Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:16

Εάν, λοιπόν, η εικόνα του αοράτου Θεού είναι ακάθαρτη, τότε πώς λέγεται: «Και ιδού, όλα όσα έκαμε ο Θεός, ήσαν πολύ καλά»; Αλλά αυτό ακριβώς παθαίνουν οι αιρετικοί, όπως και πιο πάνω είπα, εξαιτίας της παρά φύσιν ακαθαρσίας που υπάρχει στη σάρκα τους και επειδή μέσα τους κυριαρχεί πάνω στην ενέργεια της ψυχής και του σώματος η ενέργεια του διαβόλου. Διότι κανείς από αυτούς, ως καθαρός στην καρδιά, δεν είδε μέσα του τον Θεό να κατοικεί, σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού. Κανείς τους δεν γνώρισε ούτε είδε μέσα του τη βασιλεία των ουρανών. Κανείς από εκείνους δεν έχει τον θησαυρό του Πνεύματος μέσα στο οστράκινο σκεύος του πήλινου σώματος. Κανείς τους δεν φόρεσε μέσα στην καρδιά του την εικόνα του επουρανίου Θεού. Κανείς ανάμεσά τους δεν έγινε σύμμορφος με τη δόξα του Υιού του Θεού. Διότι, αν είχαν γνωρίσει ότι εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο γίνεται ένα πνεύμα με Αυτόν και ο Κύριος με εκείνον, όπως λέγει ο Απόστολος· αν είχαν γνωρίσει ότι οι άξιοι γίνονται θεοί και υιοί του Υψίστου· αν ήξεραν ότι θα έλθει ο Χριστός και ο Πατέρας και θα κάνουν κατοικία μέσα στον άνθρωπο· αν είχαν μάθει πώς ο άνθρωπος γίνεται ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα του· και, για να το πω σύντομα, αν είχαν ενδυθεί τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε», τότε ο ίδιος ο Χριστός, που κατοικεί μέσα τους, θα τους δίδασκε πώς κατοικεί στη σάρκα μας ως Θεός και περιπατεί μέσα σε αυτήν, και πώς αυτό το πήλινο σώμα, διά του πυρός του Πνεύματος, γίνεται ήδη από εδώ σύμμορφο με τη δόξα της εικόνας του Χριστού, και πώς καθαρίζεται από κάθε ρύπο και γίνεται κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού, όπως ήταν από την αρχή, διά της ενώσεως και της κοινωνίας της θεότητος. Διότι όπου κατοικεί η θεότητα, και μάλιστα κατ’ ουσίαν, εκεί όλα είναι αγνά, όλα άγια, όλα καθαρά, όλα άξια του Θεού· τίποτε εκεί δεν είναι απορριπτέο, τίποτε ρυπαρό, τίποτε εναντίον του Θεού· ούτε σώμα, ούτε ψυχή, ούτε νους, ούτε φύση, ούτε θέλημα, ούτε ενέργεια. Αλλά, όπως ήδη ειπώθηκε, επειδή οι αιρετικοί δεν απέκτησαν την απάθεια της σαρκός και την καθαρότητα της φύσεως, και νομίζοντας ότι κάθε σάρκα, όπως και η δική τους, ενεργείται από τον βόρβορο των ηδονών, αρνήθηκαν να ομολογήσουν στον Χριστό την ανθρώπινη φύση και όσα ανήκουν στη φύση.

Και ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται ναός (σύμφωνα με το χωρίο: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;»), ο οποίος και κατορθώνει με θαυμαστό τρόπο τη δικαιοσύνη, η οποία εδραιώνεται δια της πίστεως. Άγιος, βέβαια, είναι ως καθαρός, θαυμαστός δε για τη δικαιοσύνη.

Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Αν όμως το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διαμέσου του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας·» Και προς τους Κορινθίους λέει: «Διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού. Διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα έχει γνωρίσει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να γνωρίσουμε εκείνα που μας χαρίστηκαν από τον Θεό·» και λίγο πιο κάτω: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και πάλι: «Αλλά λουτήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και στο Πνεύμα του Θεού μας·» και πάλι: «Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει·» και πάλι: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.»

Και μέσω του Πνεύματος ονομαζόμαστε όλοι μέτοχοι του Θεού· διότι λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν. Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς.» Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα ήταν κτίσμα, δεν θα μπορούσε να υπάρξει σε εμάς καμία μετοχή στον Θεό μέσω αυτού· αλλά μάλλον θα ενωνόμασταν με ένα κτίσμα και θα καθιστάμεθα ξένοι προς τη θεία φύση, εφόσον δεν θα μετείχαμε σε αυτήν σε τίποτα. Τώρα όμως, καθώς ονομαζόμαστε μέτοχοι του Χριστού και μέτοχοι του Θεού, αποδεικνύεται ότι το χρίσμα και η σφραγίδα που βρίσκεται μέσα μας δεν ανήκει στη φύση των κτιστών πραγμάτων, αλλά στη φύση του Υιού, ο οποίος, μέσω του Πνεύματος που υπάρχει σε αυτόν, μας ενώνει με τον Πατέρα. Διότι διδάσκοντας αυτό ο Ιωάννης, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, έγραψε: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι μένουμε μέσα στον Θεό και αυτός μέσα μας, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα του.» Εάν λοιπόν με τη μετοχή στο Πνεύμα γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως, θα ήταν παράφρων όποιος λέει ότι το Πνεύμα είναι κτιστής φύσεως και όχι της φύσεως του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και εκείνοι στους οποίους αυτό έρχεται, θεώνονται· και εάν θεώνει, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φύση του είναι η φύση του Θεού. Και ακόμη πιο φανερά, προς αναίρεση αυτής της αιρέσεως, ψάλλεται στον εκατοστό τρίτο ψαλμό, όπως προείπαμε: «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και στο χώμα τους θα επιστρέψουν.»

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που έχει δει τον Υιό βλέπει τον Πατέρα, έτσι και εκείνος που έχει το Άγιο Πνεύμα έχει τον Υιό, και, έχοντας Αυτόν, είναι ναός του Θεού, όπως γράφει ο μεν Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;», ο δε Ιωάννης λέει: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι μένουμε στον Θεό και Αυτός σε εμάς: διότι μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του». Εάν λοιπόν ο Υιός, ο οποίος είναι μέσα στον Πατέρα και στον οποίο είναι ο Πατέρας, ομολογήθηκε ότι δεν είναι κτίσμα, είναι απόλυτη ανάγκη ούτε το Πνεύμα να είναι κτίσμα. Διότι μέσα σε αυτό είναι ο Υιός, και αυτό είναι μέσα στον Υιό. Γι' αυτό και όποιος λαμβάνει το Πνεύμα αναδεικνύεται ναός του Θεού. Εξάλλου είναι καλό να κατανοήσουμε και από το εξής ότι, εάν ο Υιός είναι Λόγος του Θεού, είναι ένας, όπως ένας είναι ο Πατέρας. «Διότι ένας είναι ο Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός». Γι' αυτό και έχει ονομαστεί και έχει γραφεί Μονογενής Υιός. Τα κτίσματα, αντίθετα, είναι πολλά και διάφορα: άγγελοι, αρχάγγελοι, χερουβείμ, αρχές, εξουσίες και τα υπόλοιπα, όπως έχει ειπωθεί. Εάν, λοιπόν, επειδή ο Υιός δεν συγκαταλέγεται στα πολλά, αλλά είναι ένας, όπως ο Πατέρας είναι ένας, δεν είναι κτίσμα, τότε οπωσδήποτε και το Πνεύμα (διότι οφείλουμε να αντλούμε από τον Υιό και τη γνώση περί του Πνεύματος) δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα. Διότι δεν ανήκει στα πολλά, αλλά είναι και αυτό ένα.

Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Αν δε το Πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Ιησού κατοικεί μέσα σας, Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό Ιησού εκ νεκρών θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, διαμέσου του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας·» Στους δε Κορινθίους (αναφέρει)· «Διότι το Πνεύμα τα πάντα ερευνά, ακόμη και τα βάθη του Θεού. Διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να κατανοήσουμε όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό·» και μετά από λίγο· «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και πάλι· «Αλλά απολουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και με το Πνεύμα του Θεού μας·» και πάλι· «Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει στον καθένα ξεχωριστά όπως ακριβώς βούλεται·» και πάλι· «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.»

Και διά του Πνεύματος λεγόμαστε όλοι μέτοχοι του Θεού· διότι λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν. Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς». Εάν όμως το Άγιο Πνεύμα ήταν κτίσμα, δεν θα γινόταν σε εμάς καμία μετοχή του Θεού μέσω αυτού· αλλά, αντίθετα, θα ενωνόμασταν μεν με ένα κτίσμα, θα καθιστάμεθα δε αποξενωμένοι από τη θεία φύση, εφόσον δεν θα μετείχαμε σε αυτήν κατά κανέναν τρόπο. Τώρα όμως, εφόσον ονομαζόμαστε μέτοχοι του Χριστού και μέτοχοι του Θεού, αποδεικνύεται ότι το χρίσμα και η σφραγίδα που υπάρχει μέσα μας δεν ανήκει στη φύση των γενητών, αλλά στη φύση του Υιού, ο οποίος μέσω του Πνεύματος που υπάρχει σε αυτόν μας συνάπτει με τον Πατέρα. Διότι αυτό ακριβώς διδάσκοντας ο Ιωάννης, όπως έχει ειπωθεί προηγουμένως, έγραψε: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε μέσα στον Θεό και αυτός μέσα μας, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα του». Εάν λοιπόν με τη μετοχή στο Πνεύμα γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως, θα ήταν παράφρων όποιος έλεγε ότι το Πνεύμα ανήκει στην κτιστή φύση και όχι στη φύση του Θεού. Γι' αυτόν άλλωστε τον λόγο, και εκείνοι στους οποίους κατοικεί, θεοποιούνται· εάν όμως το Πνεύμα θεοποιεί, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η φύση του είναι φύση Θεού. Και ακόμη πιο φανερά, προς αναίρεση αυτής της αιρέσεως, ψάλλεται στον εκατοστό τρίτο ψαλμό, όπως είπαμε και προηγουμένως: «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και στο χώμα τους θα επιστρέψουν».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που έχει δει τον Υιό βλέπει τον Πατέρα, έτσι και εκείνος που έχει το Άγιο Πνεύμα έχει τον Υιό, και εφόσον τον έχει, είναι ναός του Θεού, όπως γράφει αφενός ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;»· αφετέρου δε ο Ιωάννης λέει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε μέσα στον Θεό, και αυτός μέσα μας, διότι μας έχει δώσει από το Πνεύμα του». Εάν λοιπόν ο Υιός, ο οποίος βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και μέσα στον οποίο βρίσκεται ο Πατέρας, έχει ομολογηθεί ότι δεν είναι κτίσμα, είναι απόλυτη ανάγκη ούτε και το Πνεύμα να είναι κτίσμα· διότι μέσα σε αυτό βρίσκεται ο Υιός, και το ίδιο βρίσκεται μέσα στον Υιό. Γι' αυτό και εκείνος που λαμβάνει το Πνεύμα καλείται ναός του Θεού. Πάλι, και από το εξής είναι καλό να κατανοήσουμε ότι ένας είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού, όπως ένας είναι ο Πατέρας. «Διότι ένας είναι ο Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας ο Κύριος Ιησούς Χριστός»· γι' αυτό άλλωστε ονομάζεται και αναγράφεται ως Μονογενής Υιός. Αντιθέτως, τα κτίσματα είναι πολλά και διάφορα: άγγελοι, αρχάγγελοι, χερουβείμ, αρχές, εξουσίες, και τα υπόλοιπα, όπως έχει ειπωθεί. Εάν, επομένως, ο Υιός, επειδή ακριβώς δεν συγκαταλέγεται στα πολλά αλλά είναι ένας, όπως ένας είναι ο Πατέρας, δεν είναι κτίσμα, τότε εξάπαντος ούτε το Πνεύμα θα μπορούσε να είναι κτίσμα (διότι πρέπει να αντλούμε τη γνώση περί του Πνεύματος από τον Υιό). Διότι ούτε αυτό ανήκει στα πολλά, αλλά είναι και αυτό ένα.

Εφόσον, λοιπόν, αναφαίνονται τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι ο Υιός είναι εξολοκλήρου το ίδιον εκ της ουσίας του Πατρός. Διότι το να λέγεται γενικώς ότι ο Θεός μετέχεται, είναι ίσο με το να λέμε ότι και γεννά· και το να γεννά τι άλλο σημαίνει παρά Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού, λοιπόν, μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη που χορηγείται από αυτόν μέσω του Πνεύματος· και από αυτό καθίσταται φανερό ότι ο ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτα, αλλά εκείνο που μετέχεται από τον Πατέρα, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι εκείνο που έλεγε ο Πέτρος: «Για να γίνετε κοινωνοί θείας φύσεως», καθώς λέει και ο Απόστολος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και «Διότι εμείς είμαστε ναός του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, βλέπουμε τον Πατέρα. Διότι η εννόηση και η κατάληψη του Υιού αποτελεί γνώση του Πατρός, λόγω του ότι είναι το ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Και όπως ακριβώς το να μετέχεται ο Θεός κανείς από εσάς δεν θα το αποκαλούσε πλέον πάθος και μερισμό της ουσίας του Θεού (διότι έχει δηλωθεί και ομολογηθεί ότι ο Θεός μετέχεται, και ότι το να μετέχεται και το να γεννά είναι το ίδιο), έτσι και το γέννημα δεν αποτελεί πάθος, ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Εάν δε για χάρη μας αγιάζει τον Εαυτό Του, και αυτό το πράττει όταν έγινε άνθρωπος, είναι ολοφάνερο ότι και η κάθοδος του Πνεύματος που συντελέστηκε σε Αυτόν στον Ιορδάνη, γινόταν για εμάς, επειδή Εκείνος έφερε το δικό μας σώμα. Και δεν έγινε αυτό προς βελτίωση του Λόγου, αλλά πάλι για τον δικό μας αγιασμό, προκειμένου να γίνουμε μέτοχοι του χρίσματός Του, και να λεχθεί για εμάς: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Διότι, καθώς ο Κύριος, ως άνθρωπος, δεχόταν το λουτρό του βαπτίσματος στον Ιορδάνη, εμείς ήμασταν αυτοί που καθαριζόμασταν μέσα σε Αυτόν και από Αυτόν.

Επειδή λοιπόν προκύπτουν τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι η έκφραση «εκ της ουσίας του Πατρός» σημαίνει πως ο Υιός αποτελεί καθ' ολοκληρίαν ίδιον αυτού. Διότι το να λέμε γενικά ότι ο Θεός «μετέχεται», ισοδυναμεί με το να λέμε ότι και γεννά. Και το «γεννά» τι άλλο σημαίνει παρά τον Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη του Πνεύματος που χορηγείται από αυτόν. Και από αυτό γίνεται φανερό ότι ο μεν ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτε, αλλά αυτό που αποτελεί αντικείμενο μετοχής εκ του Πατρός, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι που έλεγε ο Πέτρος: «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως», όπως αναφέρει και ο απόστολος: «δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και: «εμείς είμαστε ναοί του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, «βλέπουμε τον Πατέρα». Διότι η εννόηση και η κατανόηση του Υιού αποτελεί γνώση περί του Πατρός, επειδή είναι ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Όπως, λοιπόν, κανείς από εσάς δεν θα μπορούσε πλέον να πει ότι το να μετέχεται ο Θεός αποτελεί πάθος και μερισμό της ουσίας Του —διότι έχετε παραδεχθεί και ομολογήσει ότι ο Θεός μετέχεται και ότι είναι το ίδιο πράγμα το να μετέχεται και το να γεννά— έτσι και το γέννημα δεν συνιστά πάθος ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Εάν δε αγιάζει τον εαυτό του για χάρη μας —και είναι ολοφάνερο ότι το πράττει αυτό όταν έγινε άνθρωπος—, τότε και η κάθοδος του Πνεύματος που έγινε σε αυτόν στον Ιορδάνη, για εμάς γινόταν, επειδή αυτός έφερε το δικό μας σώμα. Και δεν έγινε προς βελτίωση του Λόγου, αλλά πάλι προς δικό μας αγιασμό, ώστε να γίνουμε μέτοχοι του δικού του χρίσματος και να λεχθεί και για εμάς: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Διότι, όταν ο Κύριος λουζόταν στον Ιορδάνη ως άνθρωπος, εμείς ήμασταν εκείνοι που λουζόμασταν σε αυτόν και μέσω αυτού. Και όταν αυτός δεχόταν το Πνεύμα, εμείς ήμασταν εκείνοι που μέσω αυτού γινόμασταν δεκτικοί αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν χρίστηκε και αυτός με έλαιο όπως ο Ααρών ή ο Δαβίδ ή όλοι οι άλλοι, αλλά με διαφορετικό τρόπο, «περισσότερο από όλους τους μετόχους του με έλαιο αγαλλιάσεως». Το οποίο έλαιο, ερμηνεύοντας ο ίδιος μέσω του προφήτη ότι είναι το Πνεύμα, λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», όπως ακριβώς έχει πει και ο απόστολος: «ότι τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο». Πότε λοιπόν έχουν ειπωθεί αυτά για αυτόν, αν όχι όταν, αφού έλαβε σάρκα, βαπτιζόταν στον Ιορδάνη και «κατέβηκε επάνω του το Πνεύμα»; Και μάλιστα ο ίδιος ο Κύριος λέει: «το Πνεύμα θα λάβει από το δικό μου» και «εγώ θα το αποστείλω», καθώς και το «λάβετε Πνεύμα Άγιο» προς τους μαθητές.

Φανερώνει δε μία και την αυτή μορφή, καθώς ο Πατέρας θεωρείται μέσα στον Υιό, και ο Υιός κατανοείται και μετέχεται από τον άνθρωπο μέσα στο Πνεύμα. Διότι, «όλοι εμείς», λέει, «που με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου». Ας μη φανταζόμαστε, λοιπόν, ότι πρόκειται για τρία αδιαίρετα σωματικά μέρη. Διότι ο λογισμός αυτός είναι ασεβής, ξένος προς τις τέλειες ασώματες υποστάσεις. Ας αποδεχθούμε την αδιαίρετη συνύπαρξη προσώπων που συνυπάρχουν μεταξύ τους αδιάστατα, και, παρότι υφίστανται αληθινά τρία, ας εννοούμε ότι το είδος είναι ένα, το οποίο έχει την αρχή του στον Πατέρα, έλαμψε στον Υιό, και φανερώνεται διά του Πνεύματος. Γι' αυτό και όσοι φέρουν το Πνεύμα, φέρουν τον Χριστό· «Διότι εάν κάποιος», λέει, «δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας», και τα εξής. Και ο Ιωάννης αναφέρει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε». Και ο Παύλος, ενώ ονομάζει τα σώματά μας ναό του Αγίου Πνεύματος, ταυτόχρονα λέγει ότι ο Χριστός βρίσκεται μέσα μας. Όταν δε ο Χριστός κατοικεί στον εσωτερικό μας άνθρωπο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, είναι ο Θεός που κατοικεί μέσα μας: «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;».

Και πάλι: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Θεό, λοιπόν, ονόμασε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλούσε μέσα τους. Και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Έδειξε ότι είμαστε ναός του Θεού· και όπου υπάρχει ναός, εκεί υπάρχει ο Θεός· το δε Πνεύμα κατοικεί, όπως στον δικό του ναό. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό που κατοικεί μέσα σας». Εάν όμως δεν δοξάζεις αυτόν που κατοικεί μέσα σου ως Θεό, έχεις γίνει ναός ειδώλων. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και αλλού λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας· με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Λέγεται δε ότι το Άγιο Πνεύμα τα είπε αυτά· διότι λέγει ο Απόστολος: «Γι' αυτό, καθώς λέγει το Άγιο Πνεύμα: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του», και τα εξής. Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα επείρασε ο Ισραήλ και δοκίμασε στην έρημο· και είδαν τα έργα του, δηλαδή τα θαυμάσια.

Αλλά αυτός ο πάντοτε τολμηρός, χωρίς να πτοείται από τον επικείμενο κίνδυνο που απειλεί όσους τολμούν να εκστομίσουν κάποιον βλάσφημο λόγο κατά του Αγίου Πνεύματος, αποφαίνεται ότι αυτό είναι αμέτοχο της θεότητας, γράφοντας τα εξής περί του Πνεύματος: ΕΥΝ. Τρίτο κατά την τάξη και τη φύση, έχοντας δημιουργηθεί με προσταγή μεν του Πατρός, με ενέργεια δε του Υιού, τιμώμενο στην τρίτη θέση, ως το πρώτο και μέγιστο από όλα, και το μόνο τέτοιου είδους δημιούργημα του Μονογενούς, το οποίο στερείται θεότητας και δημιουργικής δυνάμεως. ΒΑΣ. Εκείνος όμως που τα λέει αυτά, φαίνεται να μην έχει πιστέψει καν ότι η θεότητα κατοικεί μέσα μας, εφόσον ο Ιωάννης λέει για τον Θεό: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι είναι μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε»· και ο Απόστολος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» και πάλι: «Στον οποίον όλη η οικοδομή, συναρμολογούμενη, αυξάνεται σε άγιο ναό εν Κυρίω, στον οποίον και εσείς συνοικοδομείστε ως κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι». Εάν, λοιπόν, λέγεται ότι ο Θεός ενοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος, πώς δεν αποτελεί φανερή ασέβεια το να λέει κανείς ότι το ίδιο το Πνεύμα είναι αμέτοχο της θεότητας; Και εάν ονομάζουμε θεούς αυτούς που είναι τέλειοι κατά την αρετή, ενώ η τελείωση επέρχεται διά του Πνεύματος, πώς είναι δυνατόν αυτό που θεοποιεί τους άλλους να στερείται το ίδιο της θεότητας; Εξάλλου, δεν είναι διόλου ευσεβές να λέμε, όπως ακριβώς ισχύει για τους ανθρώπους, ότι έτσι και στο Πνεύμα αποδίδεται τιμητικά η θεότητα κατά μετοχήν, και όχι ότι συνυπάρχει σε αυτό εκ φύσεως.

Κάθε κτίσμα είναι δούλος του Δημιουργού, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει προς τον Θεό: «Τα σύμπαντα είναι δούλα σου»· εκείνο όμως που είναι δούλο δεν δύναται να παράσχει ελευθερία και υιοθεσία σε άλλον, την οποία το ίδιο δεν κατέχει κατ' ουσίαν. Το Πνεύμα όμως παρέχει ελευθερία και υιοθεσία· διότι το Πνεύμα κράζει στις καρδιές μας: «Αββά, ο Πατήρ»· ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· άρα δεν είναι κτίσμα. Κανένα κτίσμα δεν είναι μεθεκτό από τη λογική ψυχή, ώστε να ενοικεί σε αυτήν ουσιωδώς. Το δε Άγιο Πνεύμα ενοικεί σε αυτήν σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Είμαστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας». Άρα δεν είναι κτίσμα. Κάθε λογικό κτίσμα είναι δεκτικό αρετής και κακίας. Το Πνεύμα όμως δεν είναι δεκτικό κανενός από αυτά. Άρα το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Και όσα δεικνύουν τη μία και την αυτή ενέργεια της αγίας και μακαρίας Τριάδος.

Διότι, όπως ακριβώς το Πνεύμα είναι ο Θεός, σύμφωνα με το χωρίο «είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», έτσι και ο Θεός είναι το Πνεύμα, καθώς η Τριάδα δεν τέμνεται ούτε χωρίζεται ως προς τη φύση της, ώστε ούτε τα ονόματα να χωρίζονται. Γι' αυτό, αν και ο Θεός είναι ένας, ο Υιός είναι Θεός με βάση την πατρική φύση και το πατρικό όνομα· και αν και ο Υιός είναι ο ένας Κύριος, ο Πατέρας είναι Κύριος, αποκαλούμενος με το όνομα της εικόνας Του, ως πρωτότυπο και γεννήτοράς της. Έτσι και το Πνεύμα είναι Κύριος, έχοντας λάβει την επωνυμία από τον Κύριο, από τον οποίο και μεταδίδεται, και ο Κύριος ονομάζεται πνεύμα από την εικόνα· επειδή και ο Θεός έχει προσαγορευθεί πνεύμα εξαιτίας αυτού.

Εάν όμως λένε ότι αυτός που ερευνά δεν γνωρίζει, και γι' αυτόν τον λόγο ερευνά· θα απαντήσουμε ότι και ο Θεός ερευνά τις καρδιές των ανθρώπων. Και μέσω των προφητών λέει: Θα ερευνήσω την Ιερουσαλήμ με το λυχνάρι. Και πάλι είναι γραμμένο: Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και πάλι: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Και πάλι: Εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και πάλι είναι γραμμένο: Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά απολουστήκατε, αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, και στο Πνεύμα του Θεού μας. Και πάλι: Διότι δεν θα τολμήσω να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού με λόγο και με έργο, για την υπακοή των εθνών, με δύναμη σημείων και τεράτων, με δύναμη του Αγίου Πνεύματος.

Διότι, εάν ο Θεός δεν βρίσκεται μέσα μας, ούτε ζωή ούτε αιώνια αγαθά θα αποκτήσουμε. Λέει εξάλλου πάλι ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» και πάλι: «Τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό.» Και η μεν κτίση έχει ανάγκη αποκάλυψης για να γνωρίσει τα του Θεού· το Πνεύμα όμως αποκαλύπτει. «Σε εμάς», λέει, «ο Θεός τα απεκάλυψε διά του Πνεύματός του.» Και ως προς εμάς ερευνά, επειδή εν αυτώ κάνουμε την έρευνα· «Το Πνεύμα», λέει, «ερευνά και τα βάθη του Θεού»· αφ’ εαυτού του όμως γνωρίζει, όπως ακριβώς το δικό μας πνεύμα. «Διότι ποιος από τους ανθρώπους», λέει, «γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα εγνώρισε παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού.» Και ζωογονεί μεν ο Θεός· διότι λέει ο Παύλος: «Παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα»· ζωή δε δίνει ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια.» Ζωοποιούμαστε δε διά του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας.» Ζωογονείται, λοιπόν, κανείς από τον Θεό διά του Χριστού εν Πνεύματι.

Και αυτό σημαίνει το «να μεταμορφωνόμαστε από τη δόξα του Πνεύματος προς την οικεία δόξα», όχι με φειδώ, ούτε αμυδρά, αλλά σε τέτοιον βαθμό όσο είναι εύλογο για εκείνον που φωτίζεται από το Πνεύμα. Δεν ντρέπεσαι, άνθρωπε, τον απόστολο που λέει ότι «Είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»; Άραγε, θα καταδεχόταν ποτέ να τιμήσει ένα δουλικό οίκημα με την προσωνυμία του ναού;

Επειδή, όμως, κάποιοι αποτολμούν ριψοκίνδυνα, όπως ακριβώς για τον Μονογενή, έτσι να διαδίδουν ψεύδη και για το Άγιο Πνεύμα, ισχυριζόμενοι ότι αυτό είναι γεννητό και κτιστό, και γενικά επιδιώκοντας να το αποσπάσουν από την ομοουσιότητα με τον Θεό και Πατέρα, εμπρός λοιπόν, αντιπαραθέτοντας πάλι στην αχαλίνωτη γλώσσα εκείνων τον λόγο της ορθής πίστης, ας δημιουργήσουμε αφορμές ωφέλειας τόσο για τον εαυτό μας όσο και για εκείνους που θα τα διαβάσουν. Διότι, εάν το Πνεύμα δεν είναι ούτε Θεός κατά φύση, ω εσείς, ούτε βέβαια προέρχεται από τον Θεό ως ίδιον Αυτού, και γι' αυτό τον λόγο δεν ενυπάρχει ουσιωδώς σε Αυτόν, αλλά είναι κάτι διαφορετικό από Αυτόν, και δεν έχει απομακρυνθεί από την ομοφυΐα των δημιουργημάτων, πώς εμείς που γεννηθήκαμε μέσω αυτού λέγεται ότι έχουμε γεννηθεί από τον Θεό; Διότι, είτε θα πούμε ότι ο Ευαγγελιστής ψεύδεται παντελώς, είτε, εάν λέει την αλήθεια και έτσι έχουν τα πράγματα και όχι διαφορετικά, το Πνεύμα είναι Θεός και προέρχεται από τον Θεό κατά φύση. Και καθώς αξιωνόμαστε να μετέχουμε σε αυτό μέσω της πίστης στον Χριστό, καθιστάμαστε κοινωνοί της θείας φύσης και λέγεται ότι έχουμε γεννηθεί από τον Θεό, και γι' αυτόν τον λόγο ονομαζόμαστε θεοί, ανυψούμενοι στη δόξα που μας υπερβαίνει όχι μόνο κατά χάρη, αλλά επειδή έχουμε ήδη τον Θεό να ενοικεί και να κατοικεί μέσα μας, σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στον προφήτη: «Διότι θα ενοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω μαζί τους». Επειδή, με ποιον τρόπο, ας μας πουν όσοι είναι γεμάτοι από τόση αμάθεια, είμαστε ναοί του Θεού κατά τον Παύλο επειδή έχουμε το Πνεύμα να κατοικεί μέσα μας, εάν αυτό δεν είναι Θεός κατά φύση;

Αυτός δε που μας είπε αυτό, «Αφού ζητάτε, λέει, απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου», πολλές φορές εύχεται να κατοικήσει ο Χριστός και σε εμάς που έχουμε πιστέψει, μέσω της πίστεως, παρόλο που αυτός δέχθηκε το Άγιο Πνεύμα. Και ας μην νομίσει κανείς ότι λέμε πως καταργεί την υπόσταση καθενός από τα ονόματα, δηλαδή από τα πρόσωπα, ή ότι λέει πως ο Υιός δεν είναι Υιός αλλά Πνεύμα, ή ότι δεν αναγνωρίζει το Πνεύμα ως Πνεύμα, αλλά λέει πως είναι Υιός. Διότι δεν ήταν αυτός ο σκοπός του, αλλά ούτε και εμείς πιστεύουμε έτσι. Γνωρίζει δηλαδή την απαρίθμηση της Αγίας και ομοουσίου Τριάδος, και διδάσκει ότι το καθένα από τα αναφερόμενα πρόσωπα υφίσταται ξεχωριστά· διακηρύσσει όμως σαφώς ότι η Αγία Τριάδα παραμένει σε απαράλλακτη ταυτότητα. Επειδή, πώς το Πνεύμα είναι και ονομάζεται Θεός; «Διότι δεν γνωρίζετε, λέει, ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Αν λοιπόν, επειδή κατοικεί μέσα μας το Πνεύμα, γίναμε ναοί του Θεού, πώς το Πνεύμα δεν προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή από την ουσία Του, αφού εγκαθιστά τον Θεό μέσα μας μέσω του εαυτού Του;

Διότι έτσι και όχι διαφορετικά θα ήταν αληθινή η δύναμη του μυστηρίου. Και μάλιστα ο θεσπέσιος Παύλος δεν μας ονόμασε ναούς δύο θεών, αλλά προφανώς ενός και του αυτού: «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Βλέπεις ότι, έχοντας συνενώσει σε ταυτότητα ουσίας τον Πατέρα και τον Υιό, λέει ότι εμείς έχουμε αποδειχθεί ναοί όχι θεών, αλλά του Θεού. Γιατί λοιπόν διαστρέφετε τη δύναμη της αλήθειας με μάταιους συλλογισμούς, και σπέρνετε το δηλητήριο της δικής σας ασέβειας σε όσους έχουν συνηθίσει να προσεγγίζουν αλόγιστα τα ιερά και θεία γράμματα; «Εκείνος που δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου». Αφού απέδειξε εκ των προτέρων πολύ καλά και καθόρισε ορθά ποιοι είναι αυτοί που τον αγαπούν και σε ποια αγαθά θα συμμετάσχουν, μεταβαίνει αμέσως στους άλλους, σε εκείνους που δεν έχουν επιλέξει ακόμη να τον αγαπούν. Διότι δεν θα είναι φύλακες, λέει, των δικών μου λόγων· διότι αυτό σημαίνει το «Δεν θα τηρήσει τον λόγο μου», που λέγεται σαν να απευθύνεται σε έναν ή περί ενός, αν και έχει κάπως ευρεία και γενική τη σημασία του. Και πολύ λογικά λέει και αυτό. Διότι, αν η τήρηση των εντολών, δηλαδή του δικού του λόγου, θα αποτελεί σαφή απόδειξη της αγάπης προς αυτόν, τότε βεβαίως θα είναι απολύτως αληθινό και το αντίθετο. Διότι δείγμα του ότι κάποιος δεν επιλέγει να τον αγαπά θα είναι το να μην υπολογίζει καθόλου την εντολή, και να παραμερίζει το πρόσταγμα, σαν να πρόκειται για κάτι από εκείνα που συνηθίζουν να βλάπτουν.

Διότι, όπως φαίνεται, ο Λόγος δεν έγινε πλέον σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, αλλά μάλλον συμπολίτης των ανθρώπων, και θα ήταν φυσικό επόμενο να ονομάζεται μάλλον «ανθρωπαίος», όχι άνθρωπος, όπως ακριβώς βέβαια και εκείνος που κατοίκησε στη Ναζαρέτ ονομάστηκε Ναζωραίος, και όχι Ναζαρέτ. Και δεν εμποδίζει απολύτως τίποτα, νομίζω, εφόσον βέβαια θεωρούν ότι είναι σωστό αυτό που οι ίδιοι έχουν εφεύρει χωρίς σύνεση, να ονομάζεται άνθρωπος μαζί με τον Υιό και ο Πατέρας και επιπλέον το Άγιο Πνεύμα. Διότι το πλήρωμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος κατοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος. Και εξάλλου ο Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Αλλά βεβαίως και ο ίδιος ο Χριστός: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και προς αυτόν θα έλθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του.» Αλλά σε καμία περίπτωση δεν ονομάστηκε άνθρωπος ο Πατέρας, ούτε βέβαια το Άγιο Πνεύμα επειδή κατοικούν μέσα μας. Αυτοί όμως γελοιοποιούν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως, διαστρέφοντας προς το παράλογο τα τόσο ορθά και αξιοσέβαστα δόγματα της Εκκλησίας. Όμως ας προχωρήσει και πάλι ομαλά ο λόγος μας, αφήνοντας κατά μέρος τα δικά τους εμέσματα. Διότι εάν, επειδή ο Λόγος ήταν μέσα του, έγινε εκτελεστής θαυμαστών σημείων, τότε ίσως τον θεωρούν ως έναν από τους αγίους προφήτες· διότι ενήργησε τα θεϊκά σημεία και διά χειρός των αγίων.

Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Στο Ευαγγέλιο: Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει μαζί σας.

Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό, και ότι δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα.

οστ΄. Εάν, εκτελώντας μια διακονία, αλείφεις με λάδι τον ασθενή, προφύλασσε το μάτι, τα χέρια και τη γλώσσα σου, ώστε να μην υπερβείς σε τίποτα τα όρια της σωφροσύνης· διότι αυτό αρμόζει στην ευσέβεια. οζ΄. Να απλώνεις τα χέρια σου στα μέλη του άλλου με ιερό δέος, σαν να αγγίζεις το ίδιο το αγίασμα. Διότι είναι πραγματικά άγιος ναός του Κυρίου, θαυμαστός μέσα στη δικαιοσύνη· επειδή λέει: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας φυλάξουμε την καρδιά μας με κάθε προσοχή.

Αλίμονο σε μια τέτοια φλυαρία, ω, τι μεγάλη βλασφημία! Από πού εισήλθε στον βίο πάλι μια άλλη καινούργια απιστία, ή μάλλον θα έλεγα κακοπιστία; Διότι η κακοπιστία είναι χειρότερη από την απιστία. Επειδή η μεν απιστία, εάν λάβει πίστη, θα διορθωθεί, η δε κακοπιστία είναι αδιόρθωτη και δύσκολα σώζεται, εκτός εάν βεβαίως επιφοιτήσει άνωθεν το χρίσμα. Λέει λοιπόν ο μακάριος Πέτρος στον Ανανία και τους δικούς του: «Γιατί σας έβαλε σε πειρασμό ο σατανάς να πείτε ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» Και λέει: «Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα το Πνεύμα είναι Θεός εκ του Πατρός και του Υιού, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο· όπως και ο Παύλος συμφωνεί με αυτόν τον λόγο λέγοντας: «εσείς όμως είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Άρα λοιπόν το Πνεύμα είναι Θεός, όπως προείπα. Γι' αυτό, ναός του Θεού θα ονομαστούν και οι άγιοι άνθρωποι, αυτοί που έκαναν το Άγιο Πνεύμα του Θεού να κατοικήσει μέσα τους· καθώς μαρτυρεί ο κορυφαίος των αποστόλων, ο οποίος αξιώθηκε να μακαριστεί από τον Κύριο, επειδή ο Πατέρας το απεκάλυψε σε αυτόν. Επομένως, ο Πατέρας του αποκαλύπτει τον αληθινό Υιό και εκείνος μακαρίζεται, και ο Ίδιος πάλι αποκαλύπτει το Άγιο Πνεύμα Του. Αυτό έπρεπε για τον πρώτο των αποστόλων, τη στερεή πέτρα, «πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η Εκκλησία του Θεού, και πύλες Άδη δεν θα την κατισχύσουν»· πύλες δε του Άδη είναι οι αιρέσεις και οι αιρεσιάρχες.

ή «να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε, καλό είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει»· «και τώρα ιδού, εγώ δεδεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι», σαν να έλεγε: «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· «μόνο που το Πνεύμα μού διαμαρτύρεται από πόλη σε πόλη λέγοντας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο Κύριος μαρτυρεί στην ψυχή μου ότι δεν ψεύδομαι»· «εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «Άγιος είναι ο αναπαυόμενος εν αγίοις»· και «περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών, κατά την περιτομή του Χριστού»· «εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όπως ακριβώς παραλάβατε τον Χριστό, μέσα σε αυτόν να περιπατείτε» και «το Πνεύμα του Κυρίου μίλησε μέσα μου και ο λόγος του είναι στο στόμα μου»· και «έχοντας την απαρχή του Πνεύματος», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «η απαρχή είναι ο Χριστός»· «αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο οποίος είναι στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και είθε ο Κύριος να σας αγιάσει, ώστε να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι κατά την ημέρα του Χριστού»· «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όταν ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου δια της χάριτός του να αποκαλύψει τον Υιό του μέσα μου»· «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν ο Χριστός είναι μέσα σας»· «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περιπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

Διότι, όπως ακριβώς κατόρθωσε ο δικός μας φτωχός νους με τη βοήθεια του Θεού, συγκεντρώνοντας από κάθε Γραφή τις αλήθειες της διδασκαλίας του Θεού, σαν μια άγκυρα για όσους επιθυμούν να κατέχουν την άγια πίστη των πατέρων, την αποστολική και προφητική, η οποία έχει κηρυχθεί από την αρχή μέχρι σήμερα μέσα στην άγια Εκκλησία του Θεού, τις παραθέσαμε με σαφήνεια, ώστε να συγκρατείται η διάνοια και να διασφαλίζεται, για να μην παρασύρεται από τις επινοήσεις του διαβόλου ούτε να βλάπτεται από τον κλυδωνισμό που προκαλείται με ορμή στον κόσμο από τις αιρέσεις. Διότι έτσι δίδαξε και ο Κύριος τους μαθητές Του, λέγοντας: «Εάν αυτό που ακούσατε από την αρχή, μείνει μέσα σας, και εάν μέσα σας μείνει αυτό που ακούσατε από την αρχή, και εσείς θα μείνετε σε εμένα και εγώ σε εσάς, και εγώ στον Πατέρα και εσείς σε εμένα». Ώστε, λοιπόν, τα αληθινά της πίστεως που ακούστηκαν από την αρχή από τον Κύριο μένουν μέσα στην άγια Εκκλησία του Θεού, και γι' αυτόν τον λόγο μένει η άγια Εκκλησία του Θεού και η ορθόδοξη πίστη στον Κύριο, και ο μονογενής Κύριος στον Πατέρα, και ο Πατέρας στον Υιό, και εμείς σε Αυτόν διά του Αγίου Πνεύματος, εάν γίνουμε ναοί που χωρούν το άγιο Πνεύμα Του· όπως ακριβώς είπε ο άγιος απόστολος του Θεού ότι «εσείς είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Άρα, λοιπόν, το Πνεύμα είναι Θεός εκ Θεού, και μέσω αυτού του Αγίου Πνεύματος ονομαζόμαστε ναοί, εάν κάνουμε το Πνεύμα Του να κατοικήσει μέσα μας.

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Ο απόστολος, εξάλλου, λέγει σαφώς γι' αυτό: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», και «εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Κυρίου κατοικεί μέσα σας». Εάν λοιπόν ονομαζόμαστε ναός του Θεού λόγω της ενοικήσεως του Αγίου Πνεύματος, ποιος θα τολμούσε να απορρίψει το Πνεύμα και να το αποξενώσει από την ουσία του Θεού, εφόσον ο απόστολος λέγει σαφώς ότι εμείς γινόμαστε ναοί του Θεού, εξαιτίας του Αγίου Πνεύματος που ενοικεί στους αξίους; Και πώς θα είναι ξένο προς τον Θεό το Πνεύμα, το οποίο «ερευνά τα βάθη του Θεού;» Και μη μου πεις: ερευνά, άρα δεν γνωρίζει ακόμη, όπως μερικοί τολμούν να βλασφημούν και να καταστρέφουν τους εαυτούς τους, επειδή ενδεχομένως να πουν το ίδιο και για τον Πατέρα, αφού και γι' αυτόν είναι γραμμένο ότι «ερευνά τα μύχια της καρδιάς (ταμεία κοιλίας)». Και αν σκεφτείς ασεβώς, επειδή δεν προστίθεται στο "ερευνά" το "γνωρίζει" όσον αφορά το Πνεύμα, θα ασεβήσεις και ως προς τον Πατέρα, αναγκαζόμενος να προβάλεις την ίδια υπόνοια. Διότι, ούτε στην περίπτωση του Πατέρα, όταν ερευνά τα μύχια, προστίθεται το "γνωρίζει" (καθώς δεν υπήρχε ανάγκη να λεχθεί), εφόσον η πρόγνωση του Θεού δηλώνεται σαφώς από το "ερευνά" και κατέχει την τελειότητα της αποφάνσεως. Έτσι, λοιπόν, να νοήσεις ότι μία είναι η γνώση και η πρόγνωση του Πνεύματος, του Υιού και του Πατέρα, καθώς η Αγία Τριάδα κατέχει σαφώς την τελειότητα και την ταυτότητα. 14.

Σε αυτά, λοιπόν, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους όσοι επιθυμούν τα ανώτερα. Έπειτα, επειδή μνημόνευσαν τον οίκο του Θεού, στη συνέχεια διδάσκουν τι λογής είναι αυτός, λέγοντας: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Διότι αυτός ήταν ο οίκος του Θεού, ο άγιος ναός Του. Ως άγιο ναό του Θεού, όμως, μην εννοείς τα οικοδομήματα από τοίχους και οροφές, αλλά αυτόν που έχει ήδη συγκροτηθεί από εκλεκτές ψυχές. Ότι οι άγιοι είναι ζωντανοί λίθοι, και η σύναξη των θεοσεβών είναι πνευματικός οίκος για άγιο ιεράτευμα, το δίδαξε ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Όλοι εσείς είστε οίκος Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας· αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς.» Λέγοντας δε αυτά, δίδασκε σε απόλυτη συμφωνία με τον προκείμενο λόγο που αναφέρει: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Διότι, όπως στους αισθητούς ναούς θαυμάζεται πολλές φορές η κατασκευή επειδή έγινε με φιλόκαλη πολυτέλεια· κατασκευάζουν, δηλαδή, χρυσές οροφές και ανάγλυφα, από αγάπη προς το ωραίο, και στολίζουν τα οικοδομήματα με υλικά από κίονες και μάρμαρα· με τον ίδιο τρόπο και ο ναός του Θεού, όντας άγιος και κατέχοντας αυτό ως το πρώτο και πιο εξαιρετικό αγαθό, περιβάλλεται τον εξωτερικό στολισμό, διακοσμημένος με την πολυποίκιλη σοφία του Θεού, με τη δικαιοσύνη και με τις υπόλοιπες αρετές, καθώς και με τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, ώστε να προκαλεί κατάπληξη και να εμπνέει θαυμασμό σε όσους τον βλέπουν.

Των οποίων οι υιοί είναι σαν νεόφυτα στερεωμένα στη νεότητά τους. Οι υιοί όχι μόνο του προηγούμενου λαού, αλλά και όλων εκείνων που είναι αποξενωμένοι από τη θεοσέβεια, είναι σαν νεόφυτα στερεωμένα στη νεότητά τους· του δικαίου, όμως, η σάρκα είναι ασθενής και το φρόνημά του είναι νεκρωμένο. Αυτών που προέρχονται από την περιτομή, ακόμη και οι θυγατέρες είναι στολισμένες με τρόπο εταιρικό, σαν ομοίωμα ναού μέσα στον οποίο κατοικεί πονηρό πνεύμα· γι' αυτό λέει γι' αυτές ο προφήτης: «Επειδή οι θυγατέρες της Σιών περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο και με νεύματα των οφθαλμών», και τα εξής. Οι άγιοι, αντιθέτως, είναι ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα τους. Και των μεν πρώτων τα ταμεία περισσεύουν και ξεχειλίζουν, επειδή θησαυρίζουν πάνω στη γη και λένε: «Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες»· ενώ των αγίων ο θησαυρός βρίσκεται στον ουρανό. Και των μεν τα πρόβατα γεννούν πολλά και πληθύνονται, και τα βόδια τους είναι παχιά, όπως στην αφθονία της Αιγύπτου (διότι ωραία στην όψη και εκλεκτά στις σάρκες ήταν εκείνα που είδε ο Φαραώ)· του δικαίου, όμως, η ποίμνη περιλαμβάνει ψυχές ακέραιες, και πρόβατα αγαθά και λογικά.

Εσύ όμως υποστηρίζεις ότι, ακόμη και αυτοί που φανερά, λόγω άκρας καθαρότητας της καρδιάς, είδαν και βίωσαν τη λαμπρότητα του Θεού, και υποδέχθηκαν τον Υιό, ο οποίος ήρθε μαζί με τον Πατέρα για να κατοικήσει μέσα τους και να φανερώσει, σύμφωνα με την υπόσχεση, τον εαυτό Του σε αυτούς, είναι μέτοχοι και θεατές κτισμάτων; Τι λες, άνθρωπε; Το Πνεύμα του Χριστού, το Πνεύμα του Θεού, το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας, τον αρραβώνα της κληρονομίας των αγίων, το Πνεύμα της υιοθεσίας, την επαγγελία του Πνεύματος, την οποία αφού έλαβε ο Υιός από τον Πατέρα τη χάρισε σε αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν, το Πνεύμα που εκχύθηκε πάνω στους δούλους και τις δούλες του Θεού από το Πνεύμα Του σύμφωνα με τον προφήτη Ιωήλ, δοξάζεις ότι είναι κτίσμα και φυσική μίμηση, και περιφέρεσαι κηρύσσοντας ως ασεβείς αυτούς που δεν ανέχονται να βλασφημούν όπως εσύ; Δεν ντρέπεσαι, άνθρωπε, όταν λέει ο απόστολος «ότι τα σώματά μας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας»; Και πάλι: «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»; Άραγε, θα καταδεχόταν ποτέ να τιμήσει το δουλικό οίκημα με την προσηγορία του ναού;

Εάν όμως, όπως υπάρχει στα πάντα, έτσι υπάρχει και μέσα μας, τότε το καθένα από τα άλογα ζώα, τα θηρία και τα ερπετά είναι ναός του Θεού· διότι παραλείπω να αναφέρω ότι το ίδιο θα ίσχυε και για τους Έλληνες που τα λάτρεψαν, καθώς και για τα άλλα σεβάσματά τους. Μάταια λοιπόν εξαιτίας αυτού ο απόστολος εξυψώνει τους πιστούς, και μάλιστα τους δοκίμους: «δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;», «εκτός αν βέβαια είστε αδόκιμοι», λέει.

Δεν θα φοβηθούμε, έστω και αργά, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον τις θεομηνίες, αυτές από τα κάτω, αυτές από τα πάνω, εκείνες που έχουν ήδη συμβεί, εκείνες που απειλούνται και είναι αιώνιες; Δεν θα νιώσουμε δέος για την ένσαρκη επιφάνεια του Ήλιου της Δικαιοσύνης, του Χριστού, ώστε να πολιτευθούμε ευσχημόνως όπως την ημέρα; Δεν θα φρίξουμε με τις αποστολικές επιπλήξεις, αποφάσεις και παραινέσεις, όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός»; Και πάλι, «Είναι φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια και τα εξής, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και ήδη έχω προείπει, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και πάλι, «Αυτό πρέπει να γνωρίζετε, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και του Θεού». Και πάλι, «Αυτό είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός μας, να απέχουμε από την πορνεία· διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό· επομένως, αυτός που τα αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο οποίος μας έδωσε το Άγιό Του Πνεύμα».

{"chunk_id": "", "translation": "ούτε οσμή πυ[ρός ... ... παράδοξ]α και αδύν[ατα ... ... μετα]τεθέντα ε[νεργήθηκαν ... ... 〈υιό]ς〉 του 〈Θεού〉, κα[θώς ... ... βάλα]με στη[ν ... ...] 〈δ〉 όμοιος με τον Υι[ό ... ... υπε]ρισχύσει [... ...] στον 〈Θεό〉, κα[ι ... ... σε α]νθρώπ[ους ... ...] 〈Θεού〉 [... ... με την ψυ]χή συν[ενωθεί ... ... σώ]μα ανθρώπου και μ[έρος ... ... μ]έρος αν[θρώπου ... ...] ά[νθρωπος] ονομάζεται· η δε σύγκρα[ση ... ...] κατ[εργάσ]τηκε. Και για τον λόγο αυτό ο από[στολος ... ... τον τ[έλει]ο και πνευματικό τη[ς ... ... Θεσσαλονι]κείς λέ[γοντ]ας τα εξής: Ο δε 〈Θεός〉 της ειρ[ήνης ... ...] το 〈πν[εύμα〉 κα]ι η ψυχή και το σώμα [... ... ποια] α[ιτία ε]ίχε για τα τ[ρία ... ... ολόκ]ληρ[η παραμο]νή να επ[ευχηθεί ... ... έν]ωσ[η] τ[ω]ν [... ... ο]λοτελ[είς ... ... κ]αι το 〈πν[εύμα〉 ... να π]α[ραμέν]ει [... ... ι]στάμενοι, [δ]ηλαδή [κ]α[ι ... ... πλη]σίον δικαιοσύνη [... ... γνωρίζετ]ε, λέγοντας, ότι ν[α]ός του 〈Θε[ού]〉 εί[στε ... ...] του 〈Θεού〉 φ[θείρ]ει, θα φθε[ίρ]ει αυ[τόν] ο [... γ]α[ρ ... ρη]τώς [... ...] ναό [... ...] μ[όνο ...] κ[αι ... ...] μέ[λη ...] Όχι περί ά[λ]λ[ου] τιν[ός ... ...] εκ[είνος συμπ]επλέκετ[αι] με την πόρ[νη ...] α[φενός ... αγιωσύν]η παραμένει κα[ι ... ... συμπερι]π[λέκεται ...] μέ[λ]η να γίνοντ[αι ... ... σπέ]ρ[νεις ... ... σπ]έρνεται κα[ι ... ... γι]α αυ[τό] λέγει [... ε]ν α[τιμία ... ... εν]δοξό[τερο εγε]ρθ[ε]ί [σης ... ..."}

Εάν, λοιπόν, ο ήλιος, ο οποίος είναι φθαρτό σώμα, απλώνει παντού τις ακτίνες του και, μολονότι έρχεται σε επαφή με βούρκους, ακαθαρσίες και πολλά άλλα παρόμοια, καθόλου δεν βλάπτεται η δική του καθαρότητα από την επαφή του με αυτά τα σώματα, αλλά πάλι αποσύρει τις ακτίνες του καθαρές, μεταδίδοντας τη δική του ευεργετική ιδιότητα σε πολλά από τα σώματα που τον δέχθηκαν, χωρίς ο ίδιος να προσλάβει το παραμικρό από τη δυσοσμία και τη μόλυνση· πόσο μάλλον ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο Δεσπότης των ασώματων δυνάμεων, ερχόμενος σε καθαρή σάρκα, όχι μόνο δεν μολύνθηκε, αλλά και αυτήν την ίδια την κατέστησε καθαρότερη και αγιότερη. Αναλογιζόμενοι, επομένως, όλα αυτά, και ενθυμούμενοι τη φωνή που λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους»· και πάλι: «Εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», ας απευθύνουμε και εμείς αυτά τα λόγια προς εκείνους, και ας εμφράξουμε τα αναίσχυντα στόματα των ασεβών, και ας ευφραινόμαστε για τα δικά μας αγαθά, και ας δοξάζουμε τον σαρκωθέντα Θεό για την τόσο μεγάλη συγκατάβασή Του, και, ανάλογα με τη δύναμή μας, ας Του αποδώσουμε την άξια τιμή και ανταπόδοση. Προς τον Θεό, όμως, καμία ανταπόδοση δεν θα μπορούσε να υπάρξει από εμάς, παρά μόνο η δική μας σωτηρία και των ψυχών μας, και η επιμέλεια της αρετής.

Ότι δε και τώρα επείγεται να απευθυνθεί σε αυτόν που έχει πορνεύσει, αφού μίλησε για το θεμέλιο, πρόσθεσε: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός. Αυτά δε τα έλεγε κλονίζοντας ήδη με τον φόβο την ψυχή εκείνου που είχε πορνεύσει. Εάν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια.