Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:7

Επομένως, ούτε το όνομα «Χριστός» αποδίδεται χωρίς τη σάρκα· επειδή στο όνομα αυτό ακολουθεί το πάθος και ο θάνατος, καθώς αφενός ο Παύλος γράφει: «Αν ο Χριστός είναι παθητός, αν είναι ο πρώτος από την ανάσταση των νεκρών»· και αλλού λέγει: «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε»· και ότι: «Άνθρωπος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς». Όχι ότι ο Χριστός δεν είναι Θεός, αλλά ότι είναι και άνθρωπος. Γι' αυτό λέγει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Και για τον λόγο αυτό η Γραφή χρησιμοποιεί και τα δύο ονόματα προς απόδειξη της υπάρξεώς Του· αφενός ως Θεού που νοείται αοράτως και υπάρχει αληθινά, αφετέρου ως ανθρώπου που ψηλαφάται ορατώς και υπάρχει αληθινά· όχι με διαίρεση προσώπων ή ονομάτων, αλλά με φυσική γέννηση και αδιάλυτη ένωση· ώστε, ενώ ομολογείται αληθινά το πάθος στο πρόσωπό Του, ο Ίδιος να συνομολογείται αληθινά ότι είναι συγχρόνως και παθητός και απαθής.

Ας φοβηθούμε, λοιπόν, και ας υπακούσουμε σε αυτόν που λέει: «Καθαρίστε την παλαιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα». Αυτός, όμως, που συνεργάζεται με κάποιον στο αγαθό έχοντας αγαθή προαίρεση, αγνοώντας την κακία της διαθέσεως και του σκοπού του άλλου, δεν θα φέρει ενοχή κοινωνίας εξαιτίας της συνεργασίας, αλλά, επειδή παραμένει χωρισμένος από την ξένη προς αυτόν διάθεση και διαφυλάσσει τον εαυτό του στον κανόνα της αγάπης προς τον Θεό, λαμβάνει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο, όπως ακριβώς μας φανερώθηκε από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό για εκείνον που βρίσκεται στο κρεβάτι και για εκείνην που βρίσκεται στον μύλο.

Επειδή όμως πρέπει να επανεξετάσουμε και να ερμηνεύσουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα ειπώθηκαν, ας πούμε, λοιπόν, τι άραγε θέλει να δηλώσει ο ηλισγημένος άρτος. 'Ηλισγημένο' ονομάζει τον μολυσμένο και ακάθαρτο. Είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη, κατά τις θυσίες που τελούνταν προσφέρονταν και άρτοι, όμως άζυμοι και καθαροί· μόνο για τη θυσία της αινέσεως προστάχθηκε να τελείται με ένζυμους άρτους. Και ποιο θα μπορούσε να είναι το μυστικό νόημα αυτών, το έχουμε αναφέρει επαρκώς αλλού· θα το εκθέσω όμως και τώρα συνοπτικά, για να μη φανώ οκνηρός σε πράγματα τόσο ωφέλιμα. Επομένως, ο άζυμος άρτος αποτελεί σημείο της άζυμης και καθαρής ζωής. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης λέγοντας: 'Ώστε να εορτάζουμε όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας'. Και πάλι: 'Καθαρίστε, λοιπόν, το παλαιό προζύμι, για να είστε νέο φύραμα, καθώς είστε άζυμοι'. Και ο Χριστός παραγγέλλει στους αγίους αποστόλους λέγοντας τα εξής: 'Προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων'. Άρα, ο άρτος είναι σημείο μιας καθαρής, αγιασμένης και άζυμης ζωής. Εκείνοι, λοιπόν, που προσέφεραν άζυμους άρτους και χρησιμοποιούσαν άζυμα σύμφωνα με τον νόμο, τα προσέφεραν αντί του εαυτού τους, ως προτυπώσεις και σκιές ακόμη.

«Ως απαρχές θα τα προσφέρετε αυτά. Αλλά στο θυσιαστήριο δεν θα τα ανεβάσετε για οσμή ευωδίας στον Κύριο. Και κάθε δώρο των θυσιών σας θα αλατίζεται με αλάτι. Δεν θα λείψει το αλάτι της διαθήκης του Κυρίου από τις θυσίες σας, και σε κάθε δώρο σας θα προσφέρετε στον Κύριο τον Θεό σας αλάτι.» Το τι, λοιπόν, υποδηλώνει το προζύμι, θα το κατανοήσεις από τον Παύλο που λέει: «Καθαρίστε το παλιό προζύμι, για να είστε νέο ζυμάρι, καθώς είστε άζυμοι.» Διότι, πώς θα γίνει δεκτή η παλαιότητα της κακίας ως οσμή ευωδίας στον Κύριο, ο οποίος ζητά από εμάς νέα και άδολη ζωή; Απαγορεύει, βέβαια, και την προσφορά μελιού· διότι και αυτό υποδηλώνει την ηδονή. Επειδή, γλυκιά μεν φαίνεται ότι είναι η ηδονή που συνοδεύει κάθε αμάρτημα, αλλά έχει τέλος πιο πικρό και από τη χολή. Πρέπει, λοιπόν, εμείς, αν εκτιμούμε το να αρέσουμε στον Θεό, να μη φαινόμαστε ότι επιδιώκουμε μια ζωή μέσα στην αισχρότητα και τις ηδονές, ούτε να χαιρόμαστε παραδιδόμενοι στη ραθυμία για πράγματα που καθόλου δεν πρέπει, αλλά να φροντίζουμε να θεωρούμε πολύ σημαντικό αυτό που είναι αρεστό στον Νομοθέτη.

Καθώς λοιπόν ο καιρός φέρνει σε όσους έχουν τη συνήθεια να εργάζονται φιλότιμα την εκπλήρωση των επιθυμιών τους, ας φύγει μακριά η ραθυμία, και ας θεωρηθεί άξια κάθε επαίνου η αγρυπνία και η υπομονή. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα κατορθώσουν να μετάσχουν πλούσια σε κάθε έπαινο. Επομένως, επειδή «το πάσχα μας εθυσιάσθη, ο Χριστός», καθώς μας διαβεβαιώνει και ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, «ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού», για να μην αγγίξουμε τα ιερά με άπλυτα χέρια και, ατιμάζοντας με αμέλεια το θείο Του μυστήριο, επισύρουμε πάνω στα ίδια μας τα κεφάλια την τιμωρία που ταιριάζει στους ανόσιους. Διότι τέτοια επιστολή στέλνει και ο θεσπέσιος Παύλος σε όσους έχουν τη συνήθεια να το πράττουν αυτό: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά κρινόμενοι, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επομένως, συλλέγοντας από τις Ιερές Γραφές όσα συντελούν σε αυτό, ώστε να δείξουμε με ποιον τρόπο πρέπει να εορτάζουμε άγια και πανάγια, για να προσέλθουμε έπειτα στην πνευματική μετάληψη του Σωτήρα όλων μας Χριστού, εμπρός λοιπόν, εμπρός ας τα αναφέρουμε.

Τροφή δε νοητή και πάγκαλη και αληθινά ιερή θα γευτούμε σε αυτήν· η οποία περιγράφεται μέσα από τους άζυμους άρτους, σύμφωνα με τον νόμο, νοείται όμως πνευματικά. Διότι η ζύμη, πάντοτε στις θεόπνευστες Γραφές, χρησιμοποιείται ως τύπος της φαυλότητας και της αμαρτίας. Γι' αυτό άλλωστε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έδωσε εντολή στους αγίους μαθητές του να προσέχουν, λέγοντας τα εξής: «Προσέχετε από τη ζύμη των Γραμματέων και των Φαρισαίων.» Γράφει δε και ο σοφότατος Παύλος, θέτοντας τους αγιασμένους όσο το δυνατόν πιο μακριά από τη ζύμη και την ακαθαρσία του νου και της καρδιάς: «Καθαρίστε, λοιπόν, την παλαιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα, καθώς είστε άζυμοι.» Είναι, επομένως, όχι ανώφελο, αλλά μάλλον αναγκαίο πλέον, επειδή έχουμε θέσει ως ύψιστη προτεραιότητά μας το να γίνουμε πνευματικά μέτοχοι του Σωτήρα όλων μας Χριστού, να διατηρούμε τον νου καθαρό, να αποβάλλουμε τους μολυσμούς, να απομακρυνόμαστε από την αμαρτία, και γενικώς να αποφεύγουμε καθετί που συνηθίζει να μας μολύνει. Διότι έτσι θα κατορθώσουμε να είναι η προσέλευσή μας στη θεία κοινωνία εντελώς ακατηγόρητη και ανεπίληπτη. Ας τρώει όμως κανείς και πικρά χόρτα, δηλαδή, ας περάσει μέσα από πικρούς πόνους, και ας θεωρεί εξαιρετικά πολύτιμη την υπομονή σε αυτούς.

Επομένως, όπως λέει ο θεσπέσιος Μελωδός, «καιρός του ποιήσαι τω Κυρίω»· δηλαδή την αγία και πάναγνη εορτή, την οποία έχουμε συνηθίσει να τελούμε προς τιμήν του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», «ο αληθινός αμνός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Είναι λοιπόν πάντοτε προσφιλές σε όσους εορτάζουν να φορούν ωραία ενδύματα και να λαμπρύνουν την αμφίεσή τους.

Διότι δεν συνηθίζουμε να λέμε ανοησίες κατ' αυτόν τον τρόπο, εφόσον δεν γνώρισε καθόλου το σφάλμα, όντας Θεός εκ φύσεως και έχοντας φανερωθεί από τον Θεό Πατέρα, αλλά επειδή έγινε θυσία για την αμαρτία. «Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς». Γι' αυτόν τον λόγο λέμε ότι έγινε και αμαρτία. Διότι θυσιάστηκε, όπως είπα, για να αποκτήσει με το ίδιο Του το αίμα την υφήλιο. «Διότι αγοραστήκαμε με τίμημα», σύμφωνα με τις Γραφές, και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας, αλλά σε Εκείνον που έγινε για εμάς αμαρτία, για να μας απαλλάξει από τα αρχαία σφάλματα και να μας αναδείξει αγίους μέσω της μετοχής στην αγία Του σάρκα, και προφανώς και στο αίμα Του.

Τότε φωτιστήκαμε, και κατανοήσαμε τον νόμο που ήταν από παλιά κρυμμένος, και ο οποίος μάλλον δεν ήταν γνωστός σε κανέναν από τους αρχαιότερους. Τότε συγκεντρωθήκαμε και από τα πέρατα της γης, στον τόπο που εξέλεξε, δηλαδή την Εκκλησία, και εκεί, αφού βρεθήκαμε, οι εκλεκτοί και ιεροί μυσταγωγοί και διδάσκαλοι μας ερμηνεύουν τον νόμο που εκφράζεται με σκιές και τύπους. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος, μεταβάλλοντας άριστα τους τύπους σε πνευματική θεωρία, γράφει και λέει: «Διότι, εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων, και η στάχτη της δαμαλίδας, όταν ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει προσφέροντας την καθαρότητα της σάρκας, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού;» Και ενώ οι Ισραηλίτες έσφαζαν τον αμνό και παρέμεναν προσκολλημένοι στις σκιές, εκείνος, ανάγοντας τον τύπο του μυστηρίου στον Χριστό, είπε πάλι ότι: «Το πάσχα μας θυσιάστηκε, δηλαδή ο Χριστός.» Γράφει δε και σε άλλους: «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο, δεν ακούτε τον νόμο;»

Θα μπορούσε κανείς να το δει αυτό πολύ καθαρά και στα βιβλία του Μωυσή, να προδιαγράφεται σαν σε σκιές στα παλαιά γεγονότα· διότι η σφαγή του προβάτου απάλλαξε από τον θάνατο και τη φθορά τους Ισραηλίτες, και απομάκρυνε τον εξολοθρευτή. Το γεγονός αυτό λοιπόν αποτελούσε τύπο του Χριστού. «Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς», προκειμένου να καταλύσει το αμείλικτο κράτος του θανάτου, και με το δικό του αίμα να αποκτήσει την οικουμένη. «Διότι αγοραστήκαμε με τίμημα», και «δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας». «Επειδή ένας πέθανε για όλους», ο αξιότερος όλων, «ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τους εαυτούς τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς». Μαζί θα συμφωνήσει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ μέσω του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό. Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Τι δε; Δεν λέμε ότι παραδόθηκε την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας, και ότι τότε σαν να έφτασε στην αρχή όλης της οικονομίας, μέσω της οποίας σωθήκαμε όλοι, όταν Εκείνος που ενανθρώπησε για εμάς υπέμεινε τον σωτήριο σταυρό υπέρ ημών; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Και κατήργησε τον θάνατο και αναστήθηκε πάλι, αφού σκύλευσε τον άδη, όχι άραγε την όγδοη ημέρα, δηλαδή την πρώτη ημέρα της εβδομάδας; ΠΑΛΛ. Δεν υπάρχει αμφιβολία. ΚΥΡ. Γι' αυτό λοιπόν και ο παλαιός νόμος όριζε να τελείται η κατά σάρκα περιτομή, η οποία αποτελούσε έναν τύπο της εν πνεύματι και αληθεία περιτομής, την όγδοη ημέρα. Η περιτομή δε που είναι ανώτερη από εκείνη την παλαιά, δηλαδή η πνευματική, είναι η μέθεξη του Αγίου Πνεύματος και η αρχική χάρη, την οποία, επειδή αναστήθηκε από τους νεκρούς, την ανακαίνισε πάλι σε εμάς ο Χριστός, λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα άγιον». Είπε εξάλλου κάπου και ο μακάριος Παύλος ότι «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». Και ημέρα βέβαια αυτής της σωτήριας και πολυπόθητης σφαγής είναι η δέκατη τέταρτη ημέρα του σεληνιακού μήνα.

Ή δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; ΠΑΛΛ. Πώς να μην είναι; ΚΥΡ. Αλλά είτε λοιπόν η θυσία προσφέρεται από εμάς στις εκκλησίες παρουσία πλήθους, είτε τελείται σε άλλους τόπους, ίσως από έναν μόνο, ή από δύο κάπου, και τρεις, και ακόμη περισσότερους, η παρουσία εκείνων που συνηθίζουν να υμνολογούν και έχουν συντρέξει για αυτόν τον σκοπό είναι αδιαχώριστη· διότι ο κατηχούμενος ακόμη προσφέρει τη θυσία μαζί με αυτούς που έχουν ήδη καθαρθεί διά του αγίου βαπτίσματος· και αφού προσφέρει μαζί με τους τελείους την αίνεση, αποχωρεί από τα πιο μυστικά, και αποκλείεται από τη θυσία του Χριστού. Γι' αυτόν τον λόγο, ο νόμος ορθώς προανήγγειλε την οικονομία και πρόσταξε η θυσία της αινέσεως να γίνεται με ένζυμους άρτους και με άζυμα λάγανα. Διότι το καθένα από αυτά που ονομάστηκαν, όπως νομίζω, υποδηλώνει ένα είδος ζωής: ο ένζυμος άρτος είναι τύπος του βίου και της ζωής που δεν έχει ακόμη καθαρθεί διά του αγίου βαπτίσματος, ούτε βέβαια έχει απαλλαγεί εντελώς από την κοσμική ακαθαρσία· ενώ το άζυμο λάγανο είναι τύπος της ζωής που έχει ήδη καθαρθεί εν Χριστώ διά της πίστεως, δηλαδή της ζωής των τελείων, στους οποίους και ο θεσπέσιος Παύλος απευθύνεται λέγοντας: «Ώστε, ας εορτάζουμε όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας.» Και πάλι: «Καθαρίστε, λοιπόν, το παλαιό προζύμι, για να είστε νέο φύραμα, καθώς είστε άζυμοι.» ΠΑΛΛ. Άριστα τα είπες. ΚΥΡ.

Διότι κανείς απολύτως δεν θα αποκτήσει το εντελώς αψεγάδιαστο, αλλά έχει φυλαχθεί για τον Εμμανουήλ μόνο και θα του ανήκει ως αποκλειστικό γνώρισμα το να πει με αλήθεια: «Έρχεται ο άρχοντας αυτού του αιώνα, και δεν θα βρει τίποτα σε εμένα». Επομένως, στον αμνό, στην αμνάδα και στο κριάρι, θα μπορούσε κανείς να διακρίνει αυτό που ανέφερα· ενώ στους άζυμους άρτους υποδηλώνεται ο άδολος και καθαρός βίος. Διότι και ο σοφότατος Παύλος γράφει προς τους αγιασμένους: «Καθαρίστε, λοιπόν, το παλιό προζύμι, για να είστε νέο ζυμάρι, όπως ακριβώς είστε άζυμοι». Στο δε λάγανο υποδηλώνεται το άρτυμα και τρόπον τινά η γλυκύτητα της ζωής των αγίων. Επομένως, θα προσφέρουμε τους εαυτούς μας, αφενός ως αμνό εξαιτίας της νηπιότητάς μας εν Χριστώ· αφετέρου ως αμνάδα, εξαιτίας της ασθένειας της φύσης και της ευκολίας με την οποία παρασύρεται στο σφάλμα· διότι το θηλυκό αποτελεί τύπο αδυναμίας· ως κριάρι δε, όντας τέλειοι και έχοντας φτάσει στο μέτρο της ηλικίας εν Χριστώ· και ως άζυμοι άρτοι, όντας καθαροί· και ευχάριστοι ως λάγανα, έχοντας όμως ελεηθεί μέσω του Χριστού. Διότι έχουμε δικαιωθεί, όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ Του έλεος. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, πολύ ορθά χυνόταν το λάδι πάνω στους άρτους. Και ο ιερέας μεσιτεύει πάλι, και προσφέρει πρώτα τη θυσία περί αμαρτίας, έπειτα το ολοκαύτωμα, και τρίτον, μετά από αυτό, το κριάρι της σωτηρίου θυσίας.

Διότι θα χρειαστεί εκείνοι που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στη δικαίωση μέσω του Χριστού, εορτάζοντας πνευματικά, να μην το πράττουν αυτό με το προζύμι της κακίας και της πονηριάς, αλλά μάλλον καθαρίζοντας το παλαιό προζύμι, να μεταπλάθονται προς το καλύτερο, και να φαίνονται πλέον σαν ένα νέο ζυμάρι, όλοι μαζί ως έθνος και ως οικογένεια, καθώς και εκείνοι σε ολόκληρη τη χώρα, με το οποίο υποδηλώνεται το μεγάλο και αναρίθμητο άγιο πλήθος όσων έχουν αποδεχθεί την πίστη. Την πρώτη μάλιστα ημέρα της εβδομάδας, είπε ότι πρέπει να ονομάζεται άγια, άγια δε και κλητή και την έβδομη, υποδεικνύοντας ο νόμος, νομίζω, εκείνο: ότι ο αρχικός χρόνος της ανθρώπινης ζωής ήταν άγιος, όπως στο πρόσωπο του προπάτορα του γένους Αδάμ, ο οποίος δεν είχε ακόμη παραβεί τις εντολές και δεν είχε αψηφήσει τα θεία προστάγματα. Άγιος όμως και πολύ μεγαλύτερος είναι ο χρόνος στους έσχατους καιρούς, δηλαδή ο χρόνος εν Χριστώ, ο οποίος είναι ο δεύτερος Αδάμ, που αναδημιουργεί το γένος από τα όσα συνέβησαν στο ενδιάμεσο, σε μια καινούργια ζωή εν Πνεύματι.

Εάν βεβαίως είναι αληθές, ότι έχει δικαιωθεί από την αμαρτία αυτός που υπέστη τον θάνατο· διότι ο Θεός τον περιέκλεισε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και φυλάσσεται για το βήμα του Χριστού, και σε όποια κατάσταση βρεθεί καταλαμβανόμενος από το δικό του τέλος, έτσι και θα παραστεί. ΠΑΛΛ. Καταλαβαίνω τι λες· και πράγματι ο λόγος σου είναι πολύ σωστός. ΚΥΡ. Αλλά έτσι λοιπόν σκιαγραφούνταν σε εμάς το μυστήριο του Χριστού στους παλαιούς, με τη σφαγή του αμνού στον κατάλληλο καιρό, κατά τον οποίο αληθώς και ο ίδιος ο Εμμανουήλ υπέμεινε τη σφαγή για τη ζωή όλων· και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος γράφει ότι «το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς.» Ωστόσο, ο θείος χρησμός μάς είπε ότι τα ιερά πρέπει να τελούνται και κατά τον δεύτερο μήνα, και να ολοκληρώνεται ο τύπος της εορτής, εάν τυχόν κάποιο από τα αναγκαία εμπόδια μας αποκλείει και μας απομακρύνει από το να μπορούμε να εκπληρώσουμε τα θεσπισμένα κατά τον πρώτο μήνα.

Και ο Ησαΐας λέει: Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέει ο Κύριος, και τα εξής. Αλλά επειδή ο Αμνός του Θεού θυσιάστηκε για εμάς, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: Διότι και το δικό μας Πάσχα, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς, για να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου, και έγινε κατάρα για εμάς σύμφωνα με το γεγραμμένο: Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο, ώστε να μας εξαγοράσει από την κατάρα του νόμου και για να λάβουμε την υιοθεσία, οφείλουμε και εμείς να του προσφέρουμε κάποιο δώρο μας που να του είναι αρεστό. Ποιο δώρο λοιπόν ή ποια θυσία οφείλουμε να προσφέρουμε στον Χριστό την ημέρα της αναστάσεως, ώστε να του είναι αρεστή, εφόσον δεν επιθυμεί θυσίες άλογων ζώων; Ο ίδιος πάλι ο άγιος μας διδάσκει και αυτό, λέγοντας:

Λόγος για τον τίμιο και ζωοποιό σταυρό και για τη δευτέρα παρουσία. Και περί αγάπης και ελεημοσύνης. Κάθε εορτή και πράξη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι σωτηρία και καύχημα για εμάς τους πιστούς. Καύχημα όμως των καυχημάτων είναι ο σταυρός. Και εορτή των εορτών είναι όταν κατά το πάσχα θυσιάστηκε για εμάς ο Χριστός, ή μάλλον όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο αμνός του Θεού, αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτή είναι η κυρίαρχη και η βασίλισσα των εορτών. Και όλες οι υπόλοιπες είναι άγιες και σεβάσμιες και διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τη δόξα, καθώς φωτίζονται από την αστραπή της θεότητας. Αυτές τις τιμά επάξια και τις εορτάζει με πίστη όποιος εφαρμόζει με ζήλο τις εντολές του Θεού.

Αυτήν δίδαξε ο Απόστολος ότι είναι η νέα εν Χριστώ κτίση, αλλά και το χωρίο «καθαρίστε την παλιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», και το «ας εορτάζουμε όχι με παλιά ζύμη, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας», τον ίδιο σκοπό φανερώνει. Και επειδή δεν επαρκούμε από μόνοι μας για την πάλη απέναντι στις αρχές και τις εξουσίες, και απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέστε υποδήματα στα πόδια σας με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια· πάνω από όλα αυτά, αφού αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία», λέει, «θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πύρινα βέλη του Πονηρού» – τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών –, «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», ώστε μέσω των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, να μπορέσουμε να σταθούμε όρθιοι απέναντι στις σκληρές μεθοδείες του Διαβόλου.

Το Πάσχα μας, το αληθινό Πάσχα, ο Χριστός, θυσιάστηκε, και αυτή είναι η εν Χριστώ νέα κτίση, αυτή είναι η εν Χριστώ νέα πίστη, νέοι νόμοι, νέος ο λαός του Θεού· νέος, και όχι παλαιός Ισραήλ, και νέο Πάσχα· νέα και πνευματική περιτομή· νέα και αναίμακτη θυσία· νέα και θεία διαθήκη.

Και παρομοίως το πάσχα καθώς και τα άζυμα, ότι ήταν εικόνες, το φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «διότι το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», και: «για να είστε, λέει, άζυμοι, χωρίς να μετέχετε σε ζύμη (και ως ζύμη εννοεί εδώ την κακία), αλλά να είστε νέο φύραμα». 6. Έτσι, λοιπόν, και ο ίδιος ο νόμος, ο οποίος ομολογείται ότι προέρχεται από τον Θεό, διαιρείται σε τρία μέρη: σε εκείνο που εκπληρώνεται από τον Σωτήρα (διότι το «ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ουκ επιορκήσεις» συμπεριλαμβάνεται στο να μην οργίζεσαι, να μην επιθυμείς και να μην ορκίζεσαι)· διαιρείται επίσης σε εκείνο που καταργείται εντελώς. Διότι το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος», όντας συνυφασμένο με την αδικία και εμπεριέχοντας και το ίδιο το έργο της αδικίας, καταργήθηκε από τον Σωτήρα διαμέσου των αντιθέτων του. Και τα αντίθετα αναιρούν το ένα το άλλο: «διότι εγώ σας λέω να μην αντισταθείτε καθόλου στον πονηρό, αλλά εάν κάποιος σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη σιαγόνα». Διαιρείται ακόμη και σε εκείνο που μετατέθηκε και μεταβλήθηκε από το σωματικό στο πνευματικό, δηλαδή το συμβολικό αυτό μέρος που νομοθετήθηκε ως εικόνα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι οι εικόνες και τα σύμβολα, εφόσον είναι παραστατικά άλλων πραγμάτων, ορθώς τηρούνταν εφόσον δεν ήταν παρούσα η αλήθεια· με την παρουσία όμως της αλήθειας πρέπει να πράττουμε τα της αλήθειας, όχι τα της εικόνας.

Από 〈την〉 〈Α΄〉 προς Κορινθίους, ενώ για τον ίδιο τον Μαρκίωνα είναι 〈Β΄〉 και σε εμάς 〈Β΄〉. 〈α〉 (〈θ〉). «Διότι είναι γραμμένο: θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών». 〈β〉 (〈ι〉). «Ώστε, καθώς είναι γραμμένο, εκείνος που καυχάται, στον Κύριο να καυχάται». 〈γ〉 (〈ια〉). «Των αρχόντων αυτού του αιώνα οι οποίοι καταργούνται». 〈δ〉 (〈ιβ〉). «Διότι είναι γραμμένο: αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στην πανουργία τους. Και πάλι: ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι». 〈ε〉 (〈ιγ〉). «Διότι και το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». 〈στ〉 (〈ιδ〉). «Δεν γνωρίζετε ότι εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα μαζί της; Διότι, λέει, θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». 〈ζ〉 (〈ιε〉). Παραλλαγμένα· διότι αντί για το «στον νόμο» λέει «στον νόμο του Μωυσή». Και πριν από αυτό λέει: «ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέει αυτά;». 〈η〉 (〈ιστ〉). «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια;» 〈θ〉 (〈ιζ〉). «Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι οι πατέρες μας ήταν κάτω από τη νεφέλη και όλοι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα και όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό. Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός. Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε (ο Θεός). Αυτά δε έγιναν τύποι για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως εκείνοι τα επιθύμησαν».

«Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». <ε> <και> <ιγ> <έλεγχος>. Εάν ο απόστολος ομολογεί ότι είναι το Πάσχα και δεν αρνείται ότι ο Χριστός θυσιάστηκε, το Πάσχα δεν είναι ξένο προς τον Χριστό, καθώς το Πάσχα κατά τον νόμο θυσίαζε πρόβατο αληθινά και όχι κατά δόκησιν, του οποίου προβάτου τύπος υπήρξε ο Χριστός, ο οποίος δεν θυσιάστηκε κατά δόκησιν ούτε έπαθε χωρίς σάρκα. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να θυσιαστεί ένα πνεύμα; Είναι φανερό <ότι> δεν μπορούσε. Εφόσον λοιπόν δεν μπορούσε να θυσιαστεί χωρίς σάρκα, αλλά θυσιάστηκε στην πραγματικότητα, όπως ομολογείται μέσω της αναντίρρητης μαρτυρίας του αποστόλου, *. Επομένως, αποδεικνύεται απολύτως και σαφώς ότι ο νόμος δεν είναι ξένος, αλλά διατηρήθηκε ως τύπος στον χρόνο μέχρι [τη θυσία] του τελειότερου και εναργούς προβάτου που θυσιάστηκε αληθινά, του Χριστού, του οποίου προηγείτο στους παλαιούς χρόνους [άλλους] το αισθητό πρόβατο που θυσιαζόταν. «Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». <στ> <και> <ιδ> <σχόλιον>. «Δεν γνωρίζετε ότι εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα με αυτήν; Διότι θα είναι, λέει, οι δύο εις σάρκα μίαν». <στ> <και> <ιδ> <έλεγχος>. Εάν ο νόμος δεν είναι αληθινός, για ποιον λόγο οι αληθινοί [άνδρες] λαμβάνουν τις μαρτυρίες από τον νόμο; Ένας από αυτούς είναι ο άγιος απόστολος του Θεού, ο Παύλος, ο οποίος έλαβε αυτή τη μαρτυρία μαζί με πολλές άλλες προς εναργή απόδειξη της αλήθειας και του κηρύγματος του αγαθού Θεού. <ζ> <και> <ιε> <σχόλιον>. Παραλλαγμένα· διότι αντί για το «στον νόμο» λέει «στον νόμο του Μωυσή».

Και «μήπως επί σαράντα έτη μου προσφέρατε θυσία στην έρημο, οίκε του Ισραήλ;». Καίτοι βέβαια προσφέρθηκαν τότε πολλές θυσίες, για να δείξει ότι δεν τις προσέφεραν σε Αυτόν, μολονότι Εκείνος τις δεχόταν και εκείνοι τις προσέφεραν στο όνομά Του, αλλά εξαιτίας της συνήθειάς τους που είχε αναπτυχθεί σε τέτοια πράγματα, μέχρις ότου τους μεταστρέψει, αποσπώντας τους από τη συνήθεια των πολλών προς τον Ένα, και από τον Ένα πλέον να μάθουν ότι ούτε είχε ούτε έχει ανάγκη, και τελικά να αποκόψει, μέσω της ενσάρκου παρουσίας του Χριστού Του, ολόκληρη την υπόθεση των θυσιών, εφόσον η μία θυσία ολοκλήρωσε όλες τις προϋπάρχουσες, η οποία είναι η θυσία του Χριστού, διότι «το Πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός» σύμφωνα με το γεγραμμένο· για αυτή τη θυσία και το Πάσχα και τη διδασκαλία, ο νόμος έγινε παιδαγωγός, οδηγώντας μέσω του τύπου και αποκαθιστώντας στην τελειότερη διδασκαλία. 〈ια〉 〈και〉 〈ιθ〉 〈σχόλιο〉. «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, εφόσον είναι δόξα και εικόνα του Θεού». 〈ια〉 〈και〉 〈ιθ〉 〈έλεγχος〉. Ως εικόνα του Θεού δεν ορίζει τον άνθρωπο μόνο ο απόστολος, αλλά και ως δόξα. Θεωρώντας δε την κόμη ως κάτι το σωματικό, καθώς βρίσκεται αποκλειστικά στο σώμα και όχι στην ψυχή, καθορίζει συνεπώς ότι το δημιούργημα δεν είναι ξένο προς τον αγαθό Θεό, με το να ομολογεί ο ίδιος ότι τα της Παλαιάς Διαθήκης εκπληρώνονται στην Καινή Διαθήκη. 〈ιβ〉 〈και〉 〈κ〉 〈σχόλιο〉. «Αλλά ο Θεός συγκέρασε το σώμα». 〈ιβ〉 〈και〉 〈κ〉 〈έλεγχος〉.

Πάλι δίνετε προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους. Διότι δεν πρέπει, λέει, να τελούμε το Πάσχα· «επειδή το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». Και στη συνέχεια: για ποιον λόγο, λέει, μετά τον θάνατο μνημονεύετε ονόματα νεκρών; Διότι, αν ο ζωντανός προσεύχεται, λέει, ή κάνει κάποια αγαθοεργία, σε τι θα ωφεληθεί ο νεκρός; Αν όμως πράγματι η προσευχή αυτών που βρίσκονται εδώ ωφελεί όσους βρίσκονται εκεί, τότε λοιπόν κανείς ας μην ζει με ευσέβεια ούτε ας κάνει το καλό, αλλά ας αποκτήσει μερικούς φίλους, με όποιον τρόπο θέλει, είτε πείθοντάς τους με χρήματα είτε παρακαλώντας τους φίλους του κατά την ώρα του θανάτου του, και ας προσευχηθούν αυτοί για εκείνον, ώστε να μην πάθει τίποτα κακό εκεί, ούτε να εκζητηθούν τα ανίατα αμαρτήματα που έχει διαπράξει.

Και ότι βεβαίως δεν είναι δυνατόν να ταυτίζονται, το διδάσκει ο θείος λόγος διά του αγίου αποστόλου, υποδεικνύοντας ποιος είναι ο επίσκοπος και ποιος ο πρεσβύτερος, καθώς λέει στον Τιμόθεο, ο οποίος ήταν επίσκοπος: «Μην επιπλήξεις πρεσβύτερο, αλλά να τον παρακαλείς σαν πατέρα». Για ποιον λόγο άραγε θα δινόταν η εντολή σε έναν επίσκοπο να μην επιπλήττει έναν πρεσβύτερο, εάν δεν είχε εξουσία ανώτερη του πρεσβυτέρου; Όπως πάλι λέει: «Μην αποδέχεσαι εύκολα κατηγορία εναντίον πρεσβυτέρου, παρά μόνο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων». Και δεν είπε σε κανέναν από τους πρεσβυτέρους να μην αποδεχθεί κατηγορία εναντίον επισκόπου, ούτε έγραψε σε κάποιον από τους πρεσβυτέρους να μην επιπλήττει επίσκοπο. Και βλέπεις ότι η πτώση καθενός που κλονίζεται από τον διάβολο δεν είναι καθόλου μικρή. 6. Ας δούμε όμως και τα υπόλοιπα λεγόμενά του και ας τα εξετάσουμε προσεκτικά. Και ας μιλήσουμε πρώτα για το Πάσχα, όπως λέει: «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε»· ας δούμε τον ίδιο που το είπε αυτό, εάν δεν το τελούσε. Και λέει: «Βιαζόταν για να τελέσει την Πεντηκοστή στα Ιεροσόλυμα». Αλλά ποια Πεντηκοστή τελούσε ο Παύλος, εάν δεν είχε τελέσει το Πάσχα; Και σε ποιον δεν είναι κοινώς αποδεκτό σε όλα τα μέρη της οικουμένης ότι η Τετάρτη και η Παρασκευή είναι καθορισμένες ημέρες νηστείας στην Εκκλησία;

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. 1. Ίσως να μην ήταν άκαιρο να πραγματευθούμε και πάλι το θέμα του Πάσχα, το οποίο παραδόθηκε από τα παλιά χρόνια στους απογόνους των Εβραίων εικονικώς. Όταν λοιπόν οι Εβραίοι, επιτελώντας σκιές των μελλοντικών γεγονότων, τελούσαν πρώτοι την εορτή του φασέκ (Πάσχα), έπαιρναν ένα ζώο από το κοπάδι· αυτό ήταν αμνός ή πρόβατο. Έπειτα, οι ίδιοι το θυσίαζαν· και κατόπιν, με το αίμα πρώτα ο καθένας έχριε τα ανώφλια και τους παραστάτες των σπιτιών τους, βάφοντας με αυτόν τον τρόπο με αίμα τα κατώφλια και τις στέγες για την αποτροπή του ολοθρευτή. Τρώγοντας δε ως τροφή τις σάρκες του προβάτου, και έχοντας ζωσμένη τη μέση τους με ζώνη, και μετέχοντας σε τροφή από άζυμους άρτους, και τρώγοντας πικρά χόρτα, μετέβαιναν από τόπο σε τόπο, από τη γη των Αιγυπτίων προς την έρημο. Αυτά, λοιπόν, είχε νομοθετηθεί να τα πράττουν συγχρόνως με τη σφαγή και τη βρώση του προβάτου. Εξαιτίας αυτού, η μετάβαση από την Αίγυπτο εκπλήρωνε για αυτούς την ονομασία των διαβατηρίων. Αλλά σε εκείνους μεν αυτά συνέβαιναν τυπικώς, γράφτηκαν όμως για εμάς. Και ο Παύλος τα ερμηνεύει, φανερώνοντας την αλήθεια των παλαιών συμβόλων μέσω όσων λέει: «Διότι το Πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός». Την αιτία δε για την οποία θυσιάστηκε, την παριστάνει ο Βαπτιστής λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Αν όμως για αυτόν τον λόγο νομίζει ο συγγραφέας ότι από εμάς εισάγεται στο κήρυγμα πλήθος θεών, επειδή ομολογούμε ότι εν Χριστώ ο Θεός συμφιλίωσε τον κόσμο με τον εαυτό του, εφόσον ο Θεός έγινε και άνθρωπος, εμείς θα του απαντήσουμε τα εξής: Αν υπάρχουν πολλές παρθένες μητέρες και προς πολλές έγινε η μυσταγωγία του Γαβριήλ, και στην καθεμία υπήρξε η επέλευση του Αγίου Πνεύματος και η παρουσία της δύναμης του Υψίστου· και αν για πολλούς οι προφήτες κηρύττουν τη χάρη, ώστε να λένε στον πληθυντικό: «παιδιά γεννήθηκαν για εμάς και υιοί δόθηκαν σε εμάς, και οι παρθένες θα συλλάβουν, και τα ονόματα όλων όσων γεννηθούν θα είναι Εμμανουήλ»· αν όλοι περπατούν πεζοί πάνω στα κύματα και με άρρητη δύναμη τρέφουν τόσες χιλιάδες στην έρημο, αυξάνοντας προς χορτασμό τον άρτο που πολλαπλασιάζεται στα χέρια των μαθητών· αν όλοι ανασταίνουν από τα χώματα νεκρούς τεσσάρων ημερών· αν όλοι γίνονται αμνοί του Θεού και θυσιάζονται ως πάσχα για εμάς, και προσηλώνουν στον σταυρό την αμαρτία και καταλύουν το κράτος του θανάτου, και μπροστά στα μάτια των μαθητών ανέρχονται στους ουρανούς και κάθονται στα δεξιά του Πατρός· αν όλοι πρόκειται να έλθουν για να κρίνουν την οικουμένη με δικαιοσύνη, και στο όνομα όλων κάθε γλώσσα επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων ομολογεί, τότε θα παραδεχθούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, εφόσον βέβαια σε αυτούς τους πολλούς υπάρχουν αυτά τα γνωρίσματα.

Ελάτε λοιπόν και εσείς, Πατέρες και πνευματικοί αδελφοί, που έχετε διδαχθεί να εορτάζετε με την καινότητα του πνεύματος και όχι με την παλαιότητα του γράμματος, που οφείλετε να εορτάζετε το τίμιο και ζωοποιό Πάσχα της θυσίας του Χριστού με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας· εσείς που, με τη θεία αναγέννηση του αγίου βαπτίσματος, απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον Σωτήρα μας. Ας πούμε το: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου, Κύριε!», έστω και αν μπροστά στο πλήθος της δυνάμεώς σου οι εχθροί σου αποδείχθηκαν ψεύτες, κλείνοντας εκούσια τα μάτια τους στο θείο σου φως που φανερώθηκε στον κόσμο.

Διότι, όταν η ψυχή μισήσει την αμαρτία, οικειωθεί τον Θεό όσο της είναι δυνατόν με την πολιτεία της αρετής και, έχοντας μεταμορφωθεί ως προς τον βίο της, δεχθεί μέσα της τη χάρη του Πνεύματος, γίνεται ολόκληρη καινή και αναδημιουργείται. Και το ρητό «Αποκαθάρετε την παλαιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», αυτό ακριβώς δηλώνει, καθώς και το «Ας εορτάζουμε, όχι με παλαιά ζύμη, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας». Διότι, επειδή ο πειραστής στήνει πολλές παγίδες στην ψυχή, προβάλλοντάς της από παντού τη δική του κακία, και η ανθρώπινη δύναμη από μόνη της υπολείπεται για την εναντίον του νίκη, ο απόστολος μας προστάζει να οπλίσουμε τα μέλη μας με τα ουράνια όπλα. Έτσι, παραγγέλλει να ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, να βάλουμε ως υπόδημα στα πόδια την ετοιμότητα της ειρήνης και να περιζώσουμε την οσφύ μας με την αλήθεια. Πάνω από όλα δε, αφού αναλάβουμε τον θυρεό της πίστεως, διά του οποίου λέει ότι «Θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού» —και πεπυρωμένα βέλη είναι τα ακόλαστα πάθη— μας προτρέπει να δεχθούμε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος. Και ως αγία μάχαιρα ονομάζει τον γεμάτο θεία δύναμη λόγο του Θεού, με τον οποίο πρέπει κανείς, αφού οπλίσει τη δεξιά της ψυχής του, να αποκρούει τις μηχανουργίες του εχθρού.

Μαθαίνοντας ότι ο Χριστός είναι Απολύτρωση, καθώς έδωσε τον εαυτό Του ως λύτρο για εμάς, μέσω αυτού του λόγου διδασκόμαστε να κατανοήσουμε ότι, προσφέροντάς μας την αθανασία σαν ένα είδος τιμήματος για κάθε ψυχή, έκανε δικό Του κτήμα αυτούς που εξαγοράστηκαν από Εκείνον από τον θάνατο μέσω της ζωής. Αν, λοιπόν, γίναμε δούλοι Εκείνου που μας λύτρωσε, θα προσβλέπουμε πάντοτε προς Αυτόν που μας κυριεύει, ώστε να μη ζούμε πλέον για τον εαυτό μας, αλλά για Εκείνον που μας απέκτησε μέσω του ανταλλάγματος της ζωής. Διότι δεν είμαστε πλέον κύριοι του εαυτού μας, αλλά Αυτός που μας αγόρασε είναι ο δεσπότης των δικών Του κτημάτων, και εμείς είμαστε τα κτήματά Του. Επομένως, το θέλημα Εκείνου που μας εξουσιάζει θα είναι ο νόμος της ζωής μας. Διότι, όπως ακριβώς όταν μας καταδυνάστευε ο θάνατος κυριαρχούσε μέσα μας ο νόμος της αμαρτίας, έτσι και τώρα, επειδή έχουμε γίνει κτήμα της ζωής, είναι αναγκαίο να προσαρμοστεί ο τρόπος της ζωής μας προς την εξουσία που επικρατεί, μήπως τυχόν, παρεκκλίνοντας από το θέλημα της ζωής, αυτομολήσουμε πάλι μέσω της αμαρτίας προς τον πονηρό τύραννο των ψυχών μας, εννοώ τον θάνατο. Η ίδια αυτή έννοια θα μας οικειώσει με τον Χριστό, ακόμη κι αν ακούσουμε από τον Παύλο ότι Αυτός είναι Πάσχα και Αρχιερέας. Διότι θυσιάστηκε αληθινά για εμάς το Πάσχα, ο Χριστός· όμως ο ιερέας που προσέφερε τη θυσία στον Θεό δεν είναι κανείς άλλος παρά ο ίδιος ο Χριστός.

Του ιδίου (δηλαδή του Ιππολύτου) από το έργο εις τον Ελκανά και εις την Άνναν. Και για αυτόν τον λόγο τρεις περίοδοι του έτους προτυπώνονταν ως προς τον ίδιο τον Σωτήρα, ώστε να εκπληρώσει τα μυστήρια που είχαν προφητευθεί για αυτόν: Κατά το Πάσχα μεν, για να φανερώσει τον εαυτό του ως εκείνον που επρόκειτο να θυσιαστεί σαν πρόβατο και να αναδειχθεί ως το αληθινό Πάσχα, όπως λέει ο Απόστολος «το δικό μας Πάσχα θυσιάστηκε για χάρη μας, ο Χριστός ο Θεός». Κατά την Πεντηκοστή δε, για να προσημάνει τη βασιλεία των ουρανών, ανεβαίνοντας αυτός πρώτος στους ουρανούς, και προσφέροντας τον άνθρωπο ως δώρο στον Θεό.

Διότι νομίζετε ότι με το πρόσχημα της ευσέβειας υπερασπίζεστε τη δόξα του Θεού, μη κατανοώντας ότι εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί και τον Πατέρα. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έλθει στον κόσμο· και η δική μου δόξα, είναι δόξα και του Πατέρα μου. Αφού λοιπόν ελέγχθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο οι ανόητοι από τον Σωτήρα μας Θεό, σταμάτησαν την αντιλογία, αποστομωμένοι από την αλήθεια· στρεφόμενοι όμως σε άλλον έναν λογισμό ανοησίας, έκαναν συμβούλιο εναντίον του. Εμείς όμως ας ψάλλουμε: Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του, και της συνέσεώς του δεν υπάρχει όριο. Διότι όλα αυτά έγιναν, ώστε ο αμνός και Υιός του Θεού, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, να προσέλθει εκουσίως για χάρη μας στο σωτήριο πάθος, και να παρουσιαστεί στο πραιτώριο, και εκείνοι που εξουθενώνουν αυτόν που εξαγοράζει τον κόσμο με το ζωοποιό του αίμα, να συμφωνήσουν στα τριάντα αργύρια, και να θυσιαστεί ο Χριστός ως πάσχα υπέρ ημών, έτσι ώστε όσοι ραντίζονται με το τίμιο αίμα του και σφραγίζουν τα χείλη τους όπως τους παραστάτες των θυρών, να ξεφύγουν από τα βέλη του ολοθρευτή· και με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός, που έπαθε κατά σάρκα και αναστήθηκε τριήμερος, να προσκυνείται από όλη την κτίση ομότιμα και ομόδοξα με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα· διότι σε αυτόν θα λυγίσει κάθε γόνατο επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, αναπέμποντάς του δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό και καθιερώθηκε ως η μέγιστη εορτή, και μάλιστα ευλόγως· διότι ο Παύλος είπε: «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς». Τέταρτη εορτή είναι η υπερένδοξη και ειρηνοποιός ημέρα της αγίας αναστάσεως του Χριστού, του Θεού μας, κατά την οποία, αφού κατήλθε στα καταχθόνια, συνέτριψε τους αιώνιους μοχλούς και διέρρηξε τα δεσμά, και αναστήθηκε από τους νεκρούς, κατακτώντας τη νίκη κατά του άδη, συνανασταίνοντας τους δικαίους που βρίσκονταν σε αυτόν, και αφού παρουσιάστηκε στους μαθητές, τους χάρισε την ειρήνη.

Τι λέγει λοιπόν ο Δαβίδ; Επιθυμώ να επαναλάβω μαζί σας: Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε κατ' αυτήν. Όντως, η σημερινή ημέρα είναι γεμάτη από ευφροσύνη. Γιατί είναι γεμάτη ευφροσύνη; Διότι κατά την ημέρα αυτή έκλεισε τον άδη και άνοιξε τον ουρανό, εσκύλευσε τον άδη και ανέθαλε τη ζωή, έδεσε τον διάβολο και ελευθέρωσε τον Αδάμ, απομάκρυνε την πύρινη ρομφαία και, διά του ζωοποιού ξύλου, εισήγαγε στον παράδεισο την ψυχή του ληστή που πίστεψε, εκδίωξε τα κριάρια και τους θεούς και προετοίμασε τον λογικό αμνό να μελίζεται. Και ποιος είναι μάρτυρας αυτού; Ο Παύλος, που αναφωνεί: Το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Επομένως, εορτάζουμε όχι με παλαιά ζύμη, ούτε με ζύμη κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας. Λάβαμε την προσταγή να εορτάζουμε το πάθος που έχει γεύση Χριστού, και όχι με τα άζυμα της ιουδαϊκής πονηρίας. Επειδή άλλα επιδιώκουν οι Ιουδαίοι και άλλα εμείς· εκείνοι την πονηρία και εμείς την ευλογία.

Παντού λάμπει η πομπή των νεοφωτίστων και όλοι εορτάζουμε. Εμείς ευφραινόμαστε, εμείς διασαλπίζουμε το Κυριακό Πάσχα, υπακούοντας στον Παύλο που αναφωνεί: Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Η σκιά παρήλθε, η αλήθεια έλαμψε· ο νόμος έπαυσε, η χάρις υψώθηκε· η πληγή της περιτομής ενταφιάστηκε, η σφραγίδα του βαπτίσματος ζωοποιήθηκε. Δεν διαυγάζει πλέον η αλμύρα της Ερυθράς Θάλασσας, αλλά η γλυκύτητα της ιερής κολυμβήθρας· δεν κρούει πλέον το τύμπανο η αδελφή του Μωυσή, αλλά η Εκκλησία υποδεικνύει το Ευαγγέλιο· δεν υπάρχει πλέον η νύχτα της αγνωσίας, αλλά το φως της θεογνωσίας, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος: Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε.

Έπειτα ο Ησαΐας, το χελιδόνι της Εκκλησίας, αναφωνεί με δυνατή φωνή: Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Ευφρανθείτε οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του. Πορεύσου, λαέ μου, στο ακροατήριο, ακούστε τι προστάζει ο Κύριος δια του στόματός μου: Πείτε, αδελφοί, σε αυτούς που σας μισούν και σας βδελύσσονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου. Έπειτα ο διάδοχος του Ησαΐα, ο Παύλος, η λύρα του Αγίου Πνεύματος, ο τέττιγας της Εκκλησίας, το κατοικητήριο του Χριστού, υψούμενος στον άμβωνα αναφωνεί με λαμπρή φωνή και με παρρησία: Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία προερχόμενη από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση.

Ενώ, λοιπόν, αυτά τελούνταν στο εσωτερικό, ο μεγαλύτερος γιος, φθάνοντας από μακριά, άκουσε μουσική και χορούς· και αφού προσκάλεσε έναν από τους υπηρέτες, ρωτούσε τι να είναι άραγε αυτό: «Κάποιος ήχος αντηχούσε στα αυτιά μου». Εκείνος του απαντά: «Ο προφήτης Δαβίδ ψάλλει μέσα: "Τότε θα προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους". Ο ίδιος πάλι προτρέπει τους παρισταμένους στο δείπνο και λέει: "Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός". Ο Παύλος, ο εξηγητής των θείων μυστηρίων, αναφωνεί και λέει: "Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς". Η Εκκλησία πανηγυρίζει ευφραινόμενη και χορεύει». Εκείνος τότε λέει προς τον δούλο: «Μάλιστα, και χωρίς να είμαι εγώ παρών, άλλοι μοιράζονται τα δικά μου μυστήρια, κατά την απουσία μου, μέσα στη δική μου αυλή».

Εξέρχονται από την Αίγυπτο, τρώνε το πάσχα. Πρόσεξε, η εμφάνισή τους είναι ανθρώπων που οδοιπορούν· διότι το να φορούν υποδήματα, να κρατούν ραβδιά στα χέρια και να τρώνε όρθιοι, δεν δηλώνει τίποτε άλλο παρά αυτό. Θέλετε να ακούσετε πρώτα την ιστορία ή την αναγωγή; Καλύτερα την ιστορία. Τι θέλει λοιπόν να πει η ιστορία; Οι Ιουδαίοι ήταν αγνώμονες και συνεχώς ξεχνούσαν τις ευεργεσίες του Θεού. Θέλοντας λοιπόν ο Θεός να έρχονται αυτές στη μνήμη τους ακόμη και παρά τη θέλησή τους, νομοθετεί αυτόν τον τρόπο βρώσεως του πάσχα. Γιατί άραγε; Ώστε κάθε χρόνο, έχοντας την υποχρέωση να τηρούν τη νομοθεσία, να θυμούνται αναγκαστικά και τον Θεό που τους εξήγαγε. Δεν συνέδεσε, λοιπόν, ο Θεός τις ευεργεσίες του μόνο με τον χρόνο, αλλά και με το σχήμα αυτών που τρώνε. Διότι γι' αυτόν τον λόγο τρώνε ζωσμένοι και φορώντας υποδήματα, ώστε όταν τους ρωτούν, να λένε ότι: «Ήμασταν έτοιμοι για οδοιπορία» και ότι «Επρόκειτο να αναχωρήσουμε από την Αίγυπτο για τη γη της επαγγελίας». Αυτός μεν είναι ο ιστορικός τύπος· η δε αλήθεια είναι η εξής. Και εμείς τρώμε πάσχα, τον Χριστό· διότι, λέει, «το πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός». Άρα και εμείς τρώμε ένα πάσχα πολύ ανώτερο από το νομικό. Επομένως, οφείλουμε και εμείς να τρώμε φορώντας υποδήματα και όντας ζωσμένοι. Γιατί;

Αλλά αυτό σε αυτούς συνέβαινε στο παρελθόν, τώρα όμως όχι πια· διότι παντού υπάρχει προζύμι όπου υπάρχει Ιουδαίος. Διότι το άζυμο παρασκευάζεται στο μέσο των πόλεων, πράγμα που αποτελεί πλέον περισσότερο παιχνίδι παρά νόμο. Επειδή, εφόσον ήρθε η αλήθεια, δεν έχουν πλέον θέση οι τύποι. Ώστε, και μέσω αυτού του παραδείγματος, αποβάλλει αυστηρότατα εκείνον που διέπραξε πορνεία από την Εκκλησία. Διότι δεν υποστηρίζει μόνο, λέει, ότι με την παρουσία του δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά και ότι βλάπτει, φθείροντας πάλι το σύνολο του σώματος. Επειδή, όταν το σαπισμένο μέρος κρύβεται, κανείς δεν γνωρίζει από πού προέρχεται η δυσοσμία, αλλά την αποδίδει στο κοινό σώμα. Γι' αυτό και τους προτρέπει εντόνως να καθαρίσουν πλήρως το προζύμι: «Για να είστε», λέει, «νέο φύραμα, όπως ακριβώς είστε άζυμοι· διότι για εμάς θυσιάστηκε το Πάσχα μας, ο Χριστός». Δεν είπε «Πέθανε», αλλά, πιο ταιριαστά στο προκείμενο θέμα, «Θυσιάστηκε». Μην αναζητάς, λοιπόν, τέτοια άζυμα, αφού δεν έχεις και τέτοιον αμνό· μην αναζητάς τέτοιο προζύμι, αφού ούτε τα άζυμά σου είναι τέτοια. Όσον αφορά βέβαια την αισθητή ζύμη, το άζυμο θα μπορούσε να γίνει ζυμωμένο, αλλά το ζυμωμένο δεν θα μπορούσε πια να γίνει άζυμο· εδώ όμως είναι δυνατόν να συμβεί πάλι το αντίστροφο· παρ' όλα αυτά όμως δεν το φανέρωσε.

Και πρόσεξε τη σύνεσή του· Στην προηγούμενη Επιστολή δεν δίνει ελπίδες επιστροφής σε αυτόν που διέπραξε πορνεία, αλλά του παραγγέλλει να περάσει όλο τον βίο του εν μετανοία, για να μην τον κάνει πιο ράθυμο με την υπόσχεση. Διότι δεν είπε: «Παραδώστε τον στον σατανά, ώστε αφού μετανοήσει να παραδοθεί και πάλι στην Εκκλησία», αλλά τι; «Για να σωθεί κατά την έσχατη ημέρα». Διότι τον παραπέμπει σε εκείνον τον καιρό, για να του προκαλέσει αγωνία· και αυτό που επρόκειτο να του χαρίσει μετά τη μετάνοια δεν το αποκαλύπτει, μιμούμενος τον δικό του Δεσπότη. Επειδή, όπως ακριβώς ο Θεός λέει: «Ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί», και δεν πρόσθεσε: «Εάν όμως μετανοήσει, θα σωθεί»· έτσι και αυτός δεν είπε: «Εάν όμως μετανοήσει επαξίως, θα επικυρώσουμε προς αυτόν την αγάπη μας»· αλλά περιμένει να κάνει εκείνος το έργο, και τότε να λάβει τη χάρη. Διότι, εάν το έλεγε αυτό από την αρχή, θα του διέλυε τον φόβο· γι’ αυτό, όχι μόνο δεν κάνει αυτό, αλλά μέσω του παραδείγματος της ζύμης δεν τον αφήνει καν να ελπίσει σε επιστροφή, αλλά τον φυλάσσει για εκείνη την ημέρα, λέγοντας: «Καθαρίστε την παλαιά ζύμη» και «Ας μην εορτάζουμε με παλαιά ζύμη». Επειδή όμως μετανόησε, τον επανέφερε και πάλι με κάθε προθυμία.