Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:7

«Αλλ' εμείς», λέει, «δεν ενεργούμε έτσι· αλλά αυτά που μας εμπιστεύθηκαν, αυτά και προσφέρουμε, προσφέροντας τον λόγο ανόθευτο· γι' αυτό πρόσθεσε: "Αλλά με ειλικρίνεια, αλλά ως εκ Θεού, ενώπιον του Θεού εν Χριστώ μιλούμε". Δεν σας εξαπατούμε, λέει, με τον τρόπο που κηρύττουμε, σαν να θέλουμε να σας κολακέψουμε ή να εισφέρουμε κάτι από τον εαυτό μας και να το αναμειγνύουμε, αλλά "ως εκ Θεού"· δηλαδή, δεν λέμε ότι προσφέρουμε κάτι από τον δικό μας πλούτο, αλλά ότι όλα τα έδωσε ο Θεός· διότι αυτό σημαίνει το "εκ Θεού": το να μην καυχιόμαστε καθόλου σαν να έχουμε κάτι δικό μας, αλλά να τα ανάγουμε όλα σε Αυτόν. "Εν Χριστώ μιλούμε"· δεν λέμε τίποτε με τη δική μας σοφία, αλλά εμπνεόμενοι από τη δική Του δύναμη. Αυτοί όμως που καυχώνται, δεν ενεργούν έτσι, αλλά σαν να εισφέρουν κάτι από τον εαυτό τους. Γι' αυτό και αλλού τους στηλιτεύει λέγοντας: "Διότι τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;"»

Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά, και δεν προσέρχεται στα υγιή λόγια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει καταληφθεί από έπαρση και δεν γνωρίζει τίποτα. Επομένως, το να κυριεύεται κανείς από υπεροψία δεν προέρχεται από τη γνώση, αλλά από την άγνοια. Διότι εκείνος που γνωρίζει τα λόγια της ευσέβειας, αυτός κατεξοχήν γνωρίζει και να είναι μετριόφρων· εκείνος που κατανοεί τα υγιή λόγια, δεν νοσεί. Διότι ό,τι είναι η φλεγμονή για τα σώματα, αυτό είναι η υπεροψία για τις ψυχές· όπως δηλαδή εκεί δεν λέμε ότι το μέρος που έχει φλεγμονή είναι υγιές, έτσι και εδώ δεν θεωρούμε υγιείς τους αλαζόνες. Επομένως, είναι δυνατόν κάποιος, ενώ γνωρίζει κάτι, να μη γνωρίζει τίποτα· διότι εκείνος που δεν γνωρίζει αυτά που πρέπει να γνωρίζει, στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει τίποτα. Και ότι η υπερηφάνεια προέρχεται από την άγνοια, είναι φανερό από το εξής: ο Χριστός κένωσε τον εαυτό του· όποιος λοιπόν το γνωρίζει αυτό, ποτέ δεν θα έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του· διότι ο άνθρωπος δεν έχει τίποτα, παρά μόνο ό,τι προέρχεται από τον Θεό· συνεπώς δεν πρόκειται να υπερηφανευτεί. Διότι, τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Ο ίδιος έπλυνε τα πόδια των μαθητών του. Εκείνος που το γνωρίζει αυτό, πώς θα κυριευθεί από έπαρση; Γι' αυτό λέει: Όταν κάνετε όλα όσα διατάχθηκαν, να λέτε ότι είμαστε δούλοι άχρηστοι. Ο τελώνης μόνο χάρη στην ταπεινοφροσύνη δικαιώθηκε, ενώ ο Φαρισαίος εξαιτίας της αλαζονείας χάθηκε. Αυτός, λοιπόν, που έχει κυριευθεί από έπαρση δεν γνωρίζει τίποτα από αυτά. Ο ίδιος πάλι ο Χριστός λέει: Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως μίλησα καλά, γιατί με χτυπάς; Αλλά νοσεί, λέει, αναφορικά με τις άσκοπες συζητήσεις. Άρα το να αναλώνεται κανείς σε τέτοιες αναζητήσεις αποτελεί νόσο. Και ακολουθούν λογομαχίες· και πολύ εύλογα.

Αλλά δεν μπορώ· είμαι πατέρας, και δακρύζω· είμαι πατέρας φιλόστοργος. Ακούστε τι φωνάζει ο Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού». Ποια εγκυμονούσα μητέρα βγάζει τόσο πικρές φωνές, όσο εκείνος; Μακάρι να ήταν δυνατό να δείτε την ίδια τη φωτιά της ψυχής μου, και θα βλέπατε ότι καίγομαι περισσότερο από κάθε γυναίκα και κοπέλα που δοκίμασε πρόωρη χηρεία. Δεν πενθεί τόσο πολύ εκείνη τον άνδρα της, ούτε ο πατέρας τον υιό του, όσο εγώ αυτό το πλήθος που βρίσκεται ανάμεσά μας. Δεν βλέπω καμία προκοπή· τα πάντα αναλώνονται σε διαβολές και κατηγορίες· κανείς δεν θέτει ως έργο του να είναι αρεστός στον Θεό. Αλλά λέει, ας κακολογήσουμε τον τάδε και τον δείνα: ο τάδε είναι ανάξιος του κλήρου, ο δείνα ζει άσεμνα. Ενώ οφείλουμε να πενθούμε για τα δικά μας αμαρτήματα, κατακρίνουμε τους άλλους; Ακόμη και αν ήμασταν καθαροί από αμαρτήματα, δεν θα οφείλαμε να το κάνουμε αυτό. «Διότι ποιος σε κάνει να ξεχωρίζεις;», λέει, «και τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Εάν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έχεις λάβει;» Εσύ, λοιπόν, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου, ενώ ο ίδιος είσαι γεμάτος από αμέτρητα κακά;

Βʹ. Διότι εκείνος που πρόκειται να προσέλθει σε αυτά τα ιερά και φρικτά μυστήρια πρέπει να βρίσκεται σε εγρήγορση και να είναι αφυπνισμένος, να είναι καθαρός από κάθε βιοτική μέριμνα, να είναι γεμάτος από πολλή σωφροσύνη και πολλή προθυμία, να εξορίζει από τη διάνοιά του κάθε λογισμό ξένο προς τα μυστήρια, και να προετοιμάζει τον οίκο του απολύτως καθαρό από παντού, σαν να πρόκειται να υποδεχθεί τον ίδιο τον Βασιλέα. Τέτοια είναι η προετοιμασία της δικής σας διάνοιας, τέτοιοι είναι οι λογισμοί σας, τέτοια είναι η προαίρεση της ψυχής σας. Την άξια αμοιβή, λοιπόν, για αυτήν την άριστη διάθεση να την αναμένετε από τον Θεό, ο οποίος με τις ανταποδόσεις Του ξεπερνά σε γενναιοδωρία εκείνους που επιδεικνύουν υπακοή προς Αυτόν. Επειδή, όμως, πρέπει να προσφέρουμε και στους συνδούλους μας όσα εξαρτώνται από εμάς, θα προσφέρουμε και εμείς τα δικά μας· ή μάλλον, ούτε και αυτά είναι δικά μας, αλλά και αυτά ανήκουν στον Δεσπότη. Διότι, «τι έχεις», λέει, «το οποίο να μην το έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;».

Εμείς είμαστε υπηρέτες, όχι αυθέντες· και ο Παύλος υπηρέτης είναι: «Έτσι», λέει, «ας μας θεωρεί ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». «Διότι, τι έχεις το οποίο δεν έλαβες;» Αν έχω κάτι, το έλαβα· και αν το έλαβα, δεν είναι δικό μου, αλλά εκείνου που έδωσε το δώρο· μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, αγαπητέ. Η χάρις είναι ολοκληρωμένη, ο τόπος δεν αποτέλεσε εμπόδιο, είτε μέσα σε πλοίο· ο Φίλιππος βάπτισε καθ' οδόν, ο Παύλος στη φυλακή, ο Χριστός εισήγαγε τον ληστή στον παράδεισο.

Αυτό υποδηλώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Διότι τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Εάν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Πάψε λοιπόν, έστω και αργά, αυτή την τόσο μεγάλη φιλονικία και αποδέξου εκείνη τη σοφότατη συμβουλή που λέει: «Μην πεις: Τι είναι αυτό; Προς τι αυτό; Διότι τα πάντα έχουν κτιστεί για τη χρησιμότητά τους».

Και ότι αυτά που ειπώθηκαν είναι αληθινά, όταν βρουν κάποια ησυχία, ας ανακρίνουν με σύνεση τον εαυτό τους. Και οπωσδήποτε θα βρουν κάποιον λογισμό στο βάθος της καρδιάς τους, σαν κάποιο φίδι κρυμμένο μέσα σε κοπριά, ο οποίος τους υποβάλλει την ιδέα ότι δήθεν κατόρθωσαν σε κάποιον βαθμό την καρδιακή αγνεία με τη δική τους προσπάθεια και προθυμία, χωρίς να κατανοούν οι ταλαίπωροι το ρητό: «Διότι, τι έχεις το οποίο δεν έλαβες δωρεάν, είτε από τον Θεό είτε από τη συνεργασία και την προσευχή των άλλων;» Ας προσέξουν λοιπόν, και με κάθε προθυμία, αφού νεκρώσουν με πολλή ταπεινοφροσύνη το προαναφερθέν φίδι από την καρδιά τους, ας το αποδιώξουν, ώστε, αφού απαλλαγούν από αυτό, να μπορέσουν ίσως κάποτε και αυτοί να εκδυθούν τους δερμάτινους χιτώνες και να ψάλουν στον Κύριο τον επινίκιο ύμνο της αγνείας, όπως έκαναν κάποτε τα αγνά νήπια, με την προϋπόθεση ότι, εκδυόμενοι αυτούς, δεν θα βρεθούν γυμνοί από τη φυσική ακακία και ταπείνωση εκείνων. Παραμονεύει δε και αυτός ο ίδιος ο δαίμονας, πολύ περισσότερο από τους άλλους, εκείνες τις στιγμές που κυρίως δεν μπορούμε να προσευχηθούμε σωματικά εναντίον του. και τότε ο ανόσιος δοκιμάζει να μας πολεμήσει.

Και αυτό το έπραξε για να δείξει ότι, αν είχε διατυπώσει τον λόγο του αναφερόμενος σε εκείνους, ούτε θα μάθαιναν όσα έπρεπε να μάθουν, ούτε θα έκαναν αποδεκτή την πρόθεσή του, καθώς θα δυσανασχετούσαν με τα λεγόμενα. Τώρα όμως, επειδή αισθάνονταν σεβασμό προς τον Παύλο και τους συν αυτώ, υπέμειναν εύκολα την επίπληξη. Τι σημαίνει άραγε το «Να μη φρονείτε πέρα από ό,τι έχει γραφεί»; Έχει γραφεί: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Διότι ποιος σε ξεχωρίζει; Και τι έχεις το οποίο δεν το έλαβες;» Έτσι λοιπόν, αφήνοντας αυτούς που εξουσιάζονται, στρέφεται προς τους άρχοντες. Και αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Από πού είναι φανερό ότι είσαι άξιος να επαινείσαι; Μήπως έγινε κάποια κρίση; Μήπως προχώρησε κάποια εξέταση; Ή μήπως υπήρξε καθόλου δοκιμασία και ακριβής έλεγχος; Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις κάτι τέτοιο. Αν πάλι οι άνθρωποι σε επιδοκιμάζουν, η κρίση τους δεν είναι ορθή, και ούτε έτσι θα έπρεπε να υπερηφανεύεσαι· διότι δεν έχεις τίποτα από τον εαυτό σου, αλλά τα έχεις λάβει όλα από τον Θεό. «Και αν λοιπόν τα έλαβες, γιατί καυχιέσαι σαν να μην τα είχες λάβει;» Μα έλαβες, λέει, και γι' αυτό υπερηφανεύεσαι; Όμως ακριβώς γι' αυτό θα έπρεπε να είσαι συνεσταλμένος. Διότι εκείνο που σου δόθηκε δεν είναι δικό σου, αλλά Εκείνου που στο έδωσε. Επειδή, αν το έλαβες, από Εκείνον το έλαβες· και αν το έλαβες από Εκείνον, δεν έλαβες κάτι δικό σου. Και αν δεν έλαβες κάτι δικό σου, γιατί υπερηφανεύεσαι, αφού κατέχεις κάτι που δεν είναι δικό σου; «Ήδη είστε χορτασμένοι· ήδη πλουτίσατε.» Πολύ σωστά χρησιμοποιεί το «ήδη», δείχνοντας μέσα από τον χρόνο το απίθανο της κατάστασής τους και την ανάλογη αλαζονεία τους. «

Επομένως, κανείς ας μην καυχάται για τους ανθρώπους.» «Κανείς σας να μην υπερηφανεύεται για τον έναν εις βάρος του άλλου. Διότι, ποιος σε ξεχωρίζει; Και τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Αν λοιπόν και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έλαβες;» «Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτε, εξαπατά τον εαυτό του.

Άνθρωπε, τι καλό έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει; Ώ της πωρώσεως, ώ της αναισθησίας· αναγνώρισε τον Κτίστη, αναγνώρισε τον Θεό, τον χορηγό κάθε αγαθού, άνθρωπε. Αφού προσκολλήθηκα με όλη μου την καρδιά στον ρέοντα πλούτο, υπερηφανεύτηκα για τα πολύχρωμα ενδύματα και την ομορφιά των οικιών, χωρίς να αναλογιστώ ότι κάθε ανθρώπινη δόξα είναι σαν το χορτάρι.

Στα αρχικά στάδια της ησυχίας μην συναναστρέφεσαι με πολλούς, και μάλιστα με ράθυμους, φροντίζοντας για τη συγκέντρωση του νου και την κυριαρχία επί των λογισμών. Μην αναδέχεσαι να ακούς λογισμούς όσων εξομολογούνται, προτού αποκτήσεις πνευματική εξουσία. Διότι πολλοί εξαιτίας αυτού έπεσαν στο βάραθρο της απώλειας, όπως έχω μάθει από τους ίδιους, και αντί να ανορθώσουν άλλους, έπεσαν και οι ίδιοι, και αντί να θεραπεύσουν, πληγώθηκαν αοράτως. Όταν όμως μετατρέψεις τα εμπαθή νοήματα και τις φιλήδονες ροπές σε αγάπη προς τον Θεό με τη θεία χάρη, και αφού καρείς μεγαλόσχημος και λάβεις προτροπή από αρχιερέα, όπως ορίζουν οι Πατέρες, τότε δεν υπολείπεται τίποτα για να αναγορευθείς πνευματικός πατέρας. Διότι λένε ότι, εκείνου που δέχεται λογισμούς χωρίς προτροπή, ούτε η δέσμευσή του έχει ισχύ ούτε η λύση του λογίζεται ως λύση. Διότι λέγει: «τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες;».

Δεν πρέπει λοιπόν όσοι απέκτησαν γνώση να υψώνονται, ούτε εξαιτίας κάποιας προδιαγραφής, ούτε εξαιτίας κάποιου φανερού προτερήματος, ούτε εξαιτίας κάποιου τέλειου κατορθώματος —διότι τι έχουμε που δεν το λάβαμε, αν βέβαια έχουμε κάτι ακόμη;— αλλά μέσα στον βυθό της ταπεινώσεως να καθρεφτίζουν πάντοτε τον Ύψιστο και να κάμπτονται ενώπιόν Του· γνωρίζοντας ότι από μόνοι τους είναι πάμπτωχοι και στερημένοι από κάθε αγαθό, να συντρίβονται, και να φοβούνται και να τρέμουν Εκείνον που έχει την εξουσία και να δώσει, και να στερήσει από τους αχάριστους όσα τους δόθηκαν.

Μην υπερηφανεύεστε ο ένας εναντίον του άλλου· «Διότι τι έχεις», λέει, «το οποίο δεν έλαβες;» Αυτός που νηστεύει ας μην κατακρίνει αυτόν που τρώει, και αυτός που τρώει ας τιμά αυτόν που δεν τρώει· διότι ο μεν τρώει λόγω ασθενείας, ο δε πάλι νηστεύει λόγω εγκράτειας· άλλος κοπιάζει μοχθώντας, άλλος ψάλλει με πόθο, ένας όμως είναι ο μισθός και για τους δυο σας· αλληλούια.

Θα αφαιρεθεί και θα δοθεί σε άλλον. Γι' αυτό να μεταδίδετε ο ένας στον άλλον τα δώρα του Θεού· διότι κατέχετε ξένα. Διότι τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Και γιατί καυχιέσαι σαν να μην το είχες λάβει; Αυτό ισχύει και για τον παρηγορητικό λόγο και για τη φιλάδελφη νουθεσία, και για τη γνώση και για την ανάγνωση, και για οποιοδήποτε άλλο προτέρημα.

Και ποιος θα τολμούσε να νομίσει ότι είναι κάτι και να ακούσει από τον ιεροκήρυκα απόστολο: «Διότι τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι, σαν να μην το έλαβες;» Αλλά βεβαίως υπάρχει ανάγκη αγώνα, τέκνα και αδελφοί, και δρόμου ταχύτατου και σπουδής αδιάκοπης μαζί με την ταπεινοφροσύνη, η οποία συγκρατεί και οχυρώνει και θεμελιώνει τον νου μας στη θεία ευσέβεια, ώστε να μην εκπέσετε από την καλή σας αρχή, ούτε να καταισχύνετε τα προηγούμενα με όσα ακολουθούν, ούτε να φανείτε ότι από την αρετή μεταπέσατε στην κακία. Αλλά, υφιστάμενοι την καλή αλλοίωση, να καθαιρόμαστε και να φωτιζόμαστε και να ανυψωνόμαστε καθημερινά, γινόμενοι πιο φωτεινοί από το φως, και ανυψούμενοι από τη λαμπρότητα του αστέρα στη λαμπρότητα του ηλίου, και ανεβαίνοντας από δύναμη σε ανώτερη δύναμη. Συντρίψτε όλα τα σαρκικά φρονήματα, σας παρακαλώ, και το μέγιστο εμπόδιο της αρετής, τη μάταιη κοσμική δόξα· και αφού συντρίψετε με την πνευματική μάχαιρα κάθε εμπαθή προσκόλληση και κάθε φιληδονία της σάρκας, ενωνόμενοι με τον Θεό και ανερχόμενοι προς Αυτόν με τις νοητές κλίμακες, θέτοντας καθημερινά θεοειδείς αρχές και στερεώνοντας πνευματικά θεμέλια, καταβάλλοντας τα θράση της σάρκας με την εκκοπή των ιδίων θελημάτων, σβήνοντας τις φλόγες των παθών που ανάβουν με την άφθονη χύση των δακρύων, αντιπαραθέτοντας τη θεώρηση των μελλόντων αγαθών στις πνιγηρές ηδονές του φαγητού ή του ποτού ή κάποιας άλλης ματαιότητας.

Γι' αυτό ας εκλείψει το ιδιόρρυθμο, το μεμψίμοιρο, το φιλόδοξο, το φιλόπρωτο, το αλαζονικό, το επιδεικτικό, είτε πρόκειται για την ευμελεία, είτε για την ευφωνία, είτε για τη χειρωνακτική επιδεξιότητα, δηλαδή της καλλιγραφίας, της κατασκευής ενδυμάτων, της μικροτεχνίας, της χαλκουργίας, της υφαντικής, ή οποιασδήποτε άλλης τέχνης, και μάλιστα στην ανάγνωση ή στην κατανόηση των θείων ρημάτων και νοημάτων των Γραφών. Διότι εκείνος που έχει αποκτήσει ένα χάρισμα, ή δύο, ή και πάρα πολλά ως θεία δωρεά, δεν οφείλει να επαίρεται και να υπερηφανεύεται εις βάρος των υποδεεστέρων (διότι αυτό αποτελεί αφροσύνη, και επιπλήττεται από τον θείο απόστολο, που λέει: «τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; και εάν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έχεις λάβει;»), αλλά οφείλει να ταπεινώνεται και να φοβάται και να τρέμει ως ανάξιος των δωρεών, ώστε να ακούσει την κυριακή φωνή: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω».

Ιδού, μας έχει υποδειχθεί ο θερισμός· ας βγούμε λοιπόν και εμείς με κάθε προθυμία στη συγκομιδή· ας συνάξουμε τους καρπούς, όχι τους σαρκικούς και φθαρτούς, αλλά τους πνευματικούς και αυτούς που παραμένουν στην αιώνια ζωή, τον αγιασμό, την ειρήνη, την αγάπη, τη χαρά, τη μακροθυμία, την υπομονή, τη χρηστότητα, την πραότητα και κάθε άλλη αρετή. Αυτοί είναι οι καρποί του Πνεύματος, τους οποίους πρέπει να αλωνίζουμε μέσω της ικανότητας της διάκρισης, δηλαδή το καλό να είναι αμιγές και χωρίς πρόσμειξη από το χειρότερο, όπως για παράδειγμα να αγαπούμε, αλλά χωρίς εμπαθή προσκόλληση· και να επιδιώκουμε με ζήλο τα καλά, αλλά χωρίς φθόνο· και να μιλούμε για τον αδελφό, αλλά όχι με εχθρικότητα· αλλά μάλλον να πράττουμε ειλικρινά «το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», όπως έχει γραφεί. Και αν πρέπει να τους βάλουμε και σε αποθήκες, αυτό θα ήταν η διασφάλιση μέσω της ταπεινοφροσύνης· διότι «όταν κάνετε όλα όσα οφείλετε», λέει ο Κύριος, «να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε ό,τι οφείλαμε να κάνουμε». Και πάλι ο Απόστολος λέγει: «Διότι τι έχεις που να μην το έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Αυτός ο θερισμός και αυτός ο τόσος κόπος δεν συντελείται μέσα σε δύο ή τρεις μήνες, αλλά συμπαρατείνεται μέχρι το τέλος της ζωής μας· πλην όμως, αν συγκριθεί με τον μέλλοντα αιώνα, λογίζεται ως μία ημέρα.