες να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που απέθανε και ηγέρθη γι' αυτούς».

Επειδή δε αξιωθήκαμε τη δική Του ευσπλαχνία και εποπτεία, και κερδίζοντας αυτό μαζί με τα άλλα εν Χριστώ, μεταστοιχειωνόμαστε σε αιώνια ζωή, και βρισκόμαστε μπροστά στα μάτια του Πατέρα των πάντων, και παραμένουμε ασφαλείς, ώστε και ο καθένας από εμάς σκιρτώντας από χαρά να λέει: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη: «Και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία».

Περί της ερυθράς δαμάλεως, η οποία κατακάηκε έξω από την παρεμβολή. 1. Αλλά βεβαίως κάπου λέγει και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε;» Θα ταίριαζε μάλιστα πάρα πολύ και σε εμάς τους ίδιους αυτή η φωνή. Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει από εμάς ως ισάξιο προς τον Θεό και Πατέρα; Διότι παρέδωσε για εμάς τον ίδιο Του τον Υιό, «ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν, να μην απολεστεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια»· παραβλέποντας σχεδόν τη φιλοστοργία που άρμοζε προς Αυτόν. Διότι έδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές, και εμείς μεν σωθήκαμε, αυτός δε συνετρίβη για τις δικές μας αμαρτίες και οδυνάται υπέρ ημών, υπομένοντας ακόμη και αυτόν τον θάνατο της σάρκας· όχι για να φανεί ότι έχει παραμείνει μαζί μας ανάμεσα στους νεκρούς, αλλά για να αναδράμουμε στη ζωή μαζί με αυτόν και δι' αυτού, και επιστρέφοντας στην αφθαρσία, να λέμε χαίροντες: «Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;» Ποια είναι λοιπόν η οδός που οδηγεί σε αυτό; Η χάρη του βαπτίσματος, μέσω της οποίας, αποβάλλοντας κάθε ρύπο, αναδεικνυόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως, καθώς ο Χριστός κατοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος. Διότι τότε, ακριβώς τότε, «έχοντας ραντιστεί στη συνείδηση από τα νεκρά έργα», όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, και έχοντας γίνει μέτοχοι της μυστικής ευλογίας, και γεμίζοντας τον νου μας με την άνωθεν χάρη, γινόμαστε αξιοζήλευτοι και περίβλεπτοι, και τι άλλο από όλα αυτά τα σπουδαία δεν γινόμαστε;

Ο Ιησούς αγίασε το βάπτισμα βαπτιζόμενος ο ίδιος. Εάν ο Υιός του Θεού βαπτίστηκε, ποιος που καταφρονεί το βάπτισμα μπορεί πλέον να θεωρείται ευσεβής; Βαπτίστηκε δε, όχι για να λάβει συγχώρεση αμαρτιών (διότι ήταν αναμάρτητος), αλλά, όντας αναμάρτητος, βαπτίστηκε για να παράσχει θεία χάρη και αξία στους βαπτιζομένους. Διότι όπως ακριβώς, επειδή τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε, γινόμενοι κοινωνοί της ένσαρκης παρουσίας του, να γίνουμε κοινωνοί και της θείας του χάριτος· έτσι βαπτίστηκε ο Ιησούς, ώστε και μέσω αυτού πάλι εμείς, με τη συμμετοχή μας, να λάβουμε μαζί με τη σωτηρία και την αξία. Ο δράκοντας βρισκόταν στα ύδατα σύμφωνα με τον Ιώβ, αυτός που δέχεται τον Ιορδάνη στον οφθαλμό του· επειδή λοιπόν έπρεπε να συντρίψει τα κεφάλια του δράκοντα, κατέβηκε στα ύδατα και έδεσε τον ισχυρό, ώστε να λάβουμε την εξουσία να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς. Το θηρίο δεν ήταν μικρό, αλλά φοβερό. Κανένα αλιευτικό πλοίο δεν μπορούσε να μεταφέρει ούτε ένα λέπι από την ουρά του. Μπροστά του έτρεχε η απώλεια, καταστρέφοντας όσους συναντούσε. Έσπευσε κοντά η ζωή, ώστε πλέον ο θάνατος να φιμωθεί, για να πούμε όλοι εμείς που σωθήκαμε: Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Και το κεντρί του θανάτου καταργείται διά του βαπτίσματος.

Εξεπλάγη ο θάνατος βλέποντας κάποιον καινούργιο να κατεβαίνει στον Άδη, ο οποίος δεν κρατούνταν από τα εκεί δεσμά. Για ποιον λόγο, ω πυλωροί του Άδη, βλέποντάς τον τρομάξατε; Ποιος είναι αυτός ο ασυνήθιστος φόβος που σας κατέχει; Έφυγε ο θάνατος και με τη φυγή του αποδεικνυόταν η δειλία του. Προσέτρεχαν οι άγιοι προφήτες και ο Μωυσής ο νομοθέτης και ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, ο Δαβίδ και ο Σαμουήλ και ο Ησαΐας και ο βαπτιστής Ιωάννης, ο οποίος έλεγε και μαρτυρούσε: εσύ είσαι ο ερχόμενος ή να περιμένουμε άλλον; Λυτρώνονταν όλοι οι δίκαιοι, τους οποίους είχε καταπιεί ο θάνατος. Διότι έπρεπε ο Βασιλιάς που είχε κηρυχθεί να γίνει λυτρωτής των καλών κηρύκων του. Έπειτα καθένας από τους δικαίους έλεγε: πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; πού είναι, Άδη, το κεντρί σου; Διότι μας λύτρωσε ο χορηγός της νίκης.

Όταν δε το φθαρτό τούτο ενδυθεί την αφθαρσία και το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: Καταπόθηκε ο θάνατος νικηφόρα. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;

Διότι ούτε ο Μάρκελλος πείστηκε από αυτόν ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. 78. Έπειτα ισχυρίστηκε ότι κατά τα παλαιά χρόνια κανένας δεν σώθηκε, παρά μόνο από το δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα μέχρι τα δικά του χρόνια· αυτοκράτορας δε εκείνη την εποχή ήταν ο Πρόβος, και πριν από αυτόν ο Αυρηλιανός, όταν ζούσε αυτός ο Μάνης. Και ως προς αυτό πάλι διαψεύδεται πλήρως, εφόσον το Ευαγγέλιο και τα αποστολικά λόγια μιλούν για εκείνους που είχαν ήδη σωθεί προηγουμένως. Ομοίως, ο Κύριος λέει: «Θα ζητηθεί από τη γενεά αυτή κάθε αίμα δικαίου που χύνεται πάνω στη γη, από το αίμα του δίκαιου Άβελ μέχρι το αίμα του Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο». Από πού λοιπόν είναι δίκαιος ο Άβελ, από πού ο Ζαχαρίας, αν όχι επειδή υπήρχε ήδη η σωτηρία και επειδή είχαν ήδη σωθεί διαμέσου του νόμου και των προφητών; Αναφέρει: «εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», για να γνωρίζεις ότι με τον Μωυσή ανακόπηκε ο θάνατος, χωρίς να εξαφανιστεί εντελώς. Διότι ανέμενε τον «τελειωτή» των πάντων, τον Ιησού, ώστε, όταν παραδώσει τον εαυτό του υπέρ της ανθρωπότητας, αυτός, ο αθάνατος, πεθαίνοντας, ο ακατάσχετος γινόμενος κατασχετός, η Ζωή υπομένοντας το πάθος εν σαρκί, να συντρίψει μέσω του θανάτου εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, το κεντρί της αμαρτίας και τον θάνατο· οπότε τελικά εκπληρώθηκε το: «πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;».

Και ο ίδιος ο Σωτήρας των πάντων και Κύριός μας, ο Χριστός του Θεού, ονομαζόμενος νικηφόρος, παρουσιάζεται στις προφητικές προρρήσεις να χλευάζει τον θάνατο και να λύνει τις εκεί δεσμευμένες ψυχές, μέσω των οποίων αναπέμπει τον επινίκιο ύμνο, λέγοντας ακριβώς τα εξής: «Από την εξουσία του άδη θα τους ελευθερώσω, και από τον θάνατο θα λυτρώσω τις ψυχές τους. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος». Τέτοια υπήρξε η θεία οικονομία Του μέχρι και τον θάνατο, για την οποία, όποιος θελήσει να ερευνήσει, θα μπορούσε να βρει όχι μόνο μία, αλλά περισσότερες αιτίες.

Αλλά επειδή οι εχθροί που τον επιβουλεύονταν έλεγαν: «πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του;», και νόμιζαν ότι, αφού κοιμήθηκε, δεν επρόκειτο πλέον να αναστηθεί, για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας, προσευχόμενος για τα αντίθετα από αυτούς, και παρακαλώντας τον Πατέρα να επιτύχει την ανάσταση ανεμπόδιστα, λέει: «Εσύ όμως, Κύριε, ελέησέ με και ανάστησέ με, και θα τους το ανταποδώσω. Από αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, από το ότι δεν πρόκειται να χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου». Και είναι βέβαια ολοφάνερο με ποιον τρόπο, μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, αμέσως και όχι μετά από πολύ καιρό, η ανταπόδοση έπληξε εκείνους που τον είχαν επιβουλευτεί, και πώς ο «εχθρός», ο θάνατος, καταντροπιάστηκε εφόσον Εκείνος κατέκτησε τη ζωή, ώστε να πουν αυτοί που τον εμπαίζουν: «πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, θάνατε, η νίκη σου;». Εάν μελετήσει κανείς τα ιστορικά συγγράμματα που γράφτηκαν από τον Ιώσηπο για τα γεγονότα μετά την ανάσταση του Σωτήρα μας, θα μάθει τις συμφορές που βρήκαν το ιουδαϊκό έθνος και τους άρχοντές του, στις οποίες δικαίως περιέπεσαν, λαμβάνοντας τα επίχειρα όσων έπραξαν εναντίον του. Και όλα αυτά εκπληρώνονταν σε αυτούς σύμφωνα με την προφητεία. Η εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα μας, όμως, απέδειξε σε όλους πώς ο Πατέρας ευδόκησε σε αυτόν, πράγμα που και ο ίδιος διδάσκει λέγοντας: «Ελέησέ με και ανάστησέ με, και θα τους το ανταποδώσω. Από αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, από το ότι δεν πρόκειται να χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου».

Ο δε χάλκινος όφις αναρτάται μεν εναντίον των όφεων που δαγκώνουν, όχι ως τύπος Εκείνου που έπαθε για εμάς, αλλά ως αντίτυπο· και σώζει εκείνους που προσβλέπουν σε αυτόν, όχι επειδή πιστεύεται ότι ζει, αλλά επειδή έχει νεκρωθεί, και νεκρώνει μαζί του τις δυνάμεις που υπάγονται σε αυτόν, έχοντας καταλυθεί, όπως του άξιζε. Και ποιος είναι ο πρέπων επιτάφιος από εμάς για αυτόν; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Από τον σταυρό έχεις πληγεί, από τον Ζωοποιό έχεις θανατωθεί. Είσαι άπνους, νεκρός, ακίνητος, ανενέργητος, και, έστω και αν διασώζεις το σχήμα του όφεως, διαπομπεύεσαι επάνω στο ύψος.

Ας εορτάσουμε, λοιπόν, την τριήμερη ανάσταση, την πρόξενο της αιώνιας ζωής. Διότι, όπως ακριβώς η Θεοτόκος Μαρία, χωρίς να λύσει τις παρθενικές και ανύμφευτες ωδίνες, με το θέλημα του Θεού και τη χάρη του Πνεύματος γέννησε τον Ποιητή των αιώνων, τον εκ Θεού Θεό Λόγο, έτσι και η γη, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου από τα ίδια της τα σπλάχνα, εξέβαλε κατόπιν προστάγματος τον Δεσπότη των Ιουδαίων· διότι δεν μπορούσε να κρατήσει ένα σώμα που είχε γίνει φορέας της αθανασίας. Βλέποντας, λοιπόν, ο προφήτης Δαβίδ την αποκατάσταση της ευπρέπειας, τη λύση του θανάτου και την ελευθερία εκείνων που κάποτε ήταν δούλοι, αναφωνεί και λέει: «Ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο». Ποια ευπρέπεια ενδύθηκε; Την αφθαρσία, την αθανασία, τη σύγκλητο των Αποστόλων, τον στέφανο της Εκκλησίας. Δεν προδίδει πλέον ο Ιούδας, δεν απειλεί πλέον ο Καϊάφας, δεν εξοπλίζεται πλέον ο Ηρώδης για παιδοκτονία, δεν δικάζει πλέον ο Πιλάτος, ούτε επικρατούν πλέον οι Ισραηλίτες· διότι το φθαρτό έγινε άφθαρτο και εκείνος που από αυτούς θεωρούνταν ως ένας απλός άνθρωπος, αποδείχθηκε αληθινός Θεός. Γι' αυτό και εμείς αναφωνούμε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». «Ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο, ενεδύσατο Κύριος δύναμιν και περιεζώσατο». Ως δύναμη εννοεί τη διά της σαρκός οικονομία· διότι, επειδή τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από αυτήν, μέσω του σώματος ο Ασώματος κατέβαλε τους δαίμονες, και μέσω του σταυρού εκπόρθησε τις αντίθετες δυνάμεις.

Διότι, επειδή ομολογείτο η πίστη στην Τριάδα, για τον λόγο αυτό και η χάρη ανταποδιδόταν σε αυτούς από την Τριάδα. Ποια ήταν δε αυτή η χάρη; Ακριβώς το να αναδειχθούν ανώτεροι από τους πρώτους αγωνιστές, εννοώ τον Αδάμ και την Εύα. Εκείνοι, ενώ η ανθρώπινη φύση στεκόταν όρθια, την γκρέμισαν μέσω της αμαρτίας· αυτοί, ενώ εκείνη βρισκόταν πεσμένη από την πτώση εκείνων που προηγήθηκαν, την ανόρθωσαν πάλι μέσω της υπομονής. Εκείνοι εκδιώχθηκαν από τον παράδεισο στη γη· αυτοί μετοίκησαν από εδώ στον παράδεισο. Εκείνοι όπλισαν τον θάνατο εναντίον του εαυτού τους (διότι όπλο του θανάτου, λέγει, είναι η αμαρτία)· αυτοί, με τη δική τους ανδρεία, αχρήστευσαν τον θάνατο που ήταν οπλισμένος με την αμαρτία, αμβλύνοντας την αιχμή του κεντριού του με την υπομονή των παθημάτων, ώστε να μπορούν να πουν δικαιολογημένα: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;».

Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Τι πιο άθλιο υπάρχει από τον καρπό ενός δέντρου; Τι πιο ευτελές από το δέντρο; Ένας καρπός, επικαλυμμένος με κάποια ωραία όψη και με την ηδονή της γεύσης, προκάλεσε την ατίμωση της χάριτος του παραδείσου. Για αυτούς όμως τους μεγάλους αγωνιστές ούτε ο ίδιος ο ήλιος δεν φάνηκε γλυκός· αντίθετα, και από αυτόν με τη θέλησή τους αποξενώνονταν, για να μην εκπέσουν από το αληθινό φως.

Διότι το θαυμαστό και γεμάτο από μεγάλη έκπληξη είναι τούτο: ότι δεν προστρέξαμε εμείς, αλλά Εκείνος, που δικαίως ήταν αγανακτισμένος εναντίον μας, παρακάλεσε για εμάς, και με αυτόν τον τρόπο επήλθε η ειρήνη. Και φωνάζει ο Παύλος λέγοντας: «Υπέρ του Χριστού εκτελούμε χρέη πρεσβευτή, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών». Είδες επινοητική σοφία; Είδες άφατη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Είδες υπερβάλλουσα πρόνοια; Τώρα το κεντρί του θανάτου διαλύθηκε· τώρα η νίκη του άδη συντρίφτηκε· τώρα η δυναστεία του θανάτου καταργήθηκε· τώρα η έχθρα έχει καταλυθεί· τώρα ο μακροχρόνιος πόλεμος έχει σβήσει· άνθρωποι τότε εξομοιώθηκαν με τους αγγέλους, άνθρωποι ενώθηκαν με τους αγγέλους, και μεγάλος δεσμός αναπτύχθηκε ανάμεσα στα δύο μέρη. Διότι ανελήφθη ο κοινός Δεσπότης, αφού συμφιλίωσε τον δικό Του Πατέρα με το γένος των ανθρώπων. Και ότι γι' αυτόν τον λόγο ανελήφθη, άκουσέ Τον να λέει: «Συμφέρει σε εσάς να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς». Και ως σημείο της συμφιλίωσης, υπόσχεται να μας δωρίσει την παρουσία του Παρακλήτου.

Δεν ήταν πλέον καιρός να καρποφορεί αυτή τον θάνατο. Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», δηλαδή μέχρι τον νόμο. Επειδή συνηθίζει, λέει, η Γραφή να ονομάζει τον νόμο Μωυσή, όπως στο Ευαγγέλιο: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Είπε ο Κύριος προς αυτήν: «Όχι περαιτέρω» και «Ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα»· δηλαδή: Πριν από την έλευσή μου καρποφόρησες θάνατο· ιδού, εγώ έχω έρθει, που είμαι η ανάσταση. Εφόσον ήρθα εγώ, «ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα». Και αμέσως ξεράθηκε η συκιά, και εκπληρώθηκε το γεγραμμένο: «Καταπόθηκε ο θάνατος σε νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Διότι, λέγοντας ο ευαγγελιστής ότι ήταν χειμώνας εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο η συκιά είχε πλούσιο φύλλωμα, υπονόησε ότι η αμαρτία άκμαζε, επειδή ο διάβολος ήταν σαν χειμώνας που βάραινε επάνω σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι πριν από την παρουσία του άρχοντα της ειρήνης, το ανθρώπινο γένος κλονιζόταν από ποικίλα πνεύματα, παρασυρόμενο σε ειδωλολατρίες, αιματοχυσίες, κραιπάλες και λαγνείες· όταν όμως ήρθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η ειρήνη του κόσμου, κατέστειλε τις θύελλες των εχθρικών πνευμάτων που τάραζαν την αλμυρή θάλασσα των παθών αυτού του βίου, και κατεύνασε τα αφρισμένα κύματα των ηδονών.

Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Είδες γενναία ψυχή; Διότι, σαν να προσφέρει νικητήρια θυσία, και όντας γεμάτος από θείο ενθουσιασμό, και βλέποντας ήδη τα μέλλοντα ως τετελεσμένα γεγονότα, αναπηδά και καταπατά τον πεσμένο θάνατο, και υψώνει επινίκια κραυγή πάνω από την πεσμένη κεφαλή του, φωνάζοντας δυνατά και λέγοντας: Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Έχει χαθεί και έχει καταστραφεί και έχει εξαφανιστεί παντελώς, και μάταια τα έπραξες όλα εκείνα.

Ομιλία εις την τριήμερο Ανάσταση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Χαίρετε πάντοτε εν Κυρίω, αγαπητοί αδελφοί· πάλι θα πω, χαίρετε· ο Κύριος είναι εγγύς, για τίποτα να μη μεριμνάτε· ο Κύριος έχει εγερθεί εκ νεκρών, και μαζί του πολύ πλήθος αγίων. Ας εορτάσουμε, λοιπόν, με ευφροσύνη και με σωφροσύνη· διότι αυτή είναι αληθινά η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν· ας κηρύξουμε την ανάσταση του Σωτήρος, ή μάλλον ας διαλαλήσουμε τη δική μας σωτηρία· ας κηρύξουμε την ανάμνηση της σωτηρίου ημέρας· ας κηρύξουμε τη νέκρωση του διαβόλου, την αιχμαλωσία των ακαθάρτων δαιμόνων, τη σωτηρία των Χριστιανών, την ανάσταση των νεκρών. Διότι, διά της αναστάσεως του Χριστού, η μεν γέεννα του πυρός σβήνει, το δε ακοίμητο σκουλήκι πεθαίνει· ο άδης ταράσσεται, ο διάβολος πενθεί, η αμαρτία νεκρώνεται, τα πονηρά πνεύματα εκδιώκονται, οι ευρισκόμενοι στη γη ανέρχονται στους ουρανούς, όσοι βρίσκονται στον άδη ελευθερώνονται από τα δεσμά του διαβόλου και, καταφεύγοντας στον Θεό, λένε προς τον διάβολο: Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Αίτιος δε για εμάς αυτής της αγίας εορτής και πανηγύρεως είναι ο Χριστός, ο οποίος είναι και ο πρόξενος όλων των αγαθών για εμάς.

«Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;»〉 Αυτό ήταν το πάσχα που επιθύμησε να πάθει υπέρ ημών ο Ιησούς· με το πάθος ελευθέρωσε από το πάθος και με τον θάνατο νίκησε τον θάνατο, και διά της ορατής τροφής χορήγησε την αθάνατη ζωή Του. Αυτή ήταν η σωτήρια 〈επιθυμία〉 του Ιησού, αυτός ο πνευματικότατος έρωτας: αφενός να αναδείξει τους τύπους ως τύπους, και αφετέρου να αντιπροσφέρει το ιερό Του σώμα στους μαθητές Του· 〈«Λάβετε, φάγετε, αυτό είναι το σώμα μου· λάβετε, πιείτε, αυτό είναι το αίμα μου, η καινή διαθήκη, το οποίο εκχέεται υπέρ πολλών εις άφεσιν αμαρτιών»〉.

Σήμερα καταλύεται η τυραννία του διαβόλου· σήμερα λύθηκαν τα δεσμά του θανάτου, η νίκη του άδη εξαφανίστηκε· σήμερα είναι και πάλι κατάλληλη ευκαιρία να πούμε εκείνη την προφητική φωνή: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Σήμερα ο Δεσπότης μας Χριστός συνέτριψε τις χάλκινες πύλες και αφάνισε και το ίδιο το πρόσωπο του θανάτου. Και γιατί αναφέρω το πρόσωπο; Μετέβαλε και την ίδια του την ονομασία· διότι δεν λέγεται πλέον θάνατος, αλλά κοίμηση και ύπνος. Επειδή, πριν από την παρουσία του Χριστού και την οικονομία του σταυρού, και αυτό ακόμη το όνομα του θανάτου ήταν φοβερό. Διότι και ο πρώτος άνθρωπος που δημιουργήθηκε, καταδικάστηκε σε αυτό ως μεγάλο επιτίμιο, ακούγοντας: «Την ημέρα που θα φας, εξάπαντος θα πεθάνεις».

Ποιος θα διηγηθεί τις θαυμαστές δυνάμεις του Κυρίου; Από θνητοί γίναμε αθάνατοι· αυτά είναι τα κατορθώματα του σταυρού. Έμαθες τη νίκη; Έμαθες τον τρόπο της νίκης; Μάθε και πώς επιτεύχθηκε το κατόρθωμα χωρίς κόπο. Εμείς δεν ματώσαμε τα όπλα, δεν σταθήκαμε στην παράταξη της μάχης, δεν δεχθήκαμε τραύματα, ούτε καν είδαμε τον πόλεμο, και όμως λάβαμε τη νίκη· ο αγώνας ανήκει στον Δεσπότη και το στεφάνι είναι δικό μας. Επειδή, λοιπόν, η νίκη είναι και δική μας, ας αναφωνήσουμε σήμερα όλοι, σαν στρατιώτες, την επινίκια ωδή και ας πούμε υμνώντας τον Δεσπότη: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Αυτά τα κατόρθωσε για εμάς ο σταυρός· ο σταυρός είναι το τρόπαιο κατά των δαιμόνων, η μάχαιρα κατά της αμαρτίας, το ξίφος με το οποίο ο Χριστός διαπέρασε τον όφι· ο σταυρός είναι το θέλημα του Πατρός, η δόξα του Μονογενούς, η αγαλλίαση του Πνεύματος, το κόσμημα των αγγέλων, η ασφάλεια της Εκκλησίας, το καύχημα του Παύλου, το τείχος των αγίων, το φως ολόκληρης της οικουμένης.

Επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο· αναπαύει εκείνον της ενδέκατης ώρας, όπως εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη· και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται· και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον προσφέρει απλόχερα. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί. Εισέλθετε, λοιπόν, όλοι στη χαρά του Κυρίου μας, και οι πρώτοι και οι δεύτεροι λάβετε τον μισθό σας. Πλούσιοι και φτωχοί, πανηγυρίστε μαζί· εγκρατείς και ράθυμοι, τιμήστε αυτήν την ημέρα· όσοι νηστέψατε και όσοι δεν νηστέψατε, ευφρανθείτε σήμερα. Η τράπεζα είναι γεμάτη, απολαύστε την όλοι πλουσιοπάροχα· ο μόσχος είναι παχύς, κανείς ας μην αποχωρήσει πεινασμένος. Όλοι απολαύστε τον πλούτο της αγαθότητος. Κανείς ας μη θρηνεί για τη φτώχεια του, διότι φανερώθηκε η κοινή βασιλεία· κανείς ας μην οδύρεται για τα σφάλματά του, διότι συγχώρηση ανέτειλε από τον τάφο· κανείς ας μη φοβάται τον θάνατο, διότι μας ελευθέρωσε ο θάνατος του Σωτήρος. Τον εκμηδένισε, ενώ βρισκόταν αιχμάλωτός του· τιμώρησε τον Άδη κατεβαίνοντας στον Άδη· τον πίκρανε, όταν εκείνος γεύθηκε τη σάρκα Του. Και αυτό ακριβώς προφητεύοντας ο Ησαΐας αναφώνησε: «Ο Άδης», λέει, «επικράνθη». Επικράνθη, όταν σε συνάντησε κάτω· διότι καταργήθηκε. Επικράνθη, διότι εμπαίχθηκε. Έλαβε σώμα, και βρέθηκε αντιμέτωπος με τον Θεό· έλαβε χώμα, και συνάντησε τον ουρανό· έλαβε αυτό που έβλεπε, και κατέπεσε εξαιτίας αυτού που δεν έβλεπε. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, Άδη, η νίκη σου;

Η Βαβυλώνα ερμηνεύεται ως σύγχυση· διότι η ανθρωπότητα έχει περιέλθει σε σύγχυση εξαιτίας της πνευματικής τυφλότητας. Αυτός όμως είναι ο τρόπος των άριστων ιατρών· η θεραπεία των χρόνιων τραυμάτων υπερβαίνει τις ικανότητες των μαθητών. Έτσι και ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Ιησούς Χριστός, βλέποντας ότι η ασέβεια των ανθρώπων δεν θεραπεύθηκε διά του Νόμου και των προφητών, έρχεται από τις ουράνιες αψίδες. Αφού γεννήθηκε από την αγία Παρθένο Μαρία, πρώτα κατατρόπωσε τον διάβολο διά του σταυρού, έπειτα αιχμαλώτισε τον θάνατο και, χαρίζοντας ειρήνη στους εγγύς και στους μακράν διά της τριήμερης ανάστασής Του, οδήγησε τους πάντες στη δική Του θεογνωσία. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Η μακαριότητα προέρχεται από τον Θεό. Και βλέποντας αυτό ο προφήτης Δαβίδ λέγει: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Αλλά ποιος έχει τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνον ένας, ο Θεός; Διότι οι άνθρωποι που μακαρίζουν ανθρώπους δεν ωφελούν σε τίποτα, αλλά πολλές φορές μάλιστα και βλάπτουν, καθώς λέγει ο προφήτης Ησαΐας: Λαέ μου, εκείνοι που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και αναστατώνουν το μονοπάτι των ποδιών σας. Ενώ Εκείνος που μακαρίζει, μαζί με τον λόγο παρέχει και τη χάρη.

Γι' αυτό όλοι μας, μετά την ανάσταση του Χριστού, χλευάζοντας την αλαζονεία του θανάτου, λέμε: Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Πριν από τον σταυρό και η συμβουλή του όφεως απέπνεε θάνατο· μετά όμως τον σταυρό, μετά τα πάθη του Χριστού, ιδού, και γέροντες και γυναίκες, παιδιά και έφηβοι, όπως ακριβώς εκείνοι που πατούν τα σταφύλια στο πατητήρι, έτσι και αυτοί πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού. Αυτά τα είπα, για να δείξω την πτώση της αμαρτίας και τη δύναμη της μετάνοιας. Μην οξύνεις, λοιπόν, εναντίον του εαυτού σου το κεντρί της αμαρτίας, ας μη γίνει η δική σου ραθυμία ακόνι της αμαρτίας. Δεν κατακρίνεσαι επειδή αμάρτησες, αλλά τιμωρείσαι επειδή, ενώ αμάρτησες, δεν μετανόησες.

Συγχρόνως δε εισάγει και τον λόγο περί του τρόπου ζωής. «Διότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Σάρκα και αίμα εδώ ονομάζει τις πονηρές πράξεις, όπως όταν λέει: Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί. Και πάλι: Όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, αλλά όλοι θα αλλάξουμε.» Δηλαδή, η κακία (δεν κληρονομεί) εκείνη τη δόξα, και την απόλαυση των άφθαρτων αγαθών. «Εν ατόμω.» Δηλαδή, σε μια σύντομη χρονική ροπή. «Σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αυτό αποτελεί ερμηνεία του πρώτου· είναι σαν να λέει όσο χρόνο χρειάζεται μόνο για να κλείσει κανείς τα μάτια του. «Και εμείς θα αλλάξουμε.» Αυτό το λέει για εκείνους που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος:» Πάλι επιστρέφει στο παράδειγμα και στον λόγο περί της αναστάσεως, αφήνοντας τα περί του τρόπου ζωής. «Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Πάλι η απόδειξη προέρχεται από προφητεία. «Η δε δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.»

«Καταβροχθίστηκε ο θάνατος με ολοκληρωτική νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.» «Διότι πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, σύμφωνα με αυτά που έκανε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» «Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.» «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, ώστε να μην λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα.» «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω. Διότι οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι όταν θα λένε: Ειρήνη και ασφάλεια, τότε θα πέσει καταπάνω τους ξαφνικός όλεθρος.»

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.

Εάν, λοιπόν, όταν η σάρκα ευεκτεί και παχαίνει από τα πάθη, η ψυχή βασανίζεται και σκοτίζεται, καθώς υποχωρούν η έξη των αρετών και ο φωτισμός της γνώσης, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως είναι φυσικό, και όταν η ψυχή φρουρείται και λαμπρύνεται από το θείο κάλλος των αρετών και τον φωτισμό της γνώσης, ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται. Διότι η σάρκα, εξαιτίας της επιδημίας του Λόγου, αποβάλλει τη φυσική της ευεξία, μέσα στην οποία κρυβόταν, ή μάλλον βασίλευε, ο δράκοντας που έχει τη δύναμή του στον ομφαλό —σαν κάποιος αόρατος «Φαραώ, διασκορπιστής των καλών»—, ο οποίος εισχωρούσε ύπουλα, πλήττοντας την ψυχή με τα δαγκώματα της αμαρτίας. Αυτός, καθώς το φρόνημα της σάρκας σβήνει σταδιακά μέσω της πρακτικής κακοπάθειας, υποχωρεί νεκρωμένος ολοκληρωτικά, χωρίς να αφήνει —όπως είναι εύλογο— ούτε ίχνος από την αλλοτινή τυραννία του. Έτσι, εκείνοι που αξιώθηκαν την ελευθερία, μπορούν δια του Χριστού να ανακράζουν, ακόμη και πριν από τη γενική ανάσταση, χάρη στην εκούσια ανάσταση της προαίρεσής τους που έχει ήδη συντελεστεί σε αυτούς: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Εννοούν δε με αυτά την ηδονή της σάρκας και τη συνδεδεμένη με αυτήν απάτη της ψυχής που πηγάζει από την άγνοια, μέσω των οποίων κάποτε, πριν από τον Χριστό, ο παμμίαρος διάβολος, κυριαρχώντας πάνω στην ανθρώπινη φύση, τη διαπερνούσε ανελέητα με το κεντρί της ηδονής και την παρέσυρε επίμονα προς την απώλεια με το ξίφος της απάτης.

Πικράθηκε, διότι εμπαίχθηκε. Έλαβε σώμα και συνάντησε τον Θεό. Έλαβε γη και συνάντησε τον ουρανό. Έλαβε αυτό που έβλεπε και έπεσε εξαιτίας αυτού που δεν έβλεπε. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Ανέστη ο Χριστός και εσύ καταβλήθηκες. Ανέστη ο Χριστός και έπεσαν οι δαίμονες. Ανέστη ο Χριστός και χαίρονται οι άγγελοι.

Επομένως, και οι δίκαιοι άνδρες που πλησιάζουν στο τέλος του βίου τους και ελευθερώνονται από τα δεσμά της τυραννικής σάρκας, κάνοντας την επιστροφή προς τον οικείο Δεσπότη και την πατρίδα με αγαθή πεποίθηση, ποιος, αν δεν το έχει βιώσει από προσωπική πείρα, θα μπορούσε να περιγράψει παραστατικά εκείνη τη χαρά; Διότι γι' αυτούς ο θάνατος είναι αληθινά ύπνος εν Κυρίω και όντως ανάπαυση· διότι ο θάνατος του Δεσπότου, αφού εξαφάνισε το κεντρί του θανάτου, τον μετέτρεψε σε ύπνο και ανάπαυση. Και προψάλλοντας αυτό η Θεία Γραφή έλεγε: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και έκτοτε λοιπόν ο θάνατος δεν είναι φοβερότατος, αλλά πολυπόθητος για τους δικαίους· γι' αυτό και κάποιος ικετεύοντας έλεγε: «Εξάγαγε από τη» σαρκική «φυλακή την ψυχή μου», για να αναχωρήσω προς εσένα· «πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Και κάποιος άλλος λέει: «Έχω επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· διότι «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».