Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:16

Αν δε ονομάζει σωτηρία ακόμη και μια τέτοια τιμωρία, μην απορήσεις· διότι συνηθίζει και για τα άσχημα πράγματα να χρησιμοποιεί καλά ονόματα, και για τα αγαθά τα αντίθετα. Για παράδειγμα, η λέξη αιχμαλωσία φαίνεται να είναι όνομα κακού πράγματος· αλλά με καλή έννοια τη χρησιμοποιεί ο Παύλος λέγοντας: «Αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Και πάλι για κάτι κακό χρησιμοποιεί λέξη με καλή σημασία, λέγοντας: «Βασίλευσε η αμαρτία»· αν και η λέξη βασιλεία έχει μάλλον καλή σημασία. Έτσι και εδώ, λέγοντας «θα σωθεί», δεν υπονόησε τίποτε άλλο παρά την ένταση της τιμωρίας, σαν να έλεγε: «Αυτός δε θα παραμείνει διαρκώς κολαζόμενος». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;». Διότι, επειδή μίλησε προηγουμένως για εκείνους που διαιρούν την Εκκλησία, ελέγχει λοιπόν και εκείνον που έχει πορνεύσει, όχι ακόμη βέβαια με σαφήνεια, αλλά αόριστα, υπονοώντας τη διεφθαρμένη ζωή του, και αναδεικνύοντας το μέγεθος του αμαρτήματος σε αντιπαραβολή με τη δωρεά που του έχει ήδη δοθεί. Έπειτα συνετίζει και τους άλλους, επικαλούμενος ακριβώς αυτά τα ίδια τα αγαθά που ήδη τους έχουν δοθεί.

Διότι, είτε με βάση τα μελλοντικά είτε με βάση όσα έχουν ήδη συμβεί, είτε με τα λυπηρά είτε με τα ευχάριστα, πάντοτε αυτό πράττει. Από τη μία με βάση τα μελλοντικά λέγοντας: «Διότι η ημέρα θα το φανερώσει, επειδή με τη φωτιά αποκαλύπτεται»· από την άλλη με βάση όσα έχουν ήδη συμβεί: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν». Βλέπεις τη σφοδρότητα του λόγου; Αλλά, εφόσον το πρόσωπο παραμένει άδηλο, αυτό που λέγεται δεν είναι τόσο επαχθές, καθώς όλοι μοιράζονται τον φόβο της επιτίμησης. «Θα φθείρει αυτόν ο Θεός»· δηλαδή, θα τον καταστρέψει. Αυτό όμως δεν είναι λόγος κάποιου που καταριέται, αλλά κάποιου που προφητεύει. «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος». Ενώ εκείνος που έχει πορνεύσει είναι βέβηλος. Έπειτα, για να μη φανεί ότι απευθύνεται στον ίδιο, αφού είπε «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος», προσθέτει: «Ο οποίος είστε εσείς. Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του».

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. α'. Όπως προείπα, αφού προχώρησε πριν από τον κατάλληλο καιρό στην κατηγορία εναντίον του πόρνου, την οποία έθιξε αινιγματικά με λίγα λόγια συγκλονίζοντας τη συνείδησή του, σπεύδει και πάλι στη μάχη εναντίον της εξωτερικής σοφίας και στα παραπτώματα όσων υπερηφανεύονται εξαιτίας της και κατατέμνουν την Εκκλησία. Σκοπός του είναι, αφού προσθέσει ό,τι λείπει και ολοκληρώσει με ακρίβεια ολόκληρο το ζήτημα, να αφήσει πλέον έπειτα τη γλώσσα του να στραφεί με σφοδρή ορμή εναντίον του πόρνου, αφού προηγουμένως έχει ρίξει τις πρώτες βολές εναντίον του με όσα είπε πιο πριν. Διότι και το «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του» κυρίως προς εκείνον απευθύνεται, προετοιμάζοντάς τον με τον φόβο· και ο λόγος για την καλάμη κυρίως εκείνον υπονοεί, όπως και το να λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Διότι αυτά τα δύο κυρίως συνηθίζουν να μας απομακρύνουν από την αμαρτία: όταν συλλογιζόμαστε την κόλαση που επιφυλάσσεται για την αμαρτία, και όταν αναλογιζόμαστε τη δική μας αξία.

Εγκώμιο του Χρυσοστόμου στον άγιο ιερομάρτυρα Πολύκαρπο. Ευλόγησον. Ας χαίρεται και σήμερα, αγαπητοί, ή μάλλον ας χαίρεται αιώνια το ιεροπρεπές εν Χριστώ αξίωμα των ανά την οικουμένη ποιμένων της Εκκλησίας. Αυτή την ευχή απηύθυνε ο Παύλος στους επισκόπους των Φιλιππησίων, μαζί με τους πρεσβυτέρους και τους διακόνους, λέγοντας: «Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε· πάλι θα το πω, χαίρετε». Ας χαίρεται και το στεφάνι κάθε εκκλησιαστικής καθέδρας μαζί με τα στεφάνια των μαρτύρων. [Σε περίπου είκοσι γραμμές διαβάζονται ελάχιστα γράμματα]. Ή μάλλον από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος λέει μέσω του Ησαΐα: «Ιδού, τοποθετώ στη Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, και εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί». [Εννέα γραμμές έχουν φθαρεί]. Οικοδόμησαν την επουράνια Σιών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, σύμφωνα με τον Παύλο. Τους εγκωμιάζει ρητώς εν Αγίω Πνεύματι. Ως προς αυτό, πάλι, ο Παύλος δίνει μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα Του κατοικεί μέσα σας».

Και ο Παύλος λέγει: Εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Είναι λοιπόν φανερό ότι το Πνεύμα που κατοικεί μέσα μας είναι Θεός· διότι μέσα σε Αυτό ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε· και, Ο δεύτερος άνθρωπος έγινε Πνεύμα ζωοποιό· και αλλού λέγει, Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα, το πνεύμα είναι που ζωοποιεί.

Οδυρμός προς εκείνους που διαφθείρουν τις παρθένους του Χριστού. Και τι να πούμε, άθλιοι και ταλαίπωροι, οδηγοί των κακών ηδονών; Πώς νομίζετε ότι θα ξεφύγετε από τα χέρια του ζώντος Θεού; Τι θα κάνετε, όταν έλθει Εκείνος που τη μνηστεύθηκε για να κρίνει ζώντες και νεκρούς; Και τι θα απολογηθείτε, έχοντας διαπράξει τέτοιες παρανομίες απέναντι στις νύμφες του Χριστού; Τόσο πολύ καταφρονήσατε; Δεν τρομάξατε; Δεν φοβηθήκατε; Δεν φρίξατε; Δεν λυπηθήκατε τις ίδιες σας τις ψυχές; Δεν γνωρίζετε ότι άλλη παρανομία σαν κι αυτή δεν υπάρχει; Δεν γνωρίζετε ότι οι παρθένοι είναι ναός του Θεού; Δεν γνωρίζετε ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικούσε μέσα τους; Αυτές που καθημερινά συνομιλούσαν με τον Χριστό για την αστείρευτη και αιώνια προίκα, και τις οποίες ο Παύλος προσέφερε για να τις παρουσιάσει ως αγνές παρθένους στον Χριστό, εσείς τις μολύνατε αναμειγνύοντάς τες με τον βούρκο και τη δυσωδία; Ω, πώς τολμήσατε να διαφθείρετε τις νύμφες του Χριστού, γενόμενοι πρόξενοι πονηρής επιθυμίας;

Το δε «κατακαήσεται», δηλαδή, δεν θα αντέξει την ορμή του πυρός, αλλά όπως ακριβώς αν κάποιος που έχει χρυσά όπλα διασχίσει έναν ποταμό πυρός, τον περνάει πιο λαμπρός. Αν όμως τον διασχίσει έχοντας χόρτο, όχι μόνο δεν ωφελείται καθόλου, αλλά και καταστρέφεται· έτσι συμβαίνει και με τα έργα. «Αυτός όμως θα σωθεί, αλλά έτσι, ως διά πυρός». Αυτό που λέει είναι το εξής: Δεν θα καταστραφεί και ο ίδιος με αυτόν τον τρόπο, καταλήγοντας στο μηδέν όπως τα έργα, αλλά παραμένει στο πυρ. Ονομάζει λοιπόν την κατάσταση σωτηρία· διότι για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε, «ως διά πυρός». Επειδή και εμείς συνηθίζουμε να λέμε «σώζεται μέσα στη φωτιά», για τις ύλες που δεν κατακαίγονται και δεν γίνονται αμέσως στάχτη. Είναι λοιπόν σαν να έλεγε: Μην νομίσεις, επειδή άκουσες [να μιλάει] για πυρ, ότι εκείνοι που καίγονται καταλήγουν στην ανυπαρξία. Και μην απορήσεις αν ονομάζει έτσι και την ίδια την τιμωρία. Διότι συνηθίζει να χρησιμοποιεί καλά ονόματα και για τα δυσάρεστα, όπως: «Εβασίλευσεν η αμαρτία»· καίτοι η λέξη βασιλεία έχει θετική σημασία· έτσι και εδώ, λέγοντας «θα σωθεί», δεν υπονόησε τίποτε άλλο παρά την επίταση της τιμωρίας· σαν να έλεγε: αυτός όμως θα παραμείνει τιμωρούμενος διαρκώς. «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν». Αφού τους φόβισε με τη μέλλουσα ημέρα, τους φοβίζει και με την παρούσα.

Έτσι, ο Χριστός δεν είναι άλλος και άλλος, για να μη λατρεύουμε τετράδα, αλλά είναι άλλο και άλλο, για να μην αποδώσουμε το πάθος στη θεότητα. Διότι, αν είναι άλλος και άλλος, μάταια καυχόμαστε ότι η θέωση της δικής μας φύσης πραγματοποιήθηκε μέσω της σάρκωσης του Λόγου· διότι, αν η ενοίκηση του ενός μέσα στον άλλον αποτελεί σάρκωση, τότε ο Θεός υπέστη πάρα πολλές σαρκώσεις. Διότι λέει: «Θα ενοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», και «δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το πνεύμα του Θεού ενοικεί μέσα σας;». Αν, όμως, δεν είναι άλλο και άλλο, τότε η σάρκα και η θεότητα ταυτίζονται κατά φύση, και τα πάντα έχουν συγχυθεί και αναμειχθεί. Αν λοιπόν δεν είναι άλλος και άλλος, ο Χριστός είναι ένας και η υπόσταση είναι μία· διότι το «άλλος» αναφέρεται στην υπόσταση. Αν όμως είναι άλλο και άλλο —και το «άλλο» αναφέρεται στη φύση—, δεν είναι δηλαδή ένα κατά φύση. Και αν δεν είναι ένα, είναι σε όλους προφανές ότι πρόκειται για δύο. Επομένως, είναι ένας κατά την υπόσταση, ταυτιζόμενος με τον εαυτό του, αλλά διαχωρίζεται με τα χαρακτηριστικά ιδιώματα των άκρων. Διότι, αν και η άγια σάρκα του δεν στερούνταν χαρακτηριστικών ιδιωμάτων, εντούτοις το σύνολο αυτών, καθώς και η υπόσταση και η συγκρότηση της σάρκας, δεν υπήρξαν καθ' εαυτά, αλλά δημιουργήθηκαν μέσα στην υπόσταση του Λόγου, και γι' αυτό δεν έλαβε δική της υπόσταση. Εξαιτίας αυτού, η σάρκα ούτε ανυπόστατη ήταν ούτε δική της υπόσταση είχε, αλλά ο Χριστός υπάρχει σε δύο φύσεις, ενωνόμενος και διαιρούμενος σύμφωνα με την ομοουσιότητα των άκρων και την ετεροουσιότητα των μερών.

Αν εξαιτίας της κατοίκησης μέσα στον άνθρωπο και της σχετικής ένωσης ο Λόγος του Θεού ονομάζεται άνθρωπος, τότε ας ονομάζονται άνθρωποι και ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα· διότι το πλήρωμα της Αγίας Τριάδος κατοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος. Και βέβαια ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;», και ο ίδιος ο Χριστός: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας κοντά του». Αλλά σε καμία περίπτωση δεν έχει ονομαστεί άνθρωπος ο Πατέρας, ούτε βέβαια το Άγιο Πνεύμα, επειδή κατοικεί μέσα μας. Επομένως, ούτε και ο Υιός ονομάζεται άνθρωπος εξαιτίας της κατοίκησής του στον άνθρωπο, αλλά επειδή έγινε αληθινά άνθρωπος κατά την ουσία.

Σε αυτό ο Μέγας Βασίλειος, όταν ρωτήθηκε πριν από εμάς, αποκρίθηκε λέγοντας ότι βασιλιάς ονομάζεται και η εικόνα του βασιλιά, και όμως δεν υπάρχουν δύο βασιλιάδες. Διότι ούτε το κράτος σχίζεται, ούτε η δόξα μερίζεται. Όπως δηλαδή η αρχή και η εξουσία που μας κυβερνά είναι μία, έτσι και η δοξολογία από εμάς είναι μία και όχι πολλές, διότι «η τιμή προς την εικόνα διαβαίνει στο πρωτότυπο». Ό,τι λοιπόν είναι εδώ μιμητικά η εικόνα, αυτό είναι εκεί φυσικά ο Υιός. Και όπως στα έργα των τεχνιτών η ομοίωση βρίσκεται στη μορφή, έτσι και στη θεία και ασύνθετη φύση η ένωση βρίσκεται στην κοινωνία της θεότητας. Ένα είναι και το Άγιο Πνεύμα, που και αυτό εξαγγέλλεται μοναδικά, και μέσω του ενός Υιού συνάπτεται με τον ένα Πατέρα, και μέσω του εαυτού του συμπληρώνει την πολυύμνητη και μακαρία Τριάδα. Διότι όπως το Πνεύμα είναι ο Θεός σύμφωνα με το «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»· έτσι και ο Θεός είναι Πνεύμα, χωρίς η Τριάδα να διακόπτεται ούτε να χωρίζεται ως προς τη φύση, ακόμη και αν χωρίζονται τα ονόματα. Γι' αυτό, ενώ ένας είναι ο Θεός ο Πατέρας, Θεός είναι ο Υιός σύμφωνα με την πατρική φύση και το πατρικό όνομα. Και ενώ ένας είναι ο Κύριος, ο Υιός, Κύριος είναι ο Πατέρας, καλούμενος με το όνομα της εικόνας ως πρωτότυπό της και γεννήτορας. Έτσι και το Πνεύμα είναι Κύριος, έχοντας την επωνυμία από τον Κύριο, από τον οποίο και μεταδίδεται. Και ο Κύριος ονομάζεται Πνεύμα από την εικόνα, επειδή και ο Θεός προσαγορεύεται Πνεύμα από αυτό. Επομένως, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να δεχθούμε τρεις Θεούς, ούτε τρεις Κυρίους, ούτε τρία Πνεύματα, αλλά πρέπει να επιγνώσουμε την ένωση της Τριάδας μέσα από την κοινωνία των ονομάτων. Και έτσι λοιπόν ο ουρανοφάντορας, ως ουρανοφάντορας, απάντησε θαυμάσια στο ερώτημα.

Και αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, καθώς συμμαρτυρεί μαζί μου η συνείδησή μου εν Πνεύματι Αγίω. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν είναι βρώση και πόση, αλλά δικαιοσύνη και ειρήνη και χαρά εν Πνεύματι Αγίω. Και για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Και στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός διά του Πνεύματός Του· διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού· διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που είναι μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού· εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό. Και δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Και πάλι, «Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά λουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και με το Πνεύμα του Θεού μας. Και κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω. Και έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, ψυχή ζωντανή· ο έσχατος Αδάμ Πνεύμα ζωοποιό». Και στη Δεύτερη επιστολή, «εκείνος δε που μας στηρίζει μαζί με εσάς στον Χριστό, και μας έχρισε, είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε, και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας.

Επομένως, Θεός είναι ο Πατέρας, Θεός ο Υιός, Θεός το Άγιο Πνεύμα. Αλλά το όνομα αυτό «Θεός», εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο στον Πατέρα. Κύριος ο Πατέρας, Κύριος ο Υιός, Κύριος το Άγιο Πνεύμα. Όμως το όνομα αυτό «Κύριος», ως επί το πλείστον αναφέρεται στον Υιό. Πνεύμα ο Πατέρας, Πνεύμα ο Υιός, Πνεύμα το Άγιο Πνεύμα. Ωστόσο, το όνομα αυτό «Πνεύμα», όταν λέγεται για την υπερούσια Τριάδα, αφορά τον Παράκλητο. Θεός είναι ο Πατέρας, με τη σημασία που καθένας από εμάς ομολογεί στο Σύμβολο της Πίστεως λέγοντας, «πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων». Θεός είναι ο Υιός, με τη σημασία που αναφέρει στην αρχή του Ευαγγελίου του ο Ιωάννης ο Θεολόγος ως εξής: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, με τη σημασία που αφενός στην Παλαιά Διαθήκη ο θείος Ελισσαίος, χτυπώντας τα ιορδάνια ύδατα με τη μηλωτή του Ηλία, είπε: «Πού είναι ο Θεός του Ηλία αφφώ;», δηλαδή ο Θεός του Ηλία διπλός; αφετέρου δε στην Καινή Διαθήκη ο Πέτρος, ο κορυφαίος των μαθητών του Χριστού, είπε προς τον Ανανία: «Ανανία, γιατί γέμισε ο σατανάς την καρδιά σου ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα; Διότι δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους αλλά στον Θεό». Και ο μακάριος Παύλος ρητώς έγραψε: «εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας».

Και στη συνέχεια προσθέτει, κάνοντας πλέον σαφώς λόγο για εκείνον που είχε πορνεύσει: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός. Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Και επειδή εκείνος ήταν σοφός και υπερηφανευόταν για το ότι δίδασκε, νομίζοντας ότι εξαιτίας αυτού θα απέφευγε την τιμωρία, αμέσως προσθέτει σε άμεση συνάρτηση με αυτό: Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός μεταξύ σας σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Και αφού ενδιάμεσα προσπερνά λίγα, χρησιμοποιώντας πάλι τον λόγο του με πολύ επιτιμητικό τρόπο, αποκαλύπτει πλέον φανερά εκείνον που διέπραξε εκείνη την αμαρτία και επιπλήττει σφοδρά εκείνους που είχαν υπερηφανευτεί για αυτόν και απέβλεπαν μόνο στα λόγια, χωρίς να εξετάζουν τη δύναμή του και τη διάθεσή του. Λέει, λοιπόν, τα εξής: Επειδή νόμισαν ότι δεν θα έρθω σε σας, μερικοί υπερηφανεύτηκαν. Θα έρθω όμως γρήγορα, εάν το θελήσει ο Κύριος, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια όσων έχουν υπερηφανευτεί, αλλά τη δύναμη. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν βρίσκεται σε λόγια, αλλά σε δύναμη.

«Σώθηκα εγώ μόνος, και ήρθα να σου το αναγγείλω». Και δεν λαμβάνεται πάντως προς το αγαθό, όπως ισχυρίζονται οι δικοί σας λόγοι, πράγμα που καθίσταται φανερό από το γεγονός ότι ο απόστολος, επειδή φοβήθηκε μήπως νομίσει κανείς κάτι τέτοιο, πρόσθεσε: «Έτσι όμως σαν μέσα από τη φωτιά», δηλαδή μισοκαμένος, σκοτεινός και εντελώς άθλιος. Και στη συνέχεια επιτιμητικά: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός». Εδώ μετέστρεψε τον λόγο στο αντίθετο, αποφαινόμενος ότι η σωτηρία εκείνη μέσα από τη φωτιά καταλήγει στην απώλεια.

Πώς θηρεύει; Παγιδεύει, δεσμεύει, σύρει προς τον θάνατο και την απώλεια. Τι λέει δε ο θείος και μακάριος Παύλος; «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν λοιπόν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και αυτός είστε εσείς». Και πάλι· «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού; Να πάρω λοιπόν τα μέλη του Χριστού και να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο. Δεν γνωρίζετε ότι εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη γίνεται ένα σώμα με αυτήν; Διότι, λέει, “θα γίνουν οι δύο μία σάρκα”· εκείνος όμως που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα με αυτόν. Αποφεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που θα διαπράξει ο άνθρωπος είναι εκτός του σώματος· εκείνος όμως που πορνεύει αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα».

Κάποτε, κάποιοι ναυτικοί που ταξίδευαν στη θάλασσα και κινδύνευαν τρομερά από τη μεγάλη τρικυμία και τη θαλασσοταραχή, έχοντας απελπιστεί για τη ζωή τους, φώναζαν το «Κύριε ελέησον» και το «Άγιε Νικόλαε, πρόφθασον». Και αμέσως ο άγιος στάθηκε δίπλα τους και τους είπε: «Με καλέσατε, και ιδού, είμαι εδώ» και «έχετε θάρρος». Και, ενώ όλοι τον έβλεπαν, κράτησε το πηδάλιο του πλοίου κυβερνώντας το, και αφού κατεύνασε τον μεγάλο κλύδωνα με την προσευχή του, «έγινε άφαντος από μπροστά τους». Όταν, λοιπόν, με την ηπιότητα του ανέμου η ξηρά τους δέχτηκε, αναζητούσαν τον κυβερνήτη, τον οποίο βρήκαν στην εκκλησία ανάμεσα στον λαό και, παρόλο που δεν τον είχαν ξαναδεί, τον αναγνώρισαν ότι ήταν αυτός από το πλοίο. Και όλοι έτρεξαν και έπεσαν στα πόδια του, τον μεγάλυναν, και τον ομολογούσαν σωτήρα τους «ενώπιον όλου του λαού». Εκείνος όμως, βλέποντας με τα νοερά μάτια της ψυχής του ότι ήταν επιρρεπείς προς την αμαρτία, τους συμβούλευε: «Παιδάκια μου», έλεγε, «μην κάνετε το κακό, και ποτέ δεν πρόκειται να σας βρει το κακό. Διότι, "είστε ναός του Θεού", όπως διδάσκει ο Παύλος, "και αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός"· αν, λοιπόν, διατηρείτε τον αγιασμό του σώματος, θα έχετε ακαταμάχητο βοηθό τον Θεό». Και αφού είπε αυτά, τους απέλυσε εν ειρήνη.

Διότι, καθώς η αλήθεια και η χάρη λάμπουν παντού, δεν έχει πλέον θέση η προσκύνηση να περιορίζεται σε έναν τόπο, ούτε να τελείται σύμφωνα με εκείνο το παλαιό και σκιώδες διάταγμα. Αλλά, όπως ακριβώς ο λόγος του Ευαγγελίου διαχύθηκε και αντήχησε σε όλη τη γη, έτσι και ο τρόπος της δοξολογίας και της προσκύνησης επεκτάθηκε και απλώθηκε παντού. Ή μάλλον, ο κάθε πιστός είναι τόπος του Θεού. Διότι έτσι πρέπει να θεωρηθεί, ότι, αφού κάποιος καθάρισε την ψυχή του μέσα από την ένθεη πολιτεία και την αρετή, την προετοίμασε ως κατοικία του Πνεύματος. Έχοντας υπερβεί την ύλη και έχοντας γίνει ανώτερος από τα πάθη, και έχοντας ελευθερώσει τον νου από τα μάταια και φθαρτά πράγματα, θα έχει με αυτόν τον τρόπο ένοικο τον Λόγο του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του κατοικεί μέσα σας»· και ότι «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και αυτοί θα είναι λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Και τα νησιά των εθνών, τι άλλο θα μπορούσαν να σημαίνουν, παρά, όπως μας δίδαξαν οι μυσταγωγοί των θείων μυστηρίων, τις Εκκλησίες των εθνών που μόλις ιδρύθηκαν, και που αναδύονται από την αλμυρή απιστία, λαμβάνοντας στερεό θεμέλιο στον Θεό;

Και: Ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλο τον οίκο Του ως υπηρέτης, για να δώσει μαρτυρία για όσα επρόκειτο να λαληθούν· ο δε Χριστός ως Υιός είναι κύριος στον οίκο Του, και δικός Του οίκος είμαστε εμείς. Και αλλού: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα τον φθείρει· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Και πάλι: Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό, και δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα· δοξάστε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, τα οποία ανήκουν στον Θεό.

Διότι έτσι γνωρίζουμε ότι και οι άγιοι ονομάζονται έμψυχοι ναοί στην Αγία Γραφή. Λέει, πράγματι: «Γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού», πράγμα που σημαίνει ότι προϋφίστανται και υπάρχουν οι άψυχοι, όπως θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για έμψυχο σώμα, εννοώντας ταυτόχρονα και το άψυχο. «Αλλά δεν το έχουμε παραλάβει αυτό», ισχυρίζεται. Όμως, η έχθρα προς τους αγίους έγινε ολοφάνερη μέσω των συνηγόρων σου, και το δόλιο και απατηλό στοιχείο αποκαλύφθηκε πλήρως. Μεταξύ των συνηγόρων, ωστόσο, ο Αστέριος, επιχειρηματολογώντας από την αντίθετη πλευρά, ισχυρίζεται ότι οι ζωγράφοι δημιουργούν πίνακες που είναι σχεδόν έμψυχοι. Ποια αυθαίρετη λογική, λοιπόν, επιβάλλει να γίνονται δεκτές οι οιονεί έμψυχες εικόνες, ενώ να αποκλείονται οι πραγματικές εικόνες; Δεν είναι δείγμα υγιούς νου το να αναστηλώνουν τις μεν και να καθαιρούν τις δε, ενώ βασίζονται στην ίδια υπόθεση και λογική και δεν διαφέρουν σε τίποτα άλλο παρά μόνο στον χαρακτηρισμό τους ως άψυχου και οιονεί έμψυχου, με αποτέλεσμα ο ανόσιος να περιπίπτει σε αντιφάσεις. Διότι αυτός που παραδέχεται το οιονεί έμψυχο, αναπόφευκτα θα αποδεχθεί και το άψυχο, ώστε, έστω και άθελά του, να στηρίξει εκείνα που επιχείρησε να καταργήσει. Τι εμποδίζει, άραγε, να αναστηλώνονται και αυτές, ώστε ως οιονεί λόγοι των αγίων και έμψυχα βιβλία να διακηρύσσουν τους άθλους και τα κατορθώματά τους;

Το ότι ο κορεσμός είναι πατέρας της ύβρεως, και η ύβρις μητέρα της ασελγείας, και ότι από αυτήν προέρχεται η ειδωλολατρία, αποτελεί απόδειξη εκείνος ο λαός, ο οποίος διέσχισε την Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να βραχεί, οδηγούμενος την μεν ημέρα από νεφέλη, τη δε νύχτα από πύρινο στύλο. Αφού, όμως, βυθίστηκαν στις μέθες και καταποντίστηκαν στον βυθό του κορεσμού, λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωζε και τους έτρεφε. Γι' αυτό, μάλιστα, αναζήτησαν και νέους θεούς, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους. Προσθέτοντας δε κακό στο κακό, στη συνέχεια χύτευσαν ένα ταυροκέφαλο και προσκυνούσαν αυτό το είδωλο ως θεό, παραδομένοι σε αδόκιμο νου, ώστε να μην πράττουν τα πρέποντα. Προσέχοντας, λοιπόν, να μην πάθουμε αυτά, χρησιμοποιώντας τη νηστεία σαν σάρωθρο, ας καθαρίσουμε την κατοικία του σώματος από τις περιττές φροντίδες. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι είμαστε ναοί του Θεού; Πόση φιλοκαλία, λοιπόν, χρειαζόμαστε, για να μη φανούμε ανάξιοι της παρουσίας του Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας.

Ο Παύλος λέει, δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν λοιπόν είμαστε μέλη του Χριστού σε ένα σώμα και υπό μία κεφαλή, δεν οφείλουμε να χαιρόμαστε όλα τα μέλη; Αλλά μη μακαρίσεις άνθρωπο, λέει, πριν από τον θάνατό του. Αυτό λέω κι εγώ, έχοντας την ίδια άποψη με αυτόν που το είπε, εφόσον δεν βλέπω ακόμη τη βεβαιότητα του τέλους και τη φθορά να έχει νικηθεί από το πνεύμα, και μέχρι να βλέπω την ύλη να είναι από μόνη της ασταθής και να μην έχει ακόμη συμπορευθεί προς τη γη καθοδηγούμενη από το πνεύμα. Όταν όμως δω το ποθούμενο τέλος των ιερών αγώνων και τον άνθρωπο του Θεού, τον τέλειο άνδρα, να έχει προχωρήσει προς την ενότητα των άνω δυνάμεων, αφήνοντας στους μεταγενέστερους τη μνήμη των ιερών ιδρώτων του, αμέσως και εγώ με ευλάβεια ελευθερώνω τη γλώσσα μου και τον μακαρίζω, λέγοντας ότι μακάριος είναι ο άνθρωπος που θα τελευτήσει εν σοφία, λέει, και που θα διαλεχθεί με τη σύνεσή του, και κηρύττω δικαιοσύνη στην εκκλησία, και δεν θα κρύψω το έλεός σου και την αλήθεια από τη σύναξη πολλών πιστών, όπως ακριβώς προστάζει το πνεύμα σου, εσύ, λέει, κήρυξε τη σοφία, ώστε η φρόνηση να σε υπακούσει.

Εάν, λοιπόν, έχεις «αυτόν τον θησαυρό» μέσα στο οστράκινο σκεύος σου, εάν «αυτός που είπε: μέσα από το σκοτάδι να λάμψει φως, έλαμψε» στην καρδιά σου «προς φωτισμό της γνώσης» του ευαγγελίου, εάν η «ειρήνη του Θεού» κυβερνά αδιαλείπτως στην καρδιά σου, εάν έχοντας επιδιώξει κατέλαβες την «ειρήνη» μαζί με τον αγιασμό, εάν «στον εσωτερικό» σου «άνθρωπο» κατοίκησε ο Χριστός, εάν «ο Πατέρας» μαζί με τον μονογενή του έκανε «μονή» σε εσένα, εάν αξιώθηκες τον μακαρισμό μέσω της καθαρότητας της καρδιάς, εάν έγινες «ναός του Θεού» «και το πνεύμα» του κατοίκησε μέσα σου, εάν «με πλήρη βεβαιότητα πίστης» έχεις ραντισμένη την καρδιά «από πονηρή συνείδηση», εάν «ο Θεός της ειρήνης» σε αγίασε ολοκληρωτικά «και ολόκληρο» «το πνεύμα» σου και την ψυχή «και το σώμα αμέμπτως», εάν είσαι φρόνιμη παρθένος που έχει τη λαμπάδα και το λάδι στο αγγείο, εάν γνωρίζεις τι σημαίνει: «οι οσφύες σας περιεζωσμένες και οι λύχνοι καιόμενοι», εάν ενδύθηκες το «ένδυμα» του «γάμου», εάν από όλα αυτά έλαβες πείρα μέσω της ενέργειας μέσα στην καρδιά, θα μπορέσεις να νυμφευθείς επάξια τον επουράνιο νυμφίο· ειδάλλως, και αν εγώ σιωπήσω, «οι λίθοι θα κραυγάσουν».

Κοίταξε, ψυχή, πού βρίσκεσαι, με τον επουράνιο νυμφίο Χριστό ή με τον σατανά που θέλει να αφανίσει το γένος των ανθρώπων. Το σώμα του ανθρώπου είναι ναός του Θεού, και αν κάποιος το φθείρει, ο Κύριος θα φθείρει εκείνον που το έφθειρε. Και η καρδιά του ανθρώπου είναι θυσιαστήριο του Αγίου Πνεύματος, και αν το θυσιαστήριο δεν είναι καθαρό και άγιο, απαλλαγμένο από επιθυμία και μίσος και οργή και θυμό, ο Κύριος αφήνει το θυσιαστήριο και απέρχεται. Μαζί με τον ναό του Κυρίου ας αγιάσουμε και το θυσιαστήριο, για να λάμψει η λαμπάδα μας και να εισέλθουμε στον νυμφώνα Του. Καλό είναι να αγιάσουμε τον εξωτερικό μας άνθρωπο, για να μην μας καταστρέψει ο Κύριος την ημέρα της κρίσεως. Είναι όμως καλό να αγιάσουμε και το θυσιαστήριο μαζί με τον ναό, για να εισέλθουμε στον νυμφώνα Του και να Τον δούμε. Διότι εκείνος που αγιάζει μόνο τον εξωτερικό άνθρωπο είναι απελεύθερος και δεν μπορεί να κληρονομήσει τη βασιλεία· τα τέκνα του Θεού κληρονομούν τη βασιλεία. Ας απομακρυνθεί από εμάς η επιθυμία και η πονηρία, για να εισέλθουμε στον νυμφώνα. Αν υπάρχει μέσα μας επιθυμία ή μίσος ή υπερηφάνεια, προέρχεται από τον πονηρό, αυτά είναι όπλα του σκότους, και σε εκείνο το σκοτάδι δεν φαίνεται ο νυμφώνας, και κανείς δεν μπορεί μέσα στο σκοτάδι να εισέλθει σε αυτόν.

Ποια είναι λοιπόν αυτά; Εκείνα που ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός, είπε προς τον Πατέρα του σχετικά με τους πιστούς και τους ίδιους τους αποστόλους του: «Δεν παρακαλώ δε μόνο γι' αυτούς, αλλά και για όλους όσους πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα». Πώς ένα; «Όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα μέσα σε εμάς». Είδες πώς ο ίδιος έχει καταστεί και βασιλιάς και ναός όλων των σωζομένων; Μάθε λοιπόν και το πώς πάλι όλοι οι πιστοί, δηλαδή η βασίλισσα Εκκλησία και όσες την ακολούθησαν, θα γίνουν ναός και κόσμημα του Θεού και βασιλιά. Και αυτό θα το μάθεις πρώτα από τον ίδιο τον βασιλιά Χριστό· διότι λέει: «Εγώ μέσα σε αυτούς και εσύ, Πατέρα, μέσα σε εμένα, ώστε να είναι ολοκληρωμένοι σε ένα». Τι λέει δε ο Παύλος, ο μαθητής του; «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Άγιο Πνεύμα του κατοικεί μέσα σας;» Βλέπεις ότι τα λόγια του Αποστόλου συμφωνούν με κάθε ακρίβεια με τα δεσποτικά λόγια, αποδεικνύοντας την Εκκλησία ναό, πόλη και κόσμημα του βασιλιά Θεού; Να γνωρίζεις ότι αυτός ήταν που ενεργούσε στους προφήτες και τους αποστόλους, και αυτός είναι που μιλάει και μέσω των δύο και τώρα.

Πού είναι όμως εκείνοι που αγοράζουν αγρούς και αμπελώνες, βόδια και ημιόνους, και επισύρουν πάνω τους τη λέπρα του Γιεζή; Από εκεί προέρχεται η φιλαργυρία· από εκεί η φιλοκέρδεια· από εκεί η αστάθεια και το να μην επιλέγει κανείς να συζεί με τον αδελφό του, αλλά να ζει μόνος και με το δικό του θέλημα· από εκεί προέρχεται το «να βλασφημείται το όνομα του Θεού εξαιτίας σας ανάμεσα στα έθνη, καθώς είναι γραμμένο»· από εκεί προέρχεται και το να νεκρώνεται κανείς ψυχικά. Διότι πώς να μην νεκρωθεί εκείνος που ζει αδιάφορα; «Δεν γνωρίζετε», λέει ο Απόστολος, «ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός.» Και πάλι λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε κλέφτες ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Και αυτά έχουν ειπωθεί για εκείνους που ζουν στον κοινωνικό βίο· για εμάς όμως δεν είναι έτσι. Αλλά τι ισχύει; «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Και εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο, και «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς.» Γιατί λοιπόν χάνουμε τη μακαριότητά μας; Γιατί εξευτελίζουμε την ευγένεια της κλήσης μας; Γιατί δεν μιμούμαστε τους αδελφούς μας που ζουν με καλόν τρόπο, των οποίων ο βίος είναι φωτεινός και ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό και τους ανθρώπους; Δεν θα συνέλθουμε επιτέλους κάποτε και εμείς;

Ομολογώ δε ότι και εσείς οι ίδιοι συμβάλλετε τα μέγιστα για εμένα, και μάλιστα οι προεστώτες στην αδελφότητα, και ότι σας έχω όλους συνεργούς στο αγαθό· «Εγώ», λέει, «φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση»· ώστε το κατόρθωμα δεν είναι μόνο δικό μου, αλλά και δικό σας, ή μάλλον του Θεού, από τον οποίο προέρχεται κάθε τι που κατορθώνουν οι άνθρωποι. Γι' αυτό σας παρακαλώ, σύμφωνα με τη διακονία που δόθηκε στον καθένα, να αγωνίζεστε για το κοινό συμφέρον, «και να συνοικοδομείστε για να γίνετε κατοικητήριο του Θεού διά του Πνεύματος». Διότι λέει ο Απόστολος: «Εάν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο με χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτα, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Διότι η ημέρα εκείνη θα το κάνει γνωστό, επειδή θα αποκαλυφθεί με φωτιά, και η φωτιά θα δοκιμάσει τι λογής είναι το έργο του καθενός». Ας προσέξουμε τι λέει· πώς παρομοιάζει την αρετή με χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους, και την κακία με ξύλα και χόρτα και καλάμια· τα οποία, όταν δοκιμαστούν από την κριτική φωτιά, όσα μοιάζουν με φρύγανα θα κατακαούν, ενώ τα στερεά θα διασωθούν· γι' αυτό, κάνοντας τον λόγο του πιο φοβερό, προσθέτει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;»